.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҳукумат

Дар орзуи телефони Ленин

Янв 27, 2018
Хонданд: 760

Ин ҳодиса хеле солҳо пеш рух додааст...


Бобоям соли 1916 аз ҷониби Импротурии Рус ба мардикорӣ рафта, инқилоби февралиро дар Новосибирск истиқбол намуда, аз ташкили аввалин колхозҳо хоҷагии хурдакаки “Колхозобод”-ро дар деҳаи Молотов сарварӣ карда, соҳиби ордени Ленин шуда, иштирокчии ВДНХ, сохтмончии Канали Фарғона буданд. Вале ин ҷо гап сари тилфон меравад, на сарнавишти бобоям.
Зимистони соли шастум буд ва як рӯз бобоям, ки баъди муттаҳид шудани колхозҳо бознишаста шуда буд, хостааст ба як рафиқаш, ба деҳкадаи Ворух занг занад. Аз деҳаи Молотов то маркази ноҳия 40 километр, то идораи колхоз се километр роҳ буд ва тилфон ҳам дар ҳамин миқдор масофа буд. Хуллас, бобоям субҳи дигар бояд барои телефон мерафту маро низ ҳамроҳ мегирифт, чун набераи нахустин ва хеле эрка будам. Тамоми шаб хобам набурд: метарсидам, ки бобоям бе ман наравад. Субҳ аввалин бор бе нозу нуз “қаҳрамонона” дасту рӯй шуста, омодаи сафар шудам. Бобоям харро ем додаю полон зада баромад ва ҳарду бо бероҳаҳо, қад-қади заҳбур сӯи маркази колхоз равон шудем. Ҳарчанд бобо мани шашсоларо ба пӯстинаш печонда буд, сардии ҳаво аз бару почаам медаромад, аммо ҳаваси дидани тилфон маҷбур мекард, ки тоқат кунам. Хари пир бошад, қадамашро шумурда мемонд.
Раиси колхоз моро нағз истиқбол гирифт, ҳатто аз ҷевонаш ба ман ду дона қанд ҳам дод. Баъд ба як чизи мошинмонанди болои мизаш даст бурда, дасташро мисли дастаи мошини дарздӯзии модарам ғар-ғар чарх занонд. Баъд ба ким-каси ноаён амр дод: “Маро ба район бипайванд!”. Баъди иҷро шудани амраш, раис бо овози баланд “алло, сентрални? Сентрални мегӯям! Маро ба Исфара пайваст кунед! Исфара?! Исфара, маро ба Ворух пайваст кунед! Алло, алло, ин Ворух?! Ворух мегӯям! Ҳа, рафиқ раис, шумо нағзед? Мана бо фарзанди барӯманди диёри мо, рафиқ Юлдошбой гап занед” гӯён, гӯшакро “тантанавор” ба бобоям дод. Гуфтугӯи бобою дӯсташ як соат тӯл кашид, зеро дар ин миён борҳо алоқа канда шуд, телефон фих-фиху хир-хир кард ва раис борҳо дастакро чарх занонда ба “сентрални” радду бадал кард.
Хуллас, ҳамон бегоҳ хушнудона ба хона баргаштем. Бобоям аз шунидани овози дӯст, ман аз дидани як муъҷиза, ки “тилфон” ном доштааст...
Чи айёми хуше буд! Хабари НҶН-ро бастану боз кушодан ва дубора бастани Бег Сабурӣ маро ба ёди он айём бурд ва аз ин иқдоми Бег-акои азиз дудаста истиқбол намудам. Зеро бо он тилфонҳо суҳбат кардан лаззату кайфияти хос дошт. Имрӯз ҳама танбал шудаанд, аз хона набаромада, сари мизу рӯи ҷойхоб ба чор тарафи дунё занг мезананд. Ин ба ягон қолаби одамигарӣ намеғунҷад. Дар як худи оилаи мо ҳашт телефон, ҳатто модари навадсолаам телефон дорад. Тилфон бояд ташвишҳо дошта бошад, дар он сурат гуфтугӯ ба кас кайфият хоҳад бахшид. Бинобар ин, ҳама НҶН-у “Вайбер”-у “Вотсап”-ҳоро баста, ҳатто интернетро зери боли “Тоҷиктелеком” гирифтани Бег Сабурӣ хушам меояд.
Барои амнияти кишвар, барои барҳам додани ин ҳама хараҷу мараҷ аз Хадамоти алоқа хоҳиш дорам, ҳама ширкатҳои мобилиро баста, ба ҳамон телефонҳои бобои Ленин баргардад. Ҳатман ба ҳамон шакли коммутаториаш, яъне як кас дар марказ “сентрални” шуда мешинаду дигарон аз нуқтаҳо чархаашро ғар-ғар гардонида, тавассути коммутатор тамос мегиранд. Дар ин сурат назорати зангҳо осон мешаваду гуфтугӯи мардумро бемалол сабт кардан ҳам имкон дорад. Сониян, ба гузашта арҷ гузоштан ҳам қарзу ҳам фарз, ӯртоқҳо! Бо он телефонҳои табаррукӣ Ленину Сталин, Нусратулло Махсуму Шоҳтемурҳо гап задаанд! Айфону кайфону ким-чиҳоро дида, ба он телефонҳо ношукрӣ накунем. Агар ба ҳамон телефонҳои қадима баргардем, шояд моро ба китоби рекордҳои Гиннес ворид намоянд.
Хоҳиши дигар ин ки, вакилони муҳтарам ҳарчи зудтар Қонуни танзими телефонҳоро қабул карда, ҳукумат дубора нуқтаҳои гуфтугӯ -“переговорний пункт”-ҳоро барқарор намояд. Як “переговорний пункт”-и ақиби “Почтамт”-и Душанберо ба ёд оред. Ҳар касеро гум мекардӣ, аз ҳамон ҷо меёфтӣ. Аз субҳ то шом интизор мешудӣ, аммо бекор намемондӣ, бо дӯстон суҳбат мекардӣ, духтарони зеборо таги чашм мекардӣ. Эҳ-ҳе, чи қадар одамон бахти худро ин ҷо ёфтаанд. Ҳоло ҳам садои телефончидухтарон бехи гӯшам садо медиҳад: “Канибадам - вторая кабина”, “Куляб - десятая”, “Мургаб не отвечает, ждите”, “Хорог - связь отсутсвует”.
Хуллас, ҳамин хел гапҳо! Баъде ки масъалаи тилфонҳои мобилиро ҳал карда, саросар ба тилфонҳои ленинӣ гузаштем, масъалаи тракторҳоро ба чиниҳо, барои оҳанпора супурда, бо ҷуфти гов рондани заминҳоро ба миён мегузорем. Баъд бо асп бурдани хату хабару рӯзномаҳоро. Эҳ, перспектива бисёр, ҷанобон!

Маҳмуди АШӮРМУҲАММАД

Хонданд 760

Қонуне, ки интизораш будем

Янв 20, 2018
Хонданд: 827

Дар Кохи Борбади шаҳри Душанбе Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқоти худ бо фаъолон ва намояндагони ҳамаи табақаҳои ҷомеаи кишвар бахшида ба 10-солагии қабули Қонуни ҶТ «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Тоҷикистон» изҳор дошт, ки яке аз сабабҳои қабули қонуни мазкур аз он иборат буд, ки бо пайдо шудани равияҳои мазҳабии дорои хусусияти ифротӣ ва вусъат гирифтани тарғиботи зарарнок тавассути баъзе шабакаҳои интернет дар кишвар зуҳуроти бегонапарастиву тақлид ва хатар ба забону фарҳанг, бахусус, расму ойинҳои миллӣ ва ҳатто тарзи либоспӯшии мардуми мо, аз ҷумла занон, торафт қувват гирифта, таассубу зиёдаравӣ ҳангоми баргузории як қатор маросиму маъракаҳо ба ҳукми анъана даромада буд.
Дар ҳақиқат, бо қабули қонуни мазкур ҳодисаҳои бетартибӣ дар тӯйҳо, то ҳадди содир шудани ҷиноятҳои вазнини авбошӣ ва одамкушӣ, вайрон гардидани қоидаҳои ҳаракат дар роҳҳо ва садамаҳои нақлиётӣ ҳангоми ҳаракати мошинҳои арӯсу домод асосан аз байн рафтанд.
Дар даҳ соли амалӣ гардидани қонун беш аз 1 400 000 маърака ба қайд гирифта шудааст, ки барои баргузории онҳо ба ҳисоби миёна 4 500 000 000 сомонӣ харҷ гардида, сарфаи умумӣ аз ҳамаи намуди маъракаву маросимҳо беш аз 18 миллиард сомонӣ (беш аз 2 млрд доллар)-ро ташкил кардааст.
Ба гуфтаи Сарвари давлат, тибқи маълумоти оморӣ, танҳо дар шаш моҳи баъди қабули қонун шумораи ақди никоҳ дар кишвар то 23 ҳазор зиёд гардида, соли 2007 ба 97 ҳазор ва соли 2008 ба 106 ҳазор расид.
Парлумони Тоҷикистон моҳи августи соли 2017 тағйиру иловаҳо ба Қонуни танзими расму ойинҳоро қабул кард. Бар асоси ин тағйирот, забҳи чорво ва додани таом дар маъракаҳои азодорӣ комилан манъ шуда, тӯйи хатна аз ин ба баъд бидуни даъвати санъаткорон бояд доир шавад. Бо тӯйи дигар муштарак кардани хатнасӯр ҳам акнун манъ мешавад.
Хуб, чаро забҳи чорво ва додани таом дар тамоми маъракаҳои азодорӣ, бо шумули ҳафту чил ва сол манъ шуда, маросими тӯйи хатнаи кӯдакон бидуни даъвати санъаткорон баргузор карда мешавад? Ба ин сабаб пеш аз ҳама зиёдаравӣ, худнамоӣ, харҷи беҳуда, латтабозию латтапарасии занон, дурӯғу воҳимаҳои бебунёд шуданд. Ҳамоно баъди қабул шудани ин Қонун бо тағйироту иловаҳо мардум ҳис кард, ки бо шарофати танзим зиндагиашон чӣ қадар беҳтар шуд. Ин Қонун ва ҳеҷ кадоме аз тағйироти пешниҳодшуда мухолиф ба муқаррароти дини Ислом нест, баръакс, пеши роҳи хурофотро гирифт, зеро бисёре аз маъракаҳоро иштибоҳан исломӣ фикр карда, анҷом медоданд. Дар назар аст, ки бо манъи бисёре аз ин маъракаҳо ба муҳоҷирати корӣ рафтани шаҳрвандони Тоҷикистон коҳиш меёбад, зеро онҳо асосан барои пӯшондани хароҷоти маъракаҳо ва пардохтани қарзҳои миёншиканашон ба мардикорӣ мерафтанд.
Чӣ қадар бамаврид ва хуб шуд, ки маъракаи «Ақиқа», «Ҳоҷизиёрат», маъракаҳои «Ноншиканон», «Модарталбон», «Падарталбон», «Чодарканон», «Муборакбодӣ», «Шаҳтоз» (роҳбандон), даъвати санъаткорон ба тӯйи хатна, инчунин даъвати санъаткорон ва забҳи чорво дар маъракаҳои «Номгузорӣ», «Гаҳворабандон», «Чиллагурезон», «Мӯйсаргирони тифл» ва дигар маъракаҳои ба таваллуди кӯдак вобаста, забҳи чорво ва додани таом дар тамоми маросими дафну азодорӣ, аз ҷумла дар маросими «Се», «Чил» ва «Сол», «Оши сари тахта», «Душанбегӣ», «Ҷумъагӣ», «Ҳафт», «Бист» ва «Шашмоҳагӣ» манъ карда шуданд!
Мо худ шоҳидем, ки вақти оростани дастурхон дар идҳо чи қадар маблағ сарф мешуд ва аҳли хонавода, бахусус занон чи қадар заҳмат мекашиданд. Азбаски дар ҳар хона чунин дастурхон ороста мешуд ва мардум мадору имконияти хӯрдану гирифта бурдани ин қадар ғизоро надоштанд, бароварда партофтани ғизо, пӯсидану куҳна шудани он сар мешуд. Бемороне, ки гирифтори бемориҳои меъдаву рӯда, дил, фишорбаландӣ буданд, дар ин рӯз худро комилан бад ҳис мекарданд.
Дар ҳафтаномаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ҳикояи ҳаҷвие дар он шабу рӯз ба чоп расида буд, ки мазмунаш чунин буд: марде аз кор ронда мешавад ва то пайдо кардани кори дигар хурсандӣ мекунад, ки бинобар даргузашти ҳамсояи мӯйсафедаш акнун метавонад 120 рӯз бехавотир бошад, зеро дар ин 120 рӯз вай ҳар ҳафта оши душанбегию ҷумъагӣ мехӯрад, аз маъракаи сею ҳафту бисту чилу сол, ки албатта, аз 2 то 4 рӯз доир хоҳанд гашт, низ ишкамашро сер мекунад. Мард дар охир мегӯяд:
- Агар ду кампири бемори дигари маҳалла низ аз олам даргузаранд, 360 рӯз ошхӯрӣ хоҳам кард!
Албатта, ин ҳикояи тахайюлист ва пеш аз ҳама ҳаҷв аст, вале ҳаҷве, ки камбудиву ҷаҳолатро зери тозиёнаи танқид гирифтааст.
Бадтарин коре, ки дар маъракаву оинҳои сохтаву бофтаи солҳои охири мо ба назар мерасиду мушоҳида мегардид, дар маросими азодорӣ муҳобот кардану зиёдаравӣ буд. Рӯзҳои дароз дар пеши дарвоза истодан, тамоми сол сиёҳпӯш шудан, чандин рӯз ба кори давлатӣ нарафтан, ё аз кори дашту саҳро мондан, худро ғамгин вонамудан, забҳи чорво, одатан қарз гирифтан ва худро саховатманду дуоталаб вонамудан аз ҳад гузашта буд.
Бояд иқрор шуд, ки бо гузашти як даҳсола қонуни мазкур барои ҳифзи арзишҳои фарҳанги миллӣ асос гузошт, суннатҳои диниву мардумиро ба танзим даровард, анъана ва маросиму ҷашнҳои миллиро мушаххасу дақиқ намуд, пеши роҳи хурофоту таассуб, худнамоиву зоҳирпарастӣ ва исрофкориву зиёдаравиро гирифт ва ба ҷорӣ гардидани низому тартиботи ягонаи баргузории чорабиниҳои милливу мардумӣ роҳ кушод.

Соира АЗИЗМУРОДОВА,
омӯзгори МТМУ №51, шаҳри Душанбе

Хонданд 827

Ҳар субҳ бо мақсади варзиш ба кӯчаҳои шаҳр мебароям. Ба назди боғи начандон бузург мерасам. Марде зери дарахтони қад бар осмон кашида 4-5 сар гӯсфандашро мечаронд. Ӯ дар дасташ оҳани дароз дошт. Мард чангаки асои оҳанини дасташро ба шохи дарахт андохта, сахт мекашид.

Ҳамин ки шох ба замин зад, гӯсфандонаш зуд ба барги дарахт мечаспиданд. Худи мард шохҳои шикастаи тиҳӣ аз баргро банд-банд мебаст.
Аз он ки мо шиноси дерин будем, сари қадам андаке суҳбат мекардем. Як дафъа ӯ гуфт: «Медонӣ-чӣ? Агар ин дарахтро аз бехаш бурам, пагоҳ омада аз ман ҷарима меситонанд. Ман ҳам одами содда не, медонам чӣ кор кунам. Баргҳои дарахт агар ғизои гӯсфандон шаванд, шохаҳо дар шумори ҳезуманд».
Мард ин суханҳоро бо як ғурур ба забон овард. Гӯё дар назараш ҳама атрофиён гӯлу гумроҳанд, фақат ӯ марди доносту зирак, ки раҳи кору раҳоӣ аз масъулиятро ёфтааст.
Чунин муносибату гуфтори ҳамсуҳбатам дили маро фишор медиҳад. Мехоҳам бар сараш дод занам. Боз ғазабамро фурӯкаш мекунаму дур меравам аз ӯ, аммо гуфтаҳояш ҳеҷ нест, ки аз майнам бадар шаванд.
Баъзан дар кӯчаҳои шаҳр пиёда қадам мезанам. Мебинам, ки қад-қади кӯчаҳои марказӣ, рӯи сабзаҳои навкишта ресмон кашидаанд. Ва ҳамин кашидани ресмон аз чигунагии маърифати мо - сокинони шаҳр дарак медиҳад. Дар асл, ҳар яки мо худхоҳ ҳастем. Ва худхоҳӣ яке аз нишонаҳои бемаърифатист. Дар куҷое хоҳем, роҳи мошинро убур мекунем, сабзаҳои сари кӯчаро бидуни андеша зери по менамоем. Шоире дар хусус хуб фармудааст:
Марде ба Ватан чун ифтихоре дорад?
Дар мадҳи Ватан дарза шиоре дорад.
Помол кунад дар қади раҳ сабзаву гул,
Бефаҳм, дар он Ватан қароре дорад.
Андеша намекунем, ки сабзаҳо ҳам мисли мо ҷон доранд, нафас мекашанд. Сабзаҳо атрофро аз ғубор тоза нигоҳ медоранд. Обу ҳавои софу беғубор ҷону тани инсонро малҳам аст. Сабзаҳои лагадмоли қади кӯчаро мебинаму як воқеа ба хотирам мерасад. Дар Иттиҳоди Шӯравӣ дар кишвари Русия Александр Мерзлов ном ҷавони ҳаждаҳсола ҳангоми хомӯш намудани трактори оташзада қурбон мешавад. Ин корномаро рӯзномаҳои марказӣ зуд интишор намуданд. Чунин муносибати қаҳрамонона дар ниҳоди мардуми Иттиҳоди Шӯравӣ эҳсоси эътиқоду эҳтиромро барангехт. Аксари мардум ба қаҳрамонии ҷавони пурҷасорат офарин мехонданд. Дар ин радда, дареғ аз он, ки накуҳишгарони нотавонбин ҳам буданд, бо далели бузургии беҳамтои умри инсонӣ. Барои як пораи оҳан худро қурбон намудани ҷавон шарт набуд. Зеро пораи оҳанро аз нав пайдо кардан мумкин асту ҷавони қурбоншударо не. Ин андеша дили нозуки нависандаи бузурги рус К. Симёновро ба дард меоварад ва ӯ чунин хулоса мекунад: «Зери ин қаҳрамонӣ мафҳуми муҳаббат ба Ватан аст. Ватани мо сари як тори мурват, сари як пораи оҳан қарор дорад. Агар ҳар кадоме аз ин қисматеро бигираду бо худаш бубарад, пас пояи Ватан ноустувор мемонад».
Ин андешаҳои нависанда мафҳуми маҷозӣ пайдо намудааст. Яъне, «ман Ватанро дӯст медорам» гуфтан ҳанӯз далели муҳаббати шумо ба меҳан нест. Барои Ватанро дӯст доштан бояд ҳар як пораи хок, ҳар як зарраи санг, ҳар як тори сабзаву растаниҳоро бо камоли масъулият, мисле ки модар тифли ширхораашро парастиш мекунад, парвариш намуд ва чун гавҳараки чашм нигоҳ дошт. Дӯст доштани Ватан на дар сухан, балки дар амал аст.
Мо имрӯз аз рамзҳои кишварамон - Парчам, Суруди миллӣ, Нишони давлатӣ ифтихор дорем. Дар ҳақиқат, ин рамзҳо кишвари моро барои ҷаҳониён муаррифӣ месозанд. Бояд як чизро ёдрас шуд: ба ҷуз ин чанд нишона ҳар як пораи санг, ҳар як зарраи хок, ҳар як тори сабзаву гул, ҳар як резаи сафоле, ки дар зери хоки кишвар пайдо гаштааст, ҳар як рубоиву дубайтӣ низ рамзи кишвари мо ҳастанд. Ин чиз беасос нест. Шояд як гули лолае, ки дар хоки сарзамини мо мерӯяд, вақти бурдану парвариш кардан дар хоки дигар, насабзад. Ва агар сабзад ҳам, бӯю таровати пешинаашро нахоҳад дошт. Масалан, рубоёти мардумиро бигирем: Ин пораҳои дили инсонҳоест, ки фақат ба мардуми тоҷик хос аст. Барои исботи андеша ба ду рубоӣ бо шарҳаш рӯ меорем:
Дар дашт будум, боша надоштум сари даст,
Дар фикр будум, турна ба болоям гузашт.
Эй турнаи маст, биё бишӣ дар сари даст,
Як нақл бикун, ки хубии умр гузашт.
Дар дашт будан ё мондани касе асосан ифшогари аҳволи кунунии ӯст. Мафҳуми «дашт» ин ҷо қариб ифодагари мафҳуми «чорроҳа» аст. Аслан, инсон агар дар зиндагӣ раҳгум занад, маҷозан худашро дар сари чорроҳа мебинад. Ва намедонад, ки аз ин чор роҳ кадомашро интихоб намояд. Дар афсонаҳои мардуми тоҷик низ «чорраҳа» ифодагари ҳолати ботинии қаҳрамони раҳгумзада аст. «Дашт» ҳам гӯё ба чунин маъност. Аммо ин ҷо «дашт» мафҳуми инсони танҳо, танбал, фориғбол ва бемақсадро инъикос менамояд. Ҷумлаи «дар сари даст боша доштан» дунёи инсони бемақсаду бемаромро хубтар баён мекунад. Боша парандаи шикорист. Дар пайи шикор нагаштан, яъне фориғболию дил шустан аз кору бори зиндагист. Қаҳрамони рубоӣ дар танҳоӣ, фориғболӣ, бекорӣ, бемақсадӣ эҳсос мекунад, ки хубии умр (гузаштани турна) аллакай пушти сар шудааст. Дарки ин маънӣ қаҳрамонро ба гирдоби пушаймонӣ мекашад. Ӯ мехоҳад, ки умри рафтаро боз баргардонад (илтиҷои ӯ ба турна, ки ба сари дасташ нишинад), аммо ҳама кӯшишаш беҳуда аст. Беҳудаву бемақсад гузаштани умр дар дили қаҳрамон оташи ҳасрату армонро бармехезонаду халос.
Ё рубоии дигар:
Ин хонаи рӯ ба рӯ - аҷаб хушхона!
Сандуқи заррин дорад, қулфаш куҳна.
Гуфтам, бирам, ёри қиёмат гирам,
Ҳарчанд азиз, оқибат бегона.
Дар ин рубоӣ гуногун будани нигоҳ ва ҷаҳонбинии ду дилдода ифода ёфтааст. Ҷавонписар ба хонаи рӯ ба рӯ, ки аҷаб хуш асту сандуқи заррин дорад, дилгармии зиёд зоҳир менамояд. Аммо қулфи куҳна доштани сандуқ дили ҷавонро андаке сард сохтааст. Аслан барои кушодани қулфи куҳна калиди куҳна лозим аст. Ҷавон бошад, чунин калидро надорад ва доштан ҳам намехоҳад. Сандуқ ин ҷо рамзи дилбари зебост. Аммо тафаккур ва хислату хӯи духтар печида ба хурофот аст. Ҳама чизро бо назари куҳна мебинаду бо назари куҳна мепазирад. Назари ҷавонписар бошад, тамоман дигар аст. Ӯ одами муосир буда, ба атроф нигоҳи тоза дорад. Ва ҳамин тафриқаи нигоҳҳо ба атроф, ба замону ҷаҳон боиси ба кӯйи дудилагӣ афтидани ҷавон гаштааст.
Баъди ошноӣ бо рубоиҳо, шумо мардуми бегонаеро биёред, ба назди ин чашма, ин рӯд, ин пораи санг гузоред. Ман аминам, ки ӯ то ба ин дараҷа рубоиҳои дилнишин нахоҳад офарид. Зеро ӯ аз ин обу обу аз ин хок бегона аст.
Бо ин оварда андешаи ман чист? Андеша ин аст: Агар хоҳем, ки фардои кишвар ободу дурахшонтар бошад, ба фарзандон сарзамини некро мерос гузорем, ҳар кадоми мо бояд ба ашёи атроф назари некбинона дошта бошем. Ва онро чун моли худамон нигоҳ дорем.
То ин ҷо аз ҷониби камина ба мушкилоти мазкур аз даричаи маънавӣ нигаристан буд. Акнун ба ин мушкилот аз паҳлуи моддӣ наздик мешавем. Ҳар як сокини шаҳри Душанбе хуб медонад, ки сабзаҳои қади кӯчаро дар тӯли як сол се ё чаҳор бор кишт мекунанд. Бе гуфтугӯ, барои тухмиро харидану кишт намудан маблағ лозим аст. Ин маблағ аз куҷо меояд? Албатта, аз хазинаи давлат. Барои харидани тухмиву кишти аввал, фарз кардем 500 ҳазор сомонӣ сарф шуд. Агар ҳамин тухмиро ҷаҳор маротиба кишт кунем чӣ? Он гоҳ миқдори харҷ чаҳор маротиба меафзояд. Яъне, 2 миллион сомонӣ аз хазинаи давлат аз фориғболию худхоҳӣ ва беандешагии мо сарф мешавад. Аз ин миқдор пул давлат метавонист барои мактаб чандин компютер ё барои беморхона дастгоҳи тиббии ҳозиразамон бихарад ва нафақаи мардумро зиёд намояд ва ғайраву ҳоказо.
Дар пайи муносибати дилсӯзонаамон, ҳиссаи мо сокинон дар пешрафту шукуфоии меҳан беҳад бузург аст. Агар мо сабзаеро худсарона зери по насозему барои парвариши он кӯмак намоем, ин худ нишонаест ба шукуфоии фардои Ватанамон. Ватане, ки аз бобову бобокалонамон ба мо мерос мондааст. Биёед, мо имрӯзиён барои фарзандонамон сарзамини ободу зеборо мерос гузорем, то онҳо ҳамеша ба некӣ аз мо ёд намоянд. Зеро, мо ватандорем!

Ҳамроҳи АВЛИЁПУР

Хонданд 485

СОЛИ ҶАВОНОН РАФТ, АММО...

Янв 06, 2018
Хонданд: 858

Ба касе пушида нест, ки Паёми солонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ, дар рушду такомули ҳамаҷонибаи ҷомеа нақши барҷаста дорад. Яке аз анъанаҳои хос зимни ироаи Паём ихтисос додани сол ба як қишри муҳими ҷомеа мебошад. Чуноне, ки дар паёми имсола - соли 2018 дар кишвар соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ эълон карда шуд.

То кадом андоза дар самти мазкур тараққӣ ва пешрафт мешавад, ҳоло ҳадс задан барвақт аст. Аммо эълон гаштани соли 2017 ҳамчун соли ҷавонон, чи натиҷаҳо ба бор овард, барои ҷомеаи мо маълум аст. Агар соли 2017 дар ҳаёти илмӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва ахлоқии ҷавонони мо тағйиру таҳаввул ба миён оварда бошад, шукр мегӯем ва умед мебандем, ки ин тараққиёт ба солу моҳу рӯз тааллуқ нагирифта, бо маром идома меёбад. Яъне соли ҷавонон рафт, аммо худи ҷавонон, ақл, илм ва нерӯву тавони онҳо аз байн нарафтааст ва он дастовардҳои моддиву маънавие, ки дар соли гузашта, дар ҳаёти ҷавонони мо рӯи кор омад, умед мекунем, ки дар солҳои оянда низ даҳчанд зиёда мегарданд. Бояд зикр намуд, ки гарчанде дар соли сипарӣ дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷавонон пешрафту тараққӣ рӯи кор омад, аммо аз ҷиноёти сангин ва каҷгардиву бадахлоқии ҷавонон орӣ набуд. Бо ин мақсад бо такя ба хулосаҳои донишмандон чанде аз авомили инҳироф ва ҷинояткории ҷавононро мавриди зикр қарор медиҳем, ки ба андешаи мо аз фоида холӣ нахоҳад буд.
Равоншиносон мегӯянд, дар кишварҳои Аврупо бекориву оворагардии ҷавонон яке аз бузургтарин омили ҷинояткорӣ ба ҳисоб меравад. Ба ақидаи онҳо агар ҷавон вақти холӣ пайдо кунад, ҳатман дар мағзаш фикрҳои фармондеҳ, ҳавову ҳаваси шайтонӣ ва хаёлҳои шаҳватангез ҷой мешаванд. Дар ин ҳол, нафси аммора баҳри амалӣ намудани он фикрҳову хаёлот ба ҳаракат даромада, соҳибашро водор мекунад, то ба корҳои ношоиставу ҷиноёти сангин даст занад. Ин амалкард хоси мамолики Аврупо нест, мутаассифона ағлаби кишварҳои дунё аз ҷумла кишвари моро фаро гирифтааст. Ин ҷараён дар ҳоле идома дорад, ки дар тамоми кишварҳои дунё ба ҷавонон такя мекунанд. Нависандаи амрикоӣ, Хелен Адамас Келлер гуфтааст, “Имкон надорад, ки фарҳангу тамаддун ба қафо равад, дар ҳоле, ки ҷавонон дар олам вуҷуд доранд”. Имрӯз дар ҷомеаи мо низ сатҳи ҷинояткорӣ ба маротиб зиёд мешавад. Чуноне ба мо ошкор аст, дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ дар асари муноқишот мактаббачаҳо сӯиқасд ба ҷони якдигар мекунанд. Гузашта аз ин оворагардиву бетартибӣ дар кӯчаҳои шаҳр рӯз то рӯз меафзояд. Имрӯз бо суръат ҷараён гирифтани ҷинояткориву қонуншиканӣ аз ҷониби сокинон, ба вежа ҷавонон, ҳарзагардии онҳо дар шабонгоҳ, далолат мекунад, ки назорати бошиддати мақомот вобаста ба ин кор таъсиреро дар пай наовардааст. Чунонки хонанда огоҳ шуд, имрӯз аксари коршиносон яке аз сабабҳои умдаи ҷинояткориро аз ҷониби ҷавонон дар бекорӣ мебинанд, ки асоси шаръӣ дорад. Паёмбари Худо (с) гуфтааст, “Ду неъмате аст, ки аксар мардум дар истифодаи онҳо фиреб хӯрдаанд, яке тансиҳатӣ, дигар фароғу бекорӣ аст”. Имом Ғаззолӣ мегӯяд, “Ҷавони иззатманд! Агар нафсатро ба кори нек ва дуруст машғул насозӣ, яқин дошта бош, ки туро ба кори нодурусту ботил машғул месозад. Ва дониста бош, ки машғулсозии нафс ба кори нек ин машғул шудан ба илмомӯзӣ ва тарбияву поксозии он мебошад”.
Оилаи носолим, низ метавонад аз ҷумлаи сабабҳои ҷинояткории ҷавонон бошад. Аввалин мактаби тарбия барои фарзанд оила маҳсуб мегардад. Нахустин оғӯши гарм, ки тифлро бо адабу ахлоқ ва ба тарзи дуруст ба камол мерасонад, аввалин ҷомеаи хурд, ки фарзанд вориди он мешавад, оила мебошад. Аз ин нуқтаи назар, волидайн барои фарзанди ҷавон идеали фаъол ва намунаи ибрат ҳисобида мешаванд. Коршиносони соҳа мегӯянд, “Падару модар фарзанди навзодро ба ҳар коре одат кунонанд, бешак тифл ба он амал хӯ мегирад. Ҳар моддаеро, ки ба ӯ таълим бидиҳанд, онро ба зӯдӣ аз худ мекунад. Агар падару модар шахсони нексиришт бошанд, яқинан тифли онҳо бо одобу ахлоқ нашъунамо меёбад ва агар волидайн бадкирдор бошанд, бешак писари эшон бадкирдор ба воя мерасад”. Расули Худо (с) дар ин маврид низ сухани барҷастатаре гуфтаанд: “Ҳар тифл бо имони фитрӣ ба дунё меояд, пас падару модаранд, ки ӯро яҳудиву насрониву маҷусӣ мекунанд” (Ривояти Бухорӣ).
Яке аз омилҳои дигари ҷинояткорӣ муноқишаи оилавӣ ва рафтори нодурусти падару модар мебошад. Ҷомеашиносон мегӯянд, “Муноқиша ва ҷидоли оилавӣ яке аз бузургтарин сабабҳоест, ки насли ҷавонро ба роҳи каҷ мебарад. Фарзанд дар домани волидайне рушд ёбад, ки доиман дар ҳузури ӯ ба ихтилофоту ҷидол бипардозанд, ба ҳадде, ки падар дар як самт бошаду модар дар самти дигар, ё инки падар ба тарбияву риояи оила таваҷҷуҳе зоҳир накунад ва амалҳои нодурустро дар назди фарзанди хеш анҷом диҳад, тамоми ин кирдорҳо нооромии равониро дар руҳи кӯдак ба бор меоварад”.
Волидайн набояд дар ҳузури тифл ихтилофу муноқишоти байниҳамиро барпо кунанд, чунки ин амал ба тарбияи кӯдак таъсири манфӣ мерасонад. Як амали номатлубе, ки аз ҷониби волидайн сурат мегирад, ин аст, ки фарзанди хурдро ҳангоми амали нодурусташ, аз қабили дуздидани як шайъи ночиз мебинанду дар чеҳраи ӯ механданд ва баъзан ӯро барои дубора анҷом додани он амал ташвиқ мекунанд. Таърих ҳикоя мекунад, ки “Як марди миёнасоле моли бисёреро медуздад. Ӯро барои ҷазо додан ба назди қозӣ ҳозир мекунанд. Марди ҷинояткор қабл аз иҷрои ҷазояш талаб мекунад, ки модарашро ба наздаш биёранд. Замоне модарашро меоранд, мехоҳад ӯро бибӯсад. Вақти наздик шудан модарашро ба шиддат мегазад. Аз ӯ мепурсанд, ки чаро дар ҳаққи модарат ин амалро раво дидӣ? Дар посух мегӯяд, дар овони хурдсолиям рӯзе як тухмро аз ҷое дуздидам. Модарам шоҳиди ин амали номатлубам буд, аммо маро аз роҳи хато бознадошт, балки дубора ба ин кор ташвиқам кард ва аз ин амали зиштам розӣ буд. Бетафовутии модарам буд, ки ман то инҷо расидам” (Китоби “Ислоҳи ҷомеа”с. 127. Таълифи Муҳаммад Байҳонӣ).
Мутаассифона, имрӯз дар ҷомеаи мо падар бо фарзандаш корҳои зишту ҳаром анҷом медиҳад. Ибни Қаййим мегӯяд: “Ҳар волидайне, ки нисбат ба таълими фарзандаш беаҳамиятӣ зоҳир мекунад ва ӯро овораву беназорат мегузорад, бидонад, ки дар ҳаққи фарзандаш ниҳояти бадиро раво дидааст. Аксари ҷурму ҷиноятҳо ва ахлоқи бади фарзандон аз ҷониби падарон ва беаҳамиятии эшон сар мезанад” (Китоби “Туҳфаи навзодон”с.139). Фақру тангдастӣ, муҳити носолим, дӯстону рафиқони бадахлоқ, дороии пулу моли зиёд ва инчунин фароҳам сохтани озодии мутлақ барои фарзанд, аз ҷумлаи авомили инҳироф ва ҷинояткории ҷавонон метавонанд бошанд. Аммо уламои Ислом ва дигар равшанфикрони ҷомеа сабаби умдаи ҷинояткории ҷавононро дар заъф ва сустии ҷанбаи динии онҳо мебинанд. Оне, ки Худо ва паёмбари ӯро шинохт, аз осори гуноҳ, оқибати хатарноки дунявӣ ва узравии ҷиноят хабардор шуд, маънои оёти Қуръонро дарк кард, дар вуҷудаш ба қавле полиси имонӣ маскан мегирад, ки ба полису нозири дигар эҳтиёӣ боқӣ намемонад. Чи дар миёни ҷамъ ва чи дар танҳоӣ аз тарси Худо тарки гуноҳу маъсият ва ҷиноят мекунад. Аз ин лиҳоз масъулони моро лозим аст, ки сари ин масъала ҷиддан биандешанд, чун ягона роҳи ҳалли буҳрони ахлоқӣ таълими арзишҳои динӣ мебошад. Дар ин самт ҳама роҳҳоро истифода бояд кард, аз ҷумла барпо намудани барномаҳои ахлоқӣ тавассути телевизион мебошад, ки ин усул корсоз буда метавонад.
Ҳикмати бузургон гуфтаҳои моро хулоса мекунад: “дар пушти ҳар қаҳрамонмарди бузурге волидайни мураббӣ вуҷуд дорад”. Пас, шахсиятсозӣ, худсозӣ мебояд моро, он гуна, ки мегӯянд, “қаҳрамонмардҳо таваллуд намешаванд, балки сохта мешаванд”.

Абдулваҳҳоби АБДУЛМАННОН

Хонданд 858

Хабари-рӯз

Календар

« Октябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • МАНСАБ ВА ШАХСИЯТ

    Имрӯз тасодуфан бо мансабдоре вохӯрдам. Дурусттараш, ӯ ба ҳуҷрае, ки…
  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.