.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Иқтисод

Евробонд

Янв 20, 2018
Хонданд: 465

Бароришу фурӯши бетаъхири онҳо арзандаи ситоиш аст

Дар ҷаҳони муосир гирифтани қарз аз ин ё он давлат ва ё ташкилоту созмонҳои байналмилалӣ падидаи маъмул маҳсуб шуда, маҳз дар ин замина давлатҳои рӯ ба инкишоф такомули хешро таъмин менамоянд.
Пайгирии масъалаи мазкур маълум намуд, ки ҳатто кишварҳои абарқудрати олам низ аз гирифтани қарз дар канор набуда, дар муқоиса бо Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ ҳаҷми қарзи хориҷиашон хеле зиёд аст. Барои мисол, қарзи хориҷии ИМА 18 триллион доллари ИМА, Федератсияи Россия 732,2 миллиард доллари ИМА, Белорус 34 миллиард доллари ИМА, Қирғизистон 3,4 миллиард доллари ИМА-ро ташкил дода, ин нишондиҳанда бемайлон афзуда истодааст. Ду сол пеш Вазорати молияи Ҷумҳурии Қирғизистон пешбинӣ намуда буд, ки дар ояндаи наздик ҳаҷми қарзи хориҷии ин кишвар шояд ба 3,7 миллиард доллари ИМА расад. Аз маълумоти тавассути шабакаи умумиҷаҳонии интернет дастрасшуда бармеояд, ки нисбат ба ММД ҳаҷми қарзи ИМА 130 фоиз, Япония - 232, Португалия - 133, Ирландия - 123, Кипр - 112, Белорус - 53, 4, Қирғизистон 53 фоиз рост меояд.
Ҳамватанонамон иттилоъ доранд, ки чанде пеш Маҷлиси намояндагон ба пешниҳоди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ба муомилот баровардани коғазҳои қиматноки давлатӣ дар бозорҳои байналмилалии молиявӣ» ризоят дод. Тавре муовини вазири молия зимни рӯнамоии ин иқдом дар парлумони касбии мамлакат иброз дошт: «Қарори мазкур бо мақсади ҷалби маблағгузорӣ аз бозорҳои молиявии байналмилалӣ барои сохтмони иншооти стратегии давлат - Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» таҳия шуда, барориш ва паҳнкунии коғазҳои қиматноки эмиссионии давлатиро (евробондҳо) пешбинӣ намуда, аз чорабиниҳои Гуруҳи кори ваколатдор ҷиҳати дарёфти сарчашмаи маблағгузорӣ барои сохтмони НБО-и «Роғун» ва супоришҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон сарчашма гирифтааст».
Барориши коғазҳои қиматноки давлатӣ дар шакли вомбаргҳо ба маблағи то 1 миллиард доллари ИМА ба нақша гирифта шуда, дар марҳилаи аввал ба маблағи то 500 000 000 (панҷсад миллион) доллари ИМА ба муҳлати то 10 сол бароварда мешавад. Меъёри фоизи вомбаргҳо дар заминаи рейтинги қарзии давлат муайян карда шуда, дар марҳилаи муаррифии тарҳи барориш ба сармоягузорони инфиродӣ ва институтсионалӣ мушаххас карда мешавад. Зикр шуда буд, ки «паҳнкунии коғазҳои қиматноки эмиссионии давлатӣ дар бозорҳои молиявии байналмилалӣ амалӣ карда шуда, чунин тарзи қарзгирии берунаи давлатӣ таҷрибаи нахустини давлат дар ин самт ба ҳисоб меравад. Вобаста ба ин, ҷалби иштирокчиёни касбии бозори коғазҳои қиматноки хориҷа, аз қабили андеррайтер, агентиҳои бақайдгиранда ва амсоли онҳо дар назар аст. Расмиёт ва давраҳои эмиссияи коғазҳои қиматнок тибқи тартиби қонунгузории ИМА ва давлате, ки дар он паҳнкунии вомбаргҳо дар назар аст, амалӣ карда мешавад».
Тибқи маълумоти дастрасшуда, евробондҳои мавриди назар шуруъ аз 31-уми августи соли гузашта дар чаҳор шаҳри бузурги дунё - Ню-Йорк, Бостон, Сюрих ва Лондон ба маърази сармоядорон ва харидорон гузошта шуда, “Роуд-шоу” ё муаррифии вомбаргҳои Тоҷикистон ба сармоягузоронро ду бонки ҷаҳонӣ - Citi-и Амрико ва Raiffeisen Bank International ташкил намуданд. Хурсандиовар аст, ки рӯнамоӣ ва фурӯши евробондҳо бомуваффақият амалӣ шуда, дар ин замина 500 миллион доллар ба муддати 10 сол, ки фоизи солонааш 7,125 дарсад аст, ба кишвар ҷалб шуд.
Коршиносони масоили иқтисодӣ ба он назаранд, ки фурӯши евробондҳои Тоҷикистон боз як муваффақияти роҳбарияти Бонки миллии Тоҷикистон дар солҳои охир буда, аз лиҳози моҳият қобили мулоҳиза аст.
Ҷанбаҳои мусбати евробонд зиёданд. Барои мисол, харидорони евробондҳо ба фарқ аз созмонҳои байналмилалӣ ҳангоми қарз додан дар назди Ҳукумат шарт намегузоранд. Маъмулан созмонҳои байналмилалӣ, ба мисли Бонки ҷаҳонӣ ва ё Бонки осиёии рушд қабл аз ҷудо кардани қарз шарти ислоҳотро матраҳ мекунанд, ки барои кишварҳое назири Тоҷикистон то андозае қобили қабул нест. Сониян, маблағ аз фурӯши евробондҳо зуд ба суратҳисоби дахлдор ворид мешавад ва ба траншҳо ҷудо намешавад.
Дар суҳбат бо мо раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагон оид ба иқтисод ва молия Шариф Раҳимзода барориш ва фурӯши бетаъхири коғазҳои қиматноки эмиссионии давлатиро муҳим ва саривақтӣ арзёбӣ намуд.
- Иқдоми мазкур замина фароҳам меорад, ки нуфузи кишвари мо дар арсаи байналмилалӣ чун шарики боэътимод болотар равад. Зеро ҷалби қарз дар ҷаҳони муосир падидаи маъмул буда, далели азми қавӣ доштан дар ҷодаи рушд мебошад. Вақте мо қарз ҷалб карда, онро дар муҳлати пешбинишуда бармегардонем, он гоҳ эътимоду таваҷҷуҳи давлат ва ташкилоту созмонҳои бонуфуз тамоюли афзоишро касб хоҳад кард. Аз ҷониби дигар, фоизи қарзи мавриди назар низ баланд набуда, вобаста ба талаботи ҷаҳони муосир қобили қабул аст. Бо дарназардошти ин, Маҷлиси намояндагон ба Пешниҳоди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ба муомилот баровардани коғазҳои қиматноки давлатӣ дар бозорҳои байналмилалии молиявӣ» ризоят дод,- гуфт номбурда.
Масъулини Вазорати молияи мамлакат ба он назаранд, ки дар раванди барориши вомбаргҳо, алалхусус дар бозорҳои молиявии ҷаҳонӣ вақти барориши онҳо аҳамияти хос дорад. Зеро фоизи пешниҳодшаванда аз ҷониби эмитент аз зиёд ё кам будани талабот ба вомбаргҳо вобастагии калон дорад. Масалан, агар талабот ба вомбаргҳо зиёд бошад, эмитент метавонад барои вомбаргҳои худ фоизи паст пешниҳод намояд, ки ин ба
фоидаи эмитент мебошад.
Ба андешаи муовини якуми вазири молияи мамлакат Ҷамшед Каримзода, феълан даромаднокии чунин евробондҳо боз рӯ ба баландшавӣ ниҳода, ба 4,6 дарсад баробар шудааст. Аз лиҳози вазъи бозор ин марҳала барои барориши евробондҳо хеле мусоид ба ҳисоб рафта, дар маҷмуъ ба фурӯш баровардани евробондҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин давра қарори санҷидашуда арзёбӣ мегардад.
Айни замон ҳаҷми қарзи хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон 2 миллиарду 803 миллион доллари ИМА-ро ташкил дода, ин таносуб нисбат ба ММД яке аз нишондиҳандаҳои камтарин дар минтақа аст.
Хеле муҳим аст, ки ҳаҷми қарзи хориҷии мамлакат дар муқоиса ба ММД сол то сол тамоюли коҳишёбиро касб намудааст. Барои мисол, чанде қабл ин нишондиҳанда ба 35-38 фоиз баробар буд. Соли 2015 кишвари мо қарзи худро дар назди ҷумҳуриҳои Ӯзбекистон ва Қазоқистон пурра пардохт намуда, пардохти қарзи давлатҳои дигар ва ташкилоту созмонҳои байналмилалии молиявӣ раванди муттасил аст.
Ҷоиз ба зикри алоҳида аст, ки аз ҳаҷми умумии қарзи хориҷии ҷумҳурӣ қисмати аъзами он - 1 миллиарду 980 миллион доллари ИМА қарзи давлатӣ маҳсуб шуда, бо кафолати Ҳукумати ҷумҳурӣ дастрас шудааст. Қарздиҳандаи асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷумҳурии Халқии Хитой, Бонки умумиҷаҳонӣ ва Бонки осиёии рушд ба ҳисоб рафта, ҳаҷми қарзи аз онҳо гирифташуда мутаносибан 950 миллион доллари ИМА, 325 миллион доллари ИМА ва 277 миллион доллари ИМА-ро ташкил медиҳад.
Баъзан аз ҷониби як идда ба ном коршиносон ва иқтисодчиён вобаста ба ҳаҷми қарзи хориҷии кишварамон андешаҳое баён мегарданд, ки муғризона буда, аз «пашша фил сохтан»-ро шабеҳанд. Пешниҳоди далелу арқоми асоснок вобаста ба ин раванд ва муқоисаи ҳаҷми қарзи хориҷӣ бо давлатҳои ҳамҷавор шаҳодати он аст, ки ҳангомасозиҳо бобати масъалаи мавриди назар бепоя аст.

Далер МЕРГАНОВ, журналист

Хонданд 465

“Марг”-и корхонаи тилло

Янв 20, 2018
Хонданд: 1291

Ё бе нон мондани 10 000 нафар хӯранда

 Ба таваҷҷуҳи Ҳукумати мамлакат

Ба таваҷҷуҳи вазири саноат ва технологияҳои нави кишвар муҳтарам Шавкат Бобозода

Ҳудуди 10 рӯз мешавад, ки калонтарин корхонаи саноатии Тоҷикистон – Корхонаи муштараки Тоҷикистону Чин - «Зарафшон» оид ба коркарду истихроҷи тилло ва дигар маъданҳо аз кор бозмондааст. Дар ин бора гуруҳе аз кормандони ин коргоҳ ба «Фараж» иттилоъ доданд.

Сабаби аз фаъолият боздоштани заводи мазкурро соҳибназарону кормандон ба анҷом расидани иҷозатномаи Ҳукумати мамлакат дар мавриди истихроҷу коркарди канданиҳои зеризаминӣ марбут медоданд. Бино ба маълумоти як корманди КМ «Зарафшон», муҷаввизи коргоҳ ҳанӯз моҳи сентябри соли 2017 ба анҷом расида буд. Аммо то ин замон кормандон аз захираҳои ашёи хоми дар анбор буда чархаҳои заводро гардон мекарданд. Чанде аз кормандон гуфтанд, ки ҳатто маоши моҳи декабри соли 2017-ро нагирифтаанд.
Аз кор мондани КМ «Зарафшон» дар ҳолест, ки дар шаҳри Панҷакент натиҷаҳои рушди иқтисодиву иҷтимоии хоҷагии халқи шаҳру деҳоти Панҷакентро дар соли 2017 ҷамъбаст намуда, гуфтанд, ки қисми зиёди дастовардҳои саноатии шаҳр вобаста аз коргоҳи КМ «Зарафшон» аст.
Парвиз Шодизода, муовини раиси шаҳри Панҷакент дар маҷлиси ҷамъбастии соли 2017 гуфт: «Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар соли 2017 ба 1 миллиарду 470 миллиону 465 ҳазор сомонӣ расонида шуд, ки баробари 121,3 фоизи ҳамин давраи соли гузашта мебошад. Ҳарчанд нишондиҳандаҳои соҳаи саноатии шаҳр бо сабаби фаъолияти ҶДММ КМ “Зарафшон”, ки ҳаҷми бузурги истеҳсоли маҳсулоти саноатиро
ба дӯш дорад, дар маҷмуъ хуб аст, вале бо ин вуҷуд 7 намуди маҳсулоти саноатӣ нисбати соли 2016 кам шудааст”.
Корхонаи муштараки «Зарафшон» калонтарин корхонаи коркарди метали рақами 1 дар кишвар буд ва дар он зиёда аз 2100 нафар корманд фаъолият доштанду аз он ҷо нон мехӯрданд. Коршиносон бар он андешаанд, ки агар ба ҳисоби миёна дар ин ҷо 2000 нафар саробони оила бошанду ҳар оила тақрибан 5-нафарӣ аъзо дошта бошад, мешавад 10 000 нафар шаҳрвандоне, ки аз пушти ин завод рӯз мегузаронанду зиндагӣ доранд. Ба замми ин, корхона яке аз сарчашмаҳои асосии таъмини буҷети ҳам шаҳри Панҷакент, ҳам вилояти Суғд буда, дар рӯйхати андозсупорандагони азим қарор дорад.
Корхонаи муштараки тиллоистеҳсолкунии Тоҷикистону Хитой - "Зарафшон" калонтарин корхонаи истихроҷ ва коркарди канданиҳои фоиданок, бахусус тилло, дар кишвар буда, 75%-и саҳмияи он ба ширкати "Зиҷин"-и давлати Хитой ва 25% ба Тоҷикистон тааллуқ
дошт.
Аммо, дар ҳамин ҳол, Маҳмудҷон Мӯсоев, муовини директори кулли КМ “Зарафшон” дар суҳбат ба “Фараж” аз кор мондани корхонаро рад карда, гуфт, ки «мо касеро ҷавоб надодаем, вале айни замон корҳои таъмирӣ идома дорад. Аммо дуруст аст, ки иҷозатномаи корхона барои истихроҷи маъданҳо аз конҳо тамом шудаасту дар ҳоли ҳозир гуфтушуниди Ҳукумати мамлакат бо саҳомони ширкати “Зиҷин” идома дорад ва дар сурати ҳал шудани гуфтушунид, корро идома хоҳем дод».
- Аз кор мондани корхонаи мазкур метавонад чанд омили манфӣ ва зиёнҳои ҷиддӣ дар пай дошта бошад,- мегӯянд коршиносон. Аз ҷумла, дар аввали соли равон иҷро нагардидани нақшаи истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ, иҷро нашудани нақшаи андоз, зиёдшавии қарзи маош ва нафақа аз ҳисоби воридоти буҷа, коҳиши воридоти молӣ ба буҷаи маҳаллӣ ва
навоқиси дигар.
Ба умеди танҳо як корхонаи бузург шудан чи барои ҷумҳуриву чи барои маҳалле, ки корхона дар он ҷойгир аст, ақида ва равия хатоест. Зеро чунин корхонаҳо ҳиҷ гоҳ, ба гуфтаи коршиносон, абадӣ нестанд. Агар бо ин ё он иллати фаннӣ ва ё омилҳи дигари табиӣ ин корхонаҳо мабодо аз фаъолият бозмонанд, дар он сурат зарбаи сахте ба иқтисоди маҳал ва вилояту кишвар ва кормандон хоҳад расид.
Тақрибан чунин таъкидҳоро борҳо роҳбарони вилояти Суғд ба раисони шаҳри Панҷакент расонида буданд, ки танҳо ба умеди КМ “Зарафшон” нашавед. Яке аз ҳамин гуна роҳбарон собиқ раиси вилояти Суғд Қоҳир Расулзода, имрӯза сарвазири мамлакат мебошад. Ӯ дар як ташрифаш ба Панҷакент гуфта буд, ки «қисмати зиёди буҷаи Панҷакент аз ҳисоби КМ “Зарафшон” аз рӯи нишондоди омор мебошад. Дигар корхонаҳои саноатӣ нақшаҳои хешро иҷро накардаву барои пур кардани буҷа ва андоз нақши назаррас надоранд. Ин амалиёт хато аст, зеро танҳо ба умеди як корхонаи КМ “Зарафшон” шудану корхонаи хурди истеҳсолии саноатиро бунёд накардан ва бо ин васила саноатро рушд надодан, дар минтақа боиси нигаронӣ ва иштибоҳи азим аст». Чунин буд пешгӯии сарвазир Қоҳир Расулзода.
Андешаи дигар ҳам дар байни коршиносон ҷой дорад, ки бояд Ҳукумати мамлакат масъалаи тақсимоти саҳмияро ба нафъи Тоҷикистон ҳал намояд, зеро тибқи қоидаҳои байналхалқӣ, дар бештар маврид соҳибони замин ва онҳое, ки соҳиби ашёи хоманд, бояд қисми зиёди саҳмро доро бошанд. Ба гуфтаи онҳо, ин корхонаи азимро, ки манфиату суди зиёде ба ҷумҳуриву вилояту Панҷакент меорад ва садҳо оилаҳоро нон медиҳад, бояд ҳарчи зудтар фаъол гардонанд.

Шоҳин ОБЛОҚУЛЗОДА,
Хуршед ФОЗИЛОВ,
МТЖТ 

Хонданд 1291

Иброҳим Исмоилов - аввалин энергетик аз тоҷикони маҳаллии минтақаи Кӯлоб

Ҳамаи беҳбудӣ пешравии мо, зиндагии ҳаррӯзаи мо бо барқ алоқамандӣ дорад. Агар барқ нест, пешравӣ нест, обёрии зироат нест, маҳсулоти табъи дилу орду нон ва об нест ва боз чандин мушкилиҳои дигари зиндагии ҳаррӯзаву ҳарсоатаи мо. Шароити зиндагӣ бе иқтисодиёт беҳ намешавад ва иқтисодиёт бе барқ пешравӣ ва беҳбудӣ надорад. Барқ нест, иқтисодиёт нест, беҳбудӣ нест, пешравӣ нест, буҳбудии шароити хуби зиндагӣ нест.

Таҳсил бе шаҳодатномаи таваллуд

Иброҳим Исмоилов дар як деҳаи хурдакаки дурдасти куҳистони Шоҳон, ноҳияи Даштиҷум, ки он ҳамагӣ 30 хоҷагӣ дошт дар оилаи деҳқони камбағал таваллуд шуда ба воя расидааст. Ба гуфтаи қаҳрамони мо он вақт онҳо бе шаҳодатномаи таваллуд дар бораи соли таваллудашон маълумоти аниқ надоштанд. Иброҳим дар синии 7 солагӣ ба мактаби 4 солаи деҳааш ба хондан фаро гирифта шуд ва маълумоти ибтидоиро дар деҳаи Шоун гирифт. Баъдан ба деҳаи ҳамсояи Сангониён, ки мактаби 7 сола буд, ки ҳамон вақт то синфи 7 мактаби миёнаи нопурра ба ҳисоб мерафт, барои идомаи таҳсил фаро гирифта шуд. Баъди хатми мактаби 7 сола барои гирифтани маълумоти миёнаи пурра, ки ягона мактаби миёна дар ноҳия дар Даштиҷум буд рафт. Аз синфи 8 то синфи 10-ум бояд таҳсил мекард.

Бо қаду баст ва вазн таваллудатро муайян мекарданд

- Дар давоми таҳсил дар синфи 10 комиссариати ҳарбии ноҳия барои аз комиссия гузаштан ва ба қайди ҳарбӣ гирифтан моро даъват кард. Ман он вақт бачаи куҳистонӣ ҷавони тану манд будам, дар ёдам ҳаст қадам 1 м.72 сантиметр буд. Дар комиссариати ҳарбӣ вақти аз комиссияи тиббӣ гузаштан духтурон бо қаду баст ва вазн чандсола буданамро муайян карда гуфтанд, ки таваллуди ту соли 1935 аст. Ҳамон ҷо ба ман шаҳодатномаи таваллуд доданд ва таваллудам аниқ шуд. Падару модарам бошанд мегуфтанд, ки мучалат муш аст ва ба соли 1936 рост меояд мегуяд-, Иброҳим Исмоилов.

Аз синфи 10-ум ба хизмати аскарӣ

Соли 1954, ки вай дар синфи 10 мехонд ва онро пурра хатм накарда буд ӯро ба аскарӣ бурданд. Ҳарчанд Иброҳим гувоҳнома оварда дод, ки дар мактаби миёна дар синфи 10 мехонад. Лекин, нақшаи даъваташон он вақт иҷро нашуда буд, чӣ коре шуд, ки синфи 10-ро пурра нахонда вайро ба сафи Армия гирифтанд ва муддати 3 сол дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хизмат кард. Амаки Иброҳим он рӯзҳоро ба ёд оварда қисса мекунад, ки он вақт аз Даштиҷум то ноҳияи Муъминобод мо пиёда омадем ва баъди комиссияи вилоятӣ гузаштан аз ин ҷо то ба Душанбе бо мошин моро бор карда бурданд. Аз Душанбе то ба ҷои хизмат 16 шабонарӯз қатораи саворшудаи мо роҳ рафт ва дар шаҳри Харков қарор гирифт. Дар Харков ҳамом карда, баъдан боз як шабонарӯзи дигар роҳ рафта, ба макони асосии хизмат расидем. Вилояти Днепропетровск, ноҳияи Первомайский шаҳри Кривой рог ҷои исти хизматамон шуд. Баъдан қисмамонро кӯчонда Урал оварданд ва мо ҳам ҳамроҳи қисм Урал омадем. Дар шаҳри Каслии вилояти Челябинск қарор гирифтем ва давоми хизматро он ҷо гузаронидем.
Қисми ҳарбии мо ин ҷо қисми сохтмонӣ шуд. Ба ғайр аз се сол боз моро бо сабаби аскарбачаҳои нав дер рафтан охири моҳи декабр аз аскарӣ ҷавоб доданд ва то ба Тоҷикистон омада расидем, ки моҳи январ шуд. Аз Душанбе дар роҳи куҳии Даштиҷум, ки мошинроҳ набуд боз вақти зимистон, ки барфи зиёде меборад шунидем гургҳо дар роҳ мардеро хӯрданд. Баъд андешидам, ки падару модарам танҳо ҳастанд ва агар ба деҳаамон ки дурдаст ва дастнорас аст агар биравам дигар манро якбора аз деҳа баромаданам намемонанд.

Нақшаҳои калон

Иброҳими ҷавон хулоса кард, ки дар шаҳри обод мемонад ва бояд хонда маълумоти миёнаро пурра гирифта, баъдан маълумоти олӣ бигирад. Шиноснома надошт. Аз шаҳри Душанбе, ки он замон хеле мушкил буд шиноснома гирифт. Аввал ба як сохтмон барои ба кор даромадан, ки мутахассиси сохтмончӣ шуда аз аскари омада буд худро муаррифӣ кард. Ҳамин тавр роҳбари сохтмон сардори шуъбаи қадрҳоро супориш дод ӯро ба қайд гирифта, дар хобгоҳи сохтмончиён низ ҷои зисташ диҳанд. Бо гувоҳномаи ҷои зисти додаи онҳо шиноснома низ гирифт. Ба кор даромада як моҳ кор карда, бо иҷозати роҳбар, ки аз аскарӣ омада, падару модарашро хабар нагирифта буд ба хабаргирӣ рафт. Вайро якмоҳа рухсатии бемузд ва як миқдор пул ҳам доданд.

Бозгашт ба деҳа

- Рухсатӣ гирифта ба мошин аз Душанбе то Кӯлоб омадам. Дар Кӯлоб дар хонаи як ҳамдеҳаамон шабро гузаронида мақсади ба деҳаи Шоун рафтанро кашидам. Дар фасли зимистон бошад он замон ба куҳистони Даштиҷум, деҳаи Шоун фақат асп мерафт. Он вақт агар зарурате барои ба Кӯлоб ё ягон ҷои дур рафтан пеш меомад бо асп меомаданд, то ҷои мошин ҳаракаткунанда. Шунидам, ки аз Даштиҷум ду нафар бо асп омадаанд, яъне як нафари мерафта аспаш беодам мондааст ва нафари ҳамроҳаш бояд аспи худ ва аспи ҳамроҳашро одам набошад бе одам баргардонда бубарад. Номи ҳамон шахсро гирифтанд, ки дар ёдам омад шинос баромад, ки бо ӯ замоне дар куҳистон рафиқ будем. Бо он аспи холӣ савор шуда ҳамроҳи рафиқи шиносам ба деҳаи Шоун рафта расидем. Падару модар бо хурсандӣ пешвозам гирифтанд ва муддати як моҳ ҳамроҳи хешу табор ва ҳамдеҳагон будам, - иброз медорад ӯ.

Дуои падару модар

Ҳамдеҳагон ба падару модарам мегуфтанд, ки акнун тамом, фикри хонадор карданашро бубинед вагарна духтарони деҳаам тамом мешаванд. Иброҳим, ки худ қоидаи деҳаи дурдаст ва бахусус одати калонтаронашонро медонист ба онҳо билети ҳарбӣ ва шиносномаашро нишон дода фаҳмонд, ки ҳамааш дар қайди Душанбе ва ӯ сокини шаҳри Душанбе ва коркуни шаҳри Душанбе ҳаст, агар наравад ҳам ӯро ва ҳам ҳамдеҳагонашро барои нарафтанаш бурда ба маҳкама мекашанд. Баъди ин суханон, ки онҳо то ба ин нуқтаҳо сарфаҳм намерафтанд ба Иброҳим иҷозати ба шаҳри Душанбе баргаштанро доданд.

Талош барои маълумоти миёна гирифтан

Иброҳим Исмоилов мегуяд, ба Душанбе омада корро давом додам. Мақсадам чӣ тавре пештар гуфтам идома додани таҳсил буд. Ман то моҳи сентябр кор кардан гирифтам ва моҳи август бошад ба кофтани мактаби шабонаи коргарҷавонон машғул шудам, ки он замон дар шаҳри Душанбе фаъолият мекарданд. Ба наздиктарини онҳо барои таҳсил муроҷиат кардам. Он ҷо ба ман гуфтанд, ки рафта табели пешрафт ва гувоҳномаи то синфи 10 таҳсил кардаатро аз мактаби хондаат биёр. Боз ба Даштиҷум баргаштам, дар ин чанд сол мактаби хондаамонро бомаш умуман нест ва қисми дигарашро умуман деворҳояш афтида нобуд шудаанд. Баъд як муаллими шинос буд, назди ӯ рафтам он муаллими шинос, ки як дафтари варақҳояш пешакӣ муҳр задагӣ тайёр буданд он кас ба ман гуфт, ки мактабатон барҳам хӯрдааст, лекин як синфхонааш деворҳояш ҳасту бомаш нест нобуд шудааст, рафта кофту ков кун дар ягон ҷои он ҳуҷҷатҳоятро бояд биёбӣ. Баъд рафта кофта, делаамро аз байни он варақаҳои партофта ёфтам ва он муаллим баъдан ба номи ман гувоҳнома навишт, ки дар ҳақиқат то синфи нуҳум дар мактаб хондааст. Ҳамаи инҳоро ҳамроҳ бо худ ба шаҳри Душанбе бурда, ба мактаби коргарҷавонони гуфтаам бурда супоридам. Якуми сентябр вақте дарс сар мешавад, дар дарс ҳама нишастаем, директори мактаб манро даъват мекунад ва мегуяд, ки аз ҳуҷҷатҳоят табели пешрафтат муҳр надорад барои ҳамин мо наметавонем шуморо ба мактаби коргарҷавонон қабул кунем. Боз ба худ андешидам, ки наход дар як шаҳри Душанбеи калон ҳамагӣ як мактаби коргарҷавонон бошад ва паи мактабёбӣ шудам.

Таҳсил дар мактаби миёна ва мактаби олӣ

Ҳамин тавр Иброҳим аз чанд мактаби коргарҷавонони дигар дидан кард ва бо ҷустуҷӯ 10 сентябр шуд. Ниҳоят ба мактаби шабонаи коргарҷавонони навкушодаи №5-и назди текстили шаҳри Душанбе ҳуҷҷатҳояшро супорид, ин маротиб бе мушкилӣ ба мактаб қабул карда шуд. Ҳамин тавр, шаб дар мактаби шабонаи коргарҷавонон таҳсил мекарду рӯзона дар сохтмон кор мекард.
- Муаллимонамон аз Донишгоҳи омӯзгорӣ буданд ва дар байни онҳо як муаллимамон аз ДМТ низ буд, он кас таклиф кард, ки баъди номаи камол гирифтан биё ҳуҷҷатҳоятро ба ДМТ бисупор. Фанни математикаро ҳам дӯст медорӣ. Ман ба онҳо гуфтам, ки не ман ба Институти политехникӣ барои дохил шудан ҳавас дорам. Соли 1957 аз аскарӣ омадам. Соли 1959 баъди хатми мактаби шабонаи коргарҷавонон ва соҳиби номаи камол шудан ҳуҷҷатҳоямро ба ИПТ супоридам ва донишҷӯи факултаи энергетикии ИПТ шудам.
Бо бахти мо 1 сентябр эълон мекунанд, ки бо сабаби баромадани қарори нави Ҳукумат бо номи «алоқаи мактаб бо ҳаёт» мо донишҷӯён бояд шабона таҳсил кунему рӯзона дар истеҳсолот кор кунем. Аз кори зиёд монда шуда будем боз мушкилӣ паи мушкилӣ шуд. Аз кор меомадам, ҳама ошхонаҳо маҳкам, ягон кулчақанд аз ягон мағоза харида саросема дар дарс онро мехӯрдам. Бо як нафар ҳамроҳам дар хобгоҳ хоб будем, саҳар барвақт ба кор мерафтам, ӯ хоб буд, шаб дер аз дарс меомадам вай хоб буд. Ду нафар як сол зиндагӣ карда, дар як ҳафта ҳам якдигарро дар бедорӣ дида наметавонистем. Муддати якуним сол мувофиқ бо қарори ҳукумат шабона таҳсил ва рӯзона кор гузашт ва боз таҳсили мо ба ҳолати муқарарӣ баргашт. Ман дар вақти дар сохтмон кор кардан ҳам ба кори мантаж сару кор гирифта, таҷриба ҳосил карда будам. Мо муддати яку ним сол бо касби худ кор кардем, дар кори монтажи ҳам барқ ва дар хати интиқоли барқ кор кардем, - мегуяд, И.Исмоилов.

Таҷрибаомӯзӣ ҳангоми донишҷӯӣ

Иброҳим Исмоилов соли 1964 ба Шабакаҳои барқии Кӯлоб ба таҷрибаомӯзӣ омад. Шабакаҳои барқии 64 он замон нав ташкил шуда буд. Як моҳ тобистон таҷрибаро ҳамин ҷо гузаронд. Як моҳи дигар ӯ ҳамроҳи ҳамкурсонаш барои таҷрибаомӯзӣ ба НБО-и Волга рафт. Кори дипломиашро нав ба охир расонида буд. Кори дипломии вай «Электроснабжение дангаринский плато» (Хати интиқоли барқ 220 аз Норак ба Данғара) Баъди кори дипломӣ ягон дархост аз Барқи тоҷик набуд. Ӯ ва 3 нафар хатмкунандаи ҳамкурсашро номнавис карда, гуфтанд, ки ба Туркманистон ба кор мефиристанд. Он вақт рад кардан гуфтанӣ гап набуд, забонхататро мегирифтанд ва ба ҷои таъиншуда рафта ду сол кор мекардӣ, баъд ба диёрат бармегаштӣ. Ҳамон вақт онҳо зиқ дар андеша буданд, ки аз Кӯлоб дархост шуд ва Иброҳимро ба Кӯлоб равон карданд.

Оғози фаъолият ва электрокунонии деҳот

Иброҳим Исмоилов моҳи декабри соли 1964 ба шабакаҳои барқии Кӯлоб ба кор омад ва корро аз муҳандисии қаторӣ шуруъ кард, баъдан сармуҳандису роҳбар ва то рӯзи ба нафақа баромадан дар ин ҷо кор кард. 17 сол роҳбарии Шабакаҳои барқии Кӯлобро ба уҳда дошт. И. Исмоилов мегӯяд, соли 1975 ман аввалин энергетики тоҷик вазифаи роҳбариро аз Ламакин, ки ҳамагӣ маълумоти миёна дошт қабул кардам. Шабакаҳои барқии Кӯлоб соли 1963 дар асоси истгоҳҳои дизелӣ ташкил ёфт. Ҳар ноҳия ба худаш истгоҳҳои дизелии худро дошт. Кӯлоб алоҳида, Восеъву Москва алоҳида. Соли 1963 қарори ҳукумат дар бораи саросар электрокунонии тамоми ҶШС Тоҷикистон баромад. То соли 1963 ҳамаи колхоз, совхоз, шаҳр, ноҳия ва заводу фабрикаи калон ҳар кадомаш алоҳида-алоҳида ба худашон дизел доштанд. Ҳамааш мустақил алоҳида кор мекарданд. Соли 1963 хати интиқоли барқ аз Сарбанд ба Кӯлоб меояд, як занҷираш ба Фархору Ҳамадонӣ меравад. Ҳамин тавр аз Сарбанд омада, ба Фархор- Ҳамадонӣ - Восеъ – Кӯлоб мерасид. Ин соли 1963 буд ва он бори аввал ба системаи энергетикии Тоҷикистон пайваст мегардид.
Баъди Иброҳим Исмоилов дар шабакаҳои барқии Кӯлоб Абдулҳаев роҳбар буданд, баъд Мирзо Исмоилов, писари Иброҳим Исмоилов ва акнун Д. Холов роҳбари он аст.

С.Халилиён

Хонданд 529

“Гови ҷӯшоӣ” (ВИДЕО)

Янв 06, 2018
Хонданд: 969

Чӣ корхонаҳои Тоҷикистонро ба фано мебарад?

Соҳибкори маъруф, ки ҳудуди даҳ корхонаи хурду миёнаву бузургро идора мекунад, бо ду даст сарашро дошта, ғарқи андеша буд. Омадани мо ӯро ба худ овард. Вақте аҳвол пурсидем, бо як ҷумла посухи моро дод:

- Бисёр бад!
Ӯ моро ба тирезаи дафтараш роҳ намуд. Дар кӯча чор кас ба чашм мерасиданд.
- Инҳо мунтазиранд, ки кай ман аз дафтар хориҷ мешаваму онҳо ба дари ман муҳр мезананд! Ин аст ҳоли соҳибкори тоҷик...
Корхонаҳои Тоҷикистон тофтаҳои ҷудо аз ҳам афтодаи як ҷуғрофиёянд, ки аз тӯфони қонунҳои нонавиштаи воқеиятҳо ё берун меоянд, ё ба як суқути тадриҷии ҷонфарсо дучор мешаванд. Таҳқиқи мо нишон дод, ки ба истилоҳ, “хурӯс дар ҳама ҷо як хел ҷеғ мезанад”. Корхонаҳои Тоҷикистон, ки калиди бахту рифоҳ ва шуғли мардумро дар бағал доранд, аксар вақт на ба қонунмандиҳои собитшудаи иқтисодиёти ҷаҳонӣ, балки бар асари воқеиятҳои ошнову ғайри қобили тасаввур суқут мекунанд, ки то ба ҳол дар ягон қоидае таъриф нашудаанд. Аз ин хотир, ин як қиссаи тоҷикии корхонаҳост.

Суқути “империя”
“Самар”-ро тамоми Кӯлоб мешиносад. Он ба ному сарнавишти марҳум Самариддин Фазлиддинов, асосгузори ин ширкат рабт дорад. Мавсуф соли 1981 ба ин корхона омад, ки фақат як пункти қабули пахта дошт. Ҳанӯз дар замони шӯравӣ ӯ аз Русия баъзе таҷҳизоти дар вақти худ пешрафтаро ворид намуда, як корхонаи таҷрибавии пахтатозакуниро ба роҳ андохт. Пас аз пошхӯрии шӯравӣ то соли 1997 беш аз 20 корхонаи истеҳсолӣ (ресандагӣ, кешбофӣ, нассоҷӣ, дӯзандагӣ, қолин, матоъ, равған, собун, шарбат) ва ғайриистеҳсолӣ (ширкати ҳавонавардии “Самар Эйр”, телевизиони “Мавҷи озод”, "Самартранс", ширкати сохтмонӣ)-ро дар Кӯлоб, Фархор ва Хуҷанд фаъол кард. То соли 1996 “Самар” ба бузургтарин ширкати минтақаи Кӯлоб табдил ёфт. Кор ба ин ҷо кашид, ки бо ибтикори Фазлиддинов таҷдиди фурудгоҳи Кӯлоб ва эҳдоси хати ҳаракати троллейбус аз Кӯлоб ба Восеъ низ тарҳрезӣ, ҳатто сутунҳои он барафрошта шуданд. Аммо, ба қавли Муслиҳиддин Фазлиддинов, мудири кулли “Самар”, бар асари дахолатҳои ҳукумати ноҳия ҷилави рушди он гирифта шуд, аз ин хотир, ширкат солҳои 1997 то 1999 қариб ки кор накард.
Пас аз соли 1999 - 2000 корҳои “Самар” рӯ ба беҳбудӣ оварданд, аммо корхонаҳояш бо иқтидори миёна мечархиданд. Буҳрони ҷаҳонии молиявии соли 2008, ки мӯҷиби бамаротиб коҳиш ёфтани қимати пахта дар бозори ҷаҳонӣ шуд, тамоми нақшаҳои рушди ширкатро барбод дод, чун корхонаи пахта муҳаррики аслии тамоми корхонаҳои дигар буд. Соли 2010 ширкат 1 миллиону 800 ҳазор доллар зарар дид. Ба ҷуз корхонаҳои пахта, ресандагӣ ва равған, ТВ “Мавҷи озод” бақия аз фаъолият бозмонданд.
Соли 2012 асосгузори ширкат Самариддин Фазлиддинов дунёи фониро тарк гуфт. Фарзандонаш ба хотири идомаи роҳи ӯ пушти кор шуданд, вале ба монеа андар монеа дучор омаданд. Ба қавли Муслиҳиддин Фазлиддинов, аз “империяи бузург”-и “Самар” ҳоло танҳо ТВ “Мавҷи озод” пурра ва ҳам корхонаи коғаз бо иқтидори хеле поён фаъолият мекунанд. Ба гуфтаи ӯ, як хоҷагии тухмипарварии ширкат наметавонад ҳамаи заминҳояшро истифода барад. Ҳамчунин дар ширкате, ки солҳои вазнини 90-ум 2100 нафарро доимӣ ва дар вақти мавсим боз 3 ҳазори дигарро бо шуғл таъмин мекард, ҳоло 65 нафар кор мекунанд.
Маркази асосии ширкати “Самар” дар сари роҳи Душанбе - Кӯлоб воқест. Вақте аз шаҳраки Восеъ ба самти Кӯлоб меравед, аз канори чап овезаи бузурги он ба чашм мехӯрад. Вақте вориди корхона мешавед, ба крану таҷҳизоти бузурги коркарди пахта дучор меоед, ки бекор хобидаанд, ҳарчанд мавсими ҷамъоварии пахта аст, аммо аз шаҳомати қаблии он шаҳодат медиҳад...

“Файзи диёр”
Дар гӯшаи дигари Тоҷикистон - Мастчоҳ соли 2002 деҳқони оддӣ Раҳмоналӣ Шарипов як кооперативи истеҳсолиеро бо номи “Файзи диёр” ба роҳ андохт, ки ба ҷуз 94 гектар замин, ягон техникаи истеҳсолӣ, ҳатто бошишгоҳи саҳроӣ надошт, баръакс 72 ҳазор доллар қарздор буд. Дар як муддати кӯтоҳ мавсуф 3 чоҳи амудӣ кофт ва техникаҳои нави кишоварзӣ овард. Аз хориҷи кишвар говҳои зоти шведӣ ва ҳолландӣ ворид карда, соли 2010 тасмим гирифт як корхонаи шир ташкил кунад. Ба ин хотир, ӯ бо ҳамкории мутахассисони турк технологияи коркарди панири сохти Итолиёро овард.
70 дарсади шири фурӯшии вилояти Суғд дар Мастчоҳ истеҳсол мешавад. Дар замони шӯравӣ ноҳия корхонаи шир надошт. “Файзи диёр” аввалин корхонаи коркарди шир буд, ки моҳи майи соли 2013 ба кор даромад. Аз шири тоза маҳсулот мебаровард ва тайи 6 моҳ дар бозор ҷойи худро ёфт. Санҷишгоҳи “Госстандарт” равғаннокии маҳсулоти корхонаро аз меъёр ду баробар зиёд нишон дод. Дар маҳсулоти корхона - панир, қаймоқ, карафс (кефир), ҷурғот, хоматурш (сметана) ягон нигаҳдоранда (консервант) ё хокаи кимиёӣ истифода намешуд.
Ҳамин тавр, солҳои 2013 - 2014 кори “Файзи диёр” сахт пешрафт кард. Маҳсулоташ таваҷҷуҳи соҳибкорони Афғонистону Қазоқистонро низ ба худ ҷалб намуд.
Корхона моҳона то 18 ҳазор сомонӣ ба буҷаи давлат маблағ ворид мекард. 14 коргар дошт, ки аз 800 то 1400 сомонӣ маош мегирифтанд. Дар як рӯз 1,5 тонна шир коркард мешуд. 234 дӯкону мағоза аз Мастчоҳу Хуҷанд то Душанбе маҳсулоти “Файзи диёр”-ро мефурӯхтанд. Корхона худ ба дари мардум рафта, дар вақти мавсим як литр ширро аз 1 то 1,5 сомонӣ ва зимистон ба 1 сомониву 80 дирам то 2 сомонӣ харидорӣ мекард.
Аммо қиссаи “Файзи диёр” афсона нест, ки ба хушиву хурсандӣ анҷом шавад. Поёнаш хеле ғамангез аст. Беқурбшавии пули миллӣ дар соли 2015 кори худро кард. 10-уми сентябри соли 2015 “Файзи диёр” фаъолияти худро қатъ намуд.

“Се бало”
Вақте сухан аз “вазниниҳои соҳибкорӣ” меравад, дар миёни мушкилоте, назири “рейд” - тафтишҳои муназзами мақомот, бюрократия, қимати болои боҷи гумрукӣ ва мушкили убуру мурур аз посгоҳҳои марзӣ, аксари ҳамсуҳбатони мо қабл аз ҳама аз “се бало” - андозҳои ғайривоқеӣ, дарсадҳои баланди қарзи бонкӣ ва қимати нерӯи барқ шикоят мекунанд. Як соҳибкори хеле муваффақ ҳатто аз он оҳи сабук кашид, ки ниҳоят як иқтибос (ҳуҷҷати расмӣ дар бораи ширкат аз мақомоти андоз)-ро пас аз як моҳ ба даст овардааст.
Мудири кулли ширкати “Самар” мегӯяд, андоз мушкили аслии корхонаҳои коркарди пахта ва марбут ба он аст, зеро онҳо ҳам аз нахи соф, ҳам аз ришта, ҳам матоъ ва ҳам либос андоз месупоранд. Вай гуфт:
- Танҳо суҳулат (сабукӣ) ин аст, ки агар пахтаро дар дохили Тоҷикистон фурӯшанд, андоз намесупоранд. Андоз ҳудуди 5 дарсад аз маблағи умумиро ташкил мекунад, ки масалан, ба як тонна пахта, агар ба 4,5 ҳазор сомонӣ харида шавад, 225 сомонии дигар изофа мегардад.
Раҳмоналӣ Шарипов аз “андози мувофиқ” суҳбат мекунад. Ӯ бар ин аст, ки то қомат рост кардани корхона ҳукумат бояд андоз нагирад. Вай афзуд, чунин имтиёз имконият медиҳад, ки корхона бархе камбудиҳои худро пӯшад. Вай гуфт:
- Вақте маҳсулоти “Файзи диёр”-ро ба соҳибкорони Афғонистон ва Қазоқистон пешниҳод кардем, хеле хуб пазируфтанд, аммо гуфтанд, ки бастабандӣ (упаковка)-и он ба талаботи бозор ҷавоб намедиҳад. Агар мо дар андозсупорӣ имтиёз медоштем, метавонистем масъалаи бастабандиро ҳал карда, ба бозори берун мебаромадем, ки моро комилан худкифо мекард ва қарзи бонку дигар пардохтҳо бароямон осон мешуд.
Аз “андозҳои ғайривоқеӣ” на фақат соҳибкорони хурду миёна, балки андозсупорандагони бузург низ шикоят мекунанд. Тайи солҳои ахир баҳси ширкатҳои бузурге назири “Вавилон”, “Мегафон”, “Созидание” ва ҳатто ширкатҳои ҷаҳонӣ, аз қабили Total ва Tetys Petrolium бо Кумитаи андози Тоҷикистон дар судҳои дохилӣ ва ҳатто байналмилалӣ ба баррасӣ гирифта шуд.
Фоизҳои баланди қарзҳои бонкӣ кори “Самар”-ро ба ҷое расонд, ки бо қарори суд ба хотири пардохти беш аз 129 ҳазор сомонӣ қарз қисме аз моликияти ширкат ҳабс шуд. “Самар” ҳамоно аз андоз (452 ҳазор сомонӣ) ва бонк қарздор аст.
“Файзи диёр” аз бонк 120 ҳазор доллар қарз гирифта, дар як муддати кӯтоҳ 30 ҳазор доллари онро баргардонда буд. Вақте қурби сомонӣ поён омад, бонк хилофи қонунҳои Тоҷикистон ва ишораи дастҳои қавӣ (ба бовари Шарипов) талаб кард, ки фоизҳо бо доллар пардохт шаванд. Пас аз суқути корхона, бо қарори суд, бинои он, ки соли 1987 сохта шудаву 1400 метри квадратӣ масоҳат дорад ва ҳам таҷҳизоти хориҷиаш ба ҷои қарз супорида шуданд...
Ҳамсуҳбатони мо қимати сол ба сол афзояндаи барқро низ аз мушкилоти дигар медонанд. Масалан, қимати барқ бар як тонна нахи софи ширкати “Самар” ҳудуди 100 доллари амрикоӣ зам мекард. Ё барқ дар қимати маҳсулоти “Файзи диёр” ҳудуди 10%-ро ташкил менамуд. Ба қавли Раҳмоналӣ Шарипов, ҳарчанд корхонааш пули барқро ҳамеша пардохт мекард, пас аз хатми кор ширкати барқ корхонаашро 28 ҳазор сомонӣ ҷарима баст ва ба суд дод. Вай мегӯяд:
- Мо ҳатто нафаҳмидем, ки ин қарз аз куҷо пайдо шуд. Ҳисобкунак ҳисобашро мекард, мо мепардохтем. Вақте эътироз кардем, кори моро ба суд доданд ва муваззаф шудем, ки 14 ҳазор супорем. Додем.
Зимнан, солҳои 2010 ба 2017 қимати барқ аз 17,1 ба 26,63 (2012) ва 40,99 дирам (2017) боло рафт. “Се бало”-и соҳибкорон аз ҳамин роҳ дар рушди иқтисоди Тоҷикистон мушкил эҷод мекунанд, аммо ҳамоно ба он чӣ намерасанд, ки ҳоло хоҳем гуфт...

“Рақобатҳои носолим...”
10-уми июни соли 2015 парлумони Тоҷикистон барои ширкати “Ҷунтай - Хатлон Синсилу” имтиёзоти молӣ ва гумрукӣ дод. Бино ба он, ширкати муштараки Тоҷикистону Чин аз воридоти таҷҳизот барои обёрии заминҳои вилояти Хатлон аз андоз ва пардохтҳои гумрукӣ имтиёзе дар ҳаҷми $1,1 миллион доллар ба даст овард. Умеди Давлатзод, собиқ муовини вазири рушди иқтисоду савдо дар парлумон гуфт, ки ин ширкати муштарак барои истифодаи 49-солаи 15 ҳазор гектар замини навоҳии Ҷилликӯл, Носири Хусрав, Шаҳритус ва Қубодиён 200 миллион доллар сармоя ворид карда, пахта кишт хоҳад кард. Расонаҳо ба як ҷумла аз ӯ инро низ нашр карданд, ки ширкати мазкур дар ноҳияи Данғара як корхонаи коркарди нахи пахтаро низ бунёд мекунад. Аммо кам касе ба ин маънӣ рафт, ки ин ширкат ҳолу ҳавои корхонаҳои коркарди пахта дар Хатлонро ба куллӣ тағйир хоҳад дод.
Муслиҳиддин Фазлиддинов мегӯяд, баробари вуруди “Ҷунтай - Хатлон Синсилу” ба майдони рақобати корхонаҳои пахтаи Кӯлоб, ки ҳудуди 15 ададро ташкил мекунанд, вазъ комилан тағйир хӯрд, зеро ин ширкат бар замми ин қадар имтиёзи давлатӣ, навтарин технология аз ширкатҳои ҷаҳоншумули Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Италия, Шветсария, Олмон ва худи Чинро низ дар ихтиёр дорад. Вай афзуд:
- Ин ширкат ба ҷуз пахтатозакунӣ, корхонаи ресандагӣ ва дар ҳама кунҷу канори минтақаи Кӯлоб нуқтаи хариди пахта дорад. Дуюм, як тонна пахтаро бо нархи 5 ҳазор сомонӣ мегирад, ки барои мо тамоман қобили қабул нест. Мо бояд як тонна пахтаро 4300 сомонӣ харем, то фоида бинем. Сеюм, аксари корхонаҳои дигар бо таҷҳизоти бозмонда аз замони шӯравӣ кор мекунанд, ки барқи зиёд мехӯранд, аммо таҷҳизоти “Ҷунтай” ба стандарти ҷаҳонӣ ҷавобгӯ буда, кам барқ харҷ мекунанд. Чорум, мо фақат нахи соф тайёр мекунем, аммо Ҷунтай ришта мебарорад ва онро то 2 ҳазор доллар мефурӯшад. Ва ин ширкат чанд бартарии дигар дорад, ки ҳоло гуфтанашро зарур намедонам. Аммо барои ман дарки ин ҷолиб аст, ки оё мо - корхонаҳои ватанӣ ҳам метавонем имтиёз дошта бошем, ки кору рушд кунем?
Ҳамасола бархе аз корхонаҳои дохиливу хориҷӣ дар Тоҷикистон имтиёзу суҳулатҳое аз ҳукумат ба даст меоранд, ки ба як фаъолияти озоди онҳо шароит фароҳам мекунад, аммо аксари корхонаҳо на фақат ин бартариҳоро надоранд, балки ба ҳар боб мавриди фишорҳои арбоб мешаванд. Муслиҳиддин Фазлиддинов мегӯяд, як тарҳеро ба Кумитаи сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ пешниҳод карда буданд, аммо қабул нашуд, ҳамчунин муроҷиатҳои онҳо ба бонкҳои “Эсхата” ва “Амонатбонк” дар мавриди ба даст овардани қарзҳои имтиёзнок натиҷа надоданд. Дар ҳамин ҳол, мақомоти зидахл барои гирифтани қарзҳо аз андозу бонк тамоми фишорро сари ширкат ворид карданд, аммо муроҷиатҳои эшон барои ситонидани қарзҳои ширкат аз қарздоронаш чандон алоқае нишон надоданду намедиҳанд.
Раҳмоналӣ Шарипов, роҳбари кооперативи истеҳсолии “Файзи диёр” низ мегӯяд, ба як тарҳи ӯ барои сармоягузории фермаи ширу гӯшт аз соли 2001, ки дар ҳамдастӣ бо мутахассисони Вазорати кишоварзӣ омода шуда буд ва ҳам муроҷиатҳои такрории ӯ дар солҳои 2004 ба баъд дар Кумитаи сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ касе посухи рад ё мусбат надод. Вай афзуд, хилофи интизор соли 2015, пас аз ду соли фаъолияти корхонаи шираш, ба рақобатҳои носолим дучор омад, ки аслан дар гӯшаи хаёлу гумонҳои ӯ набуданду барои ҷилавгирӣ аз онҳо омодагӣ ҳам надошт. Вай афзуд:
- Вақте ба мағозаву супермаркетҳои Хуҷанд мерафтам, медидам, ки маҳсулоти мо на дар ғурфаҳои шишаӣ, балки таги онҳо, рӯи миз неву таги миз гузошта шудаанд. Дар фурӯш набуданд. Пурсидам, ки чаро намондед? Гуфтанд: “Супориш шудагӣ!”. Намегӯянд, ки аз куҷо? Дуюм, маҳсулоти маро аз яхдон берун мемонданд. Маҳсулоти ширӣ, ки тез турш мешавад! Сеюм, дӯконҳо аз мо талаб карданд, ки яхдони худамонро биёрем. Ман дар ҳайрат афтодам, ки чӣ тур мешавад барои 234 дӯкон яхдон харам? Дӯкон худ бояд ғуфраҳои яхдонии шишаӣ дошта бошад. Аммо маълум буд, ки онҳо дастур гирифта буданд. Чорум, тез - тез барқро хомӯш мекарданд. Агар шир нимҷӯш монад, зуд хароб мешавад. Зимнан, пас аз баста шудани корхонаи мо мушкили барқ аз миён рафт.
Раҳмоналӣ Шарипов аз ин гуна бозиҳои пасипардаӣ чунин рамз гирифт, ки агар бо “арбоб” ба ҳам наояд, дер кор нахоҳад кард. Ӯ ба рақибони худ пешниҳод фиристод, ки дар Мастчоҳ ҳамроҳ кор кунанд, аммо онҳо қабул накарданд. Вай мегӯяд:
- Ман ба ин хулоса омадам, ки ҳадафи аслӣ бузургтар аст - дар Мастчоҳ набояд корхонаи коркарди шир бошад! Вагарна ин чӣ мантиқ дорад, ки аз 70 километр рафта шир биёранд? Шояд ин иштибоҳи мо ҳам буд, ки қимати як литр ширро ба хотири рифоҳи мардум 1,5 сомонӣ кардем, ҳарчанд ширкатҳо ҳатто онро 1 сомонӣ мегирифтанд. Аммо ин сирф рақобати манфиатҳост ва решаи сиёсӣ надорад.
Аз ин қабил мушкилоти корхонаҳои Тоҷикистон то ба ҳол касе таърифи дуруст надодааст. Як падидаи инфиродӣ нест, балки саросарист. Ҳоҷимуҳаммад Умаров, доктори улуми иқтисод, мегӯяд, ин ҳама нишонаи он аст, ки иқтисоди Тоҷикистон аз ҷодаи иқтисоди бозорӣ берун рафта, ба як нокуҷо меравад. Вай афзуд:
- Ҳукумат хуб мекунад, ки барои ширкатҳо имтиёз медиҳад, то онҳо беҳтарин технологияҳоро ворид кунанд, аммо имтиёзҳо бояд ба ҳадде бошанд, ки манфиатҳои дигар корхонаҳо поймол нашаванд. Як корхона агар технологияи ҷадид ворид мекунад, то корашро беҳбуд бахшад, хуб аст, зеро дигаронро ба ин таҳрик медиҳад, ки қафо намонанд, беҳтар шаванд. Аммо ҳеҷ яке набояд пеши ҳукумат авлавият дошта бошад, ки мутаассифона, чунин ҳолатҳо ба назар мерасанд. “Худӣ”-ву “бегона” набояд бошад. Рақобатро дар иқтисод бояд ҳифз кард, дар акси ҳол, ширкатҳои инҳисорӣ ба миён меоянд, ки хатарҳои сиёсӣ дар пай хоҳанд дошт. Фишорҳои ошкору пинҳон ба корхонаҳо чӣ аз сӯи рақибон ва чӣ мақомоти зидахл ҷуз ҷинояти иқтисодӣ чизи дигаре нест. Онҳоро бояд ба суд кашид.
Муслиҳиддин Фазлиддинов муроҷиат ба ҳама гуна марҷаъи расмиро як кори беҳуда меҳисобад, зеро ба тамоми мақомоти марбут ва ҳам судҳо сарукор дошт, аммо ба чизе даст наёфт. Ба қавли ӯ, ҳукумати маҳаллӣ аз оғоз то анҷом ба корҳои “Самар” халал мерасонд. Раҳмоналӣ Шарипов мегӯяд, ба шуъбаи зиддиинҳисори ҳукумати вилояти Суғд муроҷиат намуд, аммо касе ба додаш нарасид, аз ин сабаб, фикри судро ҳам накард, чун барбод додани вақти гаронбаҳо аст.

Соҳибкор ё гунаҳкор?
Муслиҳиддин Самариддинов ва Раҳмоналӣ Шарипов танҳо ду соҳибкор аз миёни чандин нафари дигар буданд, ки омода шуданд бо мо ошкоро суҳбат кунанд. Дар ин миён мо бо соҳибкорони хеле номиву муваффақ ва ҳам навкору шикастхӯрда низ ҳамсуҳбат шудем. Аз “эҳтиёткорӣ” ҳеҷ яке аз онҳо омодаи суҳбати аланӣ нашуд, аммо он чӣ онҳо аз таҷоруби худ ба мо нақл карданд, як манзараи хеле вахим аз фазои соҳибкориро пеши назар меорад. Муваффақҳо мегӯянд, дар қиёс бо 20 соли ахир майдони соҳибкорӣ барояшон тангтар шуда, дар ин фикр ҳастанд, ки чӣ тур бидуни талафоти зиёд ҳадди ақал тиҷорати худро ба ҷое кӯч диҳанд. Аз ин хотир, онҳо сармояи худро ба кишварҳои ҳамсоя, Ӯзбекистону Қирғизистону Қазоқистон ва ҳам Русия интиқол медиҳанд, аммо ҳанӯз бар ин умеданд, ки “дар ватан коре карда тавонанд”. Онҳое, ки навкору шикастхӯрдаанд, аз кори карда ва пулҳои ба бод рафтаашон ангушти надомат мегазанд. Як соҳибкори исфарагӣ ҳам гуфт, аз ноилоҷӣ корхонаи меваи хушкашро ба Қирғизистон кӯч дод...
Тибқи иттилои Кумитаи омори Тоҷикистон, тайи панҷ соли ахир дар кишвар 23 ҳазору 706 корхона - шахсони ҳуқуқӣ ва филиалу намояндагиҳои шахсони ҳуқуқии хориҷӣ ба қайд гирифта шудаанд, ки аз ин теъдод 7131 адад фаъолияти худро қатъ кардаанд. Теъдоди соҳибкорони инфиродӣ маълум нест, ё мақомоти андоз ин рақамро дар ихтиёри мо нагузоштанд.
Дар ҳамин ҳол, Анҷумани миллии соҳибкории хурду миёна, як ниҳоди ғайридавлатии Тоҷикистон, дар пайи як таҳқиқ эълом кард, ки танҳо соли 2017 ҳудуди 205 ҳазор соҳибкори инфиродӣ шаҳодатномаву патенти худро таслими мақомот кардаанд. Ба қавли ин манбаъ, ҳудуди 70 дарсади онҳо дар соҳаҳои тиҷорат ва хизматрасонӣ кор мекарданд.
Шарҳи сабабҳои қатъи фаъолияти корхонаҳои Тоҷикистонро мақомот ба гунаи дигар шарҳ медиҳанд. Дар посухе, ки бо имзои Нусратулло Давлатзода, раиси Кумитаи андози Тоҷикистон ба мо расид, се сабаби баста шудани онҳо оварда мешавад: аввал, иддае аз корхонаҳо бо истифода аз низомҳои содаи андозбандӣ фаъол мешаванд ва замоне, ки ба фоида даст ёфта, бояд ба низоми умумӣ гузаранд, қатъи фаъолият мекунанд. Ҳадаф пинҳон намудани даромад ва ба ин васила кам пардохт намудани андозҳо аст. Ин қабил корхонаҳо фаъолияти худро қатъ карда, бо номи дигар арзи вуҷуд менамоянд, то боз аз низоми содаи андозбандӣ суд бардоранд (тибқи иттилои Кумитаи андоз, тайи солҳои 2015 - 2017-ум 47 нафар бо ҷурми нақзи қонуни андоз, бо ҳукми суд аз озодӣ маҳрум шудаанд). Дуюм, қисмати бузурги ин рақамро хоҷагиҳои деҳқонӣ ташкил мекунанд, ки аз мақоми шахси ҳуқуқӣ ба соҳибкории инфиродӣ гузаштаанд. Сабаби сеюм, буҳрони молиявӣ - иқтисодии имрӯза аст, ки таври маълум, мушкили зиёд халқ кардааст.
Коршиносон ва ҳамсуҳбатони мо мегӯянд, Кумитаи андози Тоҷикистон аз мушкилоти дигар, аз ҷумла андозбандиву фоизҳои баланди бонкӣ, қимати барқ ва ҳам рақобатҳои носолим суҳбат намекунад, ба ин маънист, ки ё ба ин ҳама чашм мепӯшад, ё ҳамоно дар долонҳои ҳукумат ин воқеиятҳо таҳқиқу баррасӣ нашудаанд ва ба назар менамояд, ҳукумат аз ин мушкилот аслан хабар надорад ва аз ин сабаб, танҳо соҳибкоронро гунаҳкор меҳисобад.
Хулоса, оморе, ки дода мешавад, баёнгари вахомати ин вазъ аст. Дар таъйиди ин, қиссаи ҳамон соҳибкореро, ки дар оғози матлаб оварда будем, идома медиҳем. Кормандони мақомот барои иҷрои нақшаи андоз дари ӯро, ки солона миллионҳо сомонӣ ба буҷаи давлат медиҳад, гирифта, шарт гузоштанд, ки ё андозро месупорӣ, ё мо даратро муҳр мезанем!
Соҳибкор, ки нахост номашро гирем, гуфт, барои мақомоти алоҳида аслан муҳим нест, ки мо чӣ вазъ дорем:
- Мақомот имрӯзро фикр мекунанду фардоро на. Ягон барномаи зиддибуҳронӣ вуҷуд надорад. Ман 20 сол аст, ки андоз месупорам. Миллионҳо доллар ба буҷаи давлат ворид кардаам. Як - ду соли ахир бо ҳар сабаб вазъамон харобтар шуда меравад. Кор ба ҷое расида, ки ҳатто омодаанд, ба истилоҳ, барои шир говро кушанд. Қарзи мо аз андоз 100 ҳазор сомонӣ аст. Онро то як ҳафтаи дигар месупорем, аммо инҳо мехоҳанд пулро ҳамин ҳоло ситонанд. Пулеро, ки нест. Сиёсат ҳамин - деҳ, деҳ, деҳ! Хуллас, соҳибкор як гови ҷӯшоӣ шудааст...
Як соҳибкори дигар чизе боз ҷолибтар гуфт, ки ба як “гови ҷӯшоӣ” табдил ёфтани корхонаҳоро барҷастатар мекунад. Ба қавли ӯ, корхонааш андози то як соли пешро ҳам пардохт кардааст...

Ба ҷои пасгуфтор
Ҳукумати Тоҷикистон эҷоди корхонаҳои навро як роҳи машғул доштани мардум бо кори доимӣ арзёбӣ мекунад. Бавижа, пас аз шуруъи буҳрони иқтисодии ҷорӣ, ки дар пайи таҳримҳои Ғарб алайҳи Русия ба миён омадааст, иқтисоди Тоҷикистон низ осебпазир шудааст. То шуруъи ин буҳрон маболиғи интиқолии муҳоҷирони меҳнатии тоҷик ҳудуди 45 дарсади маҷмуи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и кишварро ташкил медод. Агар соли 2013 муҳоҷирини меҳнатӣ ба Тоҷикистон 4,3 миллиард доллар ворид карданд, дар соли 2016 ин рақам ҳудуди 2 миллиард доллар буд. Сеяки ММД. Ба болои ин, тибқи иттилои Хадамоти муҳоҷирати Русия, ҳудуди 200 ҳазор муҳоҷири меҳнатии тоҷик аз ин кишвар ихроҷ шудаанд, ки бар сафи бекорон дар Тоҷикистон афзудааст. Тибқи иттилои Кумитаи омори Тоҷикистон, дар ҳоли ҳозир ҳудуди 54 ҳазор нафар бекор дар кишвар сабти ном шудаанд. Аммо ба иттилои расмӣ, ҳудуди 1 миллион ва ғайрирасмӣ, 2 миллион умдатан ҷавони Тоҷикистон дар Русия муҳоҷири меҳнатиянд. Тибқи иттилои Бонки ҷаҳонӣ, нерӯи кории Тоҷикистон 40 ҳазор нафар меафзояд ва то охири соли 2016 теъдоди афроди коршоям 5 миллиону 230 ҳазор нафар ҳисоб шудааст. Тибқи иттилои Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Тоҷикистон, аз ин теъдод дар кишвар 2 миллиону 301 ҳазор кор доранд, ки 2 миллиону 247 ҳазору 4 нафари онҳо дар соҳаи иқтисодиёт машғуланд.
Дар ҳоле, ки артиши бекорон дар кишвар сол ба сол меафзояд, тибқи иттилои Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ, тайи 9 моҳи соли равон ҳамагӣ 125 ҳазору 165 ҷои корӣ эҷод шудааст, ки масъаларо ҳал намекунад. Худи Ҳукумати Тоҷикистон, Бонки ҷаҳонӣ, дигар ниҳодҳои иқтисодиву коршиносон умдатарин роҳи ҷилавгирӣ аз афзоиши бекорӣ дар кишварро маҳз эҷоди ҷойҳои кории нав мебинанд, ки қабл аз ҳама ба эҷоди корхонаҳои нав вобаста аст. Аммо бо ин шароите, ки барои соҳибкорӣ дар Тоҷикистон фароҳам шудааст, оё метавон ба ин ҳадаф расид?

Фахриддини ХОЛБЕК

Тадқиқот дар доираи лоиҳаи “Интернюс” сурат гирифтааст.

Хонданд 969

Хабари-рӯз

Календар

« Декабрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.