.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Иқтисод

“Гови ҷӯшоӣ” (ВИДЕО)

Янв 06, 2018
Диданд: 838

Чӣ корхонаҳои Тоҷикистонро ба фано мебарад?

Соҳибкори маъруф, ки ҳудуди даҳ корхонаи хурду миёнаву бузургро идора мекунад, бо ду даст сарашро дошта, ғарқи андеша буд. Омадани мо ӯро ба худ овард. Вақте аҳвол пурсидем, бо як ҷумла посухи моро дод:

- Бисёр бад!
Ӯ моро ба тирезаи дафтараш роҳ намуд. Дар кӯча чор кас ба чашм мерасиданд.
- Инҳо мунтазиранд, ки кай ман аз дафтар хориҷ мешаваму онҳо ба дари ман муҳр мезананд! Ин аст ҳоли соҳибкори тоҷик...
Корхонаҳои Тоҷикистон тофтаҳои ҷудо аз ҳам афтодаи як ҷуғрофиёянд, ки аз тӯфони қонунҳои нонавиштаи воқеиятҳо ё берун меоянд, ё ба як суқути тадриҷии ҷонфарсо дучор мешаванд. Таҳқиқи мо нишон дод, ки ба истилоҳ, “хурӯс дар ҳама ҷо як хел ҷеғ мезанад”. Корхонаҳои Тоҷикистон, ки калиди бахту рифоҳ ва шуғли мардумро дар бағал доранд, аксар вақт на ба қонунмандиҳои собитшудаи иқтисодиёти ҷаҳонӣ, балки бар асари воқеиятҳои ошнову ғайри қобили тасаввур суқут мекунанд, ки то ба ҳол дар ягон қоидае таъриф нашудаанд. Аз ин хотир, ин як қиссаи тоҷикии корхонаҳост.

Суқути “империя”
“Самар”-ро тамоми Кӯлоб мешиносад. Он ба ному сарнавишти марҳум Самариддин Фазлиддинов, асосгузори ин ширкат рабт дорад. Мавсуф соли 1981 ба ин корхона омад, ки фақат як пункти қабули пахта дошт. Ҳанӯз дар замони шӯравӣ ӯ аз Русия баъзе таҷҳизоти дар вақти худ пешрафтаро ворид намуда, як корхонаи таҷрибавии пахтатозакуниро ба роҳ андохт. Пас аз пошхӯрии шӯравӣ то соли 1997 беш аз 20 корхонаи истеҳсолӣ (ресандагӣ, кешбофӣ, нассоҷӣ, дӯзандагӣ, қолин, матоъ, равған, собун, шарбат) ва ғайриистеҳсолӣ (ширкати ҳавонавардии “Самар Эйр”, телевизиони “Мавҷи озод”, "Самартранс", ширкати сохтмонӣ)-ро дар Кӯлоб, Фархор ва Хуҷанд фаъол кард. То соли 1996 “Самар” ба бузургтарин ширкати минтақаи Кӯлоб табдил ёфт. Кор ба ин ҷо кашид, ки бо ибтикори Фазлиддинов таҷдиди фурудгоҳи Кӯлоб ва эҳдоси хати ҳаракати троллейбус аз Кӯлоб ба Восеъ низ тарҳрезӣ, ҳатто сутунҳои он барафрошта шуданд. Аммо, ба қавли Муслиҳиддин Фазлиддинов, мудири кулли “Самар”, бар асари дахолатҳои ҳукумати ноҳия ҷилави рушди он гирифта шуд, аз ин хотир, ширкат солҳои 1997 то 1999 қариб ки кор накард.
Пас аз соли 1999 - 2000 корҳои “Самар” рӯ ба беҳбудӣ оварданд, аммо корхонаҳояш бо иқтидори миёна мечархиданд. Буҳрони ҷаҳонии молиявии соли 2008, ки мӯҷиби бамаротиб коҳиш ёфтани қимати пахта дар бозори ҷаҳонӣ шуд, тамоми нақшаҳои рушди ширкатро барбод дод, чун корхонаи пахта муҳаррики аслии тамоми корхонаҳои дигар буд. Соли 2010 ширкат 1 миллиону 800 ҳазор доллар зарар дид. Ба ҷуз корхонаҳои пахта, ресандагӣ ва равған, ТВ “Мавҷи озод” бақия аз фаъолият бозмонданд.
Соли 2012 асосгузори ширкат Самариддин Фазлиддинов дунёи фониро тарк гуфт. Фарзандонаш ба хотири идомаи роҳи ӯ пушти кор шуданд, вале ба монеа андар монеа дучор омаданд. Ба қавли Муслиҳиддин Фазлиддинов, аз “империяи бузург”-и “Самар” ҳоло танҳо ТВ “Мавҷи озод” пурра ва ҳам корхонаи коғаз бо иқтидори хеле поён фаъолият мекунанд. Ба гуфтаи ӯ, як хоҷагии тухмипарварии ширкат наметавонад ҳамаи заминҳояшро истифода барад. Ҳамчунин дар ширкате, ки солҳои вазнини 90-ум 2100 нафарро доимӣ ва дар вақти мавсим боз 3 ҳазори дигарро бо шуғл таъмин мекард, ҳоло 65 нафар кор мекунанд.
Маркази асосии ширкати “Самар” дар сари роҳи Душанбе - Кӯлоб воқест. Вақте аз шаҳраки Восеъ ба самти Кӯлоб меравед, аз канори чап овезаи бузурги он ба чашм мехӯрад. Вақте вориди корхона мешавед, ба крану таҷҳизоти бузурги коркарди пахта дучор меоед, ки бекор хобидаанд, ҳарчанд мавсими ҷамъоварии пахта аст, аммо аз шаҳомати қаблии он шаҳодат медиҳад...

“Файзи диёр”
Дар гӯшаи дигари Тоҷикистон - Мастчоҳ соли 2002 деҳқони оддӣ Раҳмоналӣ Шарипов як кооперативи истеҳсолиеро бо номи “Файзи диёр” ба роҳ андохт, ки ба ҷуз 94 гектар замин, ягон техникаи истеҳсолӣ, ҳатто бошишгоҳи саҳроӣ надошт, баръакс 72 ҳазор доллар қарздор буд. Дар як муддати кӯтоҳ мавсуф 3 чоҳи амудӣ кофт ва техникаҳои нави кишоварзӣ овард. Аз хориҷи кишвар говҳои зоти шведӣ ва ҳолландӣ ворид карда, соли 2010 тасмим гирифт як корхонаи шир ташкил кунад. Ба ин хотир, ӯ бо ҳамкории мутахассисони турк технологияи коркарди панири сохти Итолиёро овард.
70 дарсади шири фурӯшии вилояти Суғд дар Мастчоҳ истеҳсол мешавад. Дар замони шӯравӣ ноҳия корхонаи шир надошт. “Файзи диёр” аввалин корхонаи коркарди шир буд, ки моҳи майи соли 2013 ба кор даромад. Аз шири тоза маҳсулот мебаровард ва тайи 6 моҳ дар бозор ҷойи худро ёфт. Санҷишгоҳи “Госстандарт” равғаннокии маҳсулоти корхонаро аз меъёр ду баробар зиёд нишон дод. Дар маҳсулоти корхона - панир, қаймоқ, карафс (кефир), ҷурғот, хоматурш (сметана) ягон нигаҳдоранда (консервант) ё хокаи кимиёӣ истифода намешуд.
Ҳамин тавр, солҳои 2013 - 2014 кори “Файзи диёр” сахт пешрафт кард. Маҳсулоташ таваҷҷуҳи соҳибкорони Афғонистону Қазоқистонро низ ба худ ҷалб намуд.
Корхона моҳона то 18 ҳазор сомонӣ ба буҷаи давлат маблағ ворид мекард. 14 коргар дошт, ки аз 800 то 1400 сомонӣ маош мегирифтанд. Дар як рӯз 1,5 тонна шир коркард мешуд. 234 дӯкону мағоза аз Мастчоҳу Хуҷанд то Душанбе маҳсулоти “Файзи диёр”-ро мефурӯхтанд. Корхона худ ба дари мардум рафта, дар вақти мавсим як литр ширро аз 1 то 1,5 сомонӣ ва зимистон ба 1 сомониву 80 дирам то 2 сомонӣ харидорӣ мекард.
Аммо қиссаи “Файзи диёр” афсона нест, ки ба хушиву хурсандӣ анҷом шавад. Поёнаш хеле ғамангез аст. Беқурбшавии пули миллӣ дар соли 2015 кори худро кард. 10-уми сентябри соли 2015 “Файзи диёр” фаъолияти худро қатъ намуд.

“Се бало”
Вақте сухан аз “вазниниҳои соҳибкорӣ” меравад, дар миёни мушкилоте, назири “рейд” - тафтишҳои муназзами мақомот, бюрократия, қимати болои боҷи гумрукӣ ва мушкили убуру мурур аз посгоҳҳои марзӣ, аксари ҳамсуҳбатони мо қабл аз ҳама аз “се бало” - андозҳои ғайривоқеӣ, дарсадҳои баланди қарзи бонкӣ ва қимати нерӯи барқ шикоят мекунанд. Як соҳибкори хеле муваффақ ҳатто аз он оҳи сабук кашид, ки ниҳоят як иқтибос (ҳуҷҷати расмӣ дар бораи ширкат аз мақомоти андоз)-ро пас аз як моҳ ба даст овардааст.
Мудири кулли ширкати “Самар” мегӯяд, андоз мушкили аслии корхонаҳои коркарди пахта ва марбут ба он аст, зеро онҳо ҳам аз нахи соф, ҳам аз ришта, ҳам матоъ ва ҳам либос андоз месупоранд. Вай гуфт:
- Танҳо суҳулат (сабукӣ) ин аст, ки агар пахтаро дар дохили Тоҷикистон фурӯшанд, андоз намесупоранд. Андоз ҳудуди 5 дарсад аз маблағи умумиро ташкил мекунад, ки масалан, ба як тонна пахта, агар ба 4,5 ҳазор сомонӣ харида шавад, 225 сомонии дигар изофа мегардад.
Раҳмоналӣ Шарипов аз “андози мувофиқ” суҳбат мекунад. Ӯ бар ин аст, ки то қомат рост кардани корхона ҳукумат бояд андоз нагирад. Вай афзуд, чунин имтиёз имконият медиҳад, ки корхона бархе камбудиҳои худро пӯшад. Вай гуфт:
- Вақте маҳсулоти “Файзи диёр”-ро ба соҳибкорони Афғонистон ва Қазоқистон пешниҳод кардем, хеле хуб пазируфтанд, аммо гуфтанд, ки бастабандӣ (упаковка)-и он ба талаботи бозор ҷавоб намедиҳад. Агар мо дар андозсупорӣ имтиёз медоштем, метавонистем масъалаи бастабандиро ҳал карда, ба бозори берун мебаромадем, ки моро комилан худкифо мекард ва қарзи бонку дигар пардохтҳо бароямон осон мешуд.
Аз “андозҳои ғайривоқеӣ” на фақат соҳибкорони хурду миёна, балки андозсупорандагони бузург низ шикоят мекунанд. Тайи солҳои ахир баҳси ширкатҳои бузурге назири “Вавилон”, “Мегафон”, “Созидание” ва ҳатто ширкатҳои ҷаҳонӣ, аз қабили Total ва Tetys Petrolium бо Кумитаи андози Тоҷикистон дар судҳои дохилӣ ва ҳатто байналмилалӣ ба баррасӣ гирифта шуд.
Фоизҳои баланди қарзҳои бонкӣ кори “Самар”-ро ба ҷое расонд, ки бо қарори суд ба хотири пардохти беш аз 129 ҳазор сомонӣ қарз қисме аз моликияти ширкат ҳабс шуд. “Самар” ҳамоно аз андоз (452 ҳазор сомонӣ) ва бонк қарздор аст.
“Файзи диёр” аз бонк 120 ҳазор доллар қарз гирифта, дар як муддати кӯтоҳ 30 ҳазор доллари онро баргардонда буд. Вақте қурби сомонӣ поён омад, бонк хилофи қонунҳои Тоҷикистон ва ишораи дастҳои қавӣ (ба бовари Шарипов) талаб кард, ки фоизҳо бо доллар пардохт шаванд. Пас аз суқути корхона, бо қарори суд, бинои он, ки соли 1987 сохта шудаву 1400 метри квадратӣ масоҳат дорад ва ҳам таҷҳизоти хориҷиаш ба ҷои қарз супорида шуданд...
Ҳамсуҳбатони мо қимати сол ба сол афзояндаи барқро низ аз мушкилоти дигар медонанд. Масалан, қимати барқ бар як тонна нахи софи ширкати “Самар” ҳудуди 100 доллари амрикоӣ зам мекард. Ё барқ дар қимати маҳсулоти “Файзи диёр” ҳудуди 10%-ро ташкил менамуд. Ба қавли Раҳмоналӣ Шарипов, ҳарчанд корхонааш пули барқро ҳамеша пардохт мекард, пас аз хатми кор ширкати барқ корхонаашро 28 ҳазор сомонӣ ҷарима баст ва ба суд дод. Вай мегӯяд:
- Мо ҳатто нафаҳмидем, ки ин қарз аз куҷо пайдо шуд. Ҳисобкунак ҳисобашро мекард, мо мепардохтем. Вақте эътироз кардем, кори моро ба суд доданд ва муваззаф шудем, ки 14 ҳазор супорем. Додем.
Зимнан, солҳои 2010 ба 2017 қимати барқ аз 17,1 ба 26,63 (2012) ва 40,99 дирам (2017) боло рафт. “Се бало”-и соҳибкорон аз ҳамин роҳ дар рушди иқтисоди Тоҷикистон мушкил эҷод мекунанд, аммо ҳамоно ба он чӣ намерасанд, ки ҳоло хоҳем гуфт...

“Рақобатҳои носолим...”
10-уми июни соли 2015 парлумони Тоҷикистон барои ширкати “Ҷунтай - Хатлон Синсилу” имтиёзоти молӣ ва гумрукӣ дод. Бино ба он, ширкати муштараки Тоҷикистону Чин аз воридоти таҷҳизот барои обёрии заминҳои вилояти Хатлон аз андоз ва пардохтҳои гумрукӣ имтиёзе дар ҳаҷми $1,1 миллион доллар ба даст овард. Умеди Давлатзод, собиқ муовини вазири рушди иқтисоду савдо дар парлумон гуфт, ки ин ширкати муштарак барои истифодаи 49-солаи 15 ҳазор гектар замини навоҳии Ҷилликӯл, Носири Хусрав, Шаҳритус ва Қубодиён 200 миллион доллар сармоя ворид карда, пахта кишт хоҳад кард. Расонаҳо ба як ҷумла аз ӯ инро низ нашр карданд, ки ширкати мазкур дар ноҳияи Данғара як корхонаи коркарди нахи пахтаро низ бунёд мекунад. Аммо кам касе ба ин маънӣ рафт, ки ин ширкат ҳолу ҳавои корхонаҳои коркарди пахта дар Хатлонро ба куллӣ тағйир хоҳад дод.
Муслиҳиддин Фазлиддинов мегӯяд, баробари вуруди “Ҷунтай - Хатлон Синсилу” ба майдони рақобати корхонаҳои пахтаи Кӯлоб, ки ҳудуди 15 ададро ташкил мекунанд, вазъ комилан тағйир хӯрд, зеро ин ширкат бар замми ин қадар имтиёзи давлатӣ, навтарин технология аз ширкатҳои ҷаҳоншумули Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Италия, Шветсария, Олмон ва худи Чинро низ дар ихтиёр дорад. Вай афзуд:
- Ин ширкат ба ҷуз пахтатозакунӣ, корхонаи ресандагӣ ва дар ҳама кунҷу канори минтақаи Кӯлоб нуқтаи хариди пахта дорад. Дуюм, як тонна пахтаро бо нархи 5 ҳазор сомонӣ мегирад, ки барои мо тамоман қобили қабул нест. Мо бояд як тонна пахтаро 4300 сомонӣ харем, то фоида бинем. Сеюм, аксари корхонаҳои дигар бо таҷҳизоти бозмонда аз замони шӯравӣ кор мекунанд, ки барқи зиёд мехӯранд, аммо таҷҳизоти “Ҷунтай” ба стандарти ҷаҳонӣ ҷавобгӯ буда, кам барқ харҷ мекунанд. Чорум, мо фақат нахи соф тайёр мекунем, аммо Ҷунтай ришта мебарорад ва онро то 2 ҳазор доллар мефурӯшад. Ва ин ширкат чанд бартарии дигар дорад, ки ҳоло гуфтанашро зарур намедонам. Аммо барои ман дарки ин ҷолиб аст, ки оё мо - корхонаҳои ватанӣ ҳам метавонем имтиёз дошта бошем, ки кору рушд кунем?
Ҳамасола бархе аз корхонаҳои дохиливу хориҷӣ дар Тоҷикистон имтиёзу суҳулатҳое аз ҳукумат ба даст меоранд, ки ба як фаъолияти озоди онҳо шароит фароҳам мекунад, аммо аксари корхонаҳо на фақат ин бартариҳоро надоранд, балки ба ҳар боб мавриди фишорҳои арбоб мешаванд. Муслиҳиддин Фазлиддинов мегӯяд, як тарҳеро ба Кумитаи сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ пешниҳод карда буданд, аммо қабул нашуд, ҳамчунин муроҷиатҳои онҳо ба бонкҳои “Эсхата” ва “Амонатбонк” дар мавриди ба даст овардани қарзҳои имтиёзнок натиҷа надоданд. Дар ҳамин ҳол, мақомоти зидахл барои гирифтани қарзҳо аз андозу бонк тамоми фишорро сари ширкат ворид карданд, аммо муроҷиатҳои эшон барои ситонидани қарзҳои ширкат аз қарздоронаш чандон алоқае нишон надоданду намедиҳанд.
Раҳмоналӣ Шарипов, роҳбари кооперативи истеҳсолии “Файзи диёр” низ мегӯяд, ба як тарҳи ӯ барои сармоягузории фермаи ширу гӯшт аз соли 2001, ки дар ҳамдастӣ бо мутахассисони Вазорати кишоварзӣ омода шуда буд ва ҳам муроҷиатҳои такрории ӯ дар солҳои 2004 ба баъд дар Кумитаи сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ касе посухи рад ё мусбат надод. Вай афзуд, хилофи интизор соли 2015, пас аз ду соли фаъолияти корхонаи шираш, ба рақобатҳои носолим дучор омад, ки аслан дар гӯшаи хаёлу гумонҳои ӯ набуданду барои ҷилавгирӣ аз онҳо омодагӣ ҳам надошт. Вай афзуд:
- Вақте ба мағозаву супермаркетҳои Хуҷанд мерафтам, медидам, ки маҳсулоти мо на дар ғурфаҳои шишаӣ, балки таги онҳо, рӯи миз неву таги миз гузошта шудаанд. Дар фурӯш набуданд. Пурсидам, ки чаро намондед? Гуфтанд: “Супориш шудагӣ!”. Намегӯянд, ки аз куҷо? Дуюм, маҳсулоти маро аз яхдон берун мемонданд. Маҳсулоти ширӣ, ки тез турш мешавад! Сеюм, дӯконҳо аз мо талаб карданд, ки яхдони худамонро биёрем. Ман дар ҳайрат афтодам, ки чӣ тур мешавад барои 234 дӯкон яхдон харам? Дӯкон худ бояд ғуфраҳои яхдонии шишаӣ дошта бошад. Аммо маълум буд, ки онҳо дастур гирифта буданд. Чорум, тез - тез барқро хомӯш мекарданд. Агар шир нимҷӯш монад, зуд хароб мешавад. Зимнан, пас аз баста шудани корхонаи мо мушкили барқ аз миён рафт.
Раҳмоналӣ Шарипов аз ин гуна бозиҳои пасипардаӣ чунин рамз гирифт, ки агар бо “арбоб” ба ҳам наояд, дер кор нахоҳад кард. Ӯ ба рақибони худ пешниҳод фиристод, ки дар Мастчоҳ ҳамроҳ кор кунанд, аммо онҳо қабул накарданд. Вай мегӯяд:
- Ман ба ин хулоса омадам, ки ҳадафи аслӣ бузургтар аст - дар Мастчоҳ набояд корхонаи коркарди шир бошад! Вагарна ин чӣ мантиқ дорад, ки аз 70 километр рафта шир биёранд? Шояд ин иштибоҳи мо ҳам буд, ки қимати як литр ширро ба хотири рифоҳи мардум 1,5 сомонӣ кардем, ҳарчанд ширкатҳо ҳатто онро 1 сомонӣ мегирифтанд. Аммо ин сирф рақобати манфиатҳост ва решаи сиёсӣ надорад.
Аз ин қабил мушкилоти корхонаҳои Тоҷикистон то ба ҳол касе таърифи дуруст надодааст. Як падидаи инфиродӣ нест, балки саросарист. Ҳоҷимуҳаммад Умаров, доктори улуми иқтисод, мегӯяд, ин ҳама нишонаи он аст, ки иқтисоди Тоҷикистон аз ҷодаи иқтисоди бозорӣ берун рафта, ба як нокуҷо меравад. Вай афзуд:
- Ҳукумат хуб мекунад, ки барои ширкатҳо имтиёз медиҳад, то онҳо беҳтарин технологияҳоро ворид кунанд, аммо имтиёзҳо бояд ба ҳадде бошанд, ки манфиатҳои дигар корхонаҳо поймол нашаванд. Як корхона агар технологияи ҷадид ворид мекунад, то корашро беҳбуд бахшад, хуб аст, зеро дигаронро ба ин таҳрик медиҳад, ки қафо намонанд, беҳтар шаванд. Аммо ҳеҷ яке набояд пеши ҳукумат авлавият дошта бошад, ки мутаассифона, чунин ҳолатҳо ба назар мерасанд. “Худӣ”-ву “бегона” набояд бошад. Рақобатро дар иқтисод бояд ҳифз кард, дар акси ҳол, ширкатҳои инҳисорӣ ба миён меоянд, ки хатарҳои сиёсӣ дар пай хоҳанд дошт. Фишорҳои ошкору пинҳон ба корхонаҳо чӣ аз сӯи рақибон ва чӣ мақомоти зидахл ҷуз ҷинояти иқтисодӣ чизи дигаре нест. Онҳоро бояд ба суд кашид.
Муслиҳиддин Фазлиддинов муроҷиат ба ҳама гуна марҷаъи расмиро як кори беҳуда меҳисобад, зеро ба тамоми мақомоти марбут ва ҳам судҳо сарукор дошт, аммо ба чизе даст наёфт. Ба қавли ӯ, ҳукумати маҳаллӣ аз оғоз то анҷом ба корҳои “Самар” халал мерасонд. Раҳмоналӣ Шарипов мегӯяд, ба шуъбаи зиддиинҳисори ҳукумати вилояти Суғд муроҷиат намуд, аммо касе ба додаш нарасид, аз ин сабаб, фикри судро ҳам накард, чун барбод додани вақти гаронбаҳо аст.

Соҳибкор ё гунаҳкор?
Муслиҳиддин Самариддинов ва Раҳмоналӣ Шарипов танҳо ду соҳибкор аз миёни чандин нафари дигар буданд, ки омода шуданд бо мо ошкоро суҳбат кунанд. Дар ин миён мо бо соҳибкорони хеле номиву муваффақ ва ҳам навкору шикастхӯрда низ ҳамсуҳбат шудем. Аз “эҳтиёткорӣ” ҳеҷ яке аз онҳо омодаи суҳбати аланӣ нашуд, аммо он чӣ онҳо аз таҷоруби худ ба мо нақл карданд, як манзараи хеле вахим аз фазои соҳибкориро пеши назар меорад. Муваффақҳо мегӯянд, дар қиёс бо 20 соли ахир майдони соҳибкорӣ барояшон тангтар шуда, дар ин фикр ҳастанд, ки чӣ тур бидуни талафоти зиёд ҳадди ақал тиҷорати худро ба ҷое кӯч диҳанд. Аз ин хотир, онҳо сармояи худро ба кишварҳои ҳамсоя, Ӯзбекистону Қирғизистону Қазоқистон ва ҳам Русия интиқол медиҳанд, аммо ҳанӯз бар ин умеданд, ки “дар ватан коре карда тавонанд”. Онҳое, ки навкору шикастхӯрдаанд, аз кори карда ва пулҳои ба бод рафтаашон ангушти надомат мегазанд. Як соҳибкори исфарагӣ ҳам гуфт, аз ноилоҷӣ корхонаи меваи хушкашро ба Қирғизистон кӯч дод...
Тибқи иттилои Кумитаи омори Тоҷикистон, тайи панҷ соли ахир дар кишвар 23 ҳазору 706 корхона - шахсони ҳуқуқӣ ва филиалу намояндагиҳои шахсони ҳуқуқии хориҷӣ ба қайд гирифта шудаанд, ки аз ин теъдод 7131 адад фаъолияти худро қатъ кардаанд. Теъдоди соҳибкорони инфиродӣ маълум нест, ё мақомоти андоз ин рақамро дар ихтиёри мо нагузоштанд.
Дар ҳамин ҳол, Анҷумани миллии соҳибкории хурду миёна, як ниҳоди ғайридавлатии Тоҷикистон, дар пайи як таҳқиқ эълом кард, ки танҳо соли 2017 ҳудуди 205 ҳазор соҳибкори инфиродӣ шаҳодатномаву патенти худро таслими мақомот кардаанд. Ба қавли ин манбаъ, ҳудуди 70 дарсади онҳо дар соҳаҳои тиҷорат ва хизматрасонӣ кор мекарданд.
Шарҳи сабабҳои қатъи фаъолияти корхонаҳои Тоҷикистонро мақомот ба гунаи дигар шарҳ медиҳанд. Дар посухе, ки бо имзои Нусратулло Давлатзода, раиси Кумитаи андози Тоҷикистон ба мо расид, се сабаби баста шудани онҳо оварда мешавад: аввал, иддае аз корхонаҳо бо истифода аз низомҳои содаи андозбандӣ фаъол мешаванд ва замоне, ки ба фоида даст ёфта, бояд ба низоми умумӣ гузаранд, қатъи фаъолият мекунанд. Ҳадаф пинҳон намудани даромад ва ба ин васила кам пардохт намудани андозҳо аст. Ин қабил корхонаҳо фаъолияти худро қатъ карда, бо номи дигар арзи вуҷуд менамоянд, то боз аз низоми содаи андозбандӣ суд бардоранд (тибқи иттилои Кумитаи андоз, тайи солҳои 2015 - 2017-ум 47 нафар бо ҷурми нақзи қонуни андоз, бо ҳукми суд аз озодӣ маҳрум шудаанд). Дуюм, қисмати бузурги ин рақамро хоҷагиҳои деҳқонӣ ташкил мекунанд, ки аз мақоми шахси ҳуқуқӣ ба соҳибкории инфиродӣ гузаштаанд. Сабаби сеюм, буҳрони молиявӣ - иқтисодии имрӯза аст, ки таври маълум, мушкили зиёд халқ кардааст.
Коршиносон ва ҳамсуҳбатони мо мегӯянд, Кумитаи андози Тоҷикистон аз мушкилоти дигар, аз ҷумла андозбандиву фоизҳои баланди бонкӣ, қимати барқ ва ҳам рақобатҳои носолим суҳбат намекунад, ба ин маънист, ки ё ба ин ҳама чашм мепӯшад, ё ҳамоно дар долонҳои ҳукумат ин воқеиятҳо таҳқиқу баррасӣ нашудаанд ва ба назар менамояд, ҳукумат аз ин мушкилот аслан хабар надорад ва аз ин сабаб, танҳо соҳибкоронро гунаҳкор меҳисобад.
Хулоса, оморе, ки дода мешавад, баёнгари вахомати ин вазъ аст. Дар таъйиди ин, қиссаи ҳамон соҳибкореро, ки дар оғози матлаб оварда будем, идома медиҳем. Кормандони мақомот барои иҷрои нақшаи андоз дари ӯро, ки солона миллионҳо сомонӣ ба буҷаи давлат медиҳад, гирифта, шарт гузоштанд, ки ё андозро месупорӣ, ё мо даратро муҳр мезанем!
Соҳибкор, ки нахост номашро гирем, гуфт, барои мақомоти алоҳида аслан муҳим нест, ки мо чӣ вазъ дорем:
- Мақомот имрӯзро фикр мекунанду фардоро на. Ягон барномаи зиддибуҳронӣ вуҷуд надорад. Ман 20 сол аст, ки андоз месупорам. Миллионҳо доллар ба буҷаи давлат ворид кардаам. Як - ду соли ахир бо ҳар сабаб вазъамон харобтар шуда меравад. Кор ба ҷое расида, ки ҳатто омодаанд, ба истилоҳ, барои шир говро кушанд. Қарзи мо аз андоз 100 ҳазор сомонӣ аст. Онро то як ҳафтаи дигар месупорем, аммо инҳо мехоҳанд пулро ҳамин ҳоло ситонанд. Пулеро, ки нест. Сиёсат ҳамин - деҳ, деҳ, деҳ! Хуллас, соҳибкор як гови ҷӯшоӣ шудааст...
Як соҳибкори дигар чизе боз ҷолибтар гуфт, ки ба як “гови ҷӯшоӣ” табдил ёфтани корхонаҳоро барҷастатар мекунад. Ба қавли ӯ, корхонааш андози то як соли пешро ҳам пардохт кардааст...

Ба ҷои пасгуфтор
Ҳукумати Тоҷикистон эҷоди корхонаҳои навро як роҳи машғул доштани мардум бо кори доимӣ арзёбӣ мекунад. Бавижа, пас аз шуруъи буҳрони иқтисодии ҷорӣ, ки дар пайи таҳримҳои Ғарб алайҳи Русия ба миён омадааст, иқтисоди Тоҷикистон низ осебпазир шудааст. То шуруъи ин буҳрон маболиғи интиқолии муҳоҷирони меҳнатии тоҷик ҳудуди 45 дарсади маҷмуи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и кишварро ташкил медод. Агар соли 2013 муҳоҷирини меҳнатӣ ба Тоҷикистон 4,3 миллиард доллар ворид карданд, дар соли 2016 ин рақам ҳудуди 2 миллиард доллар буд. Сеяки ММД. Ба болои ин, тибқи иттилои Хадамоти муҳоҷирати Русия, ҳудуди 200 ҳазор муҳоҷири меҳнатии тоҷик аз ин кишвар ихроҷ шудаанд, ки бар сафи бекорон дар Тоҷикистон афзудааст. Тибқи иттилои Кумитаи омори Тоҷикистон, дар ҳоли ҳозир ҳудуди 54 ҳазор нафар бекор дар кишвар сабти ном шудаанд. Аммо ба иттилои расмӣ, ҳудуди 1 миллион ва ғайрирасмӣ, 2 миллион умдатан ҷавони Тоҷикистон дар Русия муҳоҷири меҳнатиянд. Тибқи иттилои Бонки ҷаҳонӣ, нерӯи кории Тоҷикистон 40 ҳазор нафар меафзояд ва то охири соли 2016 теъдоди афроди коршоям 5 миллиону 230 ҳазор нафар ҳисоб шудааст. Тибқи иттилои Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Тоҷикистон, аз ин теъдод дар кишвар 2 миллиону 301 ҳазор кор доранд, ки 2 миллиону 247 ҳазору 4 нафари онҳо дар соҳаи иқтисодиёт машғуланд.
Дар ҳоле, ки артиши бекорон дар кишвар сол ба сол меафзояд, тибқи иттилои Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолӣ, тайи 9 моҳи соли равон ҳамагӣ 125 ҳазору 165 ҷои корӣ эҷод шудааст, ки масъаларо ҳал намекунад. Худи Ҳукумати Тоҷикистон, Бонки ҷаҳонӣ, дигар ниҳодҳои иқтисодиву коршиносон умдатарин роҳи ҷилавгирӣ аз афзоиши бекорӣ дар кишварро маҳз эҷоди ҷойҳои кории нав мебинанд, ки қабл аз ҳама ба эҷоди корхонаҳои нав вобаста аст. Аммо бо ин шароите, ки барои соҳибкорӣ дар Тоҷикистон фароҳам шудааст, оё метавон ба ин ҳадаф расид?

Фахриддини ХОЛБЕК

Тадқиқот дар доираи лоиҳаи “Интернюс” сурат гирифтааст.

Хонданд 838

«Як камарбанд, як роҳ»

Дек 02, 2017
Диданд: 567

Иттиҳоди Аврупо ба потенсиалҳои транзитии Осиёи Марказӣ ниёз дорад!

Таърихи Тоҷикистони тозабунёд (1991) бо ҷанги шаҳрвандӣ оғоз ёфта, ба проблемаҳои сиёсию иқтисодӣ дучор гардид. Баъд аз ин давлат системаи «сиёсати дарҳои кушода»-ро ба роҳ монд. Мақсади ин сиёсат ҳамкориҳои ҳаматарафа бо кишварҳои хориҷӣ буда, самти афзалиятноки он давлатҳои Аврупо ҳисобида мешавад.
Солҳои аввали истиқлолият ҳамчун замони заифии равобити муштарак бо давлатҳои Аврупоро дар бар мегирад, зеро маҳз ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон ва валангор шудани инфраструктураи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ дар кишвар боиси боэҳтиётона даромадани давлатҳои Аврупо ба минтақа гардид.
Айни замон Иттиҳоди Аврупо яке аз ташкилоти бузургтарини байналмилалӣ мебошад, ки Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун яке аз давлатҳои соҳибистиқлол дар Осиёи Миёна ва ҷаҳон шинохтааст ва онро ҳамчун кишвари калидӣ дар ҳалли низоъҳои минтақавӣ меҳисобад. Ҳамчунин, Иттиҳоди Аврупо стратегияеро барои Осиёи Марказӣ ва бахусус пурра эътибор пайдо кардани Созишнома дар бораи шарикӣ ва ҳамкорӣ байни Тоҷикистон ва Иттиҳоди Аврупоро қабул намуд. Иттиҳоди Аврупо дар чунин бахшҳои иқтисодиёти Тоҷикистон сармоягузорӣ карда истодааст ва нақшабандӣ барои ҳамкориҳои оянда дорад: гидроэнергетика, саноати сабук, хӯрока, технология, сохтмонҳои замонавӣ, бахши хизматрасонӣ, тандурустӣ, дорусозӣ, таълимоти бизнесӣ, тайёркунии мутахассисон, туризм ва ғайраҳо. Дар самтҳои зикргардида Ҳукумати Тоҷикистон дар чорчӯбаи се ҳадафи стратегӣ - таъмини истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ва таъмини амнияти озуқавории кишвар як теъдод барномаву лоиҳаҳои иқтисодиро таҳия карда, амалӣ менамояд.
Муносибатҳои сиёсии байни Тоҷикистону Иттиҳоди Аврупо бо кушодашавии намояндагии доимии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди Иттиҳоди Аврупо (Брюссел) соли 2001 фаъол гардид. Ҳамкориҳои давлати мо бо Иттиҳоди Аврупо дар самтҳои сиёсату иқтисоду тиҷорат ва иҷтимоиёт гуногунҷанба буда, яке аз омилҳои аслии густариши кишвар гардидааст. Моҳи феврали соли 2009 зимни сафари расмӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар қароргоҳи Иттиҳоди Аврупо бо Президенти комиссияи Аврупо Жозе Мануэлем Баррозо Жозе Мануэлем, намояндаи болоии Иттиҳоди Аврупо оид ба сиёсати беруна ва амният вохӯриҳо гузарониданд. Дар гуфтугӯи тарафҳо масъалаҳои рушди иқтисод, сармоягузорӣ ва алоқаи гуманитарӣ байни Тоҷикистону ИА-ро дида баромаданд.
Дар моҳи сентябри соли 2016 ҳаҷми мубодилаи мол байни Тоҷикистон ва кишварҳои Иттиҳоди Аврупо 225,753,4 доллари ИМА-ро ташкил кард, ки аз он 122,442,8 миллион доллари ИМА содирот ва 103,310,6 доллар воридотро ташкил медиҳад.
Иттиҳодии Аврупо ба Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳалли масъалаҳои иқтисодиёт ва молия дастгирии назаррасе карда истодааст. Як қатор лоиҳаю барномаҳо, ки ба рушди иқтисодии кишвар нигаронида шудаанд, дар якҷоягӣ бо шарикони байналмилалӣ мавриди татбиқ ва қисмати дигараш дар марҳилаи омӯзиш қарор гирифтаанд. Масалан, барномаҳои рушди тарафайн бо маблағгузории 251 млн евро дар тӯли солҳои 2014-2020, ки барои дастгирӣ дар бахшҳои рушди хоҷагӣ, тандурустӣ, таълимот ва иқтисод пешбинӣ карда шудааст. Ҳамчунин, кумитаҳои алоҳидае дар доираи ИА ҳастанд, ки барои ҳамкорӣ ва рушд нигаронида шудаанд ва дар барномаҳои ҳамкориҳои тарафайн ҳиссагузор ҳастанд. Тибқи иттилои ин комитетҳо, ҳамкорӣ бо Тоҷикистон ва ҷалб намудани шумораи бисёри ширкатҳои аврупоӣ барои сармоягузорӣ ба кишвар барои ИА муҳим арзёбӣ мешавад. Дастгириҳо аз тарафи Иттиҳоди Аврупо барои Тоҷикистон дар доираи якчанд лоиҳаҳо дида мешаванд. Барои мисол, лоиҳаи обтозакунӣ дар вилояти Суғд, ки бо ширкатҳои олмонӣ - “ГЕОС” ва “Висмут” пешниҳод шудаанд, аз тарафи Иттиҳоди Аврупо бо 2,5 млн евро маблағгузорӣ карда мешаванд; лоиҳаи “Кӯмаки техникӣ барои реформаи нафақавии Ҷумҳурии Тоҷикистон”, ки ин лоиҳа бо 251 млн евро дастгирӣ карда шуда, солҳои 2014-2020-ро дар бар мегирад ва ба мустаҳкамкунии системаи нафақавии ҶТ нагиронида шудааст.
Моҳи июли соли ҷорӣ дар ҶТ аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо барои соҳибкорони тоҷик системае ташкил шуд, ки дар он қоидаҳои Ширкати тиҷоратии ҷаҳонӣ ба мисоли антидемпинг ва антисубсидия омӯзонида мешуданд. Бо ташрифи ин система соҳибкорон бо бизнеси Аврупо шинос шуда, дар ҳар як бахши иқтисоди мамлакат фоидаи потенсиалӣ меоранд.
Моҳи июни соли ҷорӣ Иттиҳоди Аврупо бо Ҳукуматҳои Тоҷикистону Афғонистон лоиҳаи наверо оғоз намуд, ки сохтмони кӯпруки навро дар ноҳияи Фархор, таъмири роҳ ва мустаҳкамкунии соҳили дарёро дар бар мегирад. Он аз тарафи Бунёди Оғохон ва хазинаи ПАТРИП (Барномаи ҳамгироии минтақавии Покистон, Афғонистон ва Тоҷикистон) амалӣ мегардад. Буҷаи лоиҳа 16 миллион евро буда, аз ҷониби Иттиҳоди Аврупо маблағгузорӣ мешавад.
Аз ибтидои истиқлолият то ҳол саҳми Иттиҳоди Аврупо дар рушди бахшҳои мухталифи иқтисоди Тоҷикистон қариб як миллиард евроро ташкил кардааст.
Масъалаҳое, ки Иттиҳоди Аврупо оид ба ҳамкорӣ бо давлатҳои Осиёи Марказӣ ба роҳ мондааст, инҳо пеш аз ҳама масъалаҳои инфраструктура ва энергетика ба ҳисоб мераванд. Пӯшида нест, ки солҳои охир Хитой яке аз давлатҳои абарқудрати ҷаҳон чи дар сатҳи иқтисодиёт ва чи дар сатҳи сиёсӣ ҳисобида шуда, дигар мамлакатҳо онро ҳамчун ҳамкори сармоягузори якумдараҷа медонанд. Бо мақсади ҳамкориҳои дутарафа Иттиҳоди Аврупо дар яке аз стратегияҳои худ баён мекунад, ки барои осонгардонии роҳи тиҷоратии худ бо Хитой ба потенсиалҳои транзитии Осиёи Марказӣ ниёз дорад. Дар асоси ин масъалаҳо ин ниҳоди бузург бо Хитой як мегалоиҳаеро бо номи «Як камарбанд, як роҳ» ташкил карданд, ки мақсади ин лоиҳа рушди тиҷорати Аврупо дар бозори ҷаҳон мебошад.
Азбаски Иттиҳоди Аврупо лоиҳаҳои зиёдеро маблағгузорӣ мекунад, ин пеш аз ҳама ба фоидаи даромади худи ин ташкилот мебошад. Вақте ки Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкилотҳои аврупоиро ба худ ҷалб месозад, он гоҳ аз ташкилот ва корхонаҳои миллии худ қафо мемонад. Масалан, мутахассисон бештар ба ташкилотҳои хориҷа ба кор медароянд. Роҳҳое, ки байни давлатҳо сохта мешаванд, инҳо бо мақсади осон гардонидани сатҳи тиҷоратии Иттиҳоди Аврупо мебошанд.
Дар баробари маблағгузории якчанд лоиҳаҳо аз ҷониби Аврупо, сатҳи рушди Тоҷикистон баланд шуда, муносибатҳои иқтисодии берунаи Тоҷикистон бо ташкилоти бонуфуз авҷ мегирад. Заминаҳо ва потенсиали ҳамкорӣ бо кишварҳои Иттиҳоди Аврупо хело зиёд аст ва айни замон зарур аст, ки дар таҳким ва густариши равобити дуҷониба аз ҷониби ҳукумати кишварҳо аз ҷиҳати қонунгузорӣ сабукиҳои боҷиву гумрукӣ пешбинӣ карда шаванд.
Фарида ҚУРБОНЗОДА,
корманди Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 567

Доираҳои соҳибкории Тоҷикистону Полша ба рушди минбаъдаи ҳамкории судманд мароқ доранд

Чанде пеш дар шаҳри Варшава-пойтахти Полша ҷаласаи панҷуми Комиссияи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Полша оид ба ҳамкории иқтисодию тиҷоратӣ баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои ҳамкории Тоҷикистону Полша дар соҳаҳои иқтисоду тиҷорат баррасӣ гардиданд. Хабарнигори тоҷик Марзия Саидова дар ин чорабинӣ иштирок дошт, ки бардошту мушоҳидаҳояшро манзури Шумо хонандагони гиромӣ мегардонем.

Дар ҳошияи баргузории ҷаласаи мазкур Ятсек Михалски, мушовири шуъбаи пешбурди савдо ва сармояи Сафорати Ҷумҳурии Полша дар ҷумҳуриҳои Ӯзбекистону Тоҷикистон (қароргоҳаш дар шаҳри Тошканд) иброз дошт, ки новобаста ба омилҳои беруна, ки ба рушди савдои кишварҳо таъсири манфӣ мерасонад, шуруъ аз оғози соли 2017 дар таҳкими ҳамкории иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Полша тамоюлҳои мусбат ба мушоҳида мерасанд.
- Агар дар давоми соли гузашта гардиши савдо байни ду кишвар дар қиёс ба соли 2015-ум 16 дар сад коҳиш ёфта бошад, пас дар шаш моҳи соли равон табодули мол байни Тоҷикистону Полша 1,6 дар сад афзудааст. Тибқи натиҷаҳои ҷамъбастии соли гузашта, ҳаҷми содироти мол аз Полша ба Тоҷикистон 11дар сад ё ба маблағи 9,9 миллион доллари ИМА коҳиш ёфта, дар аввали соли 2017 он ба андозаи 65 дар сад афзоиш ёфтааст. Воридоти мол аз Тоҷикистон ба Полша дар соли 2016 қариб се баробар кам гардида, дар соли равон дар қиёс ба ҳамин давраи соли гузашта 73 дар сад афзоиш ёфтааст,-қайд намуд Михалски.
Ҳамзамон, Ятсек Михалски афзуд, ки номгӯи хизматрасониҳо ва молҳои аз Полша ба Тоҷикистон содиротшаванда бетағйир монда, аз ҳаҷми умумии моли содиротшаванда, беш аз 18 дар садро маҳсулоти хӯрокворӣ ва молҳои тайёр, 16%-ро таҷҳизот ва техникаи гуногун, 13%-ро маҳсулоти саноати кимёвӣ, 10%-ро маҳсулоти металлургияи ранга ва 6 дар садро равғани саноатӣ, маҳсулоти нафтӣ ва ғ. ташкил медиҳанд.
Ба иттилои ҷониби Полша, тамоми номгӯи маҳсулоти содиротии Полша ба Тоҷикистон дар маҷмуъ аз 16 бахш иборат мебошад. Асоси молҳои содиротӣ аз Тоҷикистон ба Полша пахта ва маҳсулоти аввалияи он- зиёда аз 61% аз ҳаҷми умумӣ, инчунин алюминий ва маҳсулоти аз металлҳои ранга истеҳсолшуда-беш аз 21% ва равғани чорву растанӣ (11%)-ро ташкил медиҳанд. Ҳамзамон ба гуруҳи молҳои таҳвилӣ маҳсулоти аз пластмасса, каучук ва резин истеҳсолгардида, марбут буда, дар маҷмуъ номгӯи молҳои содиротии Тоҷикистон ба Полша ҳафт бахшро фаро мегирад.
Ба андешаи Ятсек Михалски, яке аз вазифаҳои калидии дурнамои рушди ҳамкории иқтисодию тиҷоратӣ байни Тоҷикистону Полша мусоидат ба ҳифзи тамоюли мусбии савдои мутақобила ва вусъати афзоиши маҷмӯи маҳсулот ва номгӯи он мебошад, зеро иқтидори тиҷорати хориҷӣ миёни ду кишвар, ҳанӯз ҳам ғайриқаноатбахш боқӣ монда, вале мароқ ва таваҷҷуҳи соҳибкорони ҳар ду давлат ба рушди минбаъдаи ҳамкории мутақобилан судманди иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Полша хеле баланд аст.
Ятсек Михалски мегӯяд, ки ҳамкории фаъолона бо сохторҳои давлатӣ ва ҷамъиятии Тоҷикистон дар робита ба рушди робитаҳои бевоситаи байни соҳибкорони ду кишвар идома дорад.
- Нақши муҳим дар ин самт ба назари ман ба Палатаи савдо ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор гардидааст. Бо мақсади беҳтар намудани ҳамоҳангсозӣ ва ҳамкорӣ бо Палатаи савдо ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва палатаҳои савдо ва саноати вилоятҳои Хатлон ва Суғд, дар соли 2016 ва нимаи аввали соли равон, ёддошт оид ба ҳамкории мутақобила ба имзо расонида шуд. Ҳамчунин семинарҳои муштарак барои соҳибкории хурду миёна дар шаҳри Душанбе ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон гузаронида шуданд. Чунин семинарҳо моҳи июн дар вилояти Суғд ва дар моҳи сентябр дар маркази маъмурии вилояти Хатлон- шаҳри Қӯрғонтеппа барпо карда шуд. Ҳамзамон намояндагони ширкатҳои тиҷоратии Тоҷикистон ҳамасола ба Полша сафар карда, дар яке аз бузургтарин намоишгоҳҳои бонуфузи аврупоии маҳсулоти кишоварзӣ ва хӯрокворӣ «POLAGRA» иштирок менамоянд. Натиҷаи сафари доираҳои тиҷоратии Тоҷикистон ба намоишгоҳи «POLAGRA-2016»-и Полша қадами муассир дар роҳи ба имзо расонидани як қатор қарордодҳои ҳамкорӣ ва таҳвили маҳсулот ба Тоҷикистон гардид. Умед дорем, ки сафари намояндагони Тоҷикистон ба шаҳри Познани Полша ҷиҳати иштирок дар намоишгоҳи «POLAGRA-2017», ки соли равон доир мегардад дар таҳкими ҳамкориҳои мутақобилан судманди доираҳои тиҷоратии ҳар ду кишвар нақши муҳим хоҳад гузошт, - изҳор дошт Ятсек Михалски.
Гуфтан ба маврид аст, ки шакли хеле самараноки рушди робитаҳои иқтисодӣ байни ду кишвар иштироки намояндагони шуъбаи пешбурди савдо ва сармоягузории Сафорати Полша дар ҷумҳуриҳои Ӯзбекистону Тоҷикистон (қароргоҳаш дар шаҳри Тошканд) дар бузургтарин намоишгоҳу ярмаркаҳое, ки дар Душанбе баргузор мегардад, маҳсуб меёбад. Ярмарка-намоишгоҳи байналмилалии универсалии «Тоҷикистон» ва ярмаркаи байналмилалии тиҷоратии «Суғд» аз ҳамин қабиланд.
Ятсек Михалски дар ҷавоб ба суоли зер:
Рисолати шуъбаи пешбурди савдо ва сармояи Сафорати Полша дар ҷумҳуриҳои Ӯзбекистону Тоҷикистон асосан аз кадом вазифаҳо иборат аст?, илова намуд, ки самти фаъолияти шуъбаи мазкур ба мусоидату рушд ва густариши савдо, муносибатҳои иқтисодӣ байни давлатҳои шарик, аз ҷумла Тоҷикистон, тавсеаи робитаҳои тиҷоратӣ, шиносоӣ бо бозори содиротии шарикон ба манфиати рушди ҳамкории иқтисодии тарафайн нигаронида шудааст.
Ятсек Михалски бар он бовар аст, ки ширкатҳои Тоҷикистону Полша имкониятҳои зиёд барои рушди ҳамкории мутақобила дар соҳаи кишоварзӣ, аз ҷумла чорводорӣ, боғдорӣ, истеҳсоли сабзавот, ғалла, коркард ва нигоҳдории маҳсулоти кишоварзӣ, маводи сохтмон, саноати сабук ва сайёҳиро доранд.
Дар фарҷоми ин матлаб гуфтан ба маврид аст, ки дар нимаи аввали моҳи октябри соли равон дар шаҳри Варшава баргузор гардидани ҷаласаи панҷуми Комиссияи байниҳукуматии Тоҷикистону Полша оид ба ҳамкории иқтисодӣ қадами муассире хоҳад гардид, дар самти густариши робитаҳои иқтисодию тиҷоратии Тоҷикистону Полша.

Марзия САИДЗОДА, махсус барои «Самак»

Хонданд 512

Сарнавишти норӯшан

Нояб 11, 2017
Диданд: 647

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё густариш меёбад, ё барҳам мехӯрад?

Иттиҳоди Иқтисодии АвруОсиё 29-уми майи соли 2014 дар пойтахти Ҷумҳурии Қазоқистон аз ҷониби се кишвар - Федератсияи Русия, Ҷумҳурии Белорус ва Ҷумҳурии Қазоқистон ташкил гардид. Баъдан 15-уми июн ба он Ҷумҳурии Арманистон пайваст ва моҳи декабри ҳамон сол Ҷумҳурии Қирғизистон низ ба он шомил гардид. Ҷумҳурии Молдова ба ҳайси нозир ба қайд гарифта шудааст. Инчунин, байни ин созмон ва Ҷумҳурии Ветнам созишнома оид ба минтақаи озоди тиҷоратӣ ба имзо расидааст. Зиёда аз 10 кишвар, аз он ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон, омодагии шомил шудан ба онро эълон намудаанд.
Аз 1-уми январи соли 2015 фаъолияти Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё шуруъ гардид. Аз ҷиҳати масоҳат зиёда аз 20 миллион километри мураббаъро ташкил дода, дар ҷаҳон дар мақоми аввал ва аз ҷиҳати нуфус - 184 миллион нафар - дар ҷои 8-ум қарор дорад. Асоси онро муносибатҳои иқтисодӣ ташкил намуда, принсипҳои асосии он озодии ҳаракати коло, хадамот, ресурҳои меҳнатӣ ва сармоя мебошад.
Буҳрони ба вуҷуд омада байни ду кишвари аъзои иттиҳоди АвруОсиё ҳадсу гумонҳое дар бораи сарнавишти ояндаи онро ба вуҷуд овардааст. Вақте ки дар соли 2015 сарҳадоти ин иттиҳоди иқтисодӣ ба марзҳои Тоҷикистон расид, бисёре аз таҳлилгарони минтақа ва дохилӣ бар он буданд, ки эҳтимоли он меравад, то Тоҷикистон дар як ду соли оянда барои шомил шудан ба он омодагии худро эълон намуда ва ба он шомил гардад. Ин буҳрон, ки аввалҳои моҳи октябри соли равон, ки дар натиҷаи вохӯрии яке аз номзадҳои интихоботии раёсати Ҷумҳурии Қирғизистон ҷаноби Омурбек Бабанов бо раисиҷумҳури Қазоқистон ҷаноби Назарбоев, ки сабабгори бархӯрди шадид аз ҷониби раисҷумҳури Қирғизистон ҷаноби Алмазбек Атамбоев гардид ва онро ҳамчун дахолат дар умури дохилии кишвараш аз ҷониби кишвари ҳамсояаш Қазоқистон қаламдод намуда, суханони номувофиқ ба шаъни раисиҷумҳури Қазоқистон ҷаноби Назарбоев ироа намуд, ки он вокуниши сареъ ва эҷоди монеа дар марзҳои ду кишварро ба вуҷуд овард.
Албатта, асосҳое ҳам барои эҷоди чунин монеа аз қабл вуҷуд доштанд ва гоҳе ҳам ба ҳукумати Қирғизистон аз ҷониби ҳам кишвари Қазоқистон ва ҳам кишвари Русия барои бартараф намудани он камбудиҳо таъкид карда мешуд ва ҳукумати Қирғизистон набудани имконоти молиро баҳона меовард. Бо ин сабаб, соли гузашта Ҷумҳурии Қазоқистон маблағи 100 миллион доллари амрикоиро ба Ҷумҳурии Қирғизистон ҳамчун кӯмак ихтисос дода буд ва қарор буд то охири соли ҷорӣ бо ин кӯмакҳо камбудиҳои ҷойдошта, ки асосан қочоқи моли арзонсифати Ҷумҳурии Мардумии Чин аз марзҳои Қирғизистон ба дохили Қазоқистон ва Русияро дар бар мегирифт, ислоҳ гардад, то аз зарарҳое, ки тавассути ин молҳои қочоқӣ ба иқтисоди дигар аъзои иттиҳод мерасад, ҷилавгирӣ гардад.
Мувофиқи омори гумруки Қирғизистон, соли 2016-ум аз Ҷумҳурии Мардумии Чин ба Ҷумҳурии Қирғизистон ба маблағи 1,5 млрд доллар коло ворид гардидааст. Аммо мувофиқи санадоти гумрукии Ҷумҳурии Чин ин воридот маблағи 4,2 млрд доллари амрикоиро ташкил медиҳад. Яъне бо иддаои тарафи Қазоқистон маблағи колои ба тарики қочоқ воридгашта аз Ҷумҳурии Чин ба Ҷумҳурии Қирғизистон маблағи 2,7 млрд доллари амрикоиро ташкил медиҳад, ки он баъдан дар қолаби қонунҳои ин иттиҳод вориди дигар аъзои кишварҳои иттиҳод гардида, хисороти зиёдеро ба онҳо ворид месозад. Бо иддаои кишвари Қирғизистон, молҳои қочоқӣ бештар тавассути марзҳои Қазоқистон ва Чин ба иттиҳод ворид мегарданд. Яъне мувофиқи омори гумруки Қазоқистон, воридоти коло аз Ҷумҳурии Чин ба Ҷумҳурии Қазоқистон агар бештар аз 7 млрд доллари амрикоӣ бошад, аммо мувофиқи иддаои тарафи Қирғизистон ин рақам мувофиқи омори гумруки Чин бештар аз 12 млрд доллари амрикоӣ ва қочоқи коло 5 млрд долларро ташкил медиҳад, ки қариб ду баробар нисбати Қирғизистон зиёд мебошад.
“Идеяи шомил гардонидани Қирғизистон дар ибтидо ба ин созмони иқтисодӣ ташаббуси Маскав буд, ки аз ҷониби Қазоқистон он қадар дастгирии ҳамаҷониба надошт ва бо як сардӣ мувоҷеҳ буд ва инро роҳбарони Қирғизистон ҳам медонистанд ва онҳо гумон мекарданд, ки Остона мехоҳад як монеаи сунъӣ барои ворид нашудани молҳои Қирғизистон ба бозори АвруОсиё бошад,- қайд мекунад сиёсатшиноси қазоқ Досим Сатпаев.- Аммо ҳадафи Маскав аз ин ташаббус на танҳо ҳамкориҳои иқтисодӣ, балки таҳкими нуфузи геополитикии худ тавассути ин иттиҳод дар минтақа ҳам мебошад”.
Бисёре аз коршиносон ва таҳлилгарон бар ин буданд, ки ин буҳрон дар фурсати наздик бо миёнҷигарии Маскав ҳалли худашро меёбад, хусусан дар мулоқоти сарони ин иттиҳод, ки 25-уми октябри соли равон дар шаҳри Ереван, пойтахти Ҷумҳурии Арманистон баргузор гардид. Аммо раисҷумҳури Қирғизистон ҷаноби Атамбоев ба ин ҷаласа ҳозир нашуда, нахуствазири Қирғизистон ҷаноби Сапар Исҳоқов ба ҷои ӯ ширкат варзид, ки имконоти мавҷуди мулоқоти раисҷумҳури Қазоқистон ҷаноби Назарбоев ва ҷаноби Атамбоев, ки метавонист бо миёнҷигарии ҷаноби Путин сурат гирифта, шояд ҳам то андозае ба фурӯкаш шудани буҳрон меанҷомид, аз даст дода шуд.
Ин буҳрон то имрӯз идома ёфта, ҳатто дар мулоқоти нахуствазирони Иттиҳоди Давлатҳои Муштаракулманофеъ (ИДМ), ки 3-юми ноябри соли равон дар шаҳри Тошканд, пойтахти Ҷумҳурии Ӯзбекистон доир гардид, бори дигар сабаби даъво байни нахуствазири Қирғизистон ҷаноби Сапар Исҳоқов ва нахуствазири Қазоқистон, ҷаноби Бакитжан Сагинтаев гардид.
Дар баробари ин Ҳукумати Қирғизистон аз 100 млн доллари кӯмаке, ки кишвари Қазоқистон барои ислоҳоти инфраструктураи гумрукӣ ва таъмини шароит барои бартараф намудани камбудиҳои он дар амри пешгирӣ аз қочоқи коло тахсис додаро ҳам рад намуда, созишномаи имзошуда дар ин бораро яктарафа қатъ намуд.
Бояд ёдовар шуд, ки сардии муносибатҳо байни роҳбарони феълии Ҷумҳурии Қазоқистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон ҳанӯз баъди аз қудрат сарнагун кардани ҷаноби Боқиев дар соли 2010-ум, ки ҷаноби Назарбоев ӯро барои хориҷ шудан аз ҷануби Қирғизистон кӯмак намуда ва баъдан ба Ҷумҳурии Белорус барои рафтанаш шароит муҳайё намуд, шуруъ гардида буд. Он чизе, ки дар буҳрони имрӯза мушоҳида мешавад, бештар ҷанбаи сиёсии он намудор мегардад. Агар чунин набошад, бояд тафтиши коло дар марз саросарӣ ва бо эҷоди мушкилоти сунъӣ сурат намегирифт ва танҳо он колоҳое ба гумони қочоқӣ будан мавриди санҷиш қарор мегирифтанд, ки то ин андоза хараҷу мараҷро дар марзи ду кишвар ба вуҷуд намеоварданд.
Инчунин, бояд қайд намуд, ки Маскав ҳам дар ин буҳрон хомӯширо риоя намуда, мисли ин ки мехоҳад бо дасти Қазоқистон роҳбарони гарданшах ва якрави Қирғизистонро адаб бидиҳад, зеро ҳукумати Қирғизистон баъд аз ин ки ширкати “РусГидро”-и Русия ба кашолкорӣ нисбати сохтмони нерӯгоҳҳои рӯдхонаи Норин роҳ дод, яктарафа қарордоди ин ширкати русӣ бо ҳукумати Қирғизистонро бекор намуд, ки албатта, наметавонад мавриди норозигии Русия нагардад.
Инчунин, молҳои қочоқии арзони чинӣ ҳам тавассути Қирғизистон ва ҳам Қазоқистон бештар ба Русия ва Белорус ворид мегарданд.
Ин буҳрон бештар умеди муҳоҷирини кории тоҷикро, ки бо шомил шудани Тоҷикистон ба ин иттиҳод бисёре аз мушкилоти онҳоро ҳал мекунад, то андозае ноумед мегардонад, зеро ба он шомил шудани Тоҷикистон бо ин шароит баъид ба назар мерасад ва ин буҳрон ба обрӯи ин созмон ҳам латма зада, ояндаи онро ҳам норӯшан мегардонад.

Давлат УСМОН

Хонданд 647

Хабари рӯз

Календар

« Август 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Минбари сардабир

  • занакГАП

    Ҳама аз дард менолад, вале ҳар кас ба таври худ,…

Нигоҳи хос

  • ХОСта

    Ба дилхоҳ савол ҷавоб додан мумкин аст, агар дуруст саволгузорӣ…
  • Хоҳиш ва ҳадаф

    «Агар Шумо хоҳед, ки ҳаёти хушбахтона дошта бошед, бояд алоқаманд…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.