.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Сиёсат

Сиёсати “нури офтобӣ”

Фев 24, 2018
Хонданд: 593

Мушкилоти умдаи Осиёи Ҷанубу Шарқӣ аз нигоҳи таҳлилгарон

Чолишҳои мазҳабӣ, қавмгароӣ ва тазоҳурот дар хиёбонҳо, бозиҳои сиёсӣ дар интихоботҳо, иваз шудани роҳбарон, дар ҷойе рушди иқтисодиёт ва ҷойи дигар таназзули он аз мушкилиҳои умдаи соли 2017 барои минтақаи Осиё ба ҳисоб мерафт. Дар ин асно, ҳодисаҳои табиӣ, ба монанди селобҳои табоҳкунанда дар Осиёи Ҷанубӣ, ки сабаби талафоти садҳо ҷон шуда, миллионҳо бехонаву дар монданд, тақозо ба кӯмак ва дастгирӣ доранд. Ҳамзамон, дар ин кишварҳо умедҳои тоза ва тағйирот дар Тайланд ва зиёдшавии занроҳбарон дар Непал дида мешавад, ки ба тамоми минтақа таъсир хоҳад расонд. Бо ин ҳама тағйирёбиҳо, аз донишмандон ва коршиносони Бунёди Осиё оид ба таваққуот ва интизориҳояшон дар соли 2018 пурсида шуд, ки назару таҳлилҳояшонро ба масоили аслии ин манотиқ ба таври зайл хулосабандӣ кардаанд:
Афғонистон
- Талошу муборизаҳои Афғонистон дар соли 2018 низ идома меёбад, ки шомили гуфтушуниди сулҳ бо Толибон, интихоботи парлумонӣ, ислоҳоти амниятӣ ва рушди иқтисодиро дар бар мегирад. Ҳукумати ваҳдати миллӣ ҳанӯз омодагии куллии худро оид ба интихоботи парлумонии 2018 иброз надоштааст. Барои давлати қонунӣ, интихоботи парлумонӣ қабл аз интихоботи президентӣ ҳатмӣ аст. Баргузории интихоботӣ 2018 низ зарурат ба ҳамкорӣ ва эътимоди шарикони дохилӣ ва хориҷӣ дорад, то ба таври озод ва демократӣ сурат гирад,- гуфтааст Абдулло Аҳмадзай.
Бангладеш
- Дар соли 2018 дар Бангладеш интихоботи шаҳрӣ ва парлумонӣ ба нақша гирифта шудааст. Мардум, ҳукумат ва роҳбарони сиёсии он ба ин интихоботҳо чӣ аксуламал нишон хоҳанд дод, саволест, ки бояд ҷавоб пайдо кунад. Фақат мушкили интихобот нест, инҷо буҳрон ва фоҷеаи муҳоҷирони кишвари Мянмар (Бирма) (халқиятҳои роҳинҷоӣ) аст, ки ҳукумат бо ҳамкории ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳалли онро барои муддати кӯтоҳ ва тӯлонӣ бояд пайдо кунад,- гуфтааст Сара Тайлор.
Камбоҷа
- Камбоҷа дар нимаи аввали соли 2018 ба роҳи номаълум дучор хоҳад шуд. Баста шудани ҳаракати наҷоти миллии Камбоҷа дар соли 2017 кишварро дар вазъияти нобасомон овард ва ҳукумат тасмим гирифт, ки дар моҳи июл интихобот гузаронад, аммо мушаххас нест, ки дар он киҳо иштирок хоҳанд кард. Рушди иқтисодии он 7 фоиз зиёд шудааст, аммо нобасомониҳои кишвар сабаби кам шудани сармоягузорон дар инҷо шудааст. Мушкили асоси Камбоҷа дар соли 2018 ин тасмими қатъии ҳукумат тавозун дар рушди иқтисодӣ бо назардошти адолати давлатдории кишвар аст,- гуфтааст Мелоней Линдберг.
Чин
- Дар гузориши котиби генералии Ҳизби Конгресси Чин дар моҳи октябри соли 2017 чунин омадааст: “Мо дар даврае қарор дорем, ки тавонистем барои рушди инсоният саҳми калон дошта бошем ва Чинро дар зинаҳои марказӣ қарор бидиҳем”. Нақшаи кори лоиҳаи Камарбанд ва Оғози Роҳ (Роҳи Абрешим), ки соли 2013 барномарезӣ шудааст, ҳоло дар листи имтиёзҳои барномаи кории Конгресс сабт аст. Ҳоло интизорӣ меравад, ки дар соли 2018 Чин дақиқан чӣ иқдом мекунад ва дар рушди иқтисоди ҷаҳон, равандҳои глобалӣ ва пешрафтҳои иҷтимоӣ чӣ саҳм хоҳад гузошт,- гуфтааст Ҷи Ҳонгбо.
Ҳиндустон
- Дар аввалҳои соли 2018 мардуми Ҳиндустон таваҷҷуҳи хос ба интихоботи умуми 2019 доранд. То расидан ба интихоботи 2019 онҷо ҳашт интихоботи дигари давлатӣ ҳастанд, ки ҳукумати Модӣ маҷбур аст, то барои интихоботи дубора ба ҷои ислоҳоти иқтисодӣ мубориза барад. Пешаравӣ ва перспективҳои рушду нумуи Ҳиндустон то замони тозашавии гарду ғубори 2019 инҷо интизорӣ мекашанд,- гуфтааст Сақар Прасай.
Индонезия
- Минтақаи Ҷава, ки 50 фоизи индонезиягиҳоро ташкил медиҳад, дар соли 2018 дар интихоботҳои митнақавии қисматҳои ғарбӣ, марказӣ ва шарқии он дар раъс қарор хоҳад дошт. Мухолифатҳо дар ин ҷазира масъалаи сиёсии кишвар дар муқадамоти интихоботи 2019 муҳим мебошанд, ки раиси ҷумҳур Ҷоко Видодо барои даври дуввум ва ниҳоии худ мубориза мебарад. Раиси кишвар ҳам барои нигоҳ доштани неруҳои атрофи худ ва барқарории тавозун бо дигар неруҳои сиёсӣ талош меварзад. Бо дарназардошти натоиҷи паёмадҳои 2018 интихобкунандагон метавонанд сухани ниҳоии худро дар соли 2019 оид ба Индонезия дар панҷ соли баъд баён намоянд,- гуфтааст Сандра Ҳамид.
Корея
- Нобасомониҳо ва ҷанҷоломезиҳои соли 2017 сабаби бартараф шудани Раиси ҷумҳур Порк Ҷеун шуд ва ноустувориҳои сиёсии Корея баъди гузашти замони тӯлонӣ ҳукумати муҳофизакор ба як давлати нави либерал ва озодихоҳ зери сарпарастии Мун Ҷаи талош барои рушди иқтисод ва ислоҳот дар бахши андоз хоҳад дошт. Мизбонии бозиҳои зимистонии Олимпиадаи 2018 ва рушди иқтисодии Корея, моҷароҳои тезутунд бо Кореяи Шимолӣ оид ба барномаи ҳастаии он ва ҳамкорӣ байни кишварҳои минтақа масоили умдаи барномаи кории Мун дар соли 2018 мебошанд,- гуфтааст Дайлан Давис.
Лаос
- Оё кишвари Лаос сиёсати нави “нури офтобӣ”-ро мепазирад? Идораи зидди коррупсияи давлатӣ аз мансабдорон талаб дорад, то даромади ғайриқонунии худро ихтиёрона ба хазинаи давлат супоранд. Идораи Сарвазир ва порлумони кишвар маркази дастгирии арзу шикояти шаҳрвандонро ташкил карда, масоили умдаи давлат ва мардумро баррасӣ мекунанд. Дар соли 2018 аксари корхонаву идораҳои давлатӣ масоили мардумро тавассути «Фейсбук» баррасӣ ва ба хадамот мерасонанд. Шаҳрвандон қавонини кишварро тавассути рӯзномаи интернетӣ хонда, назари худро баён мекунанд. Ин ва дигар масоил аз коркардҳои кишвари Лаос буда, талош доранд, то соли 2020 ба як мамлакати қонунсолорӣ табдил ёбанд,- гуфтааст Нанси Ким.
Малайзия
- Интихоботи миллии Малайзия дар августи 2018 як паёмади калон дар сол хоҳад буд. Ҳизби мухолиф таҳти сарпарастии сарвазири собиқ Маҳотир Муҳаммад барои муборизаҳо омодагӣ мебинад. Оё онҳо дар интихобот пирӯз мешаванд ё на, падидаи наве барои мардуми ин кишвар хоҳад буд. Муҳимтар аз ҳама, тағйирёбии сиёсии он бо амн ва истиқрор сурат мегирад ё на, муаммои 2018 аст. Ва оё ҷаноби сарвазир Наҷиб пирӯзиашро кафолат медиҳад ё суратмаҷлиси наверо, ки мардум мехоҳанд, ташкил медиҳад? Ин саволҳоест, ки сиёсати ояндаи кишвари Малайзияро дар 2018 таъйин месозад. Оё мардуми инҷо барои истиқрори сиёсии кишвар овоз медиҳанд ё тағйироте мехоҳанд, ки дар собиқ надоштанд?,- гуфтааст Ҳеризал Ҳазрӣ.
Муғулистон
- Баъди солҳои зиёди таназулли иқтисодӣ, дар соли 2018 Муғулистон рӯ ба тараққӣ дорад. Ин поёнравии иқтисодӣ бо сабабҳои доштани муҳити сиёсии норӯшан буд, ки дар моҳи октябр тавассути Ҳизби мардумии Муғулистон шаклашро иваз кард. Масоили умдаи бахши маориф ба таври олӣ дар соли 2017 баррасӣ шуда, тазоҳуроти муаллимон оид ба маоши нокофӣ ва аксуламал роҷеъ ба коррупсия низ натиҷагирӣ шуд. Олудагии ҳаво дар минтақаи Уланбатор яке аз мушкилтарин масъалаҳост, асароти манфӣ болои кӯдакон, занони ҳомиладор ва натиҷагирии корӣ аз дигар масъалаҳо аст, ки дар омӯзиши ҷадид дида мешавад. Талошҳо барои ҳалли ин масоил маҳдуд буда, монеаҳо аз тарафи ҷомеа зиёд шуда истодааст ва дар соли нав ба нуқтаи дилхоҳ хоҳанд расид,- гуфтаанд Эдвард Андерсан ва Дияна Фернандез.
Мянмар
- Хонаи орзуҳо барои озодии демократӣ дар 2015, замоне ки Анг Сан Суи Лигаи миллиро барои демократия роҳнамоӣ карда, пирӯзӣ ба даст овард ва тағйирёбии сиёсӣ дар инҷо ҳанӯз норӯшан аст. Нотавониҳои давлат дар расидан ба ислоҳоти иқтисодӣ ва талошҳо барои раванди сулҳ дар соли 2017 ва буҳронҳои мардуми Роҳинҷа аз мушкилоти дигаре мебошанд. Барои Мянмари ҷадид як савол то ҳол боқӣ мондааст, мансуб будан чӣ маъно дорад ва кӣ бояд тасмим бигирад?,- гуфтааст Ким Нинҳ.
Непал
- Баъд аз аввалҳои соли 1990 пирӯзиҳо дар интихоботи маҳаллӣ, вилоятӣ ва марказӣ дар соли 2017 хело чашмрас ва натиҷадор буданд. Талошу рағбатҳо барои чигунагии тақсими қудрат ва идоракунии он баъди гузашти даҳаҳои бадбахтиҳои сиёсии кишвар мавҷуд аст. Ба ҳар ҳол, барои воқеан бардоштани маҳсули подоши кишвар дар соли 2018, роҳбаронро зарур аст, то зудтар муборизаро болои коррупсия, ноадолатӣ ва камсудии иқтисодӣ тақвият бахшанд,- гуфтааст Георги Варугис.
Покистон
- Барои омодагӣ ва наздик шудан ба интихоботи умумӣ дар моҳи июл, тазоҳуроти диндорон ва сиёсатмадорон дар Покистон изофа шудан мегирад. Гарчӣ устувории рушди иқтисодӣ зери сармоягузории лоиҳаи Чин-Покистон Роҳ ё Коридори Иқтисодӣ идома дорад, аммо вазъи сиёсӣ ва амниятии кишвар нопойдор ба назар мерасад. Таъмини кор барои ҷавонон, бехатарии об ва таъмини баробарии аҳолии кишвар аз масоили муҳими ҳалталаб дар соли 2018 барои Покистон боқӣ мемонад,- гуфтааст София Шакил.
Филиппин
- Мардуми Филиппин дар соли 2018 бо чанд бозиҳои сиёсии бузург рӯ ба рӯ ҳастанд. Тавофуқҳо болои ислоҳот дар Конститутсия барои тағйироти системаи федералии давлат ва барқарории мушорикати миллӣ ва қавмӣ дар идорот, ки аз замони истиқлол барҷост, масоили умдаи инҷо мебошанд. Амалкард бо тавофуқномаи 2014 оид ба Созишномаи Сулҳи Бангсаморо дар ҷануби кишвар ва роҳи мубориза бо маводи мухаддир бидуни қатл аз мушкилоти дигари ин минтақа ба шумор мераванд. Имкони ба даст овардани рушди иқтисодӣ ё комёб шудан дар ислоҳоти системаи андоз, ки авохири 2017 қабул гашт, муаммои муҳими дигарест барои идораи ҳукумат, ки аксари мардуми кишвар натиҷаи онро интизорӣ мекашанд,- гуфтааст Сам Читтик.
Шриланка
- Пешравӣ ва хурсандиҳои январи 2017 паси сар шуданд, дар ҳоле, ки Шриланка омодагӣ барои интихоботи ҳукумати маҳалро, ки кайҳо бояд мегузашт, ба анҷом мерасонад. Ташкили ҳукумати муштарак ва афзоиши эътимоди мардум ҳукуматро водор ба ислоҳот кард. Бо вуҷуди ин тавақуот ва умедвориҳо ислоҳоти вазири нави молия, касро ба сӯи қадами нек дар соли нав бо бардоштҳои нав ба сӯи пеш мебарад, ки ҳама дар интизорашанд,- гуфтааст Динеша.
Тайланд
- Кишвари Тайланд дар вазъияти интиқолӣ қарор дорад. Ояндаи раванди сиёсии инҷоро ду масоили муҳими сарнавиштсоз муайн месозанд, ки аз нобаробарии ҷомеа ва камшавии рақобатҳои иқтисодӣ иборат аст. Ҳукумати феълӣ дар ҳалли онҳо талош карда, дар барномаҳои маориф, лоиҳаҳои инфраструктурӣ ва иқдомоти нав барои рушди минтақаи тараққинаёфтаи ҷануби кишвар саҳм мегузорад. Оё 2018 соли кашфиёт аст ё на? Бо дарназардошти интихобот дар моҳи ноябр, кас тағйироти наверо метавонад интизор шавад,- гуфтааст Томас Поркс.
Tимори Шарқӣ
- Бо имзои созишномаи таърихӣ миёни Австралия ва Тимори Шарқӣ дар ташкили сарҳади доимии баҳрӣ дар соли 2017, ҳама мутаваҷҷеҳи онанд, ки оё ягон тавофуқнома оид ба истифодаи лоиҳаи марбут ба соҳаи газ зери унвони “Гретер Санрайз”, ки 50 миллион доллари амрикоиро ташкил медиҳад, анҷом мешуда бошад ё на? Боқӣ мондани ҳукумати феълӣ, ташкили давлати нав тавассути ваҳдати ақаллиятҳои кишвар ё интихоботи нав ва тағйир дар низоми иқтисодӣ барои коҳиши фақр аз масоили асосии дар пеш будаи ин сарзамин мебошанд,- гуфтааст Тод Васел.
Ветнам
- Бо рушди иқтисод кӯмакҳои берунаи Ветнам коҳиш ёфтанд. Давлат ҳоло вобастагии амиқ аз андоз, қарз ва секторҳои хусусӣ дорад, то ба ҳадафҳои рушди иқтисодиаш бирасад. Дар соли 2018 низ ин кишвар зарурат ба ин кӯмак дорад ва агар коррупсия, фиреб ва қаллобӣ назорат нашаванд, дар натиҷа эътимоди мардум ба ҳукумат камтар шуда, дар натиҷа давлат қарздор хоҳад гашт,- гуфтааст Михаил Р.
Хулоса
Муаммо ва масъалаҳои умдаи минтақаи Осиёи Ҷанубу Шарқро дар соли 2018 метавон омӯхта, дар ин асно аз ислоҳоти иқтисодӣ ва равандҳои қонунии кишварҳои Осиёи Миёна хусусан субот ва амнияти ин мантақаҳо чун дастоварди бузург ва мисол барои соли 2018 натиҷагирӣ кард. Тақвияти суботи минтақа, ҳамгироии иқтисодии он ва истифода аз ҳукумати элекронӣ барои расидан ба арзу шикояти мардум ва фароҳамсозии некӯаҳволии он аз авлавиятҳои Паёми солонаи 2018-и Тоҷикистон ба шумор меравад, ки ба манфиати минтақа ва ҷаҳон аст.
Таҳияи М. РАҲМОНОВ,
ходими илмии ИОМДОА

Хонданд 593

Ё андешаи чанд перомуни тарзи пӯшидани либос дар Тоҷикистон дар ҳошияи иқдоми нави масъулони Қазоқистон

Парламенти Ҷумҳурии Қазоқистон дар ҳоли баррасии лоиҳаи қонунест, ки пӯшиши либос ва андозаи ришро ба танзим медарорад. Тавре вазири ин кишвар оид ба корҳои дин ва ҷомеаи шаҳрвандӣ Нурлан Ермекбоев ба хабаргузории русии “Rеgnum” гуфтааст, бар асоси ин лоиҳаи қонун, пӯшидани либоси сиёҳ ва сатр низ барои бонувони қазоқистонӣ манъ хоҳад шуд.
Вакилони мардумии Қазоқистон дар ҳоле ба мавзуи танзими либос ва намуди зоҳирии ҷавонон рӯ оварданд, ки чанде пеш Президенти ин кишвар Нурсултон Назарбоев дар мулоқот бо рӯҳониён он ҷавонони қазоқро, ки риш мондаву шими почааш кӯтоҳ мепӯшанд, инчунин духтаронеро, ки ҳиҷоби сиёҳ ба тан мекунанд, сахт танқид кард ва гуфт, дар Қазоқистон ба ин бегонапарастӣ роҳ нахоҳад дод. Назарбоев дар мулоқот бо раҳбарони муфтиёт ва имом-хатибон ба масоили бесаводии динии насли ҷавон дахл кард ва гуфт, "бисёре аз ҷавонони қазоқ аз бесаводӣ риш сар додаву почаи шимашонро кӯтоҳ мекунанд ва шумори духтарони қазоқе, ки худро бо либоси саропо сиёҳ мепӯшонанд, зиёд шудааст”. Президент Назарбоев бо ишора ба ин, ки чунин фарҳанг ҷавобгӯи анъанаҳои мардуми қазоқ нест, таъкид намуд, ки "бояд масъалаи манъи ин чизҳо дар сатҳи қонунгузорӣ ҳаллу фасл шавад. Қазоқҳо либоси сиёҳро фақат дар вақти мотам мепӯшанд”.
Назарбоев хитоб ба намояндагони муфтиёт гуфт, чунин равиши ҷавонон хилофи сиёсатест, ки ӯ пеш гирифтааст ва ба ин роҳ нахоҳанд дод: "Агар ҷавонон ба равияҳои барои мардуми мо бегона рӯ оранд, бо ин давлат чӣ хоҳад шуд? Мо ба ин роҳ намедиҳем, давлат бояд дунявӣ бошад. Мо онҳоеро, ки зидди ҳадафҳои мо мехезанд, таҳаммул намекунем”.
Президенти Қазоқистон афзуд, имони мусулмонро на либоси зоҳирии ӯ, балки имони ботиниаш нишон медиҳад.
Иқдоми Президент ва Парламенти Қазоқистон нишонаи он аст, ки мавзуи тарзи либоспӯшӣ ва намуди зоҳирӣ вақтҳои охир ба яке аз мавзуҳои мавриди таваҷҷуҳ дар минтақаи мо табдил меёбад. Зеро дар замони ҷаҳонишавӣ, аз байн рафтани ҳувияти миллии миллатҳо аз намуди зоҳирӣ оғоз шуда, тадриҷан тағйири андеша, тафаккур, биниш, равиш ва ниҳоят дину мазҳабро дар бар мегирад. Шасхе, ки ба либоси бегона тақлид мекунад ё намуди зоҳириашро мисли намуди зоҳирии дигар миллатҳо оро медиҳад, дар дил нисбат ба ҳамон миллат муҳаббат дорад (барои мисол, полиси Русия ҳамҷинсгароёнро дар навбати аввал аз тарзи оройиши мӯй ва либоспӯшиашон мешиносад) ва ин дилбастагӣ ба дигар миллату ойину русум оҳиста-оҳиста инсонро аз хусусиятҳои милли худ дур ва ба хусусиятҳои миллатҳои бегона наздик месозад. Ин аст, ки давлатҳо барои пешгирии ин раванд дастбакор мешаванд, то ҷавонони худро аз оқибатҳои бегонашавӣ эмин доранд.
Дар Тоҷикистони мо ҳанӯз 11 сол пеш Ҳукумати мамлакат бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон танзими ҷашну маросимро оғоз намуда, Қонуни махсусеро дар ин бора қабул кард, ки инак натиҷааш дар ҳамаи соҳаҳо бараъло мушоҳида мешаваду мардум аз он бисёр розиянд, зеро хароҷоти беҳуда ва масрафи беҳадро аз дӯши мардум бардошта, вазъи зиндагии оилаҳо ва ё ба истилоҳи иқтисоддонҳо сабади масрафии оилаҳоро ғанитар гардонд. Дар мавриди риояи либоси миллӣ, танзими намуди зоҳирӣ ва парҳез аз фарҳанги бегона низ чанд солест, ки дар кишвраи мо корҳои фаҳмондадиҳӣ ҷараён доранд ва ҷавонони зиёде ба ин раванд ҳамроҳ шудаанд.
Инак, ба ин раванд пайастани кишварҳои ҳамсоя нишон медиҳад, ки Пешвоми муаззами мо на танҳо дар масаъалҳои марбут ба истифодаи об ва захираҳи энергетикӣ, балки дар масоили иҷтимоӣ ҳам ташаббускор ва пешсаф асту барои ин гуна масъалаҳо ҳамеша аввлин шуда, чора меандешад. Ин эътирофи дурустии амалкарди Роҳбари давлати моро нишон медиҳаду ин амалҳоро қобили пайравӣ дар минтақа муаррифӣ мекунад.
Дар ин миён, баъзе афрод ва расонаҳои мухолиф, ки бо санги маломат андохтан сӯи чунин иқдомҳои фарҳангофари Ҳукумати мамлакти мо, мақолаҳои пур аз туҳмату буҳтон ба нашр расонда, аз “нақзи ҳуқуқи башар” ҷор мезананд, бояд бидонанд, ки Ҳукумат ҳамон тавре ки масъули таъмини амният ва ҳаёти осоиштаи мардум аст, масъули осудагии равонӣ ва фаҳангии мардум барои имрӯзу оянда низ мебошад. Агар Ҳукумат кореро рӯи даст мегирад, ин ба он маъност, ки чандин муддат рӯи он таҳқиқу баррасӣ анҷом додаасту тамоми паҳлуҳои масъаларо омӯхтааст ва суду зиёни онро дар тарозу баркашида, баъд ба амалӣ кардани он шуруъ кардааст. Пас, набояд танҳо як паҳлуи қазия, яъне паҳлуи зоҳирӣ ва муваққатии онро бинему ҳадафҳои аслии ҳукуматро, ки ҳамоно ҳифзи фарҳанги асили мардум ва ҳимояи ҳувияти миллист, нодида бигирем.
Таҳкими давлатдории миллӣ дар замони омезиши шадиди арзишҳо талошҳои созанда ва муқовимати устувори фарҳангиро тақозо менамояд. Маҳз аз ҳамин сабаб таъмини амнияти фарҳангӣ ҳамчун яке аз роҳҳои таъмини амнияти давлатию миллӣ маҳсуб ёфта, дар роҳи ба амал баровардани он тадбирҳои мушаххас андешида мешаванд. Ба сифати таҳдидҳо дар ин раванд девалватсияи арзишҳои маънавӣ, тарғиби намунаҳои маданияти оммавии ба зӯроварӣ асосёфта, назарфиребии иттилоотӣ ва ғайра пазируфта мешаванд.
Таҷрибаи иҷтимоӣ собит месозад, ки дар раванди нигоҳдошт, ҳифз ва интиқоли арзишҳои миллию фарҳангӣ нақши занону модарон басо бузург аст ва онҳо қодиранд робитаро байни наслҳо мустаҳкам намуда, устувории ҳувияти миллиро таъмин намоянд. Ин рисолат дар замони муосир аҳамияти махсус пайдо кардааст. Бинобар ин, нигоҳ доштани ҳувияти фарҳангӣ дар шароити муосир басо муҳим мебошад. Либос ҳам дар ин раванд яке аз василаҳои муассири муаррифии миллат ба ҳисоб меравад. Вале, бархе аз занону духтарони тоҷик ба ҷои муаррифии фарҳанги миллии худ, баръакс, ба таблиғи фарҳанги бегона машғуланд, ки ин хеле таассуфовар аст.
Тоҷикон либоси милли худро дар тӯли таърих маҳфуз дошта, ба эҳтирому эътибори халқҳои ҷаҳон сазовор гаштаанд. Мувофиқи сарчашмаҳои илмӣ, халқи мо аз қадим либосҳои зебои занона дошт ва ҳеҷ гоҳ сиёҳпӯш набуд. Либоси сиёҳ рамзи торикию бадбахтист. «Одаму либос - хонаву палос» гуфтаанд. Бонувони тоҷикро бо пероҳани миллияшон мешиносанд. Тақлидкорӣ ба либосҳои ба фарҳангу маданияти мо бегона кори хуб нест, зеро бо ин кор, бонувон симои миллии худро аз даст медиҳанд. Аз бонувони ҷумҳурӣ даъват мекунам, ки аз рӯймолу куртаву дигар либоси миллии хеш рӯй нагардонанд, зеро зани тоҷик маҳз бо ҳамин гуна либос нозанину боиффат аст.
Агар либоси миллатҳо мазмуни хоси худро намедошт, чаро яке дароз ва дигаре кӯтоҳ, сеюмӣ васеъ ва чорумӣ шинам дӯхта мешаванд? Агар либос ҳикматеро дар худ таҷассум намекард, чаро ранги онро муносиб ба маросимҳо интихоб мекарданд? Ин ҳама бозгӯи он аст, ки либоси миллӣ рукни муҳими ҷаҳонбинӣ ва фарҳанги ҳар як миллату халқият буда, ҳувияти онҳоро дар замони ҷаҳонишавӣ таъмин менамояд. Ҳар як нафаре, ки ба дараҷаи худшиносии миллии худ расидааст, дарк мекунад, ки нигоҳ дошта тавонистани арзишҳои миллӣ ҳам қарз асту ҳам ифтихор. Пас, биёед он ҷузъи фарҳанги миллиро, ки моро ҳамчун тоҷик муаррифӣ менамояд, аз омезишҳо ва тақлиди кӯркӯрона эмин нигоҳ дорем.
Дар айни ҳол, дар бораи намуди зоҳирӣ ва парҳез аз бегонапарастӣ низ дар кишвари мо чанд сол боз корҳои фаҳмондадиҳӣ бурда мешаванд, ки инак дар Ҷумҳурии Қазоқистон ҳам (тавре дар оғоз гуфтем) ба ин фикр афтодаанд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Қонун «Дар бораи ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсият» аз 26-уми июли соли 2014 таҳти №1097 мавриди амал қарор дорад, ки тибқи талаботи он ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсият бояд бо намуди зоҳирии аслӣ мутобиқат намоянд (шиносномаи шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон, шиносномаи умумишаҳрвандии хориҷии шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсияти хизматчии ҳарбӣ, шаҳодатномаи ронандагӣ, шаҳодатномаи донишҷӯён ва дигар ҳуҷҷатҳое, ки қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ намудааст). Лекин, баъзе шаҳрвандон ришҳои бетартибу дарозро гузоштаанд, ки симои зоҳирии онҳо ба ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсияташон мувофиқат намекунад. Дар натиҷаи гузоштани ришҳои дароз айнияткунонии шахсият мушкил мегард.
Инчунин, ба идораҳои дахлдор номаву арзу шикоятҳои фаровон мерасанд, ки гузоштани риши дарозу бетартиб (монанди салафиҳо ва ё биёбонгардон) аз тарафи баъзе ҷавонон, мардумро ба ташвиш меорад ва осудагии равониашонро халалдор месозад. Гузашта аз ин, илми равоншиносӣ исбот кардааст, ки одам, махсусан ҷавон, вақте аз назари зоҳирӣ худро ба қавмеву миллати бегонае монанд кард, тадриҷан ин чиз ба зеҳну шуураш низ сироят мекунаду аз назари фикрӣ ҳам ба он қавму миллат монанд мешавад. Ин ба сӯи бегонагии фарҳангӣ, миллӣ ва ҳатто мазҳабӣ мебарад.
Баъзеҳо аз нодонӣ ё барқасдона танзими намуди зоҳирӣ ва тарзи пӯшидани либосро ба масъалоҳи динӣ рабт медиҳанду онро дар доираи “маҳдудиятҳои динӣ” ҷой доданӣ мешаванд, ки мутлақо хатост. Зеро тоҷикон миллати мусулмон буда, навъи хоси либоспӯшии хуро доранд, ки он ба талаботи пӯшиши исломӣ ҳам ҷавобгӯст. Азбаски миллати мо пас аз даврони 70-солаи коммунистӣ ва гузаронидани як давраи ҷанги 5-солаи шаҳрвандӣ ниёз ба худшиносӣ ва бозёбии асолати худ дорад, навъи пӯшиши миллӣ тавсия мешавад, ки он ҳам ба талаботи фарҳангии мо ҷавобгӯ буда, мухолифате ҳам бо арзишҳои динӣ надорад.
Бояд донист, ки сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ қатъан дар мувофиқат бо принсипҳои конститутсионии ҷомеаи шаҳрвандӣ, ки аз плюрализми сиёсӣ ва идеологӣ дар муносибатҳои байни ташкилоту созмонҳои давлатӣ ва динӣ маншаъ мегиранд, амалӣ карда мешавад. Ин принсипҳо дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ» ва дигар санадҳои қонунгузорӣ инъикос ёфта, ҷудо будани созмонҳои диниро аз давлат, дахолат накардани давлатро ба фаъолияти созмонҳои динӣ, ба ҷуз аз ҳолатҳое, ки ин қонунгузорӣ муайян намудааст, таъмин менамоянд ва ҳамзамон хислати дунявии таълимро дар низоми давлатии маориф ва таҳаммули мазҳабиро байни динҳо ва мазҳабҳои гуногун кафолат медиҳанд.
Муқоисаи сатҳи озодии динӣ дар Тоҷикистон бо кишварҳои ҳамсоя шаҳодат медиҳад, ки нишондиҳандаҳо дар ин самт хеле баланд ҳастанд. Дар Тоҷикистон барои 1800 - 1900 нафар кушодани як иттиҳодияи динӣ иҷозат дода мешавад, дар ҳоле ки ин нишондиҳанда дар кишварҳои ҳамсоя 3000 - 3500 аст.
Ва ниҳоят, инро ҳам набояд нодида гирифт, ки дар ҷаҳони имрӯза муаррифии миллат хеле бештар аз муаррифии маҳсулот ё дастовардҳои он аҳамият дорад. Зеро танҳо миллати шинохташуда метавонад дар арсаи ҷаҳонӣ ҷойгоҳ пайдо кунад, пешниҳодҳои худро матраҳ созад, бо дигар миллатҳо робита барқарор намояд ва дар заминаи ҷалби сармоя ва рушди иқтисоди миллӣ муваффақ гардад. Агар чунин аст, пас биёед, ҳувияти миллии худро чи бо рафтору гуфтору кирдори нек, чи бо нақшофарӣ дар ҷаҳон, чи бо пешниҳодҳои глобалӣ, чи бо пешрафтҳои илмию техникӣ ва чи бо фарҳангу маданияти хоси худ, ки дар навбати авал дар намуди зоҳирӣ ва тарзи либоспӯшӣ таҷассум меёбад, ҳифз ва муаррифӣ намоем.

Сайфуллои ИСКАНДАР

Хонданд 637

Ин ҳамагӣ як намоиши зебои телевизионист: дар биёбон тонкҳо равонанд ва бо онҳо мошинҳои ҷангии пиёданизом дар ҳаракатанд, болои сарашон чархболҳо дар парвозанд. Аммо дар асл техника хеле кам буд. “Армадаи” мо бисёр вақт пиёда ҳаракат мекард, қисме аз онҳо савори мошинҳои “КамАЗ” ва “УРал” буданд. Ва агар ПТУР ба мошини боркаш расад, албатта талафот меафзояд. Ва ҳамин сарфаҷӯии фармонҳеҳони мо муҷиби талафоти гарони ҷонӣ мешавад. Шояд кадоме аз афроде, ки ба таъминоти ҳарбӣ ҷавобгар буд, ба боло дар бораи сарфаи чӣ миқдор техникаву аслиҳа гузориш ҳам дод”,- мегӯяд Сергей.

Дар ноҳияи Молкинои кишвари Краснодар бригадаи 10-уми таъиноти махсуси Сарраёсати ҷосусӣ (ГРУ) (қ/ҳ 51532) вуҷуд дорад. Пойгоҳи Ширкати ҳарбии хусусӣ (истилоҳи русиаш ЧВК) “Вагнер” низ дар наздикии он ҷой гирифтааст. Ҷанговарон ба ин ҷо аз ҳама гӯшаву канори кишвар сарозер шуда буданд. Дар оғоз мебоист аз комиссияи тиббӣ ва ҳар гуна санҷишҳои дигар мегузаштанд.
- Комиссияи тиббӣ буд, вале интихоб на ҷиддӣ, балки чашм ба чашм сурат гирифт: дасту пой дар ҷояш? Пас ба пеш!- мегӯяд Сергей. - Ҳамаро қабул карданд, зеро ЧВК дар Сурия талафоти гарон дода буд. Боз талаб мешуд, ки 3 км даванд, 40-50 маротиба нишаста хезанд (ин чун “хуб” ва “аъло” арзёбӣ мешуд). Бисёриҳо натавониста буданд ин меъёрро супоранд, вале қабул карда шуданд.
Санҷиши ҷиддитар гузаштан аз ошкорсози дурӯғ ё дурӯғсанҷ буд. Масалан, аз 8 нафаре, ки Генадий ба гуруҳи худ интихоб намуд, танҳо ду нафарашон аз ин ошкорсоз гузаштанд, ки яке аз онҳо худи Генадий буд. Чаро дигарон нагузаштанд ва равоншиносони ЧВК чӣ дурӯғеро ҷустанд, барои Геннадий то ба ҳол маълум ҳам нест. Вале вай комилан бовар доранд, ки ин интихоб аслан ба гузаштаи ҷиноии номзадҳо дахл ҳам надошт.
Ҳайати шахсие, ки бо шартнома қабул шуд, ба “бригадаҳо” тақсим карда шуданд. Инҳо бригадаҳои маъмулии ҳарбӣ набуданд, ба ҳайати он аз 300 то 400 нафар шомил мешуданд, ки вобаста буд ба вазифае, ки дар пеш доштанд.

ПАРВОЗ АЗ РОСТОВИ ЛАБИ ДОН БА ДИМИШҚ

Аз фурудгоҳи байналмилалии Ростови лаби Дон 25-уми апрели соли 2017 бо парвози маъмулӣ раҳсипори Димишқ шуданд. Шиносномаҳо раводид надоштанд, марзбонон танҳо дар он танҳо қайди парвоз гузоштанд (ва дар бозгашт ишораи дигаре, ки бозгашт). Хадамоти марзбонии Сурия аслан дар ин гузарномаҳо ишорае накард. Дар “Боинг” то 150 нафар ҷанговарони ЧВК парвоз карда будан ва баъди як-ду рӯзи дигар боқимондаҳо низ расиданд. Ба Димишқ бо сарулибоси мулкӣ ҳозир шуданд ва дар пойгоҳи ҳарбии пойтахти Сурия либосҳои ҳарбӣ ба бар карданд, яъне дар биёбон. Либоси ҳарбиро ҳар кас бо худ оварда буд ва ҳар кас тавре дилаш мехост, ҳамон гуна мепӯшид. Мувофиқтарин либос барои биёбон пӯшиши сарбозони қисми таъиноти махсуси артиши Британия SAS ва беҳтарини он дар бадоштиву мустаҳкамӣ либосҳои сарбозони амрикоӣ буд. Яъне, шаклан ҷанговарони Русия аз сарбозони артиши англо-саксониҳо фарқ намекарданд. Ҳамагон ба ин андеша буданд, ки сару либоси ҳарбиёни артиши Сурия бадтарин аст.

ҲАВЗАҲОИ НАФТИИ АШ-ШАИР

Дар фурудгоҳи Димишқ ягон хел тафтишу назорат набуд ва сарбозонро ба автобусҳо тақсим карданд ва ба пеш. Ба куҷо?
- Ба ҳайати қаторӣ ҳеч вақт намегӯянд куҷо мераванд, чанд соат роҳ аст ва онҳо чӣ бояд бикунанд, - мегӯяд Степан. - Моро ба ноҳияи майдони нафтии Аш-Шаир оварданд ва он ҷо мо се моҳ мондем ва танҳо баъди се моҳ фаҳмидем, ки ин минтақа чӣ ном доштааст. 40 км қисмати шимолу-ғарбии Палмира.
Онҳоро дар биёбон фуруд оварданд. Баъзеҳо, аз ҷумла Сергей, хайма ҳам надоштанд ва ӯ моҳи аввал “дар ҳавои кушод” зист, дар ҳоле ки он замон дар ин биёбон ҳаво ҳам сард буду ҳам борон ҳам меборид. Ва баъди як моҳ хаймаҳои давлатӣ тақсим карданд. Дар маҷмуъ дар ин минтақа се бригадаи ЧВК – ро ҷамъ оварда буданд, яъне наздик ба ҳазор нафар. Ба чӣ машғул шуданд?
- Куҳҳоро посбонӣ кардем, – мегӯяд Геннадий. – Дар куҳҳои муқобил доишиён мустақар буданд. Ҳар рӯз аз пеши мо мошинҳои ҳарбии пиёданизом ва тонкҳо мегузаштанд. Ба назар мерасид ба ҳамла омодагӣ мегиранд.
Охири моҳи август ҳамла оғоз шуд ва ҷанговарон аз куҳҳо ба шаҳри Акекбат фуруд омаданд. Яке паси ҳам шаҳракҳоро тасарруф мекарданд.

«ҲАМЛА”-и ҲАМЛА БА АКЕРБАТ

Неруҳои зарбазани бригадаи ЧВК-ро дар Сурия “ҳамлаҳо” меноманд. Ғайр аз ин боз неруҳои силоҳҳои сақила ҳастанд, ки бо миномётҳо, ПТУР (мушакҳои идорашавандаи зиддитонкӣ), пулемётҳои вазнин, АГС (мушакандозҳои автоматӣ) мусаллаҳ мебошанд. Ғайр аз ин гуруҳе бо мошинҳои зиреҳпӯш, аз як БМП то чанд БТР (ба ҳар гуруҳе чанд адад, ки дода шуд) низ фаъолият мебаранд. Ҳайати ҷангии бригада наздик ба 200 нафарӣ, дар миёни онҳо шояд касе бошад, ки таҷрибаи ҷангӣ дорад, аксаран омӯзишдидаҳо ва донандагони назаримяи ҷанг. Боқӣ 100-150 нафар ба истило бачаҳои ситод, хидматгорону ронандагони фармондеҳон. Ба бригада кормандони мустаъфии воҳиди вокуниши сареъ фармондеҳӣ мекунанд, артишиҳо қариб, ки нестанд.
– Масалан, ба фармондеҳи бригадаи мо, - нақл мекунад Геннадий,-фармондеҳи Сурия муроҷиат кард ва пешниҳод намуд, ки ройгон бароямон чанд тонк медиҳад, чун арабҳо ин гуна экипаж надоштанд.
– Акербатро неруҳои бригадаи ЧВК-и Русия ишғол кардан, - мегӯяд Сергей ва ду нафари дигар ҳамроҳонаш бо ишораи тасдиқ сар меҷунбонанд. – Суриёиҳо дар охир омаданд ва ҳамроҳ бо шабакаҳои телевизион, ки наворбардорӣ мекарданд. Мо худро пинҳон кардем, то ба навор наафтем, суриёиҳо бо ҳисси ифтихор худнамоӣ мекарданд, ки шаҳр аз доишиён озод шуд.

ГУЗОРИШИ РАСМИИ ИШҒОЛИ АКЕРБАТ

Инак, ҷанговарони ЧВК “Вагнер” иддио мекунанд, ки Акербатро онҳо озод карданд. Ва неруҳои давлатӣ дар ин ҳамла ширкат надоштанд ва саҳм низ. Аммо дар хабари расмӣ баръакс, дар бораи нақши ЧВК ҳарфе ҳам гуфта намешавд. Тибқи иттилои Вазорати мудофиаи Русия “2-юми сентябри соли 2017 воҳидҳои двизияи чоруми неруҳои давлатии Сурия дар ҳамкорӣ бо қисми 5-уми корпуси ҳамлакунандаи ихтиёрӣ ва воҳидҳои ҳарбии Мухобирот бо дастгирии фаъолонаи ВКС Русия шаҳри стратегӣ ва муҳим, охирин пойгоҳи муқовимати террористон ҳаракати дар Русия мамнуъи ДОИШ (Давлати исломӣ” - созмони ҷаҳонии террористие, ки фаъолияти он дар Русия мамнуъ аст) озод намуданд”.
Он рӯзҳо рӯзномаи давлатии «Российская газета» хабари фармондеҳи гуруҳи ҳарбиёни Русия дар Сурия, генерал-полковник Сергей Суровикинро интишор дод, ки дар он аз ҷумла гуфта мешуд: Барои дастгирии ҳамлаи артиши Сурия ба Акербат ҳавопаймоҳои Русия 329 зарбаи бомбу мушакӣ заданд, ки дар натиҷаи он 27 адад техникаи ҳарбии ҷангиён ва беш 1000 ҷангӣ нобуд карда шуд”. Генерал ҳамчунин хабар медод, ки доишиён дар ин рӯзҳо аз маргталабон хеле фаровон истифода мебурданд ва ҳамарӯза аз 15 то 15 афроде, ки камарбанди “шаҳидӣ” доштанд, кушта мешуданд. Аммо дар бораи он ки ин корҳоро гуруҳи ЧВК “Вагнер” анҷом медод, генерал хомӯшӣ ихтиёр кард.

АРВОҲҲО

– Амалан ҳамаи доишиён камарбанди шаҳодат доранд,- нақл мекунад Степан.- Ин як чизи хеле хурдакаки басо моҳирона печондашуда аст ва вазнин ҳам нест. Бастаи пластикӣ, ки андарунаш гели шаффов рехта шудаву лундачаҳои зиёди металӣ часпонида шудаанд. Аз ин рӯ мо ягон нафар ин арвоҳҳоро ба асорат нагирифтем. Боре шабона доишиён ба рустои мо ворид шуданд. Аксари онҳоро мо сари вақт маҳв кардем, вале се-чор нафарашон даруни деҳа давутоз ва пинҳон шуданд. Яке аз онҳо, ки ба назар мерасид сахт маҷруҳ шуда буд, ба ёрӣ даъват мекард. Ва баъдан садои баланди таркиш шунида шуд. Ба ҳадде шиддати он сахт буд, ки девори ҳамсоя фурӯ рафт. Субҳ деҳаро тоза кардем ва ба ҳар чуқурӣ ва таҳхона норинҷак партов мекардем.
– Тактикаи арвоҳҳо басо айёрона аст: вақте шабона тирандозӣ шуруъ мешавад, ду-се маргталаб худро инфиҷор медиҳанд. Чанд маротиба дар як ҳафта ин ҳодиса рух дод. Ба девори пинҳонгоҳи мо доишӣ омад ва худро инфиҷор дод. Дар ин гуна шабехунҳои шабона одамони зиёд талаф мешуданд,- мегӯяд Геннадий.
– Он вақт ҳамаи сокинон русторо тарк карданд ва мо аслан бо аҳолии ғайриҳарбӣ рӯ ба рӯ ҳам нашудем,- илова кард Сергей.

ДАЙР-АЛ-ЗУР: СТАЛИНГРАДИ СУРИЯ

Баъди ишғоли Акербат ба ҷанговарони ЧВК гуфтанд: акнун вақти рафтан ба хона расид. Либоси мулкӣ ба бар кардем ва ҳамон замон фармони дигар расид: бо ҳама абзори ҳарбӣ ба мошинҳо нишинед. Муддати ҳафт соат дар биёбон раҳ паймудем, сесад километр ба самти шарқ ва ба наздикии шаҳри Дайр-ал-зур расидем. Ин ҷо ду бригадаи ЧВК-и Русия қарор доштанд, ки дарёи Евфратро бо понтонҳо (завраҳои ҳамвортаг) убур карда буданд. Ин замоне буд, ки амалиёти муҳосираи Дайр-ал-зур мерафт. Дар назди мо вазифа гузоштанд, ки аз доишиён наздиктарин ҷазираро озод кунем. Муддати ду моҳ машғули ҳамин амалиёт будем ва талафоти гаронро ҳам мутаҳаммил шудем. Бештар дар минаҳо бархӯрдаву ба ҳалокат мерасиданд.
Дар ҳисоботи «РИА Новости» он замон гуфта мешуд: “Неруҳои пешгарди артиши Сурия 5-уми сентябр муҳосираи сесолаи Дайр-ал-зурро шикастанд ва ба канораҳои шарқии шаҳр даст ба ҳамла заданд. Баъди рондани террористон аз баландиҳои стратегӣ дар қисмати ҷанубу ғарбӣ неруҳои ҳукуматӣ ба соҳили ғарбии дарёи Евфрат расиданд, онро убур карданд ва ҳамзамон қувваҳои террористонро ба самти марзи Ироқ танг карда, дар атрофи минтақаҳои дар маҳаллоти шаҳри Дайр-ал-зур ҳалқа сохтанд”.
Таҳлилгари ҳарбӣ Виктор Баранетс шикасти муҳосираи Дайр-ал-зурро ин гуна тасвир карда буд: «Шаҳри Дайр-ал-зур барои амалҳои минбаъдаи террористон дар Сурия ҳоизи аҳамияти стратегӣ мебошад. Агар он ишғол карда шавад, ин шикасти стратегии ҷангиён хоҳад буд ва ин шабеҳи ҳоли сарбозони Ҳитлер дар соли 1945 хоҳад буд. Дайр-ал-зур барои ДОИШ аз ҳамин гуна аҳамияти муҳим бархӯрдор аст. Ишғоли Дайр-ал-зур ба он маъност, ки террористон дигар муқовимати фаъол нахоҳанд дошт. Ва ин барои онҳо на танҳо шикасти ҳарбӣ, балки маънавӣ низ ҳаст”.
– Муҳосираи Дайр-ал-зур чӣ маъно дорад, инро шарқиёна бояд тафсир кард,- гуфт Сергей. – Муддати ин се соле, ки муҳосира идома дошт, мошинҳо бо маводи ғизоӣ, молҳои талаботи ҳаррӯза ва тиббӣ бе мамониат ворид мешуданд. Касе аз гуруснагӣ ранҷ намекашид. Суриёиҳо ҳатто шӯхиомез мегуфтанд: мо ин ҷо се соли дароз ҷангидему мубориза бурдем ва чун русҳо омаданд, ҷанг сар шуд.
– Ва беназмӣ ҳам шуруъ гардид,- хандид Геннадий.
Бино ба гуфтаи Сергей замоне, ки арвоҳҳо Аш-Шаирро муҳофизат мекарданд, курдҳое, ки амрикоиҳо фиристода буданд, ҳавзаҳои нафтиро ишғол намуданд. Охири моҳи сентябр доишиён дуртар шуданд, бори дигар ба бригадаҳоим ЧВК-и Русия лозим омад ақиб раванд ва ҳавзаҳои нафтиро ба даст оранд.
– Ба назар мерасад дар сатҳи боло дар ин бора гуфтугӯ шуда буд, курдҳо каме аз ҷояшон ҷунбиданд. Тибқи навиштаҷот дар бурҷҳои нафтӣ қисме аз ин ҳавзаҳо мутааллиқ ба аврупоиён буд, қисме моли канадиёиҳо. Аммо ин ҷо канадиёиҳо бештар мавзеъи худро аз даст доданд.
Охири моҳи октябр муҳлати сафари ҷанговарони ЧВК “Вагнер” ба охир расид. Он рӯзҳо доишиён яке аз ду роҳи асосиро, ки шарқу ғарби Сурияро ба ҳам мепайваст, аз ҳам ҷудо карданд.

ТАЛАФОТ

Муддати шаш моҳи сафари хидматӣ танҳо як бригада 40 нафарро аз даст дод, наздик ба 100 нафари дигар ҷароҳат бардоштанд. Бахти бригадаи дуюм омад кард, талафоти ҷонии онҳо наздик ба 40 ва захмиёнаҳон қариб 70 нафар буд. Бригадаи сеюм бошад, дар ду ҳафтаи аввал наздик ба 50 нафарро аз даст дод. Ҳамин тариқ ҳар даҳумин ҳайати шахсӣ кушта шуд ва ҳар панҷумини он захмӣ гашт.

ТАЪМИНОТИ ҲАРБӢ

– Талафот метавонист камтар бошад,- мегӯяд Сергей.- Албатта, агар таъминоти гуруҳи ЧВК чунин бад намебуд. Зарфи се рӯз панҷ мошини боркаш аз байн рафт ва дигар василае набуд, ки ҳайати шахсиро кашем. Ва як сабаби афзудани талафоти ҷонӣ низ ҳамин буд.
– Ин ҳамагӣ як намоиши зебои телевизионист: дар биёбон тонкҳо равонанд ва бо онҳо мошинҳои ҷангии пиёданизом дар ҳаракатанд, болои сарашон чархболҳо дар парвозанд. Аммо дар асл техника хеле кам буд. “Армадаи” мо бисёр вақт пиёда ҳаракат мекард, қисме аз онҳо савори мошинҳои “КамАЗ” ва “УРал” буданд. Ва агар ПТУР ба мошини боркаш расад, албатта талафот меафзояд. Ва ҳамин сарфаҷӯии фармонҳеҳони мо муҷиби талафоти гарони ҷонӣ мешавад. Шояд кадоме аз афроде, ки ба таъминоти ҳарбӣ ҷавобгар буд, ба боло дар бораи сарфаи чӣ миқдор техникаву аслиҳа гузориш ҳам дод”,- мегӯяд Сергей.

ОМОДАГИҲОИ ҲАРБӢ

Ҳамсуҳбатони ман дар бораи неруҳои ҷанганда аз ҷониби Асад изҳори назар карданд ва аз нигоҳи онҳо ин қувваҳо аз нигоҳи сифатҳои ҳарбиву малакаҳои ҷангӣ се дастаанд: бадтарини онҳо, ки дар зинаи поён ҷойгиранд, неруҳои давлатианд, дар мақоми дуюм фотимиҳо (ҷангиён аз Афғонистонро дар ЧВК фотимӣ меномиданд) ва фаластиниён, дар ҷойи аввал русҳо қарор доштанд.
– Боре гуруҳи фотимиҳо мавзеъеро ишғол карданд ва баъдан ҷойи онҳоро неруҳои давлатӣ ишғол намуданд ва парчами худро боло карданд. Ва яке аз ҷанговарони пуртаҷрибаи мо, ки қаблан панҷ маротиба ба Сурия омада ҷангида буд, пешгӯӣ кард: агар шом дар маконе парчами Сурия боло шуд, пас субҳ парчами ДОИШ пайдо мешавад. Мо инро шӯхӣ донистем. Ва субҳ аз шарфаи девонавори пойҳо аз хоб бедор шудем: 300-400 сарбозони суриёӣ бо садоҳои “Тонки доишиён меояд” фирор мекарданд. Ва дар ҳақиқат дар мавқеъи неруҳои давлатӣ парчами ДОИШ боло шуд,- нақл кард Сергей.
– Русҳо ҷанговарони беназиранд,- мегӯяд Степан.- ягон нерӯ ҳамлаҳои моро шикаста натавонист. Зарфи шаш моҳ ягон ҳамлаи мо на дар Акербат ва дар Дайр-ал-зур пас гардонда нашуд. Агар ба мо техника медоданд, мо зарфи ду ҳафта кулли Сурияро озод мекардем. Ҳоло чунин тасаввуре ҳосил шудааст, ки касе намехоҳад дар ҷанг пирӯз бошад, на ДОИШ ва на артиши Сурия.
- Сатҳи омодагии ҳарбии артиши Сурия ба сифр баробар аст. Аз 60 техникаи ҳарбие, ки онҳо дар як муҳориба оварда буданд, дар як муддати кӯтоҳ 20 техникаро ДОИШ аз онҳо гирифт. Умуман тонкҳо дар Сурия ҷоизаи аз даст ба даст гузарандаанд. Ҳатто баъзан ин гуна шӯхӣ ҳам мекунанд: Русия ба суриёиҳо тонк медиҳад, онҳо ба ДОИШ мебахшанд, русҳо меоянд, тонкҳоро аз доишиён бозпас мегиранд ва барои ин соҳиби ҷоиза мешаванд. Боз он тонкҳоро ба суриёиҳо медиҳанд ва боз ҳамон ҳолат такрор мешавад, то замоне, ки он тонк куллан аз кор мебарояд.
– Ҳамаи Сурия тахминан баробари ду вилояти Маскав аст, қисмати бештари он биёбон,- хулоса мекунад Степан. – Кофист, ки шаҳру водиҳоро озод кунанд ва бигзор доишиён мисли харгӯшҳои даштӣ дар биёбон равуо намоянд. Ин кори ҳамагӣ ду моҳ аст, вале касе намехоҳад. Генералҳо пул кор мекунанд, тонкҳоро аз ҳисоб хориҷ мекунанд, ки гӯё нобуд шуданд. ДОИШ бо ҳама неруҳои мавҷуд дар Сурия тиҷорат мекунад ва ҳатто қариб, ки расман тиҷорат мекунад.

ҲАЙАТИ ЧВК ДАР ҶАНГИ СУРИЯ

– Ба он нигоҳ накарда, ки бисёре аз ҷанговарони ЧВК хизмати ҳарбӣ кардаанд ва дар қисмҳои вокуниши сареъ низ будаанд, иштибоҳ намекунам агар бигӯям, ки 90 дарсади онҳо намедонанд куҷо мераванд ва чаро,- мегӯяд Сергей. – Хоҳиши пул кор кардан сарҳоро вайрон мекунад. Аз ин рӯ вақте ба мушкил рӯ ба рӯ мешаванд, мегӯянд, ки ин ҷо на мурдан, балки пул кор кардан омадаанд. Инҳоро “панҷсадумиҳо”, яъне фирорӣ меноманд. Онҳоро ба бригадаҳое мефиристанд, ки боркашӣ кунанд, мушакҳоро бардоранд ва ғайра.
- Аксаран дар зиндагӣ бетолеъ шудагон ба ЧВК мепайванданд. Инҳо маъмулан милисаҳои собиқ, маҳбусони озодшуда ва ҳарбиёни саркӯфта. Наздик дар 40% касоне ҳастанд, ки барои содир кардани ҷиноятҳои сангин, аз қабили дуздиву ғорат ва куштор ҳабс шудаанд. Ҷанговарони ЧВК ҳатто ҳамдигарро бо ин нидо садо мекунанд: “Салом бетолеъҳо!”
Бино ба гуфтаи Сергей соле пеш ҷанговарони ЧВК моҳе 310-350 ҳазор рубл (240 ҳазор маош ва илова ҳар рӯз 3 ҳазор рубл хидмат дар ҷанг) дарёфт мекарданд. Баҳори имсол ин маош коҳиш ёфт: 300 ҳазор (220 ҳазори он моҳона), онҳое, ки тирамоҳ омаданд ба ҳисоби миёна 200-210 ҳазор мегирифтанд (моҳона то 150 ҳазор поин рафт).
– Ин аз чӣ вобаста аст?-суол кард Степан ва худ посух дод:- Фикр мекунам ҳама медузданд, ҳама чиро медузданд. Мо гумон мекунем дар боло хуб пардохт мекунанд, аммо поёниҳо онро кам мекунанд. Масалан дар шартнома бахше ҳаст, ки тибқи он аз моҳи чорум сафари хидматӣ сафари дурудароз ҳисобида мешавад ва бояд ба ҳар рӯзи он як ҳазор рубл изофа шавад. Вақте касе аз мо дар ин бора ёдовар шуд, фармондеҳ ба ғазаб омад: “Аз худ рафтед? Шумо бе ин ҳам хеле зиёд пул мегиред!”
– Суғурта чӣ? – мепурсам аз онҳо. – Дар сурати мурдан дар майдони ҷанг чанд сӯм бояд диҳанд?
– Медонӣ,- посух медиҳад Сергей.-Тибқи баъзе овозаҳо севуним миллион, тибқи гуфтаҳои дигар то 5 миллион рубл. Шахсан худам дар муоҳадаам инро нахондаам. Муоҳада саҳифаҳои зиёд дорад. Он ҷо гуфта шудааст, ки ту бояд розӣ бошӣ, ки эҳтимолан аз майдони муҳориба тани беҷонатро мебароранд. Тибқи овозаҳо барои ҷароҳати сабук 50 ҳазор рубл ва барои ҷароҳати вазнин то 300 ҳазор рубл медиҳанд. Ва боз табобати бепул дар беҳтарин бемористонҳои ҳарбии Ростови лаби Дон, Кисловодск, Петербург, Маскав ва ғайра. Вале як шарт дорад: баъди табобат ягон хел маҷруҳи ҷанг нестӣ, яъне нафақаи маҷруҳӣ дода намешавад...

Алексей ЧЕЛНОКОВ

Совершенно секретно", No.12/401, декабри соли 2017

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 746

Дарё маҷрои нав меҷӯяд

Янв 27, 2018
Хонданд: 737

Шунидам, ки съезди навбатии Ҳизби демократии Тоҷикистон доир мегардад. Хоҳиш пайдо шуд, ки дар он иштирок намоям. Имрӯз узви ягон танзиму созмон нестам, ҳаваси маҷлиснишинӣ ҳам надорам. Ин ҳизб ва аъзоёни он барои бедории миллӣ, барои ба сиёсат кашидани мардум баъзе корҳоро ба анҷом расондааст. Бо мақсади рушди демократия ҷадал кардааст, вале зарараш барои он кам нест. Хатову камбудиҳои он солҳои роҳбарияти ин ҳизб раҳгумие андохт, ки то имрӯз барои баъзеҳо баромадан аз он лабиринт душвор аст. Намедонам, кадом «маликаи демократ» омин гуфт, ки ба съезд ҳамчун рӯзноманигор даъват шудам. Фардо меравам. Ҳадафҳои худро дорам. Давоми мақоларо баъд аз съезд менависам.

Анҷумани XVI-ум дар вақти муқарраршуда дар толори меҳмонхонаи «Гранд Ҳотел» оғоз ёфт. Аз рӯи меъёрҳои имрӯза ин ҳолати муқаррарӣ аст. Маҷлис бо шунидани Суруди миллии Тоҷикистон оғоз ёфт. Аз рӯи хотираҳои доштаам съезди аввали ин ҳизб хондани гимни республикаро рад карда, чанд «холи сиёсӣ»-ро касб карда буд. Чизи дигаре, ки ба чашм хӯрд, ин ниҳоят ҷавон будани ҳайати вакилони съезд ва аз панҷ ду ҳиссаи онҳоро занҳо ташкил медоданд.
Сарвари ҳизб дар маърӯзаи ҳисоботиаш, вазъияти сиёсии имрӯзаи ҷаҳон ва кишварро таҳлил кард. Ҳолати имрӯзаи сиёсӣ дар ҷаҳон ва фаъолияти гуруҳи террористии ДИИШ-ро хеле донишмандона таҳлил кард. Умуман, таҳлилҳои хуб дорад ин чеҳраи нави сиёсӣ. Баромадҳояш чун депутат дар парламент барои дарёфти «холҳои сиёсӣ» нестанд. Ӯ иҷрои барномаҳои мавҷударо талаб менамояд.
Ӯ баромадашро ба охир расонд, вале он чи ки ман мехостам бишнавам, садо надод. Вакилони дигар ҳам баромад карданд. Собиқадорони ҳизб, ки солҳои аввал дар фаъолияти ҳизб саҳм доштанд, ёдоварӣ гаштанд. Меҳмонон, намояндагони дигар ҳизбҳои сиёсӣ низ сухан гуфтанд.
Чӣ буд ҳадафи ман, ҳаводори ин партия нестам, асосан, мухолифи мавҷудияти ҳамаи ҳизбҳоям. Дар ин бора борҳо навиштаам ва «нотарафорон»-и зиёде ҳам дорам. Аслан, ҷабри ин ҳизбро ман бештар аз дигарон кашидаам.
Солҳои навадум ба ман қабул ва ташкил кардани ҳизби демократро дар собиқ вилояти Кӯлоб пешниҳод карда буданд. Ҳамчун мансабдори коммунист қатъиян рад кардам. То аз Душанбе ба Кӯлоб расидани ман, аллакай овоза расида буд, ки фалонӣ, демократи рақами як, ҳоло бо мандати раисии ҳизби вилоят ба Кӯлоб омада истодааст. Ғайр аз дӯстони наздикам, ки маро чун партократи ғӯттавар дар ҳавзи сентрализми демократӣ мешинохтанд, аксарият бовар карданд. Дар истгоҳу магазин ҳам баъзеҳо бо хушнудӣ, баъзеҳо бо истеҳзо «табрик» мегуфтандам, аз ҳамсояҳо низ. Аз ҷумла, ҳамсарам ҳам бо қавоқи барфолуд маро пешвоз гирифт: Аз коммунистӣ чӣ зарар дидӣ, ки…
Ин қадар барқосо паҳн шудани як хабаре, ки арзише надорад, тааҷҷубовар менамояд. Суҳбати мо дар ин хусус бо раиси вақти ин ҳизб Шодмон Юсуф дар кабинети ӯ, дар бинои Академияи илмҳои ҷумҳурӣ сурат гирифта буд. Ӯ дар ин бора бо кӣ маслиҳат карда буд, намедонам, вале ҳаминро таъкид карданиам: гапи роҳбари он вақтаи ҳизб ҷон дошт ва қадру қимат. Ақидаҳои ӯ чун сухани нав зуд паҳн мешуданд, ба ҳама ҷо мерасиданд. Ҳамин тариқ, номи мани «демократи қалбакӣ» автоматӣ ба рӯйхати «вовкаҳо» гузашт. Дар ин масир ман танҳо набудам.
Чаро демократҳо қариб ба чеҳраҳои сиёсии «душмани халқ»-и солҳои сиюм табдил ёфтанд? Ҳамин тариқ, ба исботи асли мақсад наздик шуда истодаам, сабаби беобрӯгӣ аз чӣ сар мезад?
Шодмони Юсуф парчамбардори онрӯзаи демократия бешубҳа рейтинги калон касб карда буд, ҳама ӯро мешинохтанд. Вале ба ибораи Ҷонибеки Асрориён одами «андакхонда» чун мӯзадӯзе буд, ки аз соқи мӯза болотар фикр кард. Ё, чи тавре ки дар зодгоҳи худаш дар бораи ӯ шунидам, « ӯ пояшро ба чени кӯрпааш дароз накард». Акнун бе шаф-шаф.
Худро «минбаргузари мутлақ» дида, ба аъзоёни ҳизби коммунист танаффур эълон кард ва хост ҳизби наҳзати исломиро «таги пар» кунад. Ғофил аз он ки худро ба фано мезанад. Дар ин бора байти шоир Бозор Хотири Хатлонӣ ба ёд меояд:

Агар осудагӣ хоҳӣ ту тарки сарфарозӣ кун,
Ки ашки фил зад шӯхеву чун нақши кафи по шуд.

Дар ҷои дигар ӯ аз худ рафтанро ин тавр баён кардааст:

Ба тарзи беди маҷнун, гар тавонӣ майли пастӣ кун,
Ки най аз саркашӣ кам-кам ба таҳти по фитод охир.

Дар митингҳои назди КМ партияи комунистӣ қудратеро, ки бо заҳмат - гуруснанишинӣ ба даст оварда буд, аз даст дод. Байрақчаи Ҳизби наҳзати исломӣ, ки аз дастмоли Махдуми Қиёмиддин ба даст омада буд аз даст дод. Акнун дар фазои ҳизби демократ дастурамали махдум парафшонӣ мекард. Бештари ҷавонони пайрави ҳизби демократ ба итоати байрақи муваққатӣ рафтанд, то вақте ки…
Хонандаи гиромӣ, маломатам накунад ба асли мақсад наздик шудаам. Баромади ҳамаи вакилонро гӯш кардам, ҳамчунин намояндагони дигар ҳизбҳои сиёсиро. Он чизе, ки мехостам бишнавам, садо надод. Ҳадс мезадам, ки шояд намояндагони ҳизбҳои дигар он таърихчаро ба ёд биёранду таваҷҷуҳи раёсати нави ҳизби маҷлисдорро ба он ҷалб кунанд.
Раиси Ҳизб Саидҷаъфар Усмонзода баромадҳоро ҷамъбаст кард, лоиҳаи қарори анҷуман хонда шуд, вале он чизе, ки мехостам бишнавам, садо надод.
Росташро гуям, он чизе, ки шунидан мехохаму дар борааш навиштан, вазифаи ман нест. Онро бояд ягон собиқадори худи ин ҳизб бигӯяд. Дар толор онҳо кам набуданд, ба шумули Аҳмадшоҳи Комил, ки дилсӯзона дар хидмати вакилон буд.
Як гапи оддиро шунидан мехоҳам. Чи тавре ки дар боло гуфтам, Шодмон Юсуф ҳизби наҳзати исломиро таги пар карданӣ шуда, ба «чапҳалуки» нимчамуллоҳои вақт афтода, ҳизбро аз даст дод. Ғарамбоз як рӯз не як рӯз ба даст меафтад. Имрӯз он роҳбарони ҳизб нестанд, яъне аъзоёни ҳизб ҳастанд. Аз рӯи ҳисобҳо шумораи онҳоро то 140 ҳазор нафар хонданд. Бигузор нисфи рақамҳо дурӯғ бошанд, вале аъзоҳо ҳастанд, аз ҷумла бисёр ҷавонҳои фирефта, ки майл ба сиёсат ва беҳбудии ҳаёти иҷтимоӣ доранд. Онҳо имрӯз чӣ кор кунанд?
Ана, дар ҳамин бора шунидан мехостам. Роҳбарияти ҳизби собиқи наҳзати исломӣ пеш аз ҳама ба аъзоёни созмони худ хиёнат кардаанд. Дар ин миён аксари аъзоёни ҳизб гуноҳе надоранд, онҳо ба сарварони ғиромбози худ бовар карданд.
Чанд бор аз истифодаи калимаи «ғиромбоз» худдорӣ кардам, зеро дӯсти ҷавонам, муҳаққиқи илми этикаи журнализм Хушдили Раҳимҷон барои ҳар калимаи «носуфтаам» эрод мегирад.
- Устоди ман дар публиситика шахси мулоимсухан Владимир Ленин аст, вале дар ҳолати зарурӣ истилоҳи «Муртад Каутский»-ро истифода бурда буд…
Ӯ ба хулосаи ман розӣ намешавад.
- Агар Ленин зинда мебуд, бояд мулоимсуханиро аз шумо меомӯхт, шухӣ мекунад ӯ. Маҷбурам дар Соли ҷавонон гапи ӯро бигирам.
Охирин ғиромбозии раиси Ҳизби наҳзати исломӣ Муҳиддин Кабириро дар назар дорам. Мутаассифона, дар вақташ ин бозиро касе ошкор накард, ман интихоботи президентии солди 2013-ро дар назар дорам.
Бо пешниҳоди раиси ҳизб яке аз чеҳраҳои сиёсии Тоҷикистон Ойниҳол Бобоназарова, ки ба «сиёсатбозиҳои исломфурӯшон» робитае надошт, номзад пешбарӣ карда шуд. Имзо ҷамъ овардан лозим меомад, ҳамагӣ сад ҳазор. Вале ҳамин қадар имзо ҷамъ нашуд. Кабирӣ бо шогирдонаш аз ҳамин муҳлат шикоят бурда, расонаҳои дунёро пур карданд.
Ман ба ҷуръати раиси ҳамонвақтаи Комиссияи интихобот Шермуҳаммади Шоҳиён қоилам, ки хилофи муқарароти воқеӣ муҳлати ҷамъ кардани имзоҳоро дароз кард. Вале чун роҳбарияти ҳизб намехост, боз ҳам миқдори зарурӣ ҷамъ нагардид. Магар ҳизб сад ҳазор узв надошт? Шояд дошт. Вале агар ҳизб мехост, ҷамъ кардан ин қадар мушкил набуд. Ғайриҳизбиёни фаъол ҳам барои дастгирии ӯ имзо меғундоштанд. Ин пешниҳод муғризона ва амали ғиромбозӣ дошт. Ҳадаф-бозибадар кардани Ойниҳол Бобоназарова аз саҳнаи сиёсӣ буд. Ба фикрам ҳамин хел шуд, Ойниҳоле, ки мушкилии дигаронро ҳал мекард, худаш дар банди макру ҳиял афтод.
Бояд аъзоёни фаъолу ватандӯст, иҷтимоиназару босавод аз рӯи ақида наздик ба дигар ҳизбҳо ҷалб карда шаванд.
Ба ҳар ҳол бо он мақсади пажуҳише, ки рафта будам муяссар нагашт, вале чизи дигаре бароям рӯшан гашт. Ҳизби дамократии Тоҷикистон монанди дарёчаи шӯхи куҳӣ пайдо гашта, дар ҷустуҷӯи маҷро буд. Ба дарёчаи шуши дигар рӯ ба рӯ гашта, онро камоб пиндошта ба маҷрои худ кашиданӣ шуд, бехабар аз он, ки он аз чанд талу теппа об мехӯрад. Дар талотум маҷрояшро гум карда, дар вайрон гаштани чандин дараи хушманзараву боғу чаманзор шарик гашт. Солҳо барои маҷрои доштааш талош мекард, бехабар аз он, ки як маҷро ду бор насиб намегардад. Ҳоло инро, ки дарк кардаааст, думболи маҷрои муносиб аст. Дар дараву тангноҳои селобзада онро меҷӯяд.
Ҳизби демократи Тоҷикистон дар тактикаи худ аз фаъолияти оппозитсияи фаъол даст кашида, дар паи иҷрои барномаи президенти кишвар саҳм мегирад. Ин аст воқеияти рӯз. Ин нуктаҳоро дар барномаву оинномаи ҳизб, маърӯза, баромади вакилон ва ниҳоят дар қарори қабулкардаи съезд дарёфтан мумкиин буд.
Ба фаъолони ҳизб дар ин ҷода тавфиқ мехоҳем.

Саидҷалол Саидзода

Хонданд 737

Хабари-рӯз

Календар

« Октябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.