.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Сиёсат

Иқдоми абарқудрати ҷаҳонӣ

Окт 14, 2017
Хонданд: 525

Стратегияи навбатии Амрико дар Афғонистону кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ

Қабули стратегияҳо дар самти минтақаҳои муайян аз ҷониби қудратҳои ҷаҳонӣ аслан собиткунандаи таҳкими мавқеъ, татбиқ ва амалисозии тарҳҳои геостратегӣ буда, дар доираи он ҳадафҳои гуногунҷабҳа дар асоси усули ҳифзи манфиатҳои ҳаётан муҳим густаришу инкишоф меёбанд ва амалӣ мегарданд. Бинобар ин, дилхоҳ стратегия ҳадаф ва вазифаҳои мушаххасро тарҳрезӣ менамояд.
Дар самти Афғонистону кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико стратегияи навбатӣ қабул кард ва 21-уми августи соли 2017 расман муаррифӣ намуд. Ин иқдом далели он мебошад, ки абарқудрати ҷаҳонӣ манфиатҳои геостратегии худро дар самти Афғонистон ба таври ҷиддӣ тақвият бахшида, ҳадаф дорад нуфуз ва ҷойгоҳи сиёсати худро то андозае тағйир диҳад. Тибқи ҳадафҳои стратегияи нав бояд консепсияи навсозии усули ҷангии Амрико дар бартарафсозии таҳдиду хатарҳои терроризм аз минтақа мартаҳ гардад. Худи мафҳуми стратегия баён менамояд, ки фаъолияти ИМА мақсаднок буда, барои ноил шудан ба ҳадафҳои геостратегӣ ва ба даст овардани натиҷаҳои нақшавӣ бо назардошти дурнамои дарозмуддат, пурзӯргардонии нуфузи низомӣ дар минтақа нигаронида шудааст. Вале, бояд зикр намуд, ки стратегияи нав ҳадаф ва вазифаҳои тактикӣ, стратегии худро дорад. Қисмати тактикӣ, ки бештар характери ташкилӣ ва омодагӣ дорад, дар мадди аввал матраҳ мегардад. Масалан, такмил ва интиқоли нерӯи изофа, омӯзиши вазъ, банақшагирии амалиётҳои мушаххаси мақсаднок, муайян намудани самтҳои осебпазир ва ғайра. Баъдан, вазифаҳои стратегӣ, ки дар он ҳадафҳои дарозмуддат бо назардошти тағйиру таҳаввулоти босуръати вазъи геополитикии минтақа матраҳ мегардад. ИМА тариқи стратегияи нав неруҳои мусаллаҳи худро дар қаламрави Афғонистон водор месозад, ки фаъолияти худро ба таври ҷиддӣ тақвият бахшида, барои иҷрои стратегияи нав, ки имрӯз дар назди онҳо қарор дорад, омода бошанд. Тибқи мувофиқатномаи байниҳукуматӣ Амрико дар 9 қаламрави Афғонистон пойгоҳҳои низомӣ сохтааст, ки ҳайати шахсии онҳо тақрибан беш аз 11 000 нафар сарбозро ташкил медиҳанд. Неруҳои ИМА ва Паймони Атлантики шимолӣ - НАТО дар Афғонистон дорои имтиёзҳои дипломатӣ буда, қудрати низомии онҳо ҳамеша махфӣ мебошад.
19-уми сентябри соли 2017 вазири дифои ИМА Ҷеймс Мэттис изҳорот дод, ки неруҳои иловагӣ бо теъдоди 3000 сарбоз ба Афғонистон ирсол шуд ва аксари онҳо аллакай ба макони хизмат расидаанд.
Бояд зикр намуд, ки қаблан чунин стратегияҳои Амрико бо иштироки шарикони аврупоии Вашингтон дар Афғонистон қабул ва муаррифӣ шуда буданд. Аммо неруҳои НАТО бо роҳбарии ИМА, тӯли 16 соли ҳузури худ дар Афғонистон стратегия ва барномаҳои худро пурра дар шакли зарурӣ иҷро накарданд ва терроризм ба таври қатъӣ поксозӣ нашуд. Албатта, дар масъалаҳои амниятӣ ва рушди иқтисодӣ баъзе дастовардҳои ҷиддии назаррас мушоҳида мешавад. Вале имрӯз мебинем, ки Афғонистон ноором боқӣ монда, зуҳуроти ниҳоят хатарнок - терроризм, экстремизми динӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, дигар ҷиноятҳои муташаккили фаромарзӣ густариш ёфтанд, инчунин бархӯрди манофеи абарқудратҳо дар минтақа аз байн нарафтанд, балки ба маротиб ин падидаҳои номатлуб афзоиш ёфтаанд. Ба ҳар сурат, воқеиятҳои минтақа тақозо менамояд, ки дар умум стратегияи ҷангии Амрико дар Афғонистонро метавон то андозае ноком номид.
Бояд дарк кард, ки Афғонистон дар ояндаи наздик зери таъсири сиёсати Амрико хоҳад монд ва ҳар гуна дахолати дигар қудратҳо ба сиёсати матраҳшудаи имрӯзаи ин кишвар ҳатман таҳти фишорҳои сиёсии ИМА ва Ғарб қарор мегирад. Ҳукумати феълии Афғонистон бо ҳимояти Амрико ва кишварҳои аврупоӣ таъсис шуда, як шакли хоси худро интихоб намудааст. Бо сарфи миллиардҳо доллари амрикоӣ дастгоҳи ҳукумати Афғонистон, ниҳодҳои дигари давлатӣ, неруҳои мусаллаҳи он, ҳукуматҳои иҷроия дар маҳалҳо ва ғайра пурра таъмин ва то ҳол нигоҳдорӣ карда мешаванд. Масалан, аз соли 2001 то инҷониб ИМА тақрибан 715 миллиард долларро дар амалиёти низомӣ дар Афғонистон сарф кардааст.
Дар айни ҳол, тамоми самтҳои фаъолияти ҳукумати марказӣ аз маблағгузории Амрико ва ҷомеаи ҷаҳонӣ ба пуррагӣ вобаста шудааст. Дар сурати қатъ гаштани дастгириҳои молиявӣ, дастовардҳо ба зудӣ хароб мегарданд. Чунин ҳолати вобастагии ҷиддиро роҳбарон ва шахсони бонуфузи Афғонистон хуб дарк мекунанд ва медонанд, ки таваҷҷуҳи тамоми ҷаҳон ба мушкилоти Афғонистон танҳо дар ҳоле зоҳир мегардад, ки мубориза ба муқобили Толибон ва «ифротгароии динӣ» сурат гирад. Дар ин раванд низ Вашингтон омода аст барои ҳифзу тақвияти ин ҳукумат тамоми талоши сиёсӣ, иқтисодӣ ва низомиро ба харҷ диҳад.
Самти дигари вобастагӣ аз Амрико - ин мабдағгузории пайвастаи молиявӣ ба буҷаи Афғонистон мебошад. Масалан, буҷаи низомии кишвар ҳудуди 11,6 млрд долларро ташкил медиҳад, ки он аз ҳисоби Амрико ва дигар шарикони аврупоии сармоягузор маблағгузорӣ мешавад. Кишварҳои узви НАТО солона 4,5 миллиард долларро барои тақвияти сарбозон ва қувваҳои амниятии Афғонистон то соли 2020 маблағгузорӣ мекунанд.
Бояд зикр намуд, ки аз оғози ҷанг дар Афғонистон то имрӯз зиёда аз 2,3 ҳазор сарбози амрикоӣ кушта шуданд ва тақрибан 18 ҳазор нафар маҷруҳ гаштанд.
Теъдоди неруҳои мусаллаҳи Афғонистон беш аз 352 000 нафар буда, 195 000 нафарашонро неруҳои Вазорати дифоъ (урдуи миллӣ), 157 000 нафари онҳоро кормандони полис (неруҳои дохила) ва беш аз 30 000 нафарро командони амнияти миллӣ ташкил медиҳанд. Дар байни неруҳои мусаллаҳ бригадаи махсуси «Командос» бо теъдоди беш аз 17 000 нафар ташкил шудааст. Президенти Афғонистон Ашраф Ғанӣ тасмим гирифтааст теъдоди ин гуруҳи махсусро то 30 000 расонад. Гарчи имрӯз ин неруҳо аз назари теъдод зиёд буда, яке аз қавитарин неруҳои мусаллаҳи минтақа ба ҳисоб мераванд, аммо масъалаи таъмини маошу хӯрок, сӯзишворӣ, силоҳу лавозимоти ҷангӣ ва харҷҳои рӯзмарра, ки ба буҷаи низомӣ вобаста мебошанд, мушкилот доранд.
ИМА тибқи мувофиқатномаи ҳамкориҳои стратегӣ дар қаламрави Афғоистон 9 пойгоҳи низомӣ бунёд намудааст. Пойгоҳҳои низомӣ дар минтақаҳои Кобул, Мазори Шариф, Қандаҳор, Ҳилманд, Ҳирот, Багром, Гардез, Ҷалолобод ва Шиндон ҷой гирифтаанд. Ҳайати шахсии онҳо тақрибан то 11 000 нафар сарбоз ва беш аз 4 000 кормандони фаннию мулкиро дар бар мегиранд. Мувофиқи стратегияи нав ба пойгоҳи Багром (наздикии Кобул) ва пойгоҳи Шиндон (вилояти Ҳирот, ҳаммарзи Эрон) аҳамияти махсус дода шуда, асосан дар онҳо ҷойгиршавии базаҳои бузурги ҳарбию ҳавоӣ пешбинӣ мешавад. Теъдоди умумии неруҳои НАТО дар Афғонистон бошад, беш аз 12 000 сарбозро ташкил медиҳанд ва дар назар аст то 15 000 нафар афзоиш ёбад.
Воқеият ин аст, ки Амрико дар қаламрави Афғонистон пойгоҳҳои низомӣ ва теъдоди муайяни неруро дорад. Дар доираи барномаҳо равандҳои таҳаввулот дар минтақа ва дар ҷабҳаҳои набард ҳамеша аз ҷониби онҳо назорат ва мудирият мешаванд. Ҳамзамон тамоми шохаҳои ҳокимияти давлатдорӣ ва бахшҳои амниятӣ таҳти назорати амрикоиҳо мебошад. Бинобар ин, савол ба миён меояд, ки зарурияти татбиқи чунин як стратегияи навбатӣ - ин мавзуъ барои ташкили фазои иттилоотӣ бошад?
Нуктаи муҳими дигар ин аст, ки имрӯзҳо вазъият дар кишвар ноором ва мураккаб боқӣ мемонад, стратегияҳои қаблӣ дар таъмини амният нақши худро пурра иҷро накарданд. Дар ин раванд мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки баъзе аз қудратҳои ҷаҳонӣ ва минтақавӣ маҳз идомаи вазъи ноором ва ташаккул наёфтани ҳукумати қавии марказӣ дар ин кишварро ба манфиати худ медонанд. Нооромии Афғонистон то андозае ҷавобгӯи манфиатҳои онҳо шудааст. Таҳаввулоти ҷиддии равандҳои геополитикӣ дар минтақа ва таҳдид ва хатарҳои нав сабаби чунин иқдоми Амрико гаштааст.
Дар таҳаввулоти геополитии минтақа набояд афзоиши мухолифони давлатро нодида гирифт, зеро неруи Толибон, ки айни ҳол теъдодашон ба беш аз 35 ҳазор ҷангҷӯй расидааст, дар тадбиқи стартегияҳои Амрико ва шарикони аврупоӣ таъсири манфии қобили мулоҳиза доранд.
Бояд хуб бидонем, ки дар айни замон Толибон чӣ андоза бо амрикоиҳо мувофиқ ҳастанд ё нестанд, робита доранд ва ё надоранд. Вале вобаста ба тағйирёбии вазъ метавон хулоса кард, ки дар стратегияҳои қаблии амрикоиҳо ва англисҳо ба таври қатъӣ поксозӣ кардани Толибон дар қаламрави Афғонистон вазифагузорӣ нашудааст. Бо он сабаб, ки амрикоиҳо тариқи дафтари расмии Толибон дар Қатар мустақиман музокирот мекарданд ва то андозае фаъолияти онҳоро таҳти назорат гирифта буданд.
Баъд аз таҳаввулоти ҷиддӣ дар равандҳои сиёсӣ ва ҳарбии Афғонистон, шакли ягонаи низоми Толибон низ тағйир ёфт ва дар қаламрави Афғонистон толибони ба ном русӣ, чинӣ, эронӣ, покистонӣ дар раванди шаклгирӣ қарор доранд ва ин падида пеш аз ҳама ба манфиатҳо ва ҳадафҳои Амрико дар минтақа хатарзо шудааст. Ҳамзамон, ИМА аз неруҳои қудратманди таъсиргузор ба вазъи Афғонистон, ба мисли Русия, Чин ва Эрон, ки шарикони беэътимоди Амрико ба ҳисоб мераванд, изҳори ташвиш дорад. Покистон бошад, дар қазияи Афғонистон бо услуби хоси худ ҳамеша кишвари пуртаъсир боқӣ хоҳад монд. Вашингтон чунин таҳаввулотро дарк мекунад ва мебинад, ки муносибати абарқудратҳо дар атрофи Афғонистон бештар рушд дорад. Бинобар ин, дар чунин раванд стратегияи навбатии Амрико дархости замон ва зарурати воқеиро тақозо мекунад.
Ҳадафи дигари ин стратегия тақвиятбахшии қудрати низомӣ ва паст намудани нуфузи қудратҳои таъсиррасон дар Афғонистон ба ҳисоб меравад.
Натиҷаи омӯзиш ва таҳлили вазъи имрӯзаи Афғонистон нишон медиҳад, ки эҳтимол аст вазъияти сиёсӣ ва амниятӣ дар ин кишвар то соли 2018 хатарнок ва таҳдидовар шавад. Новобаста аз он, ки стратегияи нави Амрико қабул шуд ва неруҳои НАТО ва ИМА афзоиш ёфтаанд, ҳаракати “Толибон" дар самтҳои набард муваффақ шуда истодаанд. Муборизаи неруҳои амниятии Афғонистон дар натиҷаи амалиётҳои густурдаи Толибон, талафоти зиёди ҷонӣ, афзоиши теъдоди низомиёни худсарона тарк намудаи ҷои хизмат ва роҳбарии нодурусти афсарон, ки қобилият ва тавоноии ҷангии онҳо таъсири манфӣ мерасонад. Дар сурате, ки ба падидаи хатарноке дар Афғонистон бо номи ДОИШ рӯ ба рӯ ҳастем, феълан, бидуни шак ҷобаҷошавии неруҳои ДОИШ дар шимол ва шимолу шарқи Афғонистон хатарҳои нав барои амнияти минтақа эҷод намудааст. Ин омил низ ИМА-ро водор сохтааст, то стратегияи ҷангро тағйир диҳад.
Заъфи стратегияи навбатии ИМА дар он аст, ки бо вуҷуди харҷу талошу заҳмати зиёд, неруҳои эътилофи байналмилалӣ, доираҳои васеи мардумии Афғонистон ҳузури неруҳои эътилофи байналмилалии зиддитеррористиро дар кишвар қабул надоранд. Вусъат ёфтани чунин падидаҳо дар ҷомеа ба амалишавии стратегияи нав таъсири ҷиддӣ мерасонад.
Аз ин лиҳоз, нисбати стратегияи навбатии ИМА мавқеъгирӣ бамаврид мебошад. Таҳлили моҳияти стратегияи нав нишон медиҳад, ки он барои расидан ба се ҳадафи геостратегӣ дар минтақа равона шудааст:
- Тақвияти ҳузури низомии ИМА дар Афғонистон вобаста ба талоши қудратҳои таъсиррасон, ба мисли Русия, Чин ва Эрон дар самти комилан хориҷ шудани неруҳои ИМА ва кишварҳои ғарбӣ аз Афғонистон. Ихтилофҳое, ки ин кишварҳо дар самтҳои гуногун доранд, ба манфиатҳои ҳамдигар дар Афғонистон таъсири ҷиддӣ мегузорад.
- Боло бурдани сатҳи таъсири ИМА дар минтақаҳои ҳаммарз бо Афғонистон - Осиёи Марказӣ, қисми Шарқии Ҷумҳурии Халқии Хитой. Эҳтимоли зиёд меравад, ки барои расидан ба ин мақсад ИМА теъдоди низомиёни худро дар вилоятҳои шимолии Афғонистон боло мебарад.
- Ба вуҷуд овардани шароити мусоид барои тақвими ҳузури иқтисодии ИМА дар Афғонистон ва минтақа. Яке аз рақибони асосии ИМА дар минтақа Ҷумҳурии Халқии Хитой мебошад, ки бузургтарин сармоягузор дар иқтисоди кишварҳои Осиёи Миёна ва Афғонистон маҳсуб меёбад.
Ташкили пойгоҳи қавии низомии ИМА дар Афғонистон барои идора кардани равандҳои сиёсӣ дар Покистону Эрон шароити мусоид фароҳам месозад. Дар шароити шиддат гирифтани вазъияти низомӣ - сиёсӣ дар музофотҳои ғарбии Покистон ва шиддат гирифтани рақобат бо Эрон, ҳузури низомӣ дар Афғонистон барои расидан ба ҳадафҳои ИМА мусоидат менамояд.

Саймуддин МИРЗОЕВ,
корманди Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 525

Гузашти солҳо аз хунрезиҳо дар Сурия, ки гоҳе майдони кашмакашҳои неруҳои давлативу зиддидавлатӣ буд ва баъдан ба оташи ҷанги гуруҳҳои ситезаҷӯи бегона печид, як рушаниеро падидор намеорад. Ба ин майдон торафт қувваҳои дигару неруҳои нав ворид мешаванд. Давлатҳои нав кашида мешаванд. Аммо ҳамоно қудрати аслӣ ҳамон Амрикову Русияанд, ки ба хотири ҳифзи манофеъи геополитикӣ бо баҳсҳои дурударозу беҳосил сарнавишти мардуми ин кишварро ба самти номуайян кашидаанд.

Дар миён давлати яҳудӣ аз қабл бозингари пасипардагӣ буд. Паси парда ба нукарони арабаш дастур медод, ки чӣ бояд кунанд. Аммо ин авохир ошкоро вориди амал шудааст. Ва баҳонаи он вуруди Эрону шикасти қарибулвуқуъи ДОИШ аст. Исроил аз ин шикаст бонги изтироб мезанад ва мегӯяд дар ҳоли аз майдон берун шудани ДОИШ Эрон дар Сурия мавқеъ пайдо мекунад ва ин зидди манфиатҳои Тел-Авив аст.
Исроил борҳо мавозеъи неруҳои ба ҳам мухолиф дар Сурияро мушакборону бомбборон кардааст. Ва ҳоло аз бими Эрон гоҳ ба Русия ва гоҳи дигар ба ИМА рӯ меорад, то изтиробашро расонад ва аз онҳо хоҳад дар тасмимҳои худ манфиати давлати яҳудӣ дар минтақаро фаромӯш накунанд. Маъмулан Исроил ин манфиатҳоро пардапӯшона “ҳимояи яҳудиён” унвон мекунад.
23-юми августи соли равон сарвазири Исроил ғайримунтазира ва бидуни эълони қаблӣ вориди Сочӣ шуд ва дар қароргоҳи президенти Русия бо Владимир Путин мулоқот кард. Хабаргузориҳо навишта буданд, ки сарвари давлати яҳудӣ вақтҳои охир хеле тез-тез рӯ ба Русия меорад ва ҳоло ҳам, ки ба Сочӣ рафтааст, ин ҳамон мададхоҳӣ ва ё ҳамоҳанг намудани талошҳо дар Сурия ва масъалагузорӣ назди Путин аст.
Расонаҳои хабарии Исроил навиштанд, ки Натанёҳу талош мекунад Русияро ба чизе мутақоид созад, ки Вашингтонро натавонист мутақоид кунад. Аммо дар сафари Сочӣ ҳамроҳ бо сарвазир сарвари идораи истихборотии Тел-Авив Йосси Коэн ва сарвари Шӯрои амнияти миллии Исроил Меир Бен-Шабат низ буданд. Бино ба навиштаи DEBKAfile ин мулоқот бештар аз 3 соат давом кард.
Коршиносони Исроил дар шарҳу тавзеҳи худ оиди ин сафар иброз доштанд, ки ба назар мерасад сарвари давлати яҳудиро на танҳо ҳузури воҳидҳои ҳарбии Эрон дар Сурия, балки анҷоми қарибулвуқъи ҷанги дохилӣ дар ин кишвар ба ташвиш овардааст. Яъне, Исроил намехоҳад ин буҳрон поён ёбад, чун дар анҷоми он бесуботӣ дар кишвари худро мебинад.
Ин манобеъ гуфтаанд, ки дурнамои хатми ҷанг ба нафъи Исроил нест. Ин ҳам дар ҳолест, ки дар рӯзҳои наздик неруҳои давлати Сурия ва Лубнон муваффақ ба он хоҳанд буд, ки охирин пойгоҳи “Давлати исломӣ” дар Каламуни Ғарбиро, ки ҳаммарз бо Исроил аст, саркӯб ва шикаст диҳанд. Интизор меравад, ки баъди ин неруҳои муштараки давлативу арабӣ поксозии қаламрави ҳаммарз бо Исроилро шуруъ хоҳанд кард. Ҳар маконе, ки пок мешавад, он ҷо неруҳои давлатӣ ва лубнонӣ мустақар мешаванд. Бими Исроил дар он аст, ки ин таҳкими нерӯ дар марзаш хатар ба амнияташ дорад.
Аз сӯйи дигар Исроил ҳоло ҳам намехоҳад Сурия ба манотиқи ишғолии баландиҳои Ҷавлон баргардад ва ин дар дохили Исроил вазъи Натанёҳуро ба мушкил рӯ ба рӯ мекунад. Зеро дар ин ҳолат барнома са сиёсати пуштибонӣ аз мухолифони Асад шикаст мехӯрад. Ин ҳолат метавонад зарбаи сахте ба кобинаи бе ин ҳам дар ҳоли таназзули Натанёҳу занад.
Таҳлилгарон мегӯянд сарвазири давлати яҳудӣ ҳоло дар ҳоли ногуворе монда ва ҳатто дигар наметавонад аз ҷониби “Ал-қоида” низ вориди ҷанг шавад ва ё ҳаддиақал ин гуруҳи ситезаҷӯро мадади моливу силоҳ кунад. Инро Натанёҳу дар Вашингтон дар миён гузошта буд, аммо муттаҳидони амрикоияш аз он пуштибонӣ накарданд.
Вақте Кохи Сафед тарҳҳои пешниҳодии Тел-Авивро рад кард, манзараи дигар пеши чашми Натанёҳу ҳувайдо шуд. Ин ҳузури густардаи Эрон дар Сурия баъди шикасти ДОИШ ва “Ал-қоида” ва ҳамдастии Асад бо шиаҳои Эрону Лубнон ва сангаргирии муштарак алайҳи Исроил. Дарвоқеъ агар ин гуна ҳолат пеш ояд, кас намедонад Исроилро чӣ сарнавиште интизор аст. Дар ин ҳол Исроилро лозим меояд кулли нерӯи ҷанговари худро дар як “хати сурх” алайҳи Эрон ва “Ҳизбуллоҳ”-и Лубнон сарҷамъ кунад.
Аммо ин мушкили ягона нест. Бино ба навиштаи расонаҳои исроилӣ дар 13 километраи майдони ҷанг дар марзи ғарбии минтақаи ҷануби ташаннуҷзои Сурия 10 посгоҳи нозирони ҳарбии посдорони сулҳи Русия (ҳоло ду ротаи пулиси ҳарбии Ингушистон дар он навбатдорӣ мекунад) гузошта шудааст. Ва салоҳияти он аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ пазируфта шуда ва ИМА низ ба он мухолиф нест.
Исроил аз оғоз зидди ин тасмим буд ва намехост он нозирони сулҳ аз Русия дар наздикии марзҳояш ҳузур дошта бошанд. Онҳо басо озодона дида метавонанд, ки оё неруҳои “Ҳизбуллоҳ” ва ё Эрон ба самти Исроил ҳаракат мекунанд ва ё на. Ин ҳам дар ҳолест, ки дар наздиктарин фурсат барои Асад зарурате ҳам пеш намеояд, ки дар марз бо Исроил неруҳо аз Эрон ё Лубнон ҷобаҷо шаванд. Чун барои ин худи Димишқ қувваҳои кофӣ дар ихтиёр дорад ва ҳатман сарбозони худро хоҳад гузошт. Ва Натанёҳу дар Маскав ин масъаларо дар миён гузошт, ки Путин фишор орад, то Асад эроониёнро дар наздикии марзҳояш бо Исроил нагузорад.
Машҳуртарин нашрияи чопи Исроил «Маарив» менависад, ки мулоқоти Натанёҳу бо Путин дар Маскав муваффақияти чандоне надошт. Ба назар мерасад Исроил дар миқёси байналмилалӣ дар муносибат бо Эрон муттаҳидони воқеъӣ надорад. Ин нашрия боз навиштааст, ки ба ин худи Натанёҳу гунаҳгор аст, чун дар сиёсатҳои худ натавонист пуштибонии сиёсатмадорони ғарбиро ба даст орад
Бинёмин Натанёҳу ин ақидаро аз хеле замоне талқин мекунад, ки Эрон ба дунболи оғози як ҷанг бо Исроил аст. Вай мегӯяд, ягона кишваре, ки ба ҳаққи вуҷуд надоштани Исроил таъкид мекунад, ин Эрон аст. Аз ин рӯ дар гузашта ҳама тавофуқоти байналмилалӣ бо Эронро Исроил ба боди интиқод кашида буд. Ҳоло ҳам ки мебинад бо баҳонаи ёрӣ ба Сурия ҷиҳати шикасти ДОИШ ба марзҳои Исроил худро наздик мекунад, ин ҳадафаш рушантар мешавад.
Баъди бозгашташ аз Сочӣ сарвазири давлати яҳудӣ дар суҳбат бо шабакаи телевизионии 20-и мамлакаташ Эронро ба он муттаҳам кард, ки талош мекунад ба як ҷанги нав алайҳи Исроил доман занад. Вай гуфт, ки “Эрон бо ҳамин ҳадаф низ неруҳои ҳарбии худро дар манотиқе, ки ДОЪИШ онҳоро тарк мекунад мустақар месозад.” Ба андешаи Натанёҳу дар ҳамин ду ҳафтаи охир вазъ дар Ховари Миёна рӯ ба тағйир овардааст ва эҳтимоли он вуҷуд дорад, ки ҷомеаи байналмилалӣ бар ДОИШ пирӯз шавад. Бадии ин иттифоқотро Натанёҳу дар он мебинад, ки Эрон қудратмандтар мешавад ва худро дар манотиқе, ки қаблан зери тасарруфи ДОИШ буд, мустақар месозад. Вай гуфт: “Эрон ин мавзуъро махфӣ намекунад, ки дар ҳоли барномарезӣ барои истиқрори ҳарбиёнаш ва неруҳои ҳавоӣ, дарёӣ ва заминиаш дар манотиқе аз Сурия аст, ки ДОЪИШ аз онҷо хориҷ шудааст. Ва оғози ҷанг алайҳи Исроил аст. Возеҳ аст, ки ин тағйир, мо ва кишварҳои минтақа ва ба назарам кулли ҷаҳонро таҳдид мекунад.”
Ба сурати умум дида мешавад, ки аз поёни ҷанг дар Сурия танҳо давлате ошкоро изҳори нороҳатӣ мекунад, ин Исроил аст.

Фирӯзи Муҳаммад 

Хонданд 1667

Тайи чанд соли охир ҷомеаи тоҷик нигарони он аст, ки ҳуқуқи шаҳрвандони тоҷик дар Русия поймол шудааст. Ҳар сол наздики 800 нафар мурда аз Русия ба Тоҷикистон равона карда мешавад. Шаҳрвандони тоҷик нигарон аз онанд, нуқтаҳои дипломатии тоҷик дар Русия тамоми нерӯи худро барои муҳофизати шаҳрвандон сарф намекунанд. 

Маҳмадулло Давлатзода, муҳоҷири тоҷик, ки дар Москва ба кӯчарӯбӣ машғул аст, барои эроди кӯтоҳ ба зане, ки сагаш болои гулҳои шинондаи ӯ дар саҳни манзили бисёрошёнае дар Маскав ахлот мекард, дучори латукӯб шуд. Дар ин бора на матбуоти тоҷик ва ё рус, балки пеш аз ҳама дар шабакаи иҷтимоӣ рӯзноманигор Александр Зайтсев хабар дод.
Тибқи иттилои Зайтсев, рӯзи дигар марди ношиносе, ки тахмин мешавад, шавҳари он зани сагдор буд, ӯро латукӯб кардааст. Давлатзода ба идораи пулис шикоят мебарад, аммо кормандони пулис ӯро мутақоид мекунанд, ки беҳтар аст аризаро бозпас бигирад ва аз пайи муноқиша наравад. Аммо рӯзи дигар боз ҳамон мард омада, ӯро маҷбур кардааст, ки аз занаш бахшиш пурсад. Вақте ки Маҳмудулло хоҳиши ӯро рад мекунад, он марди азимҷусса гӯши ӯро то канда шудан газида, гурехтааст.
Ин навиштаи Зайтсев дар «Фейсбук» ҳангомаи зиёдеро ба вуҷуд овард ва сабаб шуд, ки маркази ҳуқуқии «Общественный вердикт» ба ҳимояи Давлатзода бархост.
Ирина Бирюкова, яке аз вакилони мудофеи созмони “Общественный вердикт” дар суҳбат бо Радиои «Озодӣ» гуфтааст, ки Давлатзода дар як ҳолати афсурдагӣ қарор дорад ва бинобар ин ӯ аз номи Давлатзода ба унвонии Вазорати корҳои дохилӣ ва Кумитаи тафтишоти Русия шикоят бурдааст.
Аммо ин воқеа яке аз садҳо воқеаҳои мудҳишст, ки шаҳрвандони тоҷик дар Русия бо он бармехӯранд. Аз ҳама оддиаш, дар сомонаи ҷустуҷӯйии Google “Куштори муҳоҷири тоҷик” ва ё ибораҳои ҳаммаъноро ворид кунед, маводи зиёд бо чандин забон ва наворҳои видеоӣ пайдо мешаванд.

Ҷасади пора-пораи муҳоҷири тоҷик
Сари аз тан ҷудои сокини 36-солаи ҷамоати Гулхонаи ноҳияи Ҷаббор Расулови Вилояти Суғд Далер Маматхоновро рӯзи 22-юми апрел ва ду дасту пояшро 18-уми апрели соли 2017 пайдо карданд. Далерро шоми шанбе, 15-уми апрел аз назди хонаи зисташ, деҳаи Сухаревои вилояти Маскав маҷбуран ба як мошин савор карда бурдаанд ва танҳо баъди чанд рӯз ду дасту ду по ва сипас сари аз тан ҷудояшро дар байни шоҳроҳҳои Дмитровское ва Ленинградское пайдо карданд.
Рӯзи 18-ми апрел кормандони пулиси шаҳри Дмитров Фарҳод Эргашев ва дигар ҳамхонаҳои бародарашро ба бозпурсӣ даъват карда, мегӯянд, ки дар як мавзеи бо номи “Бетонка”, ҷойе, ки шоҳроҳҳои Дмитровское ва Ленинградское ба ҳам пайваст мешаванд, ду дасту ду по пайдо кардаанд. Ин аз ҷойе, ки Далер Маматхонов зиндагӣ мекард, 30 километр дуртар аст. Онҳо бовар накардаанд, ки аъзои бадани Далер бошад, аммо кормандони пулис гуфтаанд, ки «мо изи ангуштонашро санҷидем ва ин аъзои бадан аз Далер Маматхонов аст».
Баъдан Фарҳод бо дигар бачаҳои тоҷик ба ҷустуҷӯи ҷасади Далер Маматхонов мепардозанд ва 22-юми апрел сарашро даруни халта дар роҳе, ки ду дасту пояшро пайдо карда буданд, меёбанд. Боз қариб 50 километри дигар ду канори роҳро ҷустуҷӯ мекунанд, вале дигар аъзои бадани ӯро намеёбанд.
Фирӯза Бобоева - ҳамсари Далер Маматхонов, ки дар Маскав интизори ёфтани қотили ҳамсараш ё ақаллан аз пулис гирифтану ба Ватан овардани аъзои бадани шавҳараш аст, дар суҳбат бо мо гуфт, ҳамон шаб ӯ бо бародари Далер - Фарҳод Эргашев аз Тоҷикистон ба Маскав рафтанд ва ҳамсараш бояд дар фурудгоҳ пешвоз мегирифт: “Мо соатҳои баъди 12-и шаб ба хона расидем. Телефону шиносномааш рӯйи миз буд, вале худаш набуд. Ҳамхонаҳояш гуфтанд, ки Далер бо либоси хонагӣ берун баромадааст. Вале ӯ дигар барнагашт. Ду дафъа ба пулиси маҳаллӣ муроҷиат кардем. Пулиси Сухарево гуфт, ки бемористонҳоро кобед. Бо як по ҳамаи бемористонҳоро гаштем, аммо нишоне аз ӯ наёфтем”.
Ба гуфтаи Фирӯза, то ҳол қотилони шавҳарашро наёфтаанд ва ақаллан аъзои бадани пайдошудаи шавҳарашро намедиҳанд, ки гӯронанд: “Ҳеҷ кас намедонад, ки ӯро кӣ куштааст. Қариби чор моҳ мешавад, ки ман ин ҷо саргардонам. Ҳамин қадар вақт гузашт, аммо ақаллан аъзои пайдокардаи ҷасади шавҳарамро намедиҳанд, ки гӯронем. Дар ҷустуҷӯйи қотилаш ҳам аҷала надоранд. Кормандони пулис мегӯянд, ки ҳар вақте маълумоте пайдо шуд ё қотилро ёфтанд, хабар мекунанд”.

Набудани иттилои дақиқ
Шароити бади зиндагӣ ва набудани ҷойи корӣ дар Тоҷикистон шаҳрвандонро ба муҳоҷирати меҳнатӣ мебарад. Тибқи маълумоти расмӣ, ҳоло дар Русия 800 ҳазор муҳоҷири тоҷик ҳузур доранд.
Мувофиқи ҳисоботи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба “Кумитаи ҳифзи ҳуқуқи муҳоҷирон ва аъзои оилаи онҳо”-и Созмони Милали Муттаҳид, дар соли 2015-ум 843 ҷасади шаҳрвандон аз хориҷа ба Ватан оварда шудааст, ки 19 касашонро кушта буданд. Соли 2016 бошад, 840 ҷасади шаҳрвандон ба ҷумҳурӣ оварда шуд, ки 19 нафарашон кушта шуда буданд. Дар семоҳаи соли 2017-ум 220 ҷасади шаҳрвандони Тоҷикистонро ба Ватан овардаанд. Аз ин шумор 18 нафарашон кушта шудаанд.
Боиси таассуф аст, ки зиёде аз ин кушторҳо нокушода ва ҷинояткорон беҷазо мемонанд.
Ба саволи мо дар мавриди омори куштори тоҷикон ва сабабҳои нокушода боқӣ мондани ҷиноятҳо аз Сафорати Русия дар Тоҷикистон иброз доштанд, ки онҳо чунин маълумотеро надоранду ҳуқуқи шарҳ додан ҳам. Мо бояд ба намояндагии ВКД-и Русия дар Тоҷикистон муроҷиат кунем. Аз намояндагии ВКД-и Русия дар Тоҷикистон бошад, ҷавоб доданд, ки ин гуна маълумотро дар даст надоранд ва агар дошта бошанд ҳам, бе иҷозати Маскав ба касе намедиҳанд. Онҳо низ аз шарҳи нокушода боқӣ мондани куштори тоҷикон худдорӣ намуданд.

Қурбониҳои нафрат
Яке аз фаъолони ҷомеаи шаҳрвандӣ - Каримҷон Ёров ҳангоми суҳбат бо мо иброз дошт, ки муҳоҷирон дар Русия аз тарафи нажодпарастон, аз тарафи корфармоён барои надодани маблағ, аз тарафи гуруҳҳои ҷиноии тоҷикон барои баҳсҳои пулу молӣ, ё ғорат кардан кушта мешаванд.
- Қисме дар ҳолати мастӣ кушта мешаванд ё дар ҷойҳои фароғатӣ. Дар ҳоли ҳозир ҳодисаҳои куштори ронандагони нақлиёти мусофиркаш - таксӣ зиёд шудааст, ки сабабаш надодани роҳкиро ё ғоратгарӣ мебошад. Солҳои охир бо сохтани иншооти варзишӣ ва иҷтимоӣ бисёр муҳоҷирон аз баландӣ дар сохтмон меғалтанд, ки инро ҳам як намуди куштор номидан мумкин аст, зеро техникаи бехатарӣ риоя намешавад,- афзуд Ёров.
Дар ВАО-и Русия бештар симои манфии тоҷиконро намоиш медиҳанд, ки ин ҳам метавонад яке аз сабабҳои тоҷикбадбинии русҳо ва куштори онҳо бошад. Таҳлилгари тоҷик Нуралӣ Давлат мегӯяд, ҳарчанд ВАО мустақиман ба куштор рабт надоранд, аммо метавонанд яке аз омилҳои барангезандаи тоҷикбадбинӣ бошанд: “Масалан рӯзномаи “Комсомолская правда”, ки бештар мақолаҳои зиди тоҷикон чоп мекунад. Аслан дар ВАО-и Русия тоҷик ё наркоман аст, ё авбош ва ё дузд. Тоҷик дар Русия симои дигар надорад ва дар ташаккули симои Равшану Ҷамшуд асосан расонаҳои чопиву электронии Русия саҳм доранд. Ва инҳо давоми 20-25 соли гузашта афкори ҷомеаи Русияро ташаккул доданд, ки тоҷик беҳунар аст, аз дасти тоҷик ягон кор намеояд...”.
Нуралӣ Давлат бар он назар аст, ки бештари куштори тоҷикон ва умуман муҳоҷирон кори дасти миллатгароён ва нажодпарастон аст: “Онҳо мехоҳанд дар Русия дигар муҳоҷирон набошанд ва набояд бо занони рус издивоҷ кунанд”.
Аммо, ба гуфтаи таҳлилгар, тақрибан кушторҳои тоҷикон бо моддаҳои нажодпарастию миллатгароӣ кушода намешавад. Баръакс, гунаҳкорон бо моддаи авбошию дигар моддаҳои сабук ҷазо дода мешаванд. Ҳатто кӯшиш мекунанд, ки гуноҳро боз ба сари тоҷики кушташуда зананд.
Нодира Абдуллоева, корманди ташкилоти ҷамъиятии «Марказ оид ба ҳуқуқҳои инсон» яке аз сабабҳои куштори тоҷиконро ба миллатгаро ва нажодпараст будани русҳо вобаста медонад: “Яке аз сабабҳо баланд будани сатҳи нажодпарастӣ ва миллатгароӣ дар Русия аст. Бояд қайд кард, ки бар асоси бадбинӣ на танҳо муҳоҷирони тоҷик кушта мешаванд, балки намояндаҳои дигар давлатҳо, аз қабили Корея, Ҳиндустон, Бангладеш, кишварҳои Африқо ва Қафқоз низ қурбонии миллатгароён мегарданд. Аммо аз рӯйи додаҳои Маркази иттилоотӣ-таҳлилии «Сова» чунин ҳолатҳо бо намояндагони кишварҳои Осиёи Миёна бештар рух додаанд”.

Беаҳамиятии сохторҳои дахлдор
Ба гуфтаи Каримҷон Ёров, “мушкил сари он аст, ки вақтҳои охир Сафорати Тоҷикистон дар Русия, Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон ва дигар сохторҳо нисбати кушторҳо умуман ягон вокунише намекунанд, агар шавад ҳам, танҳо як вокуниши протоколӣ мешавад. Ҳол он ки, солҳои пеш, дар давраҳои сафирҳои пешин, ки ғурури миллӣ доштанд, вокунишҳои сахт дода мешуд, хусусан дар давраҳои сафирии Рамазон Мирзоев, Сафар Сафаров, Абдулмаҷид Достиев”.
Нуралӣ Давлат - таҳлилгари масоили сиёсӣ бар он назар аст, ки дар ҳолати вокуниш нишон додани Ҳукумати Тоҷикистон низ Русия ҷиддӣ қабул намекунад: «Тақрибан Ҳукумати Тоҷикистон вокуниш нишон надодааст. Ва фикр мекунам, ки вокуниши ҷониби Тоҷикистонро ҳатто ҷиддӣ қабул ҳам намекунанд. Русия мегӯяд, ки агар хоҳед амнияти шаҳрвандонатон таъмин бошад, баред, дар Тоҷикистон бо кор таъминашон кунед ва масъулияти худатонро ба гардани мо бор накунед”.
Нодира Абдуллоева мегӯяд, ки баҳои объективӣ додан ба ҳолати ҷойдошта мушкил аст: “Баҳои ҳаққонӣ додан мушкил аст, зеро иттилооти кушода кам аст. Масалан иттилоот дар мавриди ёрии намояндагиҳо ё консулҳо ба муҳоҷирон ва миқдори муроҷиатҳо вобаста ба мушкилиҳо ва баррасии онҳо дастраси ҳамагон нестанд. Баъзан мо мебинем, ки Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон вобаста ба ҳодисоти пурсарусадо ба мақомоти Русия нота мефиристад, аммо оқибаташ номаълум боқӣ мемонад”.
Аммо Вафо Ниятбеков - сардори Раёсати иттилоот, матбуот, таҳлил ва тарҳрезии сиёсати хориҷии ВКХ ҶТ иброз дошт, ки вазорат дар ҳама ҳолат аз шаҳрвандонаш муҳофизат мекунад, чунки ин вазифаи асосиаш мебошад. Ба гуфтаи ӯ, бо мақсади ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии шаҳрвандон дар қаламрави Русия, илова ба ниҳодҳое, ки дар шаҳрҳои Москва, Уфа ва Екатеринбург фаъолият мекунанд, ҳоло боз ду ниҳод - консулгариҳои генералӣ дар шаҳрҳои Санкт-Петербург ва Новосибирск кушода шудаанд.
- Мо ҳамеша, дар ҳама ҳолат аз ҳуқуқҳои шаҳрвандони худ дифоъ мекунем. Ҳамчунин, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия ба шаҳрвандони Тоҷикистон, ки дар кишвари иқомат ба мушкилиҳо рӯ ба рӯ шудаанд, кумаки ҳуқуқӣ мерасонанд. Гузашта аз ин, дар ҳолатҳои рух додани воқеаҳои нохуш, аз қабили фавтидани шаҳрванд, барои интиқоли ҷасад ба Тоҷикистон мусоидат менамояд,- гуфт В. Ниятбеков.
Чуноне ки ба мо бо шарти махфӣ нигоҳ доштани ном дар идораи дахлдор иттилоъ доданд, дар Русия намояндагиҳои тамоми вазоратҳо - Вазорати корҳои дохилӣ, Прокуратураи генералӣ ва ҳатто Вазорати маориф ва илм вуҷуд дорад, ки ҳамеша бо ҳамватанонашон дар робита мебошанд. Лекин мушкили асосӣ сари он аст, ки кори вазоратҳо ва сафорат ҳамоҳанг намешавад.
- Дар ҳолати идеалӣ, онҳо бояд ҳадди ақал як бор дар як ҳафта бо ҳам нишинанд ва табодули назару иттилоъ кунанд, ки мутаассифона, ба ҷо оварда намешавад. Аз ҳамин сабаб, хабар аз як идора ба идораи дигар дер мерасад ва Вазорати корҳои дохилӣ шояд баъди ба ВАО роҳ ёфтани ҳодиса хабар ёбад,- иттилоъ дод манбаъ.

Дахолати Президент ба мушкили муҳоҷирон
Аммо, чуноне ки таҷриба нишон медиҳад, ҳатто ҳангоме, ки шахсони боломақом ба ҳодисаҳо дахолат мекунанд, ях об намешавад. Масалан, ҳодисаи қабристони Хованское, ки рӯзи 14-уми майи соли 2016 дар байни коргарони тоҷик ва як гуруҳи мусаллаҳ бо роҳбарии Юрий Чабуев, Александр Бочарников ва Георгий Макарев занозании шадиде сурат гирифта буд, ки бар асари он се муҳоҷири тоҷик кушта ва беш аз 30 тани дигар захмӣ шуданд. Намояндагони гуруҳи ҷиноӣ аз муҳоҷирон талаб кардаанд, ки нисфи даромади худро ба онҳо бидиҳанд.
Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон рӯзи 24-уми май дар мулоқот бо Владимир Колоколтсев, вазири корҳои дохилии Русия аз ҳамла ба коргарони қабристони Хованское изҳори нигаронӣ карда, аз ҷониби Русия даъват карда буд, ки “барои ба ҷавобгарӣ кашидани созмондиҳандагон ва гунаҳкорони латукӯби оммавии шаҳрвандони Тоҷикистон тамоми чораҳои зарурӣ андешида шавад”.
Ҳарчанд дар аввал иштирокчиёни ҷанҷол ба куштор муттаҳам мешуданд, моҳи январ соли равон айбномаи муттаҳамони аслии ҷанҷол тағйир ёфт ва иттиҳоми ташкили куштор аз байн бардошта шуд. Иштирокдорони асосии ин қазия танҳо бо иттиҳоми авбошӣ шартан ҷазо гирифтанд.
Аз таҳлили он чӣ дар боло гуфтем, чунин бармеояд, ки муаммои кушта шудани муҳоҷирону нокушода боқӣ мондани ҷиноятҳо мушкили ҷиддиву доманадор аст ва агар ҳамкории байни мақомоти ду кишвар пурзӯр набошад, ҳалли пурраи ин масъала ногузир мегардад. Пас барои чӣ намояндагони ду ҷониб барои баррасии чунин қазияҳо ҷидду ҷаҳди зарурӣ ба кор намебаранд? Ё шояд нафароне ҳастанд, ки кушода шудани ҷиноятҳои вобаста ба куштори муҳоҷиронро намехоҳанд?

Баҳманёр НАДИРОВ

P.S. Вақте матлаби мазкур омода мешуд, иттилое пахш гардид, ки Маҳмадулло Давлатзода, муҳоҷири кӯчарӯби тоҷик бо дарёфти 150 ҳазор рубли русӣ, муодили тақрибан се ҳазор доллари амрикоӣ ҷубронпулӣ аз даъвояш алайҳи як сокини шаҳри Маскав, ки дар канда гирифтани гӯши ӯ муттаҳам аст, даст кашид. То ҳол маълум нест, ки Давлатзода аз таҳдиду хатар тарсид ва ё ин қарори худи ӯ буд.

Хонданд 1595

Аз расонаҳои хабарӣ огоҳ шудам, ки чанд рӯзе пеш дар вилояти Келантани кишвари Малайзия бо ибтикори Иттиҳоди Байналмилалии Уламо конфронси Исломӣ баргузор гардида, намояндагон аз кившарҳои гуногун дар он ширкат намудаанд. Мутаассифона, боз ҳамон ҲНИТ, ки қаблан боиси эҷоди ихтилофоту ба гурӯҳҳо ҷудо шудани мардуми мусулмон ва дар ин замина сар задани муноқишаҳо дар кишвари азизамон гардида буданд, дар ин конфронс иштирок доштанд. 

Чизе, ки дар ин нишаст собиқ роҳбари ҲНИТ гуфтааст, ҳама дурӯғу буҳтон ва тӯҳмат бар зидди ҳукумати Тоҷикистон мебошад. Бояд қайд намоям, ки ин иддаои онҳо ҳеҷ ҳақиқате надорад. Баръакс, мардуми шарафманди тоҷик диданд, ки Муҳиддин Кабирӣ ҳамроҳ бо пайравони хеш як гурӯҳи мусаллаҳи ҷангҷӯёни дар сар хиёнат ба ватан доштаро бо сардории генерал Назарзода А. (бо лақаби Ҳоҷӣ Ҳалим) созмон дода, кӯшиш карданд, ки мардуми тинҷу оромзистаи Тоҷикистонро аз ақиби худ кашанд. Оё воқеаҳои хунине, ки аз ҷониби мулло Абдулло - яке аз фармондеҳони ҲНИТ дар дараи Камаров рух дода буд, «чӯбе ба даст гирифтан» нестанд? Оё қатли қумондони дастаи амният Рустам Амакиев амали террористӣ ва экстремистӣ нест? Ду мошин яроқе, ки бо фармони Назарзода А. (бо лақаби Ҳоҷӣ Ҳалим) барои куштори миллати тоҷик аз Вазорати мудофиа гирифта буданд, ифротгароӣ нест? Лекин онҳо бо ин бозиҳои авомфиребонаи худ халқи ваҳдатофарини тоҷикро дигар фиреб дода наметавонанд, чунки халқи тоҷик ин амалҳои онҳоро дар солҳои навади асри гузашта чашида буданд.
Кабирӣ дар идомаи суханонаш ба аҳли конфронс иллати ақибмондагии кишварҳои мусулмониро чунин шарҳ додааст: «Пас чаро фақиртарин, заифтарин ва ноамнтарин минтақаи ҷаҳон маҳз минтақаи мусалмоннишин мебошад? Чунки мо маърифат ва озодии кофӣ барои истифодаи сарватҳои инсонӣ, иқтисодӣ ва молии худро надорем. Ин ҳама боис гаштааст, ки дар ҷаҳони Ислом савод ҳаст, вале ихтироъу кашфиёти илмӣ нест, сарвату пул ҳаст, аммо низоми иқтисодии рушдкунанда нест, артишу пулис ҳаст, вале суботу амният нест».
На, ин гуфта хато аст, ки мо маърифат ва озодии кофӣ барои истифодаи сарватҳои инсонӣ, иқтисодӣ ва молии худро надорем, балки иллати ақибмонии кишварҳои мусулмонӣ ин аст, ки мисли Муҳиддин Кабирӣ барин тафриқаангезон дар байни кишварҳои мусулмонӣ ва ҳамаи халқҳои мусулмон дида мешавад. Мардуми мусулмон ғарқи афкори ифротӣ ва идеологияҳои таҳмилӣ ба гурӯҳу фирқаҳои гуногун ҷудо мешаванд, яке дигареро ба куфр ҳукм мекунад ва дар ҳоле, ки як халқу миллат ҳастанд, муқобили ҳамдигар меҷанганд. Яке аз нишонаҳои зикргардида он аст, ки давлатҳои орому осударо ба харобазор табдил медиҳанд, монанди вабое, ки пеши роҳи онро гирифтан хеле мушкил аст.
Мо шоҳиди он ҳастем, ки дар нооромиҳои давлатҳои Ховари Миёна таъсири ифротгароӣ ва терроризм ба таври намоёну ошкоро дида мешавад. Чунончи, таркишҳое, ки дар фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Истанбули Туркия, маркази шаҳри Бағдоди Ироқ, даромадгоҳи масҷиди Паёмбар (с) дар шаҳри Мадинаи мунаввараи Арабистони Саудӣ рух дод, ки бар асари онҳо зиёда аз 300 нафар мардуми осоиштаи маҳаллӣ ба ҳалокат расиданд. Дини мубини Ислом зиёда аз 14 аср инҷониб ҳамеша қатлу ғорати инсонро маҳкум намуда, ҳаргиз ҷонибдорӣ накардааст. Дар ин маврид аз Абӯҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с) фармуданд: «Ҳар гоҳ мусулмоне ба муқобили бародараш силоҳ бардорад, фариштаҳои Худованд ӯро лаънат мехонанд...» (Ривояти Муслим, 2020, 2616).
Илова бар ин, Қуръони карим бо зикри «Ба номи Худованди бахшояндаи меҳрубон» оғоз мешавад, ки мазмуну мӯҳтавои он раҳму шафқат ва меҳру муҳаббатро ифода мекунад. Ин калима ҳамарӯза аз забони мусулмонон садҳо маротиба такрор ёфта, ҳамчун шиоре дар зиндагии онҳо қарор гирифтааст. Дар асоси таълимоти Ислом вақте мусулмоне бо мусулмони дигаре вомехӯрад, сухани «салом», яъне сулҳро ба забон меорад. Намози мусулмон бо зикри салом, раҳмат ва баракат анҷом мепазирад, на бо зикри хавфу бим, ғараз ва бадиву зарар нисбат ба атрофиён ва эҷоди тафриқа ва қатлу куштор. Зеро мусулмон мегӯяд: «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳу», яъне ба шумо сулҳу раҳмат ва баракоти Худоро мехоҳам.
Кабирӣ дар мавриди муҳоҷирати тоҷикон ба хориҷи кишвар чунин иддао кардааст: «Боиси таассуф аст, ки дар сафи ин чанд миллион муҳоҷир чандин ҳазор ҳамватанони тоҷики ман низ ҳастанд, ки тайи ду соли ахир маҷбур ба тарки ватан ва хонаву манзил карданд. Миллати тоҷик шояд ягона миллате бошад, ки ба хотири мушкилоти иқтисодӣ тарки доимии ватан намекунад. Танҳо ба хотири озодона фикр, эҷод ва ибодат кардан метавонад тарки ватан кунад».
Имрӯз ходимони ҲНИТ дар хориҷа буда, бо сардории собиқ роҳбари он мехоҳанд, ки гурӯҳҳои тундраверо аз ҷавонони мо ба миён оварда, ҳамон амалҳои террористиву экстремистии солҳои гузашта содиркардаашонро боз ба миён оваранд ва кишвару миллати орому осударо ба майдони ҷанги абарқудратҳо табдил диҳанд.
Имрӯз тамоми мардуми сайёра шоҳиди шаклу намудҳои нангини куштору даҳшатафканиҳои гурӯҳҳои террористӣ дар қаламрави кишварҳои мусулмонӣ ва дигар минтақаҳои ҷаҳон шуда истодаанд. Аз он ҷумла баъзе гурӯҳҳои манфиатхоҳ оромии кишварамонро дидан намехоҳанд ва аз рӯи кинаву кудурат ва манфиатҳои шахсии худ вазъияти кишварро ноором кардан мехоҳанд.
Хушбахтона, ҳамватанони азизамон, хусусан ҷавонони имрӯзаи мо ба воқеаҳои Сурияву Ироқ ба чашми ибрат менигаранд ва ҳар як фарди оқилу хирадманд оқибати ногувори онро ба хубӣ дарк мекунад. Чунонки Расули гиромӣ (с) фармудаанд: «Мӯъмин аз як сӯрох ду бор мавриди неш қарор намегирад». Бо итминони комил гуфтан мумкин аст, ки мардуми кишвар зиракии сиёсӣ, фарҳангу ахлоқи динӣ ва миллии худро дарк намуда, барои осудагиву оромии кишвари Тоҷикистон аз пайравӣ ба ин гуна ҷараёну ҳизбҳо худдорӣ мекунанд ва барои ватани худ содиқона хизмат менамоянд.

Раҳим КАРИМОВ,
декани факултети филологияи Шарқи
ДИТ ба номи Имоми Аъзам - Абӯҳанифа

Хонданд 1505

Хабари-рӯз

Календар

« Октябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.