.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Сиёсат

“Ӯ бачаи хуб аст...”

Окт 28, 2017
Диданд: 1620

Путин ва дигарон бояд чиро донанд?

Ҳамон замон, ки як сенатори амрикоӣ эълом кард, “Ҳомид Карзай дигар муттаҳиди Амрико нест”, соҳиби 13-солаи арки Кобул домони мухолифини ҷаҳониву минтақаии Амрико, пеш аз ҳама Русияро қапид. Ӯ мефаҳмад, ки дубора ба қудрат расидани ӯ аз роҳи Кремл аст.
Ҳомид Карзай бори дуюм ба дидори Путин рафт. Ё ин роҳкории Путин буд, ки ӯ ба Русия ояд ва он чиро гӯяд, ки Путин шунидан ва ба рақибони амрикоияш расонидан мехоҳад. Воқеан, Карзай бо тайёраи махсуси русӣ ба Русия омад. Пешашро ҳам зимни суҳбат руфт, вақте дар бораи парвозаш бо тайёраи амрикоӣ ба Амрико гуфт, инро ҳам афзуд: “Ҳукумати Шумо, шояд ба Шумо нагуфт, ки ман ба ин ҷо бо тайёраи русӣ парвоз намудам. Ба Чин ҳам зарур шавад, бо тайёраи чинӣ меравам...”. Ишора: “Барои ман ҳамаи шумо якед ва ман одами кадом як кишвари алоҳида нестам!”.

Эътирофи нокомӣ
Ҳомид Карзай коре бештар аз он кард, ки Путин таваққуъ дошт. Ӯ аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико хост, ки нокомиашро дар Афғонистон эътироф кунад. Раисҷумҳури пешини Афғонистон, ки дар маҳфили “Валдай” дар шаҳри Сочи суҳбат мекард, гуфт, ҳама муваффақ мешаванд, агар Амрико эътироф кунад, ки ноком шудааст. Ба бовари ӯ, ба ин эътироф мардуми Афғонистон ва қудратҳои ҷаҳониву минтақаӣ, аз қабили Русия, Чин, Эрон, Покистон, Ҳинд эҳтиром хоҳанд гузошт. Вай афзуд, тамоми аломатҳои нокомии Амрико дар Афғонистон дида мешаванд, агар Амрико эътироф накунад, ин бозӣ анҷом намеёбад. Вай худ эътироф кард, ки маълумоти ғарбӣ дорад, фарҳанги Ғарбро дӯст медорад, аммо яке аз мунтақидони асосии сиёсатҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон аст, зеро ин сиёсатҳо муваффақият надоранд ва ба сӯи мушкилоти ҷадиду афзоиши тундгароӣ, радикализму терроризм мебаранд: “Ман мухолифи сиёсати Амрикоям, зеро таҳти назорати онҳо ва дар ҳоле ки бар ҳарими ҳавоиву низомиёни мо тасаллути комил доштанд, дар Афғонистон ДОИШ зуҳур кард. Ин зуҳури пас аз 14 - 15 соле, ки амрикоиҳо бо тамоми захоир ва пулҳои ҳангуфт ба ин ҷо омаданд, чӣ тавр имкон дорад? Чаро ҳамкории байнулмилалӣ бо Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон, тавре ки дар гузашта буд, ҳоло нест? Ман ҳоло дар Русия қарор дорам. Русия ба кори Амрико дар Афғонистон машкук аст. Чаро Чин инро ҳамин гуна намебинад? Эрон ҳам бо амалкардҳои Иёлоти Муттаҳида дар Афғонистон мушкил дорад”.
Дар идомаи ин иддао Ҳомид Карзай гуфт, дар Афғонистон бозии тундгароӣ ҷараён дорад ва чанд суол гузошт: “... тундгароӣ ва терроризм ин васила ва баҳона аст, ё мо воқеан бо онҳо меҷангем? Ё мо фақат вонамуд мекунем, ки бо тундгароӣ мубориза дорем? Ё мо аз манофеъи худ ба ҳар қимате дифоъ мекунем?”.
Раиҷумҳури собиқи Афғонистон мухотаби ин суолҳоро ном нагирифт. Ӯ ба ҳозирин хитоб карда, ҳамлаҳои террористӣ дар Ғазниву Пактиё ва Қандаҳорро, ки чанд рӯзи ахир пай дар пай рух доданд, мисол овард ва гуфт, танҳо дар як рӯз дар Афғонистон ҳудуди 300 нафар, ки ҳамагӣ ҷавон буданду оила доштанд, кушта шудаанд. Вай афзуд: “Ягона роҳ ба оянда ин аст - Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон бояд шартҳои ҷадиди ҳамкорӣ бо мардуми моро қабул кунанд. Дуюм. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон бояд боз бо ҳамсояҳои мо ва қудратҳои бузурги ҷаҳонӣ, пеш аз ҳама Чин, Русия, Ҳинд, бо аҳдофи калидӣ, фаҳмо ва шаффоф кор кунанд. Бо назардошти ин, ҷомиаи байнулмилалӣ бояд механизми афғонии ҳалли тамоми мушкилоти мавҷудро дастгирӣ намояд”.
Ҳомид Карзай даъвати Шӯрои олии мардуми Афғонистон ё Луи Ҷиргаро оғози роҳи раҳоӣ аз ин бунбаст унвон ва бар ҳамкории ҷомиаи байнулмилалӣ, бахусус, бархӯрди мутамаддини Покистон бо мардуми Афғонистон таъкид кард.
Ишора: “Ман дастнишондаи Амрико нестам, ба ман эътимод кунед. Пушти ДОИШ Амрикост. Агар бо шумо ҳамкорӣ накунад, ба ҷое намерасад!” (аз нигоҳи Карзай, ки худ дастнишондаи Қасри сафед аст, Амрико пас аз харҷи қариб 1 триллион доллар ва кушта додани ҳудуди 3 ҳазор сарбоз дар “компанияи Афғонистон” бояд таслим шавад).

“Бозии сояҳо”
Ҷаласаи 14-уми маҳфили “Валдай”, ки 19-уми октябр дар шаҳри Сочии Русия баргузор шуд, мавзӯи “Тахриби созанда: оё аз буҳронҳо низоми нави ҷаҳонӣ пайдо мешавад?”-ро ба баррасӣ гирифт. Ҳомид Карзай яке аз садрнишинони маҳфил буд. Ӯро беҳуда интихоб накарда буданд. Карзай 13 сол кишвареро раҳбарӣ мекард, ки майдони аслии набарди ду қудрати аслии ҷаҳон - Бритониёву ворисаш - Амрико ва Русияи шоҳиву меросхӯронаш Иттиҳоди Шӯравиву Русия буд.
Карзай гуфт, “аз нигоҳи афғониаш” бар ивази “тахриби созанда” ибораи Карл Несселроде, яке аз вазирони хориҷии Русия дар асри 19-ро дуруст мешуморад, ки “бозии бузург”-ро “бозии сояҳо” хонда буд: “Мо дидем, ки онро чӣ тавр мебозанд, аммо намебинем, ки кӣ бозӣ мекунад, зеро онҳо бо сояҳо пӯшида шудаанд, аз ин хотир, мо бояд жарфтар бингарем. Афғонистон, ҳадди ақал, ду қарни охир дар соя буд. Несселроде дар бораи “ҷанги сояҳо” миёни императориҳои Русия ва Бритониё ҳанӯз дар асри 19 гуфта буд, аммо баъд аз он ҳам Афғонистон боз ҳам дар маркази ҳаводис қарор гирифт. Мо барои ҳарду тараф бозӣ мекардем. Аммо бритониёиҳо аз афғонҳо зирактар будаанд ва мо як қисмати қаламравамонро аз даст додем”.
Ишора ба Путин: “Бритониё дӯсти Афғонистон набуд”.

“Ҷанги сард”
Суханронии Ҳомид Карзай як мурури кутоҳеро ба таърихи Афғонистон мемонд. Вай тақвияти Иттиҳоди Шӯравӣ, минҳайси як ҳамсояи Афғонистон ва як қудрати бузурги ҷаҳонӣ дар асри 20-ро падидаи нек арзёбӣ кард: “Аз соли 1919 то 1979 мо шоҳиди як давраи тӯлонии эътидол дар Афғонистон будем, зеро мо тавозуни миёни Иёлоти Муттаҳида ва Иттиҳоди Шӯравиро нигаҳ медоштем. Ба таври анъанавӣ мо бештар ба Иттиҳоди Шӯравӣ такя мекардем, бештар ба он менигаристем ва аз он пайравӣ мекардем, аммо ҳамзамон равобити ҳасана бо амрикоиҳоро нигаҳ медоштем. Онҳо низ дар эъмори кишвари мо ширкат доштанд. Пас аз вуруди Шӯравӣ Афғонистон ба нуқтаи доғи “ҷанги сард” табдил ёфт, ё баръакс, ҷанг маҳз дар Афғонистон доғ шуд”.
Ҳомид Карзай гуфт, дар давраи муқовимат бо Иттиҳоди Шӯравӣ Афғонистон мероси фоҷиавии худро ба даст овард. Вай афзуд, ҳарчанд, аз як сӯ, Иттиҳоди Шӯравӣ талош мекард коммунизмро дар Афғонистон ҷойгузин кунад, аз сӯи дигар, амрикоиҳо ва ҳампаймонҳояшон ба муқовимати мо кӯмак карданд, бавижа Покистон, мекӯшиданд аз муқовимати мо истифодаи сӯ кунанд: “Мо як кишвари исломӣ, як кишвари муътақиди мусалмонӣ, вале як кишвари муътадил будем. Аммо онҳо бар ин мекӯшиданд, ки моро ба кишвари тундгароӣ табдил диҳанд ва динро ба масобаи силоҳ алайҳи Иттиҳоди Шӯравӣ истифода кунанд. Аз ин хотир, онҳо муқовимати мо алайҳи Шӯравиро пуштибонӣ мекарданд ва мегуфтанд, ки то охирин афғон алайҳи Шӯравӣ мубориза хоҳанд бурд. Анҷоми ин буҳрон ду бозанда дошт, ки яке, Иттиҳоди Шӯравӣ ва дигаре, Афғонистон буданд. Ҳарду кишвари мо хисороти зиёд диданд. Афғонистон каме бештар, балки хеле бештар. Мо паёмадҳои онро ҳатто имрӯз мебинем. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико то чанд муддат ягона суперқудрат, ҳатто гиперқудрат буд. Дар Аврупо ҳама чиз беҳбудӣ ёфт, дар Покистон бештар аз он беҳбудӣ омад, ин кишвар қудрати ҳастаӣ шуд, тамоми иттилои заруриро ба даст овард, аммо Афғонистон ҳамоно ранҷ мекашад”.
Ишора: “Иттиҳоди Шӯравӣ аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико беҳтар буд. Амрико афғонҳоро зидди шумо истифода кард”.

11-уми сентябр
Карзай худ як падидаи пас аз 11-уми сентябр - рӯзи ҳамлаи террористӣ ба Маркази тиҷорати ҷаҳонӣ аст. То ин дам касе дар минтақаву ҷаҳон ӯро намешинохт, ё эътироф намекард. Ба қавли ӯ, ин фоҷиа кишварашро боз ба маркази асосии ҳаводиси ҷаҳонӣ табдил дод. Вай афзуд, пас аз ин Иёлоти Муттаҳида бо пуштибонии Созмони Милали Муттаҳид, Русия, Чин, Эрону Ҳинд, то ҷое Покистон ва бақия ҷомиаи байнулмилалӣ ба Афғонистон ворид шуданд: “Ин вуруд дар марҳалаҳои ибтидоӣ хеле муваффақ ва хеле муассир буд ва на барои он ки Амрико қудрати низомӣ дошт, ман мехоҳам инро таъкид кунам, на барои он ки тайёраҳои “Б - 52” дошт, балки мардуми Афғонистон бори аввал бо неруҳои ҳамлавар, неруҳои хориҷӣ, ҳамкорӣ карданд ва якуним моҳ пас муваффақият ба даст омад”.
Ӯ як қиссаи кутоҳеро нақл кард, ки мустақим дар он ширкат дошт: “Вақте амрикоиҳо омаданд, ман дар Афғонистони марказӣ, дар Тиринкути вилояти Урузгон будам. Моҳи Рамазон буд. Ман бо ҳамкорони худ ифтор мекардем. Касе омаду гуфт, ки ҳамин ҳоло амрикоиҳо дар ҳайати 14 ходими CIA ва низомиён ба ин ҷо омаданд ва мехоҳанд бо Шумо мулоқот кунанд. Вақте онҳо расиданд, нафаре, ки бо ман нишаста буд, қиссаи худро мегуфт. Вай ба ман дар бораи он нақл мекард, ки чӣ тавр дар замони Толибон тайёраҳои амрикоӣ ба тасодуф хонаи ӯро бамборон карданд ва дар пайи он набераҳо ва духтари ӯ ба шаҳодат расиданд. Ман дудила шудам, ки оё қабули амрикоиҳо маънӣ дорад, вақте ин инсон чунин ранҷ дидааст. Аз ӯ пурсидам, ки амрикоиҳоро қабул кунам ё на? Вай гуфт: “Бале, ҳатман, қабулашон кун”. Ман амрикоиҳоро даъват кардам, омаданд, як сарҳанг ва афсари CIA, ки баъдтар муовини раиси ин идора таъин шуд ва ба ҳамин наздикӣ ба истеъфо рафт, низ дар миёни онҳо буд. Ман қиссаи он мардро ба онҳо нақли қавл кардам. Аммо он нафар сухани маро қатъ кард ва гуфт: “Ба онҳо бигӯ, ки ман боз фарзанд дорам. Агар барои озодии Афғонистон боз фарзандонамро аз даст диҳам, мухолиф нестам, зеро мехоҳам, ки кишвари ман озод карда шавад”. Мардум ҳамин гуна як шӯру шавқ дошт...”.
Ҳомид Карзай гуфт, дар ибтидо корҳои Амрико дар Афғонистон шоистаи таҳсин буданд, аз ҷумла дар ин давра маориф, сиҳати омма, институтҳои демократӣ, ҳуқуқи занон маҳз бо кӯмаки мардуми Афғонистон ва ҳамаи кишварҳо, пеш аз ҳама қудратҳои бузург - Русия, Эрон, Чин ва ғайра дар авлавият қарор гирифтанд. Вай афзуд: “Ин як ҳамкории байнулмилалии Амрико ва муттаҳидони Амрико буд, ки ин ҳама пешрафт ба даст омад. Аммо баъдтар мушкилот пеш омаданд. Боз ифротгароӣ, боз хушунат, боз терроризм. Иёлоти Муттаҳида ба сарчашмаҳои онҳо таваҷҷуҳ накарданд. Шуруъ карданд ба бамборони рустоҳо, куштану зиндонӣ кардани мардуми мо. Ҳар қадар ин ҳама бештар иттифоқ афтод, ҳамон қадар ифротгароӣ ҷон гирифт”.
Ӯ аз Русия хост, ки бо Амрико ва Ғарб дар қазияи Афғонистон ҳамкории бештар ба роҳ монад, ба Афғонистон дасти кӯмак дароз намояд, то механизмҳои шахсии худро барои ҳалли масоили мавҷуда эҷод кунад: “Лутфан, тиҷорату сармоягузорони худро ба Афғонистон фиристед, мо ба шумо хеле наздик қарор дорем, аз ин хотир, тиҷорати шумо барои мо хеле зарур аст”.
Ишора: “Агар мардуми Афғонистон кӯмак намекард, ё ризоияти шумо намебуд, Амрико ба чизе даст намеёфт! Тундгароӣ василаи дасти Амрикост! Ҳоло вақт аст, ки даст ба кор шавед...”.

“Демократи Керри...”
Пас аз он, ки Ҳомид Карзай суханронии худро ба поён расонд, Фёдор Лукянов, мудири маҳфили “Валдай” ва гардонандаи ин нишаст аз ӯ пурсид, ки демократия як низоми бузурги ҳукуматдорӣ аст, аммо дар ҷаҳони имрӯз бо мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ шуда, натиҷаҳои баръакс медиҳад, шояд он ба дарди Афғонистон нахӯрад?”. Ҳомид Карзай гуфт, ки ин демократияи Ҷон Керри нест, ин бояд демократияи мо бошад ва ӯ набояд биёяд ва раъйи моро баршуморад ё теъдоди раъйдиҳандагонро дар ин ё он минтақа дақиқ кунад.
Пас аз ин суханони Ҳомид Карзай ва изҳори ташаккури мудири маҳфили “Валдай” Владимир Путин, раисҷумҳури Русия луқмае партофта, дар ҳаққи Ҷон Керри, собиқ вазири корҳои хориҷии Амрико шӯхӣ кард: “Ҷон ку ҳисобро намефаҳмад. Ӯ моҳҳоро яку ду ҳисоб мекунад. Ҳамин тавр, ягон натиҷа нест (ханда). Ӯ бачаи хуб аст, аммо, ба назар мерасад, ҳанӯз риёзиро хуб наомӯхтааст”. Ва Ҳомид Карзай ҳам изофа намуд: “Ба қафо мешуморад!”.
Бо ҳамин шӯхии раисҷумҳури Русия баррасии суҳбатҳои Ҳомид Карзай дар маҳфил анҷом ёфт.

“Бачаи Амрико”
Ҳомид Карзай, ки соли 2001 бо кӯмаки Амрико дар Афғонистон ба қудрат расид ва дастнишондаи он арзёбӣ мешуд, пас аз канор рафтан аз қудрат дар соли 2014 ба мунтақиди ашаддии он табдил ёфт. Ҳамон сол яке аз сенаторони амрикоӣ эълон кард, ки Ҳомид Карзай дигар муттаҳиди Амрико нест. Соли 2015 Ҳомид Карзай ба Русия омад ва бо Владимир Путин вохӯрд.
Карзай ва Русия мавқеи ҳамсон доранд. Қабл аз ҳама, 1) ҳарду мухолифи ҳузури низомии Амрико дар Афғонистону минтақа ҳастанд ва 2) ҳарду Толибонро нерӯи сиёсии машруъ меҳисобанд. Аз ин сабаб, Карзай барои Амрико ба “бачаи бад”-и Амрико табдил ёфт.
Аммо дар суҳбатҳои Карзай як хати фикрӣ хеле рӯшан мушоҳида мешавад. Ӯ мехоҳад президенти Афғонистон шавад ва ҳама дарк кунанд, ки ӯ “бачаи Амрико” набуд, аз ин ба баъд, лӯхтаки дасти касе ҳам шуданӣ нест. Карзай номзади Русия, Чин, Эрон ва Покистон дар интихоботи ояндаи Афғонистон мехоҳад бошад. Паёми ӯ ҳам ин аст, ки нафаре ба ҷуз ӯ наметавонад онҳоро ба мақсад - коҳиши нуфузи Амрико ва аз ин ҳисоб, таъмини манофеъи онҳо - расонад. Ҳамчунон ӯ ба Амрико ин паёмро расонд, ки агар ӯ барнагардад, Афғонистон барои ИМА “Ветнами дуюм” хоҳад шуд. Пас ӯро дарёбед!

Фахриддини ХОЛБЕК

Хонданд 1620

Сарвазири собиқи Қирғизистон Сооронбой Ҷээнбеков дар интихоботи президентии ин кишвар, ки якшанбеи 15-уми октябр баргузор шуд, бо ба даст овардани раъйи бештар ғолиб омад. 

Тибқи маълумоти пешакии Комисияи марказии интихобот ва раъйпурсии Қирғизистон, дар интихоботи президентии ин кишвар ҳудуди 50% раъйдиҳандагон - 1 миллиону 692 ҳазор нафар иштирок кардаанд. Бино ба иттилои сомонаи Бахши хабарии Осиёи Марказӣ, беш аз 914 ҳазори онҳо (ҳудуди 54%) ба ҷонибдорӣ аз номзади Ҳизби ҳокими сотсиал-демократӣ Сооронбой Ҷээнбеков раъй додаанд.
Барои пирӯзӣ дар даври аввали интихобот номзадро зарур аст, ки беш аз 50%-и раъйи иштирокдоронро ба даст орад. Аз рақиби асосии Ҷээнбеков - раҳбари ҷиноҳи парламентии “Республика - Ота Журт” Омурбек Бабанов 564 ҳазор кас, ё 33,3%-и интихобкунандаҳо ҷонибдорӣ кардаанд.
Раиси Ҳизби “Бутун Қирғизистон” Адахон Мадумаров бо ба даст овардани 108 ҳазор овоз (ҳудуди 6,3%) дар ҷойи сеюм ва раҳбари Ҳизби “Оқ-Шумқор” Темир Сариев бо 42,7 ҳазор овоз дар зинаи чорум қарор доранд. Ба ҷонибдорӣ аз Таалатбек Масадиқов, ки ҷойи панҷумро соҳиб шудааст, 10,5 ҳазор нафар раъй додаанд.
Дар оғоз довталабони курсии президентӣ дар Қирғизистон тақрибан шаст нафарро ташкил медоданд. Аммо Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ танҳо 13 нафари онҳоро иҷоза дод, ки вориди рақобат шаванд. Аммо пас аз нашри варақаҳои раъйдиҳӣ чанде аз номзадҳо аз идомаи рақобат даст кашиданд. Қамчибек Тошиев, намояндаи ҳизби “Ота Ҷурт” аз аввалин номзадҳое буд, ки аз довтабалӣ барои курсии президентӣ даст кашид ва дар интихобот аз номзадии Сооронбой Ҷээнбеков ҳимоят кард. Ҳамзамон, раҳбари ҳизби “Онугуу-Прогресс” Бакит Торобоев низ ариза навишта, номзадияшро ба нафъи Омурбек Бабанов пас гирифт.
Дар интихоботи 15-уми октябри Қирғизистон ҷамъан 11 номзад, аз ҷумла як зан барои дарёфти курсии президентӣ рақобат карданд.
Натиҷаҳои интихоботи президентии Қирғизистон нишон медиҳад, ки Сооронбой Ҷээнбеков пирӯзиро ба даст овард, вале рақиби асосии ӯ Омурбек Бабанов гарчанде шикасташро дар интихобот қабул кард, вале мегӯяд, ки пирӯзии Ҷээнбеков шаффоф набуд.
Дар ин ҳол, Тоҷикистон бо кишвари Қирғизистон, ки ҳамсарҳад аст, то имрӯз аз рафти интихоботи ин кишвар ҳамвора пайгирӣ мекард ва то анҷоми раъйдиҳӣ интизори натиҷаҳо буд. Бархе аз коршиносони тоҷик низ бар он ақидаанд, ки интихоботи президентии Қирғизистон начандон шаффоф гузашт ва баъзе минтақаҳои ин кишвар, ки ба Тоҷикистон наздикӣ доранд, қариб ки аз ҷараёни ин раъйдиҳӣ бохабаранд.
Абдулғанӣ Маҳмадазимов, коршиноси тоҷик, ки айни замон дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд қарор дорад ва ин ноҳия ба навоҳии Қирғизистон наздикӣ дорад, аз мушоҳидаҳову дидаҳояш мегӯяд, ки интихоботи президентии Қирғизистон начандон шаффоф гузаштааст. Ӯ мегӯяд, ба мардум ташфиқотчиёни Сооронбой Ҷээнбеков наздики як моҳ зиёфат додаанд, то ин ки ба ҷонибдории сарвазир овоз диҳанд. Чӣ гунае ки худи ӯ мегӯяд: “Айни замон ман дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров қарор дорам, ки дар он тарафи роҳ ноҳияи Лайлаки Қирғизистон қарор дорад. Таассуроташ ҳамин ки, ҷониби Сооронбой Ҷээнбеков ва атрофиёнаш дар вилояти Ботканд ба мардум қариб як моҳ фақат зиёфат додаанд, то ин ки ба сарвазир раъй диҳанд. Бо ҳама тарафдорони худ, яъне ташвиқкунандагон маблағ ҷудо кардаанд. Рӯзи интихобот ҳамаи мардумро ба нуқтаи раъйдиҳӣ тавассути нақлиёт бурдаанд. Ин ҳамааш аломати он аст, ки интихобот ба пуррагӣ шаффоф набуд”.
Ин коршиноси тоҷик мегӯяд, ки гарчанде интихобот ба пуррагӣ шаффоф нагузашт, вале ҷониби мусбаташ он буд, ки бори нахуст дар Қирғизистон интихобот бо инқилобу зӯрӣ не, балки қонунӣ сурат гирифтааст.
- Шаффофиаш ҳамин аст, ки онҷо ҳуҷҷати бақайдгирии биометрӣ аст, тақаллубкориро ошкор мекунад. Лекин дигар омилҳоро васеъ истифода кардаанд. Ҷониби мусбаташ ҳамин ки, интихобот дар Қирғизистон бори аввал аст, ки тавассути инқилоб не, тавассути истифодаи зӯрӣ нею қонунӣ, тавассути интихобот гузашт,- қайд намуд ӯ.
Ба гуфтаи мақомоти Қирғизистон, зиёда аз ҳафтсад нозири хориҷӣ аз рафти интихобот пайгирӣ мекунанд. Тоҷикистон ҳам барои назорат аз ҷараёни интихоботи кишвари ҳамсояи худ ду нафарро фиристодааст. Вале то ба ҳол нозирон дар мавриди ношаффоф гузаштани интихобот садо баланд накардаанд.
Ин дар ҳолест, ки коршиноси дигари тоҷик Саъдӣ Ворисов интихоботи мазкурро дар Қирғизистон шаффоф меҳисобад ва мегӯяд, дар ҳоле, ки нозирони минтақавии байналмилалӣ ин интихоботро шаффоф хондаанд, ин интихобот шаффофу одилона аст.
- Дар миёни рақибони интихоботӣ маъмулан чунин иттиҳомот гоҳу ногоҳе садо медиҳанд, вале чун нозирони минтақавӣ ва байналмилалӣ назари мусбат дошта бошанд, пас он интихобот одилона ва шаффоф буда, баргузоршуда маҳсуб мешавад. То ба ҳол изҳори норизоятӣ аз тарафи нозирони минтақавӣ ва байналмилалӣ дар мавриди интихоботи Қирғизистон садо надодааст ва биноан, фикр мекунам интихоботи ҳамсоякишари мо интихоботи шаффоф буд,- мегӯяд ин коршиноси тоҷик.
Тоҷикистон бо Қирғизистон тахминан 976 километр марзи муштарак дорад. Гоҳо баҳсҳои марзӣ, даъвоҳои дастрасӣ ба обу захираҳои дигари табиии деҳаҳои наздимарзӣ аз мушкилотест, ки ба равобити ду кишвар таъсири худро мерасонад. Соли 2014 дар равобити ду кишвар мушкилоти марзӣ аз доғтарин масъалаҳо буд ва дар давоми як сол марзбонҳои ду тараф 30 муноқишаву таниши марзиро хомӯш кардаанд. Он сол дар маҷмуъ 6 нафар, аз ҷумла 4 шаҳрванди Тоҷикистон ба қатл расонида шуданд. Бархе умед бар он бастаанд, ки шояд пас аз ба сари қудрат омадани президенти нав ин мушкилиҳо ҳалли худро меёбанд.
Саъди Ворисов, коршиноси тоҷик бар он ақида аст, ки дар оянда Қирғизистон аз тарҳҳо ва иқдомоту ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаи энержӣ ҳимоя хоҳад кард. Ба қавли ӯ, оянда муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистон густариш ёфта, ин муносибатҳо барои беҳбуди об ва нерӯи обӣ заминаи хубро фароҳам меоварад.
- Мавзеъгириҳои ягонаи ду кишвар дар масоили об ва нерӯи обӣ заминаи хуби ҳамкориҳои ояндаи ду ҳамсоякишварро фароҳам кардааст ва дар оянда низ фикр мекунам ин ҳамкориҳо густариш пайдо мекунанд,- чунин иброз намуд ӯ.
Ахиран дар баробари президенти қаблии Қирғизистон Алмосбек Отамбоев ва президенти Русия Владимир Путин президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон низ бо номаи табрикотӣ президенти ояндаи ин кишвар Сооронбой Ҷээнбековро табрик намуда, мегӯяд: “Бо ибрози манфиатдории худ ба тавсеаву таъмиқи тамоми маҷмуи ҳамдастии Тоҷикистону Қирғизистон, изҳори итминон менамоям, ки мо метавонем бо саъйю талошҳои муштарак ҳамкориҳои кишварҳоямонро ба хотири ривоқу равнақи мардумонамон ба сатҳи сифатан нав барорем”.
Сооронбой Шарипович Ҷээнбеков 16-уми ноябри соли 1958 дар деҳаи Қара-Кулчаи вилояти Ӯш дар ҷануби Қирғизистон ба дунё омадааст. Айни замон 59 сол дорад. Ӯ фарзанди сеюми Шарип Ҷээнбеков маҳсуб меёбад. Хонаводаи Ҷеенбековҳо як хонаводаи пурнуфуз дар Ӯш ба шумор меравад ва ба авлоди жору аз қабилаи адигине тааллуқ доранд. Сооронбой Ҷээнбеков соли 1983 Донишкадаи кишоварзии Қирғизистон ба номи Константин Скрябинро бо ихтисоси зооинженер ва соли 2003 риштаи бухгалтерии Донишгоҳи аграрии Қирғизистонро хатм кардааст.
Ҳамчунин, Сооронбой Ҷээнбеков ду хоҳар ва як писару як духтар дорад, вале ҳаёти оилавиашро аз мазҳари ом пинҳон нигоҳ медорад.
Гуфта мешавад, ки натиҷаҳои интихобот то 4-уми ноябри имсол эълон хоҳад шуд. Моҳи декабр замони раёсати Алмосбек Отамбоев, раисҷумҳури кунунии Қирғизистон ба поён мерасад. Раисҷумҳури нав бояд то 7-уми декабр савганд ёд кунад.

Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ФАРАЖ”

Хонданд 536

Иқдоми абарқудрати ҷаҳонӣ

Окт 14, 2017
Диданд: 474

Стратегияи навбатии Амрико дар Афғонистону кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ

Қабули стратегияҳо дар самти минтақаҳои муайян аз ҷониби қудратҳои ҷаҳонӣ аслан собиткунандаи таҳкими мавқеъ, татбиқ ва амалисозии тарҳҳои геостратегӣ буда, дар доираи он ҳадафҳои гуногунҷабҳа дар асоси усули ҳифзи манфиатҳои ҳаётан муҳим густаришу инкишоф меёбанд ва амалӣ мегарданд. Бинобар ин, дилхоҳ стратегия ҳадаф ва вазифаҳои мушаххасро тарҳрезӣ менамояд.
Дар самти Афғонистону кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико стратегияи навбатӣ қабул кард ва 21-уми августи соли 2017 расман муаррифӣ намуд. Ин иқдом далели он мебошад, ки абарқудрати ҷаҳонӣ манфиатҳои геостратегии худро дар самти Афғонистон ба таври ҷиддӣ тақвият бахшида, ҳадаф дорад нуфуз ва ҷойгоҳи сиёсати худро то андозае тағйир диҳад. Тибқи ҳадафҳои стратегияи нав бояд консепсияи навсозии усули ҷангии Амрико дар бартарафсозии таҳдиду хатарҳои терроризм аз минтақа мартаҳ гардад. Худи мафҳуми стратегия баён менамояд, ки фаъолияти ИМА мақсаднок буда, барои ноил шудан ба ҳадафҳои геостратегӣ ва ба даст овардани натиҷаҳои нақшавӣ бо назардошти дурнамои дарозмуддат, пурзӯргардонии нуфузи низомӣ дар минтақа нигаронида шудааст. Вале, бояд зикр намуд, ки стратегияи нав ҳадаф ва вазифаҳои тактикӣ, стратегии худро дорад. Қисмати тактикӣ, ки бештар характери ташкилӣ ва омодагӣ дорад, дар мадди аввал матраҳ мегардад. Масалан, такмил ва интиқоли нерӯи изофа, омӯзиши вазъ, банақшагирии амалиётҳои мушаххаси мақсаднок, муайян намудани самтҳои осебпазир ва ғайра. Баъдан, вазифаҳои стратегӣ, ки дар он ҳадафҳои дарозмуддат бо назардошти тағйиру таҳаввулоти босуръати вазъи геополитикии минтақа матраҳ мегардад. ИМА тариқи стратегияи нав неруҳои мусаллаҳи худро дар қаламрави Афғонистон водор месозад, ки фаъолияти худро ба таври ҷиддӣ тақвият бахшида, барои иҷрои стратегияи нав, ки имрӯз дар назди онҳо қарор дорад, омода бошанд. Тибқи мувофиқатномаи байниҳукуматӣ Амрико дар 9 қаламрави Афғонистон пойгоҳҳои низомӣ сохтааст, ки ҳайати шахсии онҳо тақрибан беш аз 11 000 нафар сарбозро ташкил медиҳанд. Неруҳои ИМА ва Паймони Атлантики шимолӣ - НАТО дар Афғонистон дорои имтиёзҳои дипломатӣ буда, қудрати низомии онҳо ҳамеша махфӣ мебошад.
19-уми сентябри соли 2017 вазири дифои ИМА Ҷеймс Мэттис изҳорот дод, ки неруҳои иловагӣ бо теъдоди 3000 сарбоз ба Афғонистон ирсол шуд ва аксари онҳо аллакай ба макони хизмат расидаанд.
Бояд зикр намуд, ки қаблан чунин стратегияҳои Амрико бо иштироки шарикони аврупоии Вашингтон дар Афғонистон қабул ва муаррифӣ шуда буданд. Аммо неруҳои НАТО бо роҳбарии ИМА, тӯли 16 соли ҳузури худ дар Афғонистон стратегия ва барномаҳои худро пурра дар шакли зарурӣ иҷро накарданд ва терроризм ба таври қатъӣ поксозӣ нашуд. Албатта, дар масъалаҳои амниятӣ ва рушди иқтисодӣ баъзе дастовардҳои ҷиддии назаррас мушоҳида мешавад. Вале имрӯз мебинем, ки Афғонистон ноором боқӣ монда, зуҳуроти ниҳоят хатарнок - терроризм, экстремизми динӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, дигар ҷиноятҳои муташаккили фаромарзӣ густариш ёфтанд, инчунин бархӯрди манофеи абарқудратҳо дар минтақа аз байн нарафтанд, балки ба маротиб ин падидаҳои номатлуб афзоиш ёфтаанд. Ба ҳар сурат, воқеиятҳои минтақа тақозо менамояд, ки дар умум стратегияи ҷангии Амрико дар Афғонистонро метавон то андозае ноком номид.
Бояд дарк кард, ки Афғонистон дар ояндаи наздик зери таъсири сиёсати Амрико хоҳад монд ва ҳар гуна дахолати дигар қудратҳо ба сиёсати матраҳшудаи имрӯзаи ин кишвар ҳатман таҳти фишорҳои сиёсии ИМА ва Ғарб қарор мегирад. Ҳукумати феълии Афғонистон бо ҳимояти Амрико ва кишварҳои аврупоӣ таъсис шуда, як шакли хоси худро интихоб намудааст. Бо сарфи миллиардҳо доллари амрикоӣ дастгоҳи ҳукумати Афғонистон, ниҳодҳои дигари давлатӣ, неруҳои мусаллаҳи он, ҳукуматҳои иҷроия дар маҳалҳо ва ғайра пурра таъмин ва то ҳол нигоҳдорӣ карда мешаванд. Масалан, аз соли 2001 то инҷониб ИМА тақрибан 715 миллиард долларро дар амалиёти низомӣ дар Афғонистон сарф кардааст.
Дар айни ҳол, тамоми самтҳои фаъолияти ҳукумати марказӣ аз маблағгузории Амрико ва ҷомеаи ҷаҳонӣ ба пуррагӣ вобаста шудааст. Дар сурати қатъ гаштани дастгириҳои молиявӣ, дастовардҳо ба зудӣ хароб мегарданд. Чунин ҳолати вобастагии ҷиддиро роҳбарон ва шахсони бонуфузи Афғонистон хуб дарк мекунанд ва медонанд, ки таваҷҷуҳи тамоми ҷаҳон ба мушкилоти Афғонистон танҳо дар ҳоле зоҳир мегардад, ки мубориза ба муқобили Толибон ва «ифротгароии динӣ» сурат гирад. Дар ин раванд низ Вашингтон омода аст барои ҳифзу тақвияти ин ҳукумат тамоми талоши сиёсӣ, иқтисодӣ ва низомиро ба харҷ диҳад.
Самти дигари вобастагӣ аз Амрико - ин мабдағгузории пайвастаи молиявӣ ба буҷаи Афғонистон мебошад. Масалан, буҷаи низомии кишвар ҳудуди 11,6 млрд долларро ташкил медиҳад, ки он аз ҳисоби Амрико ва дигар шарикони аврупоии сармоягузор маблағгузорӣ мешавад. Кишварҳои узви НАТО солона 4,5 миллиард долларро барои тақвияти сарбозон ва қувваҳои амниятии Афғонистон то соли 2020 маблағгузорӣ мекунанд.
Бояд зикр намуд, ки аз оғози ҷанг дар Афғонистон то имрӯз зиёда аз 2,3 ҳазор сарбози амрикоӣ кушта шуданд ва тақрибан 18 ҳазор нафар маҷруҳ гаштанд.
Теъдоди неруҳои мусаллаҳи Афғонистон беш аз 352 000 нафар буда, 195 000 нафарашонро неруҳои Вазорати дифоъ (урдуи миллӣ), 157 000 нафари онҳоро кормандони полис (неруҳои дохила) ва беш аз 30 000 нафарро командони амнияти миллӣ ташкил медиҳанд. Дар байни неруҳои мусаллаҳ бригадаи махсуси «Командос» бо теъдоди беш аз 17 000 нафар ташкил шудааст. Президенти Афғонистон Ашраф Ғанӣ тасмим гирифтааст теъдоди ин гуруҳи махсусро то 30 000 расонад. Гарчи имрӯз ин неруҳо аз назари теъдод зиёд буда, яке аз қавитарин неруҳои мусаллаҳи минтақа ба ҳисоб мераванд, аммо масъалаи таъмини маошу хӯрок, сӯзишворӣ, силоҳу лавозимоти ҷангӣ ва харҷҳои рӯзмарра, ки ба буҷаи низомӣ вобаста мебошанд, мушкилот доранд.
ИМА тибқи мувофиқатномаи ҳамкориҳои стратегӣ дар қаламрави Афғоистон 9 пойгоҳи низомӣ бунёд намудааст. Пойгоҳҳои низомӣ дар минтақаҳои Кобул, Мазори Шариф, Қандаҳор, Ҳилманд, Ҳирот, Багром, Гардез, Ҷалолобод ва Шиндон ҷой гирифтаанд. Ҳайати шахсии онҳо тақрибан то 11 000 нафар сарбоз ва беш аз 4 000 кормандони фаннию мулкиро дар бар мегиранд. Мувофиқи стратегияи нав ба пойгоҳи Багром (наздикии Кобул) ва пойгоҳи Шиндон (вилояти Ҳирот, ҳаммарзи Эрон) аҳамияти махсус дода шуда, асосан дар онҳо ҷойгиршавии базаҳои бузурги ҳарбию ҳавоӣ пешбинӣ мешавад. Теъдоди умумии неруҳои НАТО дар Афғонистон бошад, беш аз 12 000 сарбозро ташкил медиҳанд ва дар назар аст то 15 000 нафар афзоиш ёбад.
Воқеият ин аст, ки Амрико дар қаламрави Афғонистон пойгоҳҳои низомӣ ва теъдоди муайяни неруро дорад. Дар доираи барномаҳо равандҳои таҳаввулот дар минтақа ва дар ҷабҳаҳои набард ҳамеша аз ҷониби онҳо назорат ва мудирият мешаванд. Ҳамзамон тамоми шохаҳои ҳокимияти давлатдорӣ ва бахшҳои амниятӣ таҳти назорати амрикоиҳо мебошад. Бинобар ин, савол ба миён меояд, ки зарурияти татбиқи чунин як стратегияи навбатӣ - ин мавзуъ барои ташкили фазои иттилоотӣ бошад?
Нуктаи муҳими дигар ин аст, ки имрӯзҳо вазъият дар кишвар ноором ва мураккаб боқӣ мемонад, стратегияҳои қаблӣ дар таъмини амният нақши худро пурра иҷро накарданд. Дар ин раванд мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки баъзе аз қудратҳои ҷаҳонӣ ва минтақавӣ маҳз идомаи вазъи ноором ва ташаккул наёфтани ҳукумати қавии марказӣ дар ин кишварро ба манфиати худ медонанд. Нооромии Афғонистон то андозае ҷавобгӯи манфиатҳои онҳо шудааст. Таҳаввулоти ҷиддии равандҳои геополитикӣ дар минтақа ва таҳдид ва хатарҳои нав сабаби чунин иқдоми Амрико гаштааст.
Дар таҳаввулоти геополитии минтақа набояд афзоиши мухолифони давлатро нодида гирифт, зеро неруи Толибон, ки айни ҳол теъдодашон ба беш аз 35 ҳазор ҷангҷӯй расидааст, дар тадбиқи стартегияҳои Амрико ва шарикони аврупоӣ таъсири манфии қобили мулоҳиза доранд.
Бояд хуб бидонем, ки дар айни замон Толибон чӣ андоза бо амрикоиҳо мувофиқ ҳастанд ё нестанд, робита доранд ва ё надоранд. Вале вобаста ба тағйирёбии вазъ метавон хулоса кард, ки дар стратегияҳои қаблии амрикоиҳо ва англисҳо ба таври қатъӣ поксозӣ кардани Толибон дар қаламрави Афғонистон вазифагузорӣ нашудааст. Бо он сабаб, ки амрикоиҳо тариқи дафтари расмии Толибон дар Қатар мустақиман музокирот мекарданд ва то андозае фаъолияти онҳоро таҳти назорат гирифта буданд.
Баъд аз таҳаввулоти ҷиддӣ дар равандҳои сиёсӣ ва ҳарбии Афғонистон, шакли ягонаи низоми Толибон низ тағйир ёфт ва дар қаламрави Афғонистон толибони ба ном русӣ, чинӣ, эронӣ, покистонӣ дар раванди шаклгирӣ қарор доранд ва ин падида пеш аз ҳама ба манфиатҳо ва ҳадафҳои Амрико дар минтақа хатарзо шудааст. Ҳамзамон, ИМА аз неруҳои қудратманди таъсиргузор ба вазъи Афғонистон, ба мисли Русия, Чин ва Эрон, ки шарикони беэътимоди Амрико ба ҳисоб мераванд, изҳори ташвиш дорад. Покистон бошад, дар қазияи Афғонистон бо услуби хоси худ ҳамеша кишвари пуртаъсир боқӣ хоҳад монд. Вашингтон чунин таҳаввулотро дарк мекунад ва мебинад, ки муносибати абарқудратҳо дар атрофи Афғонистон бештар рушд дорад. Бинобар ин, дар чунин раванд стратегияи навбатии Амрико дархости замон ва зарурати воқеиро тақозо мекунад.
Ҳадафи дигари ин стратегия тақвиятбахшии қудрати низомӣ ва паст намудани нуфузи қудратҳои таъсиррасон дар Афғонистон ба ҳисоб меравад.
Натиҷаи омӯзиш ва таҳлили вазъи имрӯзаи Афғонистон нишон медиҳад, ки эҳтимол аст вазъияти сиёсӣ ва амниятӣ дар ин кишвар то соли 2018 хатарнок ва таҳдидовар шавад. Новобаста аз он, ки стратегияи нави Амрико қабул шуд ва неруҳои НАТО ва ИМА афзоиш ёфтаанд, ҳаракати “Толибон" дар самтҳои набард муваффақ шуда истодаанд. Муборизаи неруҳои амниятии Афғонистон дар натиҷаи амалиётҳои густурдаи Толибон, талафоти зиёди ҷонӣ, афзоиши теъдоди низомиёни худсарона тарк намудаи ҷои хизмат ва роҳбарии нодурусти афсарон, ки қобилият ва тавоноии ҷангии онҳо таъсири манфӣ мерасонад. Дар сурате, ки ба падидаи хатарноке дар Афғонистон бо номи ДОИШ рӯ ба рӯ ҳастем, феълан, бидуни шак ҷобаҷошавии неруҳои ДОИШ дар шимол ва шимолу шарқи Афғонистон хатарҳои нав барои амнияти минтақа эҷод намудааст. Ин омил низ ИМА-ро водор сохтааст, то стратегияи ҷангро тағйир диҳад.
Заъфи стратегияи навбатии ИМА дар он аст, ки бо вуҷуди харҷу талошу заҳмати зиёд, неруҳои эътилофи байналмилалӣ, доираҳои васеи мардумии Афғонистон ҳузури неруҳои эътилофи байналмилалии зиддитеррористиро дар кишвар қабул надоранд. Вусъат ёфтани чунин падидаҳо дар ҷомеа ба амалишавии стратегияи нав таъсири ҷиддӣ мерасонад.
Аз ин лиҳоз, нисбати стратегияи навбатии ИМА мавқеъгирӣ бамаврид мебошад. Таҳлили моҳияти стратегияи нав нишон медиҳад, ки он барои расидан ба се ҳадафи геостратегӣ дар минтақа равона шудааст:
- Тақвияти ҳузури низомии ИМА дар Афғонистон вобаста ба талоши қудратҳои таъсиррасон, ба мисли Русия, Чин ва Эрон дар самти комилан хориҷ шудани неруҳои ИМА ва кишварҳои ғарбӣ аз Афғонистон. Ихтилофҳое, ки ин кишварҳо дар самтҳои гуногун доранд, ба манфиатҳои ҳамдигар дар Афғонистон таъсири ҷиддӣ мегузорад.
- Боло бурдани сатҳи таъсири ИМА дар минтақаҳои ҳаммарз бо Афғонистон - Осиёи Марказӣ, қисми Шарқии Ҷумҳурии Халқии Хитой. Эҳтимоли зиёд меравад, ки барои расидан ба ин мақсад ИМА теъдоди низомиёни худро дар вилоятҳои шимолии Афғонистон боло мебарад.
- Ба вуҷуд овардани шароити мусоид барои тақвими ҳузури иқтисодии ИМА дар Афғонистон ва минтақа. Яке аз рақибони асосии ИМА дар минтақа Ҷумҳурии Халқии Хитой мебошад, ки бузургтарин сармоягузор дар иқтисоди кишварҳои Осиёи Миёна ва Афғонистон маҳсуб меёбад.
Ташкили пойгоҳи қавии низомии ИМА дар Афғонистон барои идора кардани равандҳои сиёсӣ дар Покистону Эрон шароити мусоид фароҳам месозад. Дар шароити шиддат гирифтани вазъияти низомӣ - сиёсӣ дар музофотҳои ғарбии Покистон ва шиддат гирифтани рақобат бо Эрон, ҳузури низомӣ дар Афғонистон барои расидан ба ҳадафҳои ИМА мусоидат менамояд.

Саймуддин МИРЗОЕВ,
корманди Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 474

Гузашти солҳо аз хунрезиҳо дар Сурия, ки гоҳе майдони кашмакашҳои неруҳои давлативу зиддидавлатӣ буд ва баъдан ба оташи ҷанги гуруҳҳои ситезаҷӯи бегона печид, як рушаниеро падидор намеорад. Ба ин майдон торафт қувваҳои дигару неруҳои нав ворид мешаванд. Давлатҳои нав кашида мешаванд. Аммо ҳамоно қудрати аслӣ ҳамон Амрикову Русияанд, ки ба хотири ҳифзи манофеъи геополитикӣ бо баҳсҳои дурударозу беҳосил сарнавишти мардуми ин кишварро ба самти номуайян кашидаанд.

Дар миён давлати яҳудӣ аз қабл бозингари пасипардагӣ буд. Паси парда ба нукарони арабаш дастур медод, ки чӣ бояд кунанд. Аммо ин авохир ошкоро вориди амал шудааст. Ва баҳонаи он вуруди Эрону шикасти қарибулвуқуъи ДОИШ аст. Исроил аз ин шикаст бонги изтироб мезанад ва мегӯяд дар ҳоли аз майдон берун шудани ДОИШ Эрон дар Сурия мавқеъ пайдо мекунад ва ин зидди манфиатҳои Тел-Авив аст.
Исроил борҳо мавозеъи неруҳои ба ҳам мухолиф дар Сурияро мушакборону бомбборон кардааст. Ва ҳоло аз бими Эрон гоҳ ба Русия ва гоҳи дигар ба ИМА рӯ меорад, то изтиробашро расонад ва аз онҳо хоҳад дар тасмимҳои худ манфиати давлати яҳудӣ дар минтақаро фаромӯш накунанд. Маъмулан Исроил ин манфиатҳоро пардапӯшона “ҳимояи яҳудиён” унвон мекунад.
23-юми августи соли равон сарвазири Исроил ғайримунтазира ва бидуни эълони қаблӣ вориди Сочӣ шуд ва дар қароргоҳи президенти Русия бо Владимир Путин мулоқот кард. Хабаргузориҳо навишта буданд, ки сарвари давлати яҳудӣ вақтҳои охир хеле тез-тез рӯ ба Русия меорад ва ҳоло ҳам, ки ба Сочӣ рафтааст, ин ҳамон мададхоҳӣ ва ё ҳамоҳанг намудани талошҳо дар Сурия ва масъалагузорӣ назди Путин аст.
Расонаҳои хабарии Исроил навиштанд, ки Натанёҳу талош мекунад Русияро ба чизе мутақоид созад, ки Вашингтонро натавонист мутақоид кунад. Аммо дар сафари Сочӣ ҳамроҳ бо сарвазир сарвари идораи истихборотии Тел-Авив Йосси Коэн ва сарвари Шӯрои амнияти миллии Исроил Меир Бен-Шабат низ буданд. Бино ба навиштаи DEBKAfile ин мулоқот бештар аз 3 соат давом кард.
Коршиносони Исроил дар шарҳу тавзеҳи худ оиди ин сафар иброз доштанд, ки ба назар мерасад сарвари давлати яҳудиро на танҳо ҳузури воҳидҳои ҳарбии Эрон дар Сурия, балки анҷоми қарибулвуқъи ҷанги дохилӣ дар ин кишвар ба ташвиш овардааст. Яъне, Исроил намехоҳад ин буҳрон поён ёбад, чун дар анҷоми он бесуботӣ дар кишвари худро мебинад.
Ин манобеъ гуфтаанд, ки дурнамои хатми ҷанг ба нафъи Исроил нест. Ин ҳам дар ҳолест, ки дар рӯзҳои наздик неруҳои давлати Сурия ва Лубнон муваффақ ба он хоҳанд буд, ки охирин пойгоҳи “Давлати исломӣ” дар Каламуни Ғарбиро, ки ҳаммарз бо Исроил аст, саркӯб ва шикаст диҳанд. Интизор меравад, ки баъди ин неруҳои муштараки давлативу арабӣ поксозии қаламрави ҳаммарз бо Исроилро шуруъ хоҳанд кард. Ҳар маконе, ки пок мешавад, он ҷо неруҳои давлатӣ ва лубнонӣ мустақар мешаванд. Бими Исроил дар он аст, ки ин таҳкими нерӯ дар марзаш хатар ба амнияташ дорад.
Аз сӯйи дигар Исроил ҳоло ҳам намехоҳад Сурия ба манотиқи ишғолии баландиҳои Ҷавлон баргардад ва ин дар дохили Исроил вазъи Натанёҳуро ба мушкил рӯ ба рӯ мекунад. Зеро дар ин ҳолат барнома са сиёсати пуштибонӣ аз мухолифони Асад шикаст мехӯрад. Ин ҳолат метавонад зарбаи сахте ба кобинаи бе ин ҳам дар ҳоли таназзули Натанёҳу занад.
Таҳлилгарон мегӯянд сарвазири давлати яҳудӣ ҳоло дар ҳоли ногуворе монда ва ҳатто дигар наметавонад аз ҷониби “Ал-қоида” низ вориди ҷанг шавад ва ё ҳаддиақал ин гуруҳи ситезаҷӯро мадади моливу силоҳ кунад. Инро Натанёҳу дар Вашингтон дар миён гузошта буд, аммо муттаҳидони амрикоияш аз он пуштибонӣ накарданд.
Вақте Кохи Сафед тарҳҳои пешниҳодии Тел-Авивро рад кард, манзараи дигар пеши чашми Натанёҳу ҳувайдо шуд. Ин ҳузури густардаи Эрон дар Сурия баъди шикасти ДОИШ ва “Ал-қоида” ва ҳамдастии Асад бо шиаҳои Эрону Лубнон ва сангаргирии муштарак алайҳи Исроил. Дарвоқеъ агар ин гуна ҳолат пеш ояд, кас намедонад Исроилро чӣ сарнавиште интизор аст. Дар ин ҳол Исроилро лозим меояд кулли нерӯи ҷанговари худро дар як “хати сурх” алайҳи Эрон ва “Ҳизбуллоҳ”-и Лубнон сарҷамъ кунад.
Аммо ин мушкили ягона нест. Бино ба навиштаи расонаҳои исроилӣ дар 13 километраи майдони ҷанг дар марзи ғарбии минтақаи ҷануби ташаннуҷзои Сурия 10 посгоҳи нозирони ҳарбии посдорони сулҳи Русия (ҳоло ду ротаи пулиси ҳарбии Ингушистон дар он навбатдорӣ мекунад) гузошта шудааст. Ва салоҳияти он аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ пазируфта шуда ва ИМА низ ба он мухолиф нест.
Исроил аз оғоз зидди ин тасмим буд ва намехост он нозирони сулҳ аз Русия дар наздикии марзҳояш ҳузур дошта бошанд. Онҳо басо озодона дида метавонанд, ки оё неруҳои “Ҳизбуллоҳ” ва ё Эрон ба самти Исроил ҳаракат мекунанд ва ё на. Ин ҳам дар ҳолест, ки дар наздиктарин фурсат барои Асад зарурате ҳам пеш намеояд, ки дар марз бо Исроил неруҳо аз Эрон ё Лубнон ҷобаҷо шаванд. Чун барои ин худи Димишқ қувваҳои кофӣ дар ихтиёр дорад ва ҳатман сарбозони худро хоҳад гузошт. Ва Натанёҳу дар Маскав ин масъаларо дар миён гузошт, ки Путин фишор орад, то Асад эроониёнро дар наздикии марзҳояш бо Исроил нагузорад.
Машҳуртарин нашрияи чопи Исроил «Маарив» менависад, ки мулоқоти Натанёҳу бо Путин дар Маскав муваффақияти чандоне надошт. Ба назар мерасад Исроил дар миқёси байналмилалӣ дар муносибат бо Эрон муттаҳидони воқеъӣ надорад. Ин нашрия боз навиштааст, ки ба ин худи Натанёҳу гунаҳгор аст, чун дар сиёсатҳои худ натавонист пуштибонии сиёсатмадорони ғарбиро ба даст орад
Бинёмин Натанёҳу ин ақидаро аз хеле замоне талқин мекунад, ки Эрон ба дунболи оғози як ҷанг бо Исроил аст. Вай мегӯяд, ягона кишваре, ки ба ҳаққи вуҷуд надоштани Исроил таъкид мекунад, ин Эрон аст. Аз ин рӯ дар гузашта ҳама тавофуқоти байналмилалӣ бо Эронро Исроил ба боди интиқод кашида буд. Ҳоло ҳам ки мебинад бо баҳонаи ёрӣ ба Сурия ҷиҳати шикасти ДОИШ ба марзҳои Исроил худро наздик мекунад, ин ҳадафаш рушантар мешавад.
Баъди бозгашташ аз Сочӣ сарвазири давлати яҳудӣ дар суҳбат бо шабакаи телевизионии 20-и мамлакаташ Эронро ба он муттаҳам кард, ки талош мекунад ба як ҷанги нав алайҳи Исроил доман занад. Вай гуфт, ки “Эрон бо ҳамин ҳадаф низ неруҳои ҳарбии худро дар манотиқе, ки ДОЪИШ онҳоро тарк мекунад мустақар месозад.” Ба андешаи Натанёҳу дар ҳамин ду ҳафтаи охир вазъ дар Ховари Миёна рӯ ба тағйир овардааст ва эҳтимоли он вуҷуд дорад, ки ҷомеаи байналмилалӣ бар ДОИШ пирӯз шавад. Бадии ин иттифоқотро Натанёҳу дар он мебинад, ки Эрон қудратмандтар мешавад ва худро дар манотиқе, ки қаблан зери тасарруфи ДОИШ буд, мустақар месозад. Вай гуфт: “Эрон ин мавзуъро махфӣ намекунад, ки дар ҳоли барномарезӣ барои истиқрори ҳарбиёнаш ва неруҳои ҳавоӣ, дарёӣ ва заминиаш дар манотиқе аз Сурия аст, ки ДОЪИШ аз онҷо хориҷ шудааст. Ва оғози ҷанг алайҳи Исроил аст. Возеҳ аст, ки ин тағйир, мо ва кишварҳои минтақа ва ба назарам кулли ҷаҳонро таҳдид мекунад.”
Ба сурати умум дида мешавад, ки аз поёни ҷанг дар Сурия танҳо давлате ошкоро изҳори нороҳатӣ мекунад, ин Исроил аст.

Фирӯзи Муҳаммад 

Хонданд 1624

Хабари рӯз

Календар

« Август 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Минбари сардабир

  • занакГАП

    Ҳама аз дард менолад, вале ҳар кас ба таври худ,…

Нигоҳи хос

  • ХОСта

    Ба дилхоҳ савол ҷавоб додан мумкин аст, агар дуруст саволгузорӣ…
  • Хоҳиш ва ҳадаф

    «Агар Шумо хоҳед, ки ҳаёти хушбахтона дошта бошед, бояд алоқаманд…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.