.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Сиёсат

Ҳайфи себи хубонӣ?!

Окт 28, 2017
Хонданд: 885

Дар Хоҷагии давлатии тухмипарварии ба номи А. Назирови ноҳияи Файзобод, дақиқтараш, дар деҳаи Фатҳобод солҳои қаблӣ 1 гектар боғоти ҳосилхези себи хубонӣ ҷойгир буд, ки соле ба ҳисоби миёна зиёда аз 80 тонна себи хубонӣ медоду дастурхони аҳолиро ғанӣ мегардонд.

Собиқ раиси Кумитаи заминсозии ноҳия Илҳом Ҳасанов барои бунёди манзили истиқоматӣ ба 3-4 нафар аз боғоти 1-гектара замин ҷудо карда, сертификат додааст, ки ба ҳақиқат рост намеояд. Нафароне, ки аз овардани ному насабашон худдорӣ мекунам, дар майдони зиёда аз 0,20 га ниҳолҳои себи ҳосидеҳро бурида решакан карданд, ки раҳми кас меояд.
Агар масъулони Кумитаи заминсозӣ ва нафароне, ки барои бунёди манзилҳои истиқоматӣ себҳоро решакан карданд, як ниҳол мешинонданду ба воя мерасониданд, шояд дилашон месӯхту мақоли «тарбурӣ - сарбурӣ»-ро амалӣ намекарданд.
Паранда бо умед лона месозаду фарзанд ба дунё меорад. Деҳқон ниҳол мешинонаду онро ба воя мерасонад, то ниҳолаш бор ораду мардум ком ширин кунанд. Агар лонаи парандаро вайрон кунем, дарахтони ҳосилдеҳро бурида партоем, на Худо мебахшаду на бандааш.
Наход нисбати себҳои хубонӣ ин қадар бераҳмӣ кунем!?...

Додои ҲАҚҶӮЙ

Хонданд 885

Рӯзҳои охир дар тамоми шабакаҳои ВАО-и Ғарб ва Шарқ масъалаи раъйпурсии умумихалқии Каталония барои дарёфти истиқлолияти худ мавриди муҳокимаву баррасии дуру дароз қарор гирифтааст. Ҳар як хабарнигор, таҳлилгар ва сиёсатмадорони дунё ин воқеаро аз диди хеш таҳлил менамоянд.

Ҳоло бошад ба таърихи ин ҷомеаи худмухтор, ки талаби истиқлолиятро дорад, дар зер руҷуъ мекунем:
Каталония таърихи беш аз 1000 сола дошта, ҳанӯз дар асри 12 шоҳигарии Каталония ва Арагон таъсис ёфта буд, ки аз ҳамон давра худмухтории дохилӣ ва қавонуни худро нигоҳ доштааст. Аммо дар гузашта аз тарафи каталониягиҳо дар ҳайати шоҳигарии Испания бисёр шӯришҳо ба роҳ монда шудааст, то истиқлолият ба даст оваранд. Соли 1871 Каталония ҳатто кӯшиши аз ҳудуди Испания мустақил шуданро карда буд, вале пас аз гуфтушуниди тарафайн бо ҳукумати марказӣ он дар ҳайати Шоҳигарии Испания монд.
Ҳаракатҳо ва ҷунбишҳои ҷудоихоҳонаи Каталонияи муосир аз ибтидои асри 20 падид омада буд. Соли 1901 ҳукумати Испания мавҷудияти миллати каталонро пазируфт, ки боиси аз нав зинда шудан ва ташаккул ёфтани фаҳимиши аҳолии Каталония дар хусуси ташкили давлати соҳибистиқлол гардид.
Соли 1979 ба мақоми худмухторӣ соҳиб гардид, ки пас аз он забони каталонӣ ҳам мақоми расмиро касб намуд. Солҳои охир забони каталонӣ дар ҳаёти иҷтимоиву сиёсии Каталония хело муҳим гардидааст. Аз рӯи таҳқиқи пажуҳишгари итолиёвӣ Ҷ.Поггесчи қариб 90%-и аҳолии Каталония ин забонро медонанд. Дигар масъалаи ҷудоихоҳии мардуми Каталония ин дарёфти мақоми забони каталонӣ дар байни дигар забонҳои Иттиҳоди Аврупо мебошад.
Сабаби дигари иддаои аҳолии Каталония барои истиқлолият - фарҳангу таърихи ин сарзамин мебошад, ки аз таъриху фарҳанги дигар минтақаҳои Испания тафовути куллӣ дорад. Парчами кунунии Каталония - ливои тоҷи арагорнии «senyera», ки аз 4 хати уфуқӣ дар заминаи зард иборат аст, мебошад. Инчунин Ҳукумати Кастилия – Женералитет дар пешбарии ғояи аслияти каталонӣ, ҳам дар аслияти миллӣ ва ҳам сиёсӣ нақши муҳимро мебозад. Бо нашри китобҳо дар бораи Каталония ва тарғиби он ҳамчун давлати алоҳида на танҳо бо забони каталонӣ, балки бо забонҳои англисӣ, олмонӣ, русӣ ва дигар забонҳои Аврупо аз тарафи Женералитет сурат мегирад. Бояд иброз дошт, ки дар китоби «Каталония – давлат бо ҳарфи бузург» Каталонияро ҳамчун «давлати Аврупоӣ» қаламдод карда, инчунин онро «давлати қарни 21, ки дорои забони худ ва фарҳанги ба худ хос» номидааст, ки «дорои анъанаи якчанд асраи идҳои миллӣ ва дигар арзишҳои миллӣ, ки мутобиқ ба талаботи муосир дар сатҳи дигар давлатҳои Аврупо мебошад, имконият фароҳам меоварад, ки ин миллат бо боварӣ ва умед ба ояндаи хеш назар кунанд» тасвир гардидааст.
Фаромӯш набояд кард, ки соли 2006 дар Каталония мақоми нави худмухторӣ бо васеъ намудани мустақилияти молиявӣ қабул шуд.
Асоси иқтисодии минтақа сабаби дигари иддаои ҷудоихоҳони каталонӣ барои истиқлолият гардид. Каталония 19 дар сади ММД-ро истеҳсол мекунад. Соли 2016 ММД-и Каталония 1/5 ҳиссаи ММД-и кишварро ташкил дод. Ҳамасола Каталония ба буҷаи давлат аз 5 то 16 миллиард евро бештар аз маблағе, ки аз тарафи ҳукумати марказӣ дода мешавад, месупорад. Ин боис гардид, ки миллатчиён иддао карданд, ки Каталония дар воқеъ тамоми кишварро «мехӯронад». Ва ин аз тарафи аҳолии минтақа сахт дастгирӣ гардид. ММД-ии Каталония ба ММД-ии Финландия ва Дания баробар буда, беш аз ММД-ии Ирландия мебошад. ММД ба сари аҳолӣ қариб баробари Олмон ва бештар аз Юнон ва Португалия мебошад. Сатҳи содирот ба Финландия баробар ва аз Португалия бештар мебошад. Коҳишёбии фазои ягонаи иқтисодиву иҷтимоӣ, ки натиҷаи буҳрони муосири Аврупо мебошад, ба Каталония ҳамчун яке аз минтақаҳои аз рӯи иқтисодиёт рушдкардаи Испания як омили ҷудошавӣ гардид. Чӣ хеле, ки директори маркази пажуҳиши ҳизбӣ-сиёсии Институти Аврупои Академияи илмҳои Русия Владимир Швейтсар мегӯяд, дар Каталония сабабҳои ҷудоихоҳӣ хусусияти таърихӣ дорад, аммо таъсири омилҳои иқтисодиро аз мадди назар дур набояд сохт. «Худи буҳрон ҳеҷ нақшеро бозӣ намекунад, баръакс бо ҳама шаклҳои буҳрон дар чаҳорчӯбаи давлати бузург ва ягонагӣ мубориза бурдан осонтар назар ба он ки дар парокандагӣ мубориза бубаранд. Бовар дорам, ки ҳама хоҳиши ҷудохоҳ шуданро надорад, вале аз марказ минтақаҳои худро таҳти фишор қарор додан мехоҳанд».
Маҳз ин сабаб гардид, ки ҳукумати Каталония қадами хешро ба сӯи ба даст овардани истиқлолият гузошт. Солҳои минбаъда, аниқтараш солҳои 2009-2010 пурсишҳои ғайрирасмӣ роҷеъ ба истиқлолияти Каталония байни мардум гузаронида шуд, ки дар он 90 дар сади аҳолӣ ба тарафдории истиқлолият раъй доданд. Моҳи сентябри соли 2012 дар тамоми қаламрави Каталония намоиши оммавӣ бо иштироки беш аз 1,5 миллион нафар таҳти шиори «Каталония – давлати нави Аврупо» сурат гирифт. Пас аз ба даст овардани натиҷаи интихоботи минтақавӣ, 23 январи соли 2013 парлумони Каталония Эъломия дар бораи соҳибихтиёриро эълон намуд ва соли 2014 раъйпурсии умумихалқӣ барои ба тамом аз ҳайати Испания ҷудо гардидан интихоботро ба нақша гирифт. Аммо ин кӯшиш аз тарафи суди Конститутсионии Испания ғайриқонунӣ эълон гардида, пешгирӣ карда шуд.
Вале бо ин оташи қалби Каталониягиҳо хомӯш нагардид. Ин навбат 27 октябри соли 2015 гуруҳҳои ҷудоихоҳон лоиҳаи нави парлумониро барои дарёфти истиқлолияти хеш ба миён гузошт.
Дар он ҳуҷҷат чунин омадааст: «оғози ҷараёни давлати соҳибистиқлоли Каталония дар шакли ҷумҳурӣ». 9-уми ноябри соли 2015 парлумони Каталония қабули қарордоди «ҷудошавӣ аз Испания»-ро ба овоздиҳӣ гузошт, ки натиҷаи он бо 73 овоз «тарафдор» ва 62 овоз «зид» бар нафъи ҷудоихоҳон анҷом ёфт. Сипас дар асоси ҳуҷҷати қарордод дар давоми 18 моҳ муваззаф гардид, ки сохтори давлат ва Конститутсияи нави он омода гардад. 2-юми декабри соли 2015 Суди Конститутсионии Испания қарордод дар бораи истиқлолияти Каталонияро ғайриконститутсионӣ эълом намуд.
9-уми июни соли 2017 маълум гардид, ки санаи баргузории раъйпурсии умумихалқӣ перомуни истиқлолияти Каталония 1-уми октябри соли 2017 таъин карда шудааст. Дар раъйпурсӣ саволи зерин пешкаш гардид: «Оё мехоҳед, ки Каталония давлати мустақил дар шакли ҷумҳурӣ гардад?». 1-уми октябри соли 2017 ҳукуматдорони Каталония раъйпурсиро дар бораи истиқлолият баргузор намуданд, ки дар он 90 дар сади раъйдиҳандагон-иштирокчиён барои ҷудошавӣ овоз доданд. Гарчанде мақомоти полис кӯшиш барои садди роҳи ин раъйпурсие, ки дар тартиби яктарафа бидуни розигӣ бо ҳукумати марказӣ баргузор гардид карданд, вале бефоида буд.
10-уми октябри соли ҷорӣ Роҳбари ҳукумати Каталонияи худмухтор Карлес Пучдемона ба Эъломия дар бораи Истиқлолият имзо намуд, вале аз эълон намудани Каталония ҳамчун давлати мустақил худдорӣ карда, даъват ба муколамаи тарафайн байни ҳукумати марказӣ, яъне Испания намуд. Коршиносон бар он ақидаанд, ки шояд Пучдемона аз пасомади эълон намудани истиқлолияти Каталония тарсида бошад, барои он ки дар гузашта ҳамаи ҷудоихоҳон ба ҳукми қатл маҳкум ва маҳбус гардида буданд.
Сардори кумитаи Думаи давлатӣ оид ба корҳои байналмилалӣ Леонид Слутский мегӯяд, ки пешниҳоди роҳбари ҳукумати Каталония Карлес Пучдемон оиди худдорӣ намудан аз эълони истиқлолияти ҷомеаи худмухтори Каталония қарори хирадмандона буда, метавонад садди роҳи ба вуқуъ пайвастани низои минтақавӣ дар Испания гардад.
Шоҳи Испания Филиппи VI арз намуд, ки ҳукумати Каталония бо баргузор намудани раъйпурсии ғайриқонунӣ нисбати ҳукумати марказӣ «беитоатӣ» нишон дод ва барои ягонагӣ ва тамомияти арзии Испания хавфи калонро ба миён овард. Роҳбари ҳукумати Испания Мариано Рахоя изҳор кард, ки ҳукумати марказӣ то он даме, ки вазъи кунунии Каталония ба ҳолати қонунӣ барнагардад, аз ҳама гуна музокирот бо ҳукумати Каталония даст хоҳад кашид.
Ногуфта намонад, ки дар робита бо раъйпурсии Каталония якчанд роҳбарону намояндагони кишварҳои Иттиҳоди Аврупо, алалхусус, Олмон, Фаронса ва Италия вокуниш карда, аз ҳукумати Каталония даъват бар он карданд, ки ягонагии марзи Испанияро нигоҳ доранд. Ҳамчунин, онҳо натиҷаи раъйпурсиро ғайриқонунӣ ҳисоб карданд. Инчунин, иброз доштанд, ки дар сурати аз тарафи ҳукуматдорони Каталония эълон гардидани истиқлолияти ин ҷомеаи худмухтор онҳо ӯро эътироф нахоҳанд кард.
Таърих гувоҳ аст, ки Каталония аз Испания ва Испания аз Каталония сахт вобастагӣ дорад ва ҷудоии ин ду аз ҳам назар ба пасомадҳои хубаш, пасомадҳои бадаш бештар мебошад. Аз ҳамин сабаб барои Каталония нигоҳ доштани мақоми худмухторӣ бо имконияти фарохи иқтисодӣ-молиявӣ ва иҷтимоӣ-сиёсӣ зарур аст, ки тамомияти арзии Испанияро нигоҳ дорад. Инчунин, бояд илова кард, ки дар сурати эълон гардидани истиқлолияти Каталония боз дигар халқиятҳои хурди этникӣ барои «давлати мустақил» иддао хоҳанд кард.

АБДУЛҲАМИДОВ Т.И., ходими хурди илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 706

“Ӯ бачаи хуб аст...”

Окт 28, 2017
Хонданд: 1690

Путин ва дигарон бояд чиро донанд?

Ҳамон замон, ки як сенатори амрикоӣ эълом кард, “Ҳомид Карзай дигар муттаҳиди Амрико нест”, соҳиби 13-солаи арки Кобул домони мухолифини ҷаҳониву минтақаии Амрико, пеш аз ҳама Русияро қапид. Ӯ мефаҳмад, ки дубора ба қудрат расидани ӯ аз роҳи Кремл аст.
Ҳомид Карзай бори дуюм ба дидори Путин рафт. Ё ин роҳкории Путин буд, ки ӯ ба Русия ояд ва он чиро гӯяд, ки Путин шунидан ва ба рақибони амрикоияш расонидан мехоҳад. Воқеан, Карзай бо тайёраи махсуси русӣ ба Русия омад. Пешашро ҳам зимни суҳбат руфт, вақте дар бораи парвозаш бо тайёраи амрикоӣ ба Амрико гуфт, инро ҳам афзуд: “Ҳукумати Шумо, шояд ба Шумо нагуфт, ки ман ба ин ҷо бо тайёраи русӣ парвоз намудам. Ба Чин ҳам зарур шавад, бо тайёраи чинӣ меравам...”. Ишора: “Барои ман ҳамаи шумо якед ва ман одами кадом як кишвари алоҳида нестам!”.

Эътирофи нокомӣ
Ҳомид Карзай коре бештар аз он кард, ки Путин таваққуъ дошт. Ӯ аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико хост, ки нокомиашро дар Афғонистон эътироф кунад. Раисҷумҳури пешини Афғонистон, ки дар маҳфили “Валдай” дар шаҳри Сочи суҳбат мекард, гуфт, ҳама муваффақ мешаванд, агар Амрико эътироф кунад, ки ноком шудааст. Ба бовари ӯ, ба ин эътироф мардуми Афғонистон ва қудратҳои ҷаҳониву минтақаӣ, аз қабили Русия, Чин, Эрон, Покистон, Ҳинд эҳтиром хоҳанд гузошт. Вай афзуд, тамоми аломатҳои нокомии Амрико дар Афғонистон дида мешаванд, агар Амрико эътироф накунад, ин бозӣ анҷом намеёбад. Вай худ эътироф кард, ки маълумоти ғарбӣ дорад, фарҳанги Ғарбро дӯст медорад, аммо яке аз мунтақидони асосии сиёсатҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон аст, зеро ин сиёсатҳо муваффақият надоранд ва ба сӯи мушкилоти ҷадиду афзоиши тундгароӣ, радикализму терроризм мебаранд: “Ман мухолифи сиёсати Амрикоям, зеро таҳти назорати онҳо ва дар ҳоле ки бар ҳарими ҳавоиву низомиёни мо тасаллути комил доштанд, дар Афғонистон ДОИШ зуҳур кард. Ин зуҳури пас аз 14 - 15 соле, ки амрикоиҳо бо тамоми захоир ва пулҳои ҳангуфт ба ин ҷо омаданд, чӣ тавр имкон дорад? Чаро ҳамкории байнулмилалӣ бо Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон, тавре ки дар гузашта буд, ҳоло нест? Ман ҳоло дар Русия қарор дорам. Русия ба кори Амрико дар Афғонистон машкук аст. Чаро Чин инро ҳамин гуна намебинад? Эрон ҳам бо амалкардҳои Иёлоти Муттаҳида дар Афғонистон мушкил дорад”.
Дар идомаи ин иддао Ҳомид Карзай гуфт, дар Афғонистон бозии тундгароӣ ҷараён дорад ва чанд суол гузошт: “... тундгароӣ ва терроризм ин васила ва баҳона аст, ё мо воқеан бо онҳо меҷангем? Ё мо фақат вонамуд мекунем, ки бо тундгароӣ мубориза дорем? Ё мо аз манофеъи худ ба ҳар қимате дифоъ мекунем?”.
Раиҷумҳури собиқи Афғонистон мухотаби ин суолҳоро ном нагирифт. Ӯ ба ҳозирин хитоб карда, ҳамлаҳои террористӣ дар Ғазниву Пактиё ва Қандаҳорро, ки чанд рӯзи ахир пай дар пай рух доданд, мисол овард ва гуфт, танҳо дар як рӯз дар Афғонистон ҳудуди 300 нафар, ки ҳамагӣ ҷавон буданду оила доштанд, кушта шудаанд. Вай афзуд: “Ягона роҳ ба оянда ин аст - Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон бояд шартҳои ҷадиди ҳамкорӣ бо мардуми моро қабул кунанд. Дуюм. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар Афғонистон бояд боз бо ҳамсояҳои мо ва қудратҳои бузурги ҷаҳонӣ, пеш аз ҳама Чин, Русия, Ҳинд, бо аҳдофи калидӣ, фаҳмо ва шаффоф кор кунанд. Бо назардошти ин, ҷомиаи байнулмилалӣ бояд механизми афғонии ҳалли тамоми мушкилоти мавҷудро дастгирӣ намояд”.
Ҳомид Карзай даъвати Шӯрои олии мардуми Афғонистон ё Луи Ҷиргаро оғози роҳи раҳоӣ аз ин бунбаст унвон ва бар ҳамкории ҷомиаи байнулмилалӣ, бахусус, бархӯрди мутамаддини Покистон бо мардуми Афғонистон таъкид кард.
Ишора: “Ман дастнишондаи Амрико нестам, ба ман эътимод кунед. Пушти ДОИШ Амрикост. Агар бо шумо ҳамкорӣ накунад, ба ҷое намерасад!” (аз нигоҳи Карзай, ки худ дастнишондаи Қасри сафед аст, Амрико пас аз харҷи қариб 1 триллион доллар ва кушта додани ҳудуди 3 ҳазор сарбоз дар “компанияи Афғонистон” бояд таслим шавад).

“Бозии сояҳо”
Ҷаласаи 14-уми маҳфили “Валдай”, ки 19-уми октябр дар шаҳри Сочии Русия баргузор шуд, мавзӯи “Тахриби созанда: оё аз буҳронҳо низоми нави ҷаҳонӣ пайдо мешавад?”-ро ба баррасӣ гирифт. Ҳомид Карзай яке аз садрнишинони маҳфил буд. Ӯро беҳуда интихоб накарда буданд. Карзай 13 сол кишвареро раҳбарӣ мекард, ки майдони аслии набарди ду қудрати аслии ҷаҳон - Бритониёву ворисаш - Амрико ва Русияи шоҳиву меросхӯронаш Иттиҳоди Шӯравиву Русия буд.
Карзай гуфт, “аз нигоҳи афғониаш” бар ивази “тахриби созанда” ибораи Карл Несселроде, яке аз вазирони хориҷии Русия дар асри 19-ро дуруст мешуморад, ки “бозии бузург”-ро “бозии сояҳо” хонда буд: “Мо дидем, ки онро чӣ тавр мебозанд, аммо намебинем, ки кӣ бозӣ мекунад, зеро онҳо бо сояҳо пӯшида шудаанд, аз ин хотир, мо бояд жарфтар бингарем. Афғонистон, ҳадди ақал, ду қарни охир дар соя буд. Несселроде дар бораи “ҷанги сояҳо” миёни императориҳои Русия ва Бритониё ҳанӯз дар асри 19 гуфта буд, аммо баъд аз он ҳам Афғонистон боз ҳам дар маркази ҳаводис қарор гирифт. Мо барои ҳарду тараф бозӣ мекардем. Аммо бритониёиҳо аз афғонҳо зирактар будаанд ва мо як қисмати қаламравамонро аз даст додем”.
Ишора ба Путин: “Бритониё дӯсти Афғонистон набуд”.

“Ҷанги сард”
Суханронии Ҳомид Карзай як мурури кутоҳеро ба таърихи Афғонистон мемонд. Вай тақвияти Иттиҳоди Шӯравӣ, минҳайси як ҳамсояи Афғонистон ва як қудрати бузурги ҷаҳонӣ дар асри 20-ро падидаи нек арзёбӣ кард: “Аз соли 1919 то 1979 мо шоҳиди як давраи тӯлонии эътидол дар Афғонистон будем, зеро мо тавозуни миёни Иёлоти Муттаҳида ва Иттиҳоди Шӯравиро нигаҳ медоштем. Ба таври анъанавӣ мо бештар ба Иттиҳоди Шӯравӣ такя мекардем, бештар ба он менигаристем ва аз он пайравӣ мекардем, аммо ҳамзамон равобити ҳасана бо амрикоиҳоро нигаҳ медоштем. Онҳо низ дар эъмори кишвари мо ширкат доштанд. Пас аз вуруди Шӯравӣ Афғонистон ба нуқтаи доғи “ҷанги сард” табдил ёфт, ё баръакс, ҷанг маҳз дар Афғонистон доғ шуд”.
Ҳомид Карзай гуфт, дар давраи муқовимат бо Иттиҳоди Шӯравӣ Афғонистон мероси фоҷиавии худро ба даст овард. Вай афзуд, ҳарчанд, аз як сӯ, Иттиҳоди Шӯравӣ талош мекард коммунизмро дар Афғонистон ҷойгузин кунад, аз сӯи дигар, амрикоиҳо ва ҳампаймонҳояшон ба муқовимати мо кӯмак карданд, бавижа Покистон, мекӯшиданд аз муқовимати мо истифодаи сӯ кунанд: “Мо як кишвари исломӣ, як кишвари муътақиди мусалмонӣ, вале як кишвари муътадил будем. Аммо онҳо бар ин мекӯшиданд, ки моро ба кишвари тундгароӣ табдил диҳанд ва динро ба масобаи силоҳ алайҳи Иттиҳоди Шӯравӣ истифода кунанд. Аз ин хотир, онҳо муқовимати мо алайҳи Шӯравиро пуштибонӣ мекарданд ва мегуфтанд, ки то охирин афғон алайҳи Шӯравӣ мубориза хоҳанд бурд. Анҷоми ин буҳрон ду бозанда дошт, ки яке, Иттиҳоди Шӯравӣ ва дигаре, Афғонистон буданд. Ҳарду кишвари мо хисороти зиёд диданд. Афғонистон каме бештар, балки хеле бештар. Мо паёмадҳои онро ҳатто имрӯз мебинем. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико то чанд муддат ягона суперқудрат, ҳатто гиперқудрат буд. Дар Аврупо ҳама чиз беҳбудӣ ёфт, дар Покистон бештар аз он беҳбудӣ омад, ин кишвар қудрати ҳастаӣ шуд, тамоми иттилои заруриро ба даст овард, аммо Афғонистон ҳамоно ранҷ мекашад”.
Ишора: “Иттиҳоди Шӯравӣ аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико беҳтар буд. Амрико афғонҳоро зидди шумо истифода кард”.

11-уми сентябр
Карзай худ як падидаи пас аз 11-уми сентябр - рӯзи ҳамлаи террористӣ ба Маркази тиҷорати ҷаҳонӣ аст. То ин дам касе дар минтақаву ҷаҳон ӯро намешинохт, ё эътироф намекард. Ба қавли ӯ, ин фоҷиа кишварашро боз ба маркази асосии ҳаводиси ҷаҳонӣ табдил дод. Вай афзуд, пас аз ин Иёлоти Муттаҳида бо пуштибонии Созмони Милали Муттаҳид, Русия, Чин, Эрону Ҳинд, то ҷое Покистон ва бақия ҷомиаи байнулмилалӣ ба Афғонистон ворид шуданд: “Ин вуруд дар марҳалаҳои ибтидоӣ хеле муваффақ ва хеле муассир буд ва на барои он ки Амрико қудрати низомӣ дошт, ман мехоҳам инро таъкид кунам, на барои он ки тайёраҳои “Б - 52” дошт, балки мардуми Афғонистон бори аввал бо неруҳои ҳамлавар, неруҳои хориҷӣ, ҳамкорӣ карданд ва якуним моҳ пас муваффақият ба даст омад”.
Ӯ як қиссаи кутоҳеро нақл кард, ки мустақим дар он ширкат дошт: “Вақте амрикоиҳо омаданд, ман дар Афғонистони марказӣ, дар Тиринкути вилояти Урузгон будам. Моҳи Рамазон буд. Ман бо ҳамкорони худ ифтор мекардем. Касе омаду гуфт, ки ҳамин ҳоло амрикоиҳо дар ҳайати 14 ходими CIA ва низомиён ба ин ҷо омаданд ва мехоҳанд бо Шумо мулоқот кунанд. Вақте онҳо расиданд, нафаре, ки бо ман нишаста буд, қиссаи худро мегуфт. Вай ба ман дар бораи он нақл мекард, ки чӣ тавр дар замони Толибон тайёраҳои амрикоӣ ба тасодуф хонаи ӯро бамборон карданд ва дар пайи он набераҳо ва духтари ӯ ба шаҳодат расиданд. Ман дудила шудам, ки оё қабули амрикоиҳо маънӣ дорад, вақте ин инсон чунин ранҷ дидааст. Аз ӯ пурсидам, ки амрикоиҳоро қабул кунам ё на? Вай гуфт: “Бале, ҳатман, қабулашон кун”. Ман амрикоиҳоро даъват кардам, омаданд, як сарҳанг ва афсари CIA, ки баъдтар муовини раиси ин идора таъин шуд ва ба ҳамин наздикӣ ба истеъфо рафт, низ дар миёни онҳо буд. Ман қиссаи он мардро ба онҳо нақли қавл кардам. Аммо он нафар сухани маро қатъ кард ва гуфт: “Ба онҳо бигӯ, ки ман боз фарзанд дорам. Агар барои озодии Афғонистон боз фарзандонамро аз даст диҳам, мухолиф нестам, зеро мехоҳам, ки кишвари ман озод карда шавад”. Мардум ҳамин гуна як шӯру шавқ дошт...”.
Ҳомид Карзай гуфт, дар ибтидо корҳои Амрико дар Афғонистон шоистаи таҳсин буданд, аз ҷумла дар ин давра маориф, сиҳати омма, институтҳои демократӣ, ҳуқуқи занон маҳз бо кӯмаки мардуми Афғонистон ва ҳамаи кишварҳо, пеш аз ҳама қудратҳои бузург - Русия, Эрон, Чин ва ғайра дар авлавият қарор гирифтанд. Вай афзуд: “Ин як ҳамкории байнулмилалии Амрико ва муттаҳидони Амрико буд, ки ин ҳама пешрафт ба даст омад. Аммо баъдтар мушкилот пеш омаданд. Боз ифротгароӣ, боз хушунат, боз терроризм. Иёлоти Муттаҳида ба сарчашмаҳои онҳо таваҷҷуҳ накарданд. Шуруъ карданд ба бамборони рустоҳо, куштану зиндонӣ кардани мардуми мо. Ҳар қадар ин ҳама бештар иттифоқ афтод, ҳамон қадар ифротгароӣ ҷон гирифт”.
Ӯ аз Русия хост, ки бо Амрико ва Ғарб дар қазияи Афғонистон ҳамкории бештар ба роҳ монад, ба Афғонистон дасти кӯмак дароз намояд, то механизмҳои шахсии худро барои ҳалли масоили мавҷуда эҷод кунад: “Лутфан, тиҷорату сармоягузорони худро ба Афғонистон фиристед, мо ба шумо хеле наздик қарор дорем, аз ин хотир, тиҷорати шумо барои мо хеле зарур аст”.
Ишора: “Агар мардуми Афғонистон кӯмак намекард, ё ризоияти шумо намебуд, Амрико ба чизе даст намеёфт! Тундгароӣ василаи дасти Амрикост! Ҳоло вақт аст, ки даст ба кор шавед...”.

“Демократи Керри...”
Пас аз он, ки Ҳомид Карзай суханронии худро ба поён расонд, Фёдор Лукянов, мудири маҳфили “Валдай” ва гардонандаи ин нишаст аз ӯ пурсид, ки демократия як низоми бузурги ҳукуматдорӣ аст, аммо дар ҷаҳони имрӯз бо мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ шуда, натиҷаҳои баръакс медиҳад, шояд он ба дарди Афғонистон нахӯрад?”. Ҳомид Карзай гуфт, ки ин демократияи Ҷон Керри нест, ин бояд демократияи мо бошад ва ӯ набояд биёяд ва раъйи моро баршуморад ё теъдоди раъйдиҳандагонро дар ин ё он минтақа дақиқ кунад.
Пас аз ин суханони Ҳомид Карзай ва изҳори ташаккури мудири маҳфили “Валдай” Владимир Путин, раисҷумҳури Русия луқмае партофта, дар ҳаққи Ҷон Керри, собиқ вазири корҳои хориҷии Амрико шӯхӣ кард: “Ҷон ку ҳисобро намефаҳмад. Ӯ моҳҳоро яку ду ҳисоб мекунад. Ҳамин тавр, ягон натиҷа нест (ханда). Ӯ бачаи хуб аст, аммо, ба назар мерасад, ҳанӯз риёзиро хуб наомӯхтааст”. Ва Ҳомид Карзай ҳам изофа намуд: “Ба қафо мешуморад!”.
Бо ҳамин шӯхии раисҷумҳури Русия баррасии суҳбатҳои Ҳомид Карзай дар маҳфил анҷом ёфт.

“Бачаи Амрико”
Ҳомид Карзай, ки соли 2001 бо кӯмаки Амрико дар Афғонистон ба қудрат расид ва дастнишондаи он арзёбӣ мешуд, пас аз канор рафтан аз қудрат дар соли 2014 ба мунтақиди ашаддии он табдил ёфт. Ҳамон сол яке аз сенаторони амрикоӣ эълон кард, ки Ҳомид Карзай дигар муттаҳиди Амрико нест. Соли 2015 Ҳомид Карзай ба Русия омад ва бо Владимир Путин вохӯрд.
Карзай ва Русия мавқеи ҳамсон доранд. Қабл аз ҳама, 1) ҳарду мухолифи ҳузури низомии Амрико дар Афғонистону минтақа ҳастанд ва 2) ҳарду Толибонро нерӯи сиёсии машруъ меҳисобанд. Аз ин сабаб, Карзай барои Амрико ба “бачаи бад”-и Амрико табдил ёфт.
Аммо дар суҳбатҳои Карзай як хати фикрӣ хеле рӯшан мушоҳида мешавад. Ӯ мехоҳад президенти Афғонистон шавад ва ҳама дарк кунанд, ки ӯ “бачаи Амрико” набуд, аз ин ба баъд, лӯхтаки дасти касе ҳам шуданӣ нест. Карзай номзади Русия, Чин, Эрон ва Покистон дар интихоботи ояндаи Афғонистон мехоҳад бошад. Паёми ӯ ҳам ин аст, ки нафаре ба ҷуз ӯ наметавонад онҳоро ба мақсад - коҳиши нуфузи Амрико ва аз ин ҳисоб, таъмини манофеъи онҳо - расонад. Ҳамчунон ӯ ба Амрико ин паёмро расонд, ки агар ӯ барнагардад, Афғонистон барои ИМА “Ветнами дуюм” хоҳад шуд. Пас ӯро дарёбед!

Фахриддини ХОЛБЕК

Хонданд 1690

Сарвазири собиқи Қирғизистон Сооронбой Ҷээнбеков дар интихоботи президентии ин кишвар, ки якшанбеи 15-уми октябр баргузор шуд, бо ба даст овардани раъйи бештар ғолиб омад. 

Тибқи маълумоти пешакии Комисияи марказии интихобот ва раъйпурсии Қирғизистон, дар интихоботи президентии ин кишвар ҳудуди 50% раъйдиҳандагон - 1 миллиону 692 ҳазор нафар иштирок кардаанд. Бино ба иттилои сомонаи Бахши хабарии Осиёи Марказӣ, беш аз 914 ҳазори онҳо (ҳудуди 54%) ба ҷонибдорӣ аз номзади Ҳизби ҳокими сотсиал-демократӣ Сооронбой Ҷээнбеков раъй додаанд.
Барои пирӯзӣ дар даври аввали интихобот номзадро зарур аст, ки беш аз 50%-и раъйи иштирокдоронро ба даст орад. Аз рақиби асосии Ҷээнбеков - раҳбари ҷиноҳи парламентии “Республика - Ота Журт” Омурбек Бабанов 564 ҳазор кас, ё 33,3%-и интихобкунандаҳо ҷонибдорӣ кардаанд.
Раиси Ҳизби “Бутун Қирғизистон” Адахон Мадумаров бо ба даст овардани 108 ҳазор овоз (ҳудуди 6,3%) дар ҷойи сеюм ва раҳбари Ҳизби “Оқ-Шумқор” Темир Сариев бо 42,7 ҳазор овоз дар зинаи чорум қарор доранд. Ба ҷонибдорӣ аз Таалатбек Масадиқов, ки ҷойи панҷумро соҳиб шудааст, 10,5 ҳазор нафар раъй додаанд.
Дар оғоз довталабони курсии президентӣ дар Қирғизистон тақрибан шаст нафарро ташкил медоданд. Аммо Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ танҳо 13 нафари онҳоро иҷоза дод, ки вориди рақобат шаванд. Аммо пас аз нашри варақаҳои раъйдиҳӣ чанде аз номзадҳо аз идомаи рақобат даст кашиданд. Қамчибек Тошиев, намояндаи ҳизби “Ота Ҷурт” аз аввалин номзадҳое буд, ки аз довтабалӣ барои курсии президентӣ даст кашид ва дар интихобот аз номзадии Сооронбой Ҷээнбеков ҳимоят кард. Ҳамзамон, раҳбари ҳизби “Онугуу-Прогресс” Бакит Торобоев низ ариза навишта, номзадияшро ба нафъи Омурбек Бабанов пас гирифт.
Дар интихоботи 15-уми октябри Қирғизистон ҷамъан 11 номзад, аз ҷумла як зан барои дарёфти курсии президентӣ рақобат карданд.
Натиҷаҳои интихоботи президентии Қирғизистон нишон медиҳад, ки Сооронбой Ҷээнбеков пирӯзиро ба даст овард, вале рақиби асосии ӯ Омурбек Бабанов гарчанде шикасташро дар интихобот қабул кард, вале мегӯяд, ки пирӯзии Ҷээнбеков шаффоф набуд.
Дар ин ҳол, Тоҷикистон бо кишвари Қирғизистон, ки ҳамсарҳад аст, то имрӯз аз рафти интихоботи ин кишвар ҳамвора пайгирӣ мекард ва то анҷоми раъйдиҳӣ интизори натиҷаҳо буд. Бархе аз коршиносони тоҷик низ бар он ақидаанд, ки интихоботи президентии Қирғизистон начандон шаффоф гузашт ва баъзе минтақаҳои ин кишвар, ки ба Тоҷикистон наздикӣ доранд, қариб ки аз ҷараёни ин раъйдиҳӣ бохабаранд.
Абдулғанӣ Маҳмадазимов, коршиноси тоҷик, ки айни замон дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд қарор дорад ва ин ноҳия ба навоҳии Қирғизистон наздикӣ дорад, аз мушоҳидаҳову дидаҳояш мегӯяд, ки интихоботи президентии Қирғизистон начандон шаффоф гузаштааст. Ӯ мегӯяд, ба мардум ташфиқотчиёни Сооронбой Ҷээнбеков наздики як моҳ зиёфат додаанд, то ин ки ба ҷонибдории сарвазир овоз диҳанд. Чӣ гунае ки худи ӯ мегӯяд: “Айни замон ман дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров қарор дорам, ки дар он тарафи роҳ ноҳияи Лайлаки Қирғизистон қарор дорад. Таассуроташ ҳамин ки, ҷониби Сооронбой Ҷээнбеков ва атрофиёнаш дар вилояти Ботканд ба мардум қариб як моҳ фақат зиёфат додаанд, то ин ки ба сарвазир раъй диҳанд. Бо ҳама тарафдорони худ, яъне ташвиқкунандагон маблағ ҷудо кардаанд. Рӯзи интихобот ҳамаи мардумро ба нуқтаи раъйдиҳӣ тавассути нақлиёт бурдаанд. Ин ҳамааш аломати он аст, ки интихобот ба пуррагӣ шаффоф набуд”.
Ин коршиноси тоҷик мегӯяд, ки гарчанде интихобот ба пуррагӣ шаффоф нагузашт, вале ҷониби мусбаташ он буд, ки бори нахуст дар Қирғизистон интихобот бо инқилобу зӯрӣ не, балки қонунӣ сурат гирифтааст.
- Шаффофиаш ҳамин аст, ки онҷо ҳуҷҷати бақайдгирии биометрӣ аст, тақаллубкориро ошкор мекунад. Лекин дигар омилҳоро васеъ истифода кардаанд. Ҷониби мусбаташ ҳамин ки, интихобот дар Қирғизистон бори аввал аст, ки тавассути инқилоб не, тавассути истифодаи зӯрӣ нею қонунӣ, тавассути интихобот гузашт,- қайд намуд ӯ.
Ба гуфтаи мақомоти Қирғизистон, зиёда аз ҳафтсад нозири хориҷӣ аз рафти интихобот пайгирӣ мекунанд. Тоҷикистон ҳам барои назорат аз ҷараёни интихоботи кишвари ҳамсояи худ ду нафарро фиристодааст. Вале то ба ҳол нозирон дар мавриди ношаффоф гузаштани интихобот садо баланд накардаанд.
Ин дар ҳолест, ки коршиноси дигари тоҷик Саъдӣ Ворисов интихоботи мазкурро дар Қирғизистон шаффоф меҳисобад ва мегӯяд, дар ҳоле, ки нозирони минтақавии байналмилалӣ ин интихоботро шаффоф хондаанд, ин интихобот шаффофу одилона аст.
- Дар миёни рақибони интихоботӣ маъмулан чунин иттиҳомот гоҳу ногоҳе садо медиҳанд, вале чун нозирони минтақавӣ ва байналмилалӣ назари мусбат дошта бошанд, пас он интихобот одилона ва шаффоф буда, баргузоршуда маҳсуб мешавад. То ба ҳол изҳори норизоятӣ аз тарафи нозирони минтақавӣ ва байналмилалӣ дар мавриди интихоботи Қирғизистон садо надодааст ва биноан, фикр мекунам интихоботи ҳамсоякишари мо интихоботи шаффоф буд,- мегӯяд ин коршиноси тоҷик.
Тоҷикистон бо Қирғизистон тахминан 976 километр марзи муштарак дорад. Гоҳо баҳсҳои марзӣ, даъвоҳои дастрасӣ ба обу захираҳои дигари табиии деҳаҳои наздимарзӣ аз мушкилотест, ки ба равобити ду кишвар таъсири худро мерасонад. Соли 2014 дар равобити ду кишвар мушкилоти марзӣ аз доғтарин масъалаҳо буд ва дар давоми як сол марзбонҳои ду тараф 30 муноқишаву таниши марзиро хомӯш кардаанд. Он сол дар маҷмуъ 6 нафар, аз ҷумла 4 шаҳрванди Тоҷикистон ба қатл расонида шуданд. Бархе умед бар он бастаанд, ки шояд пас аз ба сари қудрат омадани президенти нав ин мушкилиҳо ҳалли худро меёбанд.
Саъди Ворисов, коршиноси тоҷик бар он ақида аст, ки дар оянда Қирғизистон аз тарҳҳо ва иқдомоту ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаи энержӣ ҳимоя хоҳад кард. Ба қавли ӯ, оянда муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистон густариш ёфта, ин муносибатҳо барои беҳбуди об ва нерӯи обӣ заминаи хубро фароҳам меоварад.
- Мавзеъгириҳои ягонаи ду кишвар дар масоили об ва нерӯи обӣ заминаи хуби ҳамкориҳои ояндаи ду ҳамсоякишварро фароҳам кардааст ва дар оянда низ фикр мекунам ин ҳамкориҳо густариш пайдо мекунанд,- чунин иброз намуд ӯ.
Ахиран дар баробари президенти қаблии Қирғизистон Алмосбек Отамбоев ва президенти Русия Владимир Путин президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон низ бо номаи табрикотӣ президенти ояндаи ин кишвар Сооронбой Ҷээнбековро табрик намуда, мегӯяд: “Бо ибрози манфиатдории худ ба тавсеаву таъмиқи тамоми маҷмуи ҳамдастии Тоҷикистону Қирғизистон, изҳори итминон менамоям, ки мо метавонем бо саъйю талошҳои муштарак ҳамкориҳои кишварҳоямонро ба хотири ривоқу равнақи мардумонамон ба сатҳи сифатан нав барорем”.
Сооронбой Шарипович Ҷээнбеков 16-уми ноябри соли 1958 дар деҳаи Қара-Кулчаи вилояти Ӯш дар ҷануби Қирғизистон ба дунё омадааст. Айни замон 59 сол дорад. Ӯ фарзанди сеюми Шарип Ҷээнбеков маҳсуб меёбад. Хонаводаи Ҷеенбековҳо як хонаводаи пурнуфуз дар Ӯш ба шумор меравад ва ба авлоди жору аз қабилаи адигине тааллуқ доранд. Сооронбой Ҷээнбеков соли 1983 Донишкадаи кишоварзии Қирғизистон ба номи Константин Скрябинро бо ихтисоси зооинженер ва соли 2003 риштаи бухгалтерии Донишгоҳи аграрии Қирғизистонро хатм кардааст.
Ҳамчунин, Сооронбой Ҷээнбеков ду хоҳар ва як писару як духтар дорад, вале ҳаёти оилавиашро аз мазҳари ом пинҳон нигоҳ медорад.
Гуфта мешавад, ки натиҷаҳои интихобот то 4-уми ноябри имсол эълон хоҳад шуд. Моҳи декабр замони раёсати Алмосбек Отамбоев, раисҷумҳури кунунии Қирғизистон ба поён мерасад. Раисҷумҳури нав бояд то 7-уми декабр савганд ёд кунад.

Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ФАРАЖ”

Хонданд 576

Хабари-рӯз

Календар

« Октябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.