.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Сиёсат

Ҷангҳои болшевикӣ дар Афғонистон

Дек 09, 2017
Диданд: 820

Дарзи миёни дуррониҳо ва ғилзоиҳо, ё идомаи бозии қудрат барои соҳибӣ ба тахти Кобул

Қасри раёсати ҷумҳурӣ ё Арки шоҳони Кобул дар тамоми тӯли мавҷудияти худ шоҳид будааст, ки чӣ гуна довталбони қудрат барои соҳиб шудан ба он хун рехтаанд. Ҷанги соҳиб шудан ба Арки Кобул ҳоло дубора авҷ гирфитааст. Ин ҷанг ҷудо аз набарди мардум ва давлат бо Толибон ва миёни нухбагони сиёсӣ ва сарони қавмӣ дар ҷараён аст. Роҳбарии ин набарди нармро раиси ҷумҳури феълӣ ва раиси ҷумҳури пешин, ба ниёбат аз қавмҳои ғилзоӣ ва дурронӣ ба уҳда доранд.
Дар шаҳри Кандаҳор, ки пойгоҳи асосии қабилаи дуррониҳо мебошад, қарор шудааст нишасти бузурге бо ширкати шахсиятҳо ва пешвоёни сиёсӣ, қавмӣ ва мазҳабӣ доир шавад. Мубтарики ин иқдом Ҳомид Карзай аз пешвоёни дуррониҳо, зодаи Кандаҳор ва раиси ҷумҳури пешини Афғонистон мебошад. Ӯ се соли пеш қудратро ба Ашраф Ғанӣ, ки намояндаи ғилзоиҳо аст, таҳвил дода буд. Дар интихоботи соли 2014 номзади мавриди назари Ҳомиди Карзай на Ашраф Ғанӣ, балки Залмай Расул буд. Залмай Расул аз ақвоми дурронӣ буд ва Ҳ. Карзай мехост бо ба қудрат расонидани вай ба умри ҳукумати дуррониҳо идома бахшад. Ба ин мақсад дар як тандем бо Аҳмадзиё Масъуд, бародари Аҳмадшоҳи Масъуд ӯро дар интихоботи моҳи апрели соли 2014 ширкат дод. Аммо на аксари паштунҳо ба Залмай Расул раъй доданд ва на А. Масъуд тавонист ҳадди аққали ҷонибдории тоҷикҳоро касб кунад. Агар Ҳ. Карзай метавонист пуштибонии қавми тоҷикро дар интихобот ба ҷонибдории З. Расул ҳосил кунад, бидуни шакк қудрат дар дасти дуррониҳо боқӣ мемонд. Аммо нухбагони сиёсии тоҷик ба далели нороҳатӣ ва гиламандие, ки аз Ҳ. Карзай доштанд, аз номзади мавриди назари ӯ ва инчунин аз бародари А. Масъуд пуштибонӣ накарданд ва номзади худро дар интихобот, ки Абдулло Абдулло буд, ширкат доданд. Ҳоло ин масъалаи дигар аст, ки ҳам Ҳ. Карзай иштибоҳ намуд ва сарони тоҷики Афғонистон низ бо ҳимоят аз А. Абдулло иштибоҳи таърихӣ намуданд.
Вақте З. Расул дар даври аввали интихобот шикаст хӯрд, Ҳ. Карзай маҷбур буд аз номзади ақвоми ғилҷоӣ А. Ғанӣ дар муқобили А. Абдулло - номзади Ҷамъияти исломӣ ва мавриди ҳимояи тоҷикҳо, ҳимоят кунад. Маҳз Ҳ. Карзай, раиси ҷумҳури он вақти Афғонистон натиҷаи интихоботро тавре тарҳрезӣ намуд, ки он ғолиби мушаххас надошта бошад. Вале бо мувофиқаи ду тарафи интихобот ва миёнҷигарии вазири умури хориҷаи ИМА Ҷ. Кёррӣ яке аз номзадҳо А. Ғанӣ, раиси ҷумҳур ва дигаре А. Абдулло, раиси иҷроияи Ҳукумати ваҳдати миллӣ интихоб шуданд. Бидуни шак барандаи он интихобот А. Абдулло ва он ҳам дар даври аввали интихобот буд. Инро донандагони масъалаи Афғонистон хуб мефаҳманд. Мирвайс Ёсинӣ - вакили Нангарҳор ва муовини собиқи раиси Маҷлиси намояндагон, ки дар соли 2014 Ҷ. Кёррӣ - вазири хориҷаи Амрикоро дар фурудгоҳи Кобул истиқбол карда буд, дар ёддоштҳои худ менависад, ки вазири хориҷаи Амрико баробари пойин шудан аз ҳавопаймо гуфт, ки мо медонем барандаи интихоботи Афғонистон кист, шумо ҳам медонед, ки мо инро медонем, ки ӯ дар даври аввал 56% раъйи умумиро соҳиб шуда буд... Вале Ҳ. Карзай ба хотири ба дасти ҳамтаборонаш боқӣ мондани қудрат эълони натиҷаи онро шаш моҳ тӯл дод, то мувофиқаи ИМА-ро барои раиси ҷумҳур эълон кардани А. Ғанӣ касб намуд.
Вале акнун таҳаввулот ба гунаи дигаре рақам мехӯрад. Ҳомид Карзай, ки акнун худро пешвои дуррониҳо медонад, дар талоши боз гардонидани ҳукмронии аз даст рафтаи ақвоми худ аст. Ба ин манзур аз моҳҳо ба ин сӯ маъракаи густурдаеро барои доир кардани Луя ҷиргаи анъанавӣ ба роҳ андохтааст. Ҳадаф аз баргузор кардани ин Луя ҷирга ташкили ҳукумати муваққатӣ ва доир намудани интихоботи зудҳангом ё пеш аз вақт мебошад. Ҷамъе аз ҳаводорон ва аъзои собиқи ҳукуматаш ӯро дар ин иқдом ҳамроҳӣ мекунанд. Аз Ҳ. Карзай нақли қавл шудааст, ки гуфтааст “ба ҳамон шевае Ашраф Ғаниро ба Арки Кобул расонида буд, ба ҳамон гуна ӯро аз тахт пойин хоҳад кашид”. Шакке нест, ки маҳз Ҳомид Карзай буд, ки Ашраф Ғаниро соҳиби тахти Кобул кард. Аммо суол ин аст, ки оё зӯри Ҳ. Карзай барои пойин овардани А. Ғанӣ аз тахт хоҳад расид?
Бархе аз таҳлилгарон менависанд, ки зимни сафарҳои муқаррари ахири худ ба Маскав ва Теҳрон Ҳ. Карзай ба эҳтимоли қавӣ тавонистааст ризояти Русия ва Эронро дар рақобат барои қудрат бо А. Ғанӣ касб кунад ва акнун дар талош мебошад, ки чеҳраҳои бонуфузи дохил ва беруни ҳукуматро дар Кобул дар ҳимоят аз ин барнома ҷалб кунад.
Ахиран Рангин Додфар Спанто, вазири хориҷаи пешини Афғонистон ва Раҳматулло Набил, раиси собиқи Идораи умумии амнияти миллии Афғонистон зимни нишасте дар Кобул ҳукумати А. Ғаниро фоқиди машруъияти қонунӣ эълон доштанд ва ба гуфтаи онҳо, барои берун шудан аз буҳрон ва қонуният бахшидан ба раванди ҳукуматдорӣ хостори доир шудани Луя ҷиргаи суннатӣ шуданд. Р. Набил пеш аз ин тавассути ТВ интихоботи соли 2014-ро тақаллубӣ унвон кард ва гуфт, ки варақаҳои тақаллубии раъйгирӣ дар хонаи яке аз аъзои дастаи интихоботии А. Ғанӣ дар минтақаи Вазир Акбархони Кобул чоп мешуданд. Манобеи огоҳ мегӯянд, ки дар пушти ин ифшогарӣ ва даъвоҳо Ҳ. Карзай қарор дорад.
Дар ҳафтаи ахир А. Ғанӣ чанде аз ҷонибдорони баргузор кардани Луя ҷиргаи суннатиро аз мақомҳои давлатӣ барканор кард. Аз ҷумла волии Зобул, Бисмилло Афғонмал, мушовири раиси ҷумҳурӣ, Аҳмадулло Ализай ва ду узви интисобии (таъинотии) порлумон аз ҷумлаи ашхоси барканоршуда мебошанд. Абдулло Абдулло, раиси иҷроия низ ахиран аз ҷонибдорони Ҳ. Карзай хостааст, ки аз иқдоми баргузор кардани Луя ҷирга сарфи назар кунанд. Аммо зоҳиран маълум мешавад, ки ин ҳушдорҳо натавонистааст Ҳ. Карзайро битарсонад. Ва ахиран генерал М. Абдураззоқ, фармондеҳи қудратманди пулиси Қандаҳор, ки аз афроди наздик ба Ҳ. Карзай мебошад, аз шахсиятҳои бонуфузе мисли Ю. Қонунӣ, М. Исмоилхон, А. Солеҳ, А. Нур, Р. Д. Спанто, Р. Набил, У. Довудзай ва дигарон даъват кардааст, ки дар нишасти Қандаҳор ширкат кунанд. Агар ин нишаст дар Қандаҳор доир шавад, марҳилаи наве дар рақобати миёни Ҳ. Карзай ва А. Ғанӣ барои қудрат ва ҳамин тавр дар даври ҷадиде аз тақобула миёни дуррониҳо ва ғилзоиҳо оғоз хоҳад шуд.
Аз соли 1747 ба ин сӯ ҳокимони ин сарзамин, ки қаблан Хуросон ва акнун Афғонистон номида мешавад, умдатан дуррониҳо буданд. Аввалин подшоҳи ғайрипаштун ва ғайридурронии Афғонистон Амир Ҳабибуллои Калаконӣ аз аҳолии шимоли Кобул ва тоҷик буд. Баъди Ҳ. Калаконӣ ду ҳокими дигар М. Нодиршоҳ, М. Зоҳиршоҳ ва М. Довудхон низ аз силсилаи ҳокимони дурронӣ буданд. Бо Инқилоби апрелии соли 1978 силсилаи дуррониҳо аз ҳукумат дур андохта шуд ва Н. Таракӣ ва Ҳ. Амин аз ақвоми ғилзоӣ ба қудрат расиданд. Дар ин миён Бабрак Кормал, ки аз соли 1979 то 1986 ба Афғонистон роҳбарӣ кардааст, мутобиқи маълумотҳо ба силсилаи дуррониҳо ва ғилзоиҳо тааллуқ надошт. Дар асл ӯ ҳам тоҷик буд. Танҳо дар соли 2001 ва баъди шикасти Толибон профессор Б. Раббонӣ ҳукуматро ба Ҳ. Карзай таҳвил дод ва ҳамин тавр дуррониҳо ба идораи Арки Кобул баргаштанд.
Таърих шаҳодат медиҳад, ки бештари мусибатҳои дар гузашта ба сари мардуми Афғонистон омада натиҷаи рақобати дуррониҳо ва ғилзоиҳо барои соҳибӣ ба қудрати сиёсӣ будааст.
Авзои кунунии сиёсӣ ва низомии Афғонистон беш аз ҳар вақти дигар нигаронкунанда ва мояи ташвиш аст. Ҷангҳо дар зарфи 10 соли охир аз ҷанубу шарқ ба шимол ва ғарби Афғонистон густариш пайдо кардаанд ва ба маълумоти созмони назорат бар артиши ИМА дар Афғонистон - SIGAR 43%-и қаламрави Афғонистон таҳти назорати гуруҳҳои мусаллаҳ мебошад. Худи Толибон даъво доранд, ки 60%-и ҳудуди кишварро таҳти назорат доранд.
Аз сӯйи дигар, муносибатҳои байнимиллӣ бар сари бисёре аз масъалаҳо ба шиддат доғ шудааст. Аз ҷумла тақсими қудрат бар асоси Тавофуқномаи таъсиси Ҳукумати ваҳдати миллӣ анҷом нашудааст, Луи ҷиргаи ислоҳи Қонуни асосӣ барои ҷорӣ кардани мансаби сарвазирӣ доир нагаштааст ва гуруҳҳои сиёсӣ ва қавмӣ аз амалкарди ҳукумати А. Ғанӣ норозиянд. Дар айни ҳол А. Ғанӣ фармон содир намуда ва хостори иҷро шудани Қонуни аҳволи шаҳрвандӣ ва тавзеҳи шиносномаҳои барқӣ шудааст. Ислоҳоти ин қонунро Маҷлиси намояндагон рад карда буд. Акнун намояндагони ақвом, хусусан тоҷикҳо ва ҳазораҳо мухолифи ин тарҳ сару садо баланд кардаанд. Онҳо намехоҳанд, ки дар шиносномаҳояшон миллаташон афғон зикр шавад. Ҳамин тавр масъалаи шиноснома ба баҳси умдаи имрӯзи Афғонистон табдил шудааст. Аз сӯйи дигар, ахиран ду маврид ифшогарӣ, яке дар дафтари раёсати ҷумҳурӣ ва дигаре дар ВКД рух дод, ки намояндагони ғайрипаштун, хусусан тоҷиконро ба шиддат нигарон кардааст. Санадҳои ифшошуда нишон медиҳанд, ки сиёсати ҳазфи қавмсолорӣ аз ҷониби бархе аз ҳалқаҳо пеш бурда мешавад. Дар номаи ахири як ниҳоди ВКД барои истихдоми афсарон ба маъмурони зертобеи ин вазорат дастур дода шудааст, ки барои истихдом дар баталиони зиддиошӯб 500 нафар, аз ҷумлаи намояндагони ҳамаи ақвом, ба истиснои намояндагони қавми тоҷик, муаррифӣ кунанд. Ин номаи ифшошуда ба шиддат боиси нигаронӣ ва асабонияти вакилони тоҷик дар Маҷлиси намояндагон шудааст. Вазъияти байнимиллӣ ва байниқавмӣ ба эътиқоди худи масъулини давлатии Кобул дар ҳоли бад шудан аст.
Ҳоло маълум нест, ки дар чунин шароите Ҳ. Карзай хоҳад тавонист таҳаввулотро ба коми худ ва дуррониҳо рақам бизанад ё не. Ба ҳар ҳол, суол ин аст, ки дар чунин шароите натиҷаи рӯёрӯӣ ва ҷанги қудрат миёни ҷонибдорони худи ҳукумат ба чӣ хоҳад анҷомид?
Як масъала рӯшан аст, ки агар Ҳ. Карзай муваффақ ба ҷалби роҳбарони тоҷик, бахусус Атомуҳаммади Нур, Амир Исмоилхон ва Юнуси Қонунӣ ба ин барномаи худ бишавад, метавон гуфт, ки ӯ навозандаи сози аслӣ дар интихоботи соли ояндаи Афғонистон хоҳад буд. Аммо бархе аз роҳбарони тоҷикҳо, аз ҷумла вакилони Маҷлис аз ширкат дар барномаи Ҳ. Карзай сарфи назар кардаанд. Онҳо мегӯянд, ки тоҷикон худ як миллати давлатсоз дар Афғонистон ҳастанд ва набояд абзори бозии ду роҳбари дигар ақвом қарор бигиранд. Тоҷикҳои Афғонистон дар таҳаввулоти солҳои охири ин кишвар бо қарор гирифтан дар паҳлуи намояндагони яке аз ин ду қавм онро ба қудрат расонидаанд. Акнун низ дар сари кор омадани намояндаи дуррониҳо ва ё ғилзоиҳо тоҷикон нақши асосӣ хоҳанд дошт. Ба истилоҳи дигар, намоянда ва номзади қавме дар интихобот баранда хоҳад шуд, ки ҳимояти аҳолии тоҷикро касб кунад. Аммо дар ин миён насле аз тоҷикони Афғонистон бузург шуда ва ба воя расидааст, ки бо нигоҳе ба пешинаи на чандон дури таърихи худ иддао мекунад, ки тоҷикон худ шоистагии роҳбарӣ ба кишвар ва давлатро доранд. Аз ин ҷост, ки бархе аз раҳбарони тоҷик мисли А. Нур ва Л. Пидром аз эҳтимоли ширкати худ дар интихоботи соли оянда сухан гуфтаанд.
Як масъалаи мусаллам ва яқин аст, ки тоҷикҳо дар ҷабҳаи А. Ғанӣ қарор нахоҳанд гирифт. Агарчанд аз эҳтимоли эътилофи А. Абдулло ва А. Ғанӣ дар интихоботи ояндаи Афғонистон сухан гуфта мешавад. Ва як ҳадафи сафари А. Абдулло ба Амрико низ қаноъат додани амрикоиҳо барои ширкаташ дар интихоботи соли оянда гуфта мешавад. Аммо А. Абдулло дар он сурат ҳам ҳимояти тоҷикҳоро нахоҳад дошт.
Агар фарз бар ин шуд, ки зӯрозмоии ин ду тоифа ба нуқтаи бебозгашт расид, соҳиби ин Арки оғӯштаи хунини таърих кӣ хоҳад шуд, Карзай ё Ғанӣ? Суоли ҷолибтар ин ҷост, ки Гулбиддин Ҳикматёри дар гузашта ба шиддат мутаассиби мазҳабӣ ва акнун парчамбардори қавмгароӣ, ки бо давлат сулҳ кардааст, аз кадоме ҳимоят хоҳад кард, аз Карзай ё аз Ғанӣ?
Масъалаи дигар ва пурсиши аз ҳама муҳимтар ин хоҳад буд, ки агар як эътилофе ба густардагии фарогир аз Қандаҳор то Мазори Шариф ва аз Ҳирот то Ҷалолобод ва Панҷшеру Бадахшон дар ҳимоят аз Ҳомид Карзай шакл бигирад, ИМА дар набарди қудратталабӣ ба ҳар қимате аз Ашраф Ғанӣ ҳимоят хоҳад кард ва ё ӯро танҳо хоҳад гузошт?

Раҳматкарими ДАВЛАТ 

Хонданд 820

Фарғона-водии масъалаҳои ҳалталаб

Нояб 18, 2017
Диданд: 718

Ҳарчанд нисбати водии Фарғона корҳои зиёди илмӣ анҷом дода шудааст, вале то имрӯз ин водӣ ҳамчун “замини асрорангез” (terra incognita) боқӣ мемонад. Водии Фарғона яке аз қисматҳои куҳантарини таърихӣ ва этнографии Осиёи Марказӣ ба шумор рафта, он дар қисмати ҷанубу шарқии минтақа ҷойгир шуда, бо куҳҳои сарбафалаки Тян-шон дар шимол ва шимолу шарқ ва бо Помиру Олой дар ҷануб печида шудааст. Танҳо дар қисмати ғарбӣ, ин водӣ ба дигар ноҳияҳои Осиёи Марказӣ баромадгоҳи на онқадар калон дорад, ки дар адабиёт он бо номи “дарвозаҳои Хуҷанд” машҳур аст иҳота шудааст.

Дар замонҳои гузашта, тариқи водии Фарғона яке аз масирҳои Роҳи бузурги абрешим мегузашт, ки Шарқро бо Ғарб мепайваст. Дар натиҷа бо ин масир корвонҳо аз Самарқанду Бухоро ва Тошканду дигар шаҳрҳо ба Туркистони шарқӣ раҳсипор мешуданд. Тариқи ағбаҳои куҳии шимолӣ ва шимолу шарқӣ Фарғона бо Талас, Иссиқкӯл, Семиречие, бо ҷанубӣ-Мастчоҳ, Рашт, Бадахшон, Кӯлоб, Ҳисор ва дигар минтакаҳои куҳии Помиру Олой пайваст мешуд.
Ҷойгиршавии мусоиди ҷуғрофии водии Фарғона на танҳо пешрафти босуръати иқтисодӣ ва фарҳангии онро таъмин мекард, балки сабаби омадани элементҳои гуногуни этникӣ гашт. Ба ғайр аз ин, бо ҷой доштани маҳдудияти ҷуғрофӣ, водии Фарғона мутаносибан минтақаи ором ва баъзан вақт берун аз воқеаҳои сиёсие, ки дар дигар вилоятҳои Осиёи Марказӣ рух медод, боқӣ мемонд. Ҷой доштани ҷангу низоъҳо, исёну балвоҳо дар дигар минтақаҳо, ки дар натиҷаи онҳо гуруснагӣ, бесуботӣ ва нодорӣ ба миён меомад, инчунин таъқиби одамон аз нигоҳи сиёсӣ ва динӣ ба он оварда расонд, ки нафарони зиёд аз ҷойҳои дуру наздик ба водии Фарғона меомаданд. Дар охири асри XIX ва аввали садаи XX водии Фарғона ба минтақаи сераҳолитарини Осиёи Марказӣ ва аз ҷиҳати этникӣ гуногун табдил ёфт.
Дар ин ҳудуди нисбатан хурд, ки 22 ҳазор километри мураббаъро дар бар мегирад, се вилояти Ҷумҳурии Ӯзбекистон, се вилояти Ҷумҳурии Қирғизистон ва вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар ҷамъ тақрибан 14,5 миллион нафар аҳолӣ доранд, зиндагӣ мекунанд. Дар ин ҷо сеяки аҳолии Ӯзбекистон ва Тоҷикистон ва нисфи аҳолии Қирғизистон умр ба сар мебаранд. Ба ҳисоби миёна дар як километри мураббаъ зиёда аз 650 нафар зиндагӣ мекунад, ки ин дар муқоиса бо ноҳияҳои сераҳолии Ҳиндустон ва Чин баробар аст. Дар бисёре аз ноҳияҳои водии Фарғона зичии аҳолӣ то 2000 нафар дар километри мураббаъ мерасад.
Мушкилоти водии Фарғона мунтазам ва дар сатҳҳои гуногун омӯхта мешавад, вале бо вуҷуди ин низоми иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва сиёсӣ дар ин минтақа хеле зуд тағйир меёбад ва талабгори мониторинги доимӣ мебошад. Сатҳи камбизоатии аҳолии баъзе аз вилоятҳои водии Фарғона (аз нишондодҳои расмӣ камтар) ба 40 дар сад ва зиёда аз он мерасад.
Паст шудани сатҳи зиндагӣ дар давраи баъд аз шӯравӣ, пеш аз ҳама, ба он вобаста буд, ки сохтори давлатдорӣ тағйир ёфт. Пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ ба он оварда расонд, ки иқтисодиёти ҷумҳуриҳои собиқ шуравӣ поён рафт, ки ба яку якбора афзоиш ёфтани сатҳи бекорӣ оварда расонид. Оморҳои расмии кишварҳои минтақа инъикосгари воқеъии сатҳи бекорӣ шуда наметавонанд. Дар ВАО пайдо шудани омор дар бораи кушодани даҳҳо ҳазор ҷойҳои нави корӣ таъсири худро дар паст кардани сатҳи бекорӣ намегузорад, чунки шумораи муҳоҷирони меҳнатӣ аз кишварҳои Осиёи Марказӣ то ҳол кам нашудааст.
Мушкилоти бекорӣ ва то як дараҷа нигоҳ доштани сатҳи зиндагии мардуми водии Фарғонаро муҳоҷирати аҳолии он ба Русия, кишварҳои дигари ИДМ ва хориҷи дур ҳал менамояд. Дар баробари ин, агар муҳоҷирати меҳнатӣ ба таври назаррас дар паст кардани шиддатнокӣ дар бозори меҳнат саҳм гузошта бошад, вале он, дар маҷмуъ, барои аҳолии давлатҳои Осиёи Марказӣ ба як проблемаи дигар мубаддал шудааст.
Пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ дар қаламрави кишварҳои минтақа ва водии Фарғона падидаҳои нав ба вуҷуд омадааст. Аз ҷумла, зиёд шудани вайроншавии оилаҳо, афзоиши оилаҳои нопурра бо ноболиғон ва кӯдакон, нобаробарии гендерӣ, зиёд шудани шумораи занони муҳоҷир аз ҳисоби шаҳрвандони муқими кишварҳои минтақа аз ҷумлаи мушкилотеанд, ки минтақаро таҳти таъсир қарор додаанд.
Афзоиши ҳарсолаи аҳолӣ боз як мушкилоти дигари водии Фарғонаро ба миён овард, ки ин норасоии заминҳои корам ва таъмини амнияти озуқаворӣ мебошад. Маҳз зиёдшавии босуръати аҳолии минтақа метавонад дар оянда мушкилотҳои нав эҷод кунад. Дар ҳолати болоравии шумораи аҳолии водии Фарғона (қариб 2 дар сад дар як сол) баъд аз 15 сол аҳолии он на камтар аз 4,4 миллион нафар зиёд шуда, тақрибан 20 млн. нафарро ташкил хоҳад дод.
Яке аз сарчашмаҳои асосии шиддатнокӣ дар водии Фарғона ин масъалаи миллӣ аст. Дар асри гузашта ин қаламрав байни се давлати минтақа тақсим карда шуда буд. Қисми зиёди ҳамвориҳо бо чунин шаҳрҳо: Андиҷон, Ассаке, Қӯқанд, Кувасой, Марғелон, Намангон ва Фарғона, воҳидан ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон дохил мешаванд. Қисмати шарқии Фарғона, ки дар он шаҳрҳои Ҷалолобод, Ош ва Узген, инчунин куҳҳое, ки аз шимол, шарқ ва ҷануб ин водиро дар оғӯш мегиранд, ба Ҷумҳурии Қирғизистон тааллуқ доранд. Қисмати ғарбии Фарғона бо шаҳрҳои Исфара ва Конибодом (қисман Хуҷанд)-ро низ ба он дохил менамоянд, ки ба вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил мешаванд.
Дар натиҷаи чунин тақсимоти маъмурӣ, гуруҳҳои этникие, ки солҳои зиёд дар паҳлӯи якдигар дӯстона зиндагӣ мекарданд, баъд аз соли 1991 ба ҳайати давлатҳои гуногун дохил гардида, бо марзҳо, сарҳадбонон, гумрук, низоми раводид аз ҳам ҷудо карда шуданд.
Гарчанде тоҷикон, ӯзбекҳо ва қирғизҳо дар қаламрави кишвари худ соҳиби имтиёзҳои сиёсӣ ва мақоми ҳуқуқии “миллати ҳоким” гашта бошанд, пас намояндагони ҳамин гурӯҳҳо дар қаламрави кишвари бегона аксар вақт ба мақоми “майдамиллат”, ки ҳуқуқҳояшон поймол мешавад, табдил ёфтанд.
Қаламрави Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар водии Фарғона ба ҳам омада, системаи мураккаби марзиро дар миёни кишварҳо ба миён меоранд, ки он бо ҷой доштани анклавҳо дар қаламрави якдигар боз ҳам душвор мегардад. Анклав-ин қаламрав ё қисме аз қаламрави як давлат мебошад, ки аз ҳама тараф бо қаламрави давлати дигар иҳота шудааст. Агар анклав ба баҳр роҳи баромад дошта бошад, пас он ниманклав номида мешавад.
Маҳз анклавҳо сабаби нофаҳмӣ байни кишварҳои минтақаи Осиёи Марказӣ мегарданд. Дар водии Фарғона анклавҳо, ки аз қаламрави асосии давлатҳои худ ҷудо карда шудаанд, барои аҳолии маҳаллӣ душвориҳои зиёдеро ба миён меоранд. Аз ҷумла, нофаҳмиҳо ва муноқишаҳо дар мавриди қитъаҳои замин, чарогоҳҳо барои чаронидани ҳайвоноти хонагӣ, дастрасӣ ба об, буридани дарахтон барои ҳезум, гузаронидани молу ашё ва амсоли инҳо ба сифати мушкилоти асосӣ маҳсуб меёбанд. Дар сурати муноқиша ҳар яке аз ҷонибҳо метавонад роҳи ҷойдоштаро банд намояд ва ин амалро бо он маънидод кунад, ки ин қитъаи замин ба онҳо тааллуқ дорад.
Бо пош хӯрдани ИҶШС дар водии Фарғона ҳашт анклав ба вуҷуд омад. Дар қаламрави Қирғизистон чор “ҷазира”-и Ӯзбекистон (Сох, Шоҳимардон, Ҷон-Ғара, Ҷангайл) ва ду аз Тоҷикистон (Ворух, Қалъачаи ғарбӣ) қарор доранд. Дар қисми водии Ӯзбекистон бошад, ду анклав-Барак ва Сарвак, ки ба Қирғизистон ва Тоҷикистон мансуб мебошанд, қарор дорад.
Яке аз чунин анклаваҳои машҳури тоҷикон дар вилояти Боткенти Қирғизистон-ин Ворух мебошад, ки ба вилояти Суғди Тоҷикистон мансуб аст. Дар ин анклав тақрибан 40 ҳазор аҳолӣ зиндагӣ дорад, ки аксариятро тоҷикон ташкил медиҳад. Ворух дар ягона шоҳроҳе, ки яке аз ноҳияҳои Қирғизистонро бо тамоми кишвар мепайвандад, ҷойгир шудааст. Ва маҳз ҳамин ҳолат дар бисёр мавридҳо сабаби нофаҳмиҳо байни аҳолии маҳаллӣ ва қирғизҳо мегардад.
Қалъачаи ғарбӣ - яке аз ду (дар қатори Ворух) эксклавҳои Тоҷикистон, ки дар қаламрави вилояти Баткенти Қирғизистон ҷойгир аст, мебошад. Аз ҷиҳати тобеият ин эксклав ба ноҳияи Исфараи вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон тааллуқ дорад. Сарвак (Сарваксой, Сарван) - анклави Тоҷикистон дар ҳудуди ноҳияи Попи вилояти Намангони Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҷойгир буда, аз ҷиҳати маъмурӣ ба ноҳияи Ашти вилояти Суғди Тоҷикистон мансуб аст. Маркази анклав - рустои Сарвак буда, дар як вақт он дар марзи ҳар ду ҷониб: Тоҷикистону Ӯзбекистон қарор дорад. Он тақрибан 14 километр дарозӣ ва 600 метр паҳноӣ дошта, қад-қади дарёи Сарваксой дар баробари роҳи Камчик, байни шаҳрҳои Ангрен ва Қӯқанди Ӯзбекистон ҷойгир аст. Аз танг будани анклав, махсусан масъалаи чаронидани чорво ба миён меояд, ки аксар вақт ба чарогоҳҳои қаламрави Ӯзбекистон мебарад. Масоҳати анклав тақрибан 8,4 км-и мураббаъ буда, масофаи камтарин байни Сарвак ва боқимондаи Тоҷикистон-1,2 км-ро ташкил медиҳад.
Калонтарин анклавҳои Ӯзбекистон дар қаламрави Қирғизистон ин Шоҳимардон ва Сӯх мебошанд. Дар майдони 352 ҳазор километри мураббаъ 19 маҳалҳои аҳолинишин бо аҳолии 60 ҳазор нафар ҷойгир аст. Зимнан, 99 дар сади аз онҳо тоҷикони этникӣ мебошанд. Анклави Сӯх мисили Ворух дар роҳҳои магистралии қисмати ғарбии Қирғизистон ҷойгир аст.
Дар Ӯзбекистон анклави хурди Қирғизистон бо номи Барак дар масоҳати 4 километри мураббаъ қарор дорад, ки дар он асосан, қирғизҳо зиндагӣ мекунанд. Қисми зиёди мушкилотҳои сарҳадии минтақа маҳз бо анклавҳо алоқамандӣ доранд. Онҳо аз қаламрави асосии кишвар канда шуда, проблемаҳои зиёдеро ба миён меоранд.
Муносибатҳои байни Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар гузашта бештар вобаста ба масъалаҳои гидроэнергетикӣ ва сарҳадӣ тезутунд мешуд. Баъди ба сари қудрат омадани ҷаноби Шавкат Мирзиёев ба ҳайси президенти Ӯзбекистон, гуфтушунидҳо оид ба муқаррар ва муайян кардани хатти сарҳади давлатии байни ду кишвари ҳамсоя фаъол шуд. Дар давоми соли гузашта, Қирғизистон ва Ӯзбекистон аллакай силсилаи мулоқотҳоро оиди мувофиқати марзҳо гузаронида, инчунин ташрифи ҳайатҳоро ба кишварҳои якдигар ташкил намуданд. Дарозии умумии сарҳади байни Ӯзбекистон ва Қирғизистон 1370 километрро ташкил медиҳад. Тибқи суханони ходими илмии Мактаби тадқиқотҳои шарқӣ ва африқоии Лондон-Алишер Илҳомов, яке аз дастовардҳои асосии Шавкат Мирзиёев на танҳо нармшавии муносибатҳои мутақобилаи судманди Ӯзбекистон бо ҳамсояҳо, балки музокирот байни сарони Ӯзбекистон ва Қирғизистон мебошад. Тарафҳо даҳ шартнома имзо карданд. Оид ба масъалаҳои марзӣ ҳамагӣ 15 дар сади қитъаи сарҳади давлатӣ ҳамоҳанг нокарда монд. Вале ин 15% аз ҳама қитъаи душвортарин мебошанд. Тарафҳо тафсилоти шартномаро оиди марзҳо ошкор намекунанд, вале аз эҳтимол дур нест, ки қитъаҳои баҳсӣ ин анклавҳои Сӯх, Барак, Шоҳимардон, обанбори Андиҷон ва баъзеи дигар мебошанд. Яке аз натиҷаҳои асосии гуфтушуниди тарафайн ин намоиши иродаи сиёсӣ, мунтазам ва пайваста кушодани гиреҳҳо дар муносибатҳо байни ду давлат мебошад.
Ҷонибҳо, дар рафти музокирот ихтилофоти ҷойдоштаро ҳал намуданд ва танҳо 28 қитъаи байнидавлатӣ боқӣ мондааст, ки ҳалли худро металабад. Ба қавли Содиқ Сафоев, муовини раиси палатаи болоии Парлумони Ӯзбекистон, амалҳои президент Шавкат Мирзиёев ба он равона шудааст, ки аз масъалаҳои ҷойдошта дур нашуда, балки онҳоро дар якҷоягӣ ҳал намоянд. Имрӯз Ӯзбекистон сиёсати пурсамари минтақавиро амалӣ мекунад ва барои муколама оиди масъалаҳои тезутунд омода аст. Ба ақидаи баъзе аз коршиносон, водии Фарғона ҳамчун як қуттии борӯт хавфи бузурге барои минтақа дорад ва ин ақида то имрӯз дар ҷомеа ҷой дорад. Вале бояд таъкид кард, ки даргириҳои охири асри 20 ва аввали асри 21 нишон дод, ки ҳамаи масъалаҳои ҷойдошта ва баҳсталабро, пеш аз ҳама, бояд бо иштироки тарафҳо дар гуфтушунидҳо, бе истифода аз силоҳ ва қувваи ҳарбӣ ҳал намуд.
Масъалаҳои баҳсталаби минтақа, аз ҷумла водии Фарғона, ки қаламрави се кишвари минтақаро дар бар мегирад, бояд бе дахолати кишварҳои дигар, ки бо урфу одат ва арзишҳои миллии аҳолии Осиёи Марказӣ ошно нестанд, ҳал шаванд. Аҳолии водии Фарғона дар муддати садаҳои зиёд, дар паҳлӯи якдигар зиндагӣ карда, риштаҳои хешутаборӣ пайдо карданд. Нофаҳмиҳои марзӣ набояд сабаби ҷудо шудани ин пайвандҳо гардад. Дипломатияи халқӣ низ бояд дар ҳалли масъалаҳои ҷойдошта нақши арзанда ва муҳими худро бозад.

Изатулло Саримсоқов, ходими илмии Институти омӯзиши
масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 718

Ҳайфи себи хубонӣ?!

Окт 28, 2017
Диданд: 851

Дар Хоҷагии давлатии тухмипарварии ба номи А. Назирови ноҳияи Файзобод, дақиқтараш, дар деҳаи Фатҳобод солҳои қаблӣ 1 гектар боғоти ҳосилхези себи хубонӣ ҷойгир буд, ки соле ба ҳисоби миёна зиёда аз 80 тонна себи хубонӣ медоду дастурхони аҳолиро ғанӣ мегардонд.

Собиқ раиси Кумитаи заминсозии ноҳия Илҳом Ҳасанов барои бунёди манзили истиқоматӣ ба 3-4 нафар аз боғоти 1-гектара замин ҷудо карда, сертификат додааст, ки ба ҳақиқат рост намеояд. Нафароне, ки аз овардани ному насабашон худдорӣ мекунам, дар майдони зиёда аз 0,20 га ниҳолҳои себи ҳосидеҳро бурида решакан карданд, ки раҳми кас меояд.
Агар масъулони Кумитаи заминсозӣ ва нафароне, ки барои бунёди манзилҳои истиқоматӣ себҳоро решакан карданд, як ниҳол мешинонданду ба воя мерасониданд, шояд дилашон месӯхту мақоли «тарбурӣ - сарбурӣ»-ро амалӣ намекарданд.
Паранда бо умед лона месозаду фарзанд ба дунё меорад. Деҳқон ниҳол мешинонаду онро ба воя мерасонад, то ниҳолаш бор ораду мардум ком ширин кунанд. Агар лонаи парандаро вайрон кунем, дарахтони ҳосилдеҳро бурида партоем, на Худо мебахшаду на бандааш.
Наход нисбати себҳои хубонӣ ин қадар бераҳмӣ кунем!?...

Додои ҲАҚҶӮЙ

Хонданд 851

Рӯзҳои охир дар тамоми шабакаҳои ВАО-и Ғарб ва Шарқ масъалаи раъйпурсии умумихалқии Каталония барои дарёфти истиқлолияти худ мавриди муҳокимаву баррасии дуру дароз қарор гирифтааст. Ҳар як хабарнигор, таҳлилгар ва сиёсатмадорони дунё ин воқеаро аз диди хеш таҳлил менамоянд.

Ҳоло бошад ба таърихи ин ҷомеаи худмухтор, ки талаби истиқлолиятро дорад, дар зер руҷуъ мекунем:
Каталония таърихи беш аз 1000 сола дошта, ҳанӯз дар асри 12 шоҳигарии Каталония ва Арагон таъсис ёфта буд, ки аз ҳамон давра худмухтории дохилӣ ва қавонуни худро нигоҳ доштааст. Аммо дар гузашта аз тарафи каталониягиҳо дар ҳайати шоҳигарии Испания бисёр шӯришҳо ба роҳ монда шудааст, то истиқлолият ба даст оваранд. Соли 1871 Каталония ҳатто кӯшиши аз ҳудуди Испания мустақил шуданро карда буд, вале пас аз гуфтушуниди тарафайн бо ҳукумати марказӣ он дар ҳайати Шоҳигарии Испания монд.
Ҳаракатҳо ва ҷунбишҳои ҷудоихоҳонаи Каталонияи муосир аз ибтидои асри 20 падид омада буд. Соли 1901 ҳукумати Испания мавҷудияти миллати каталонро пазируфт, ки боиси аз нав зинда шудан ва ташаккул ёфтани фаҳимиши аҳолии Каталония дар хусуси ташкили давлати соҳибистиқлол гардид.
Соли 1979 ба мақоми худмухторӣ соҳиб гардид, ки пас аз он забони каталонӣ ҳам мақоми расмиро касб намуд. Солҳои охир забони каталонӣ дар ҳаёти иҷтимоиву сиёсии Каталония хело муҳим гардидааст. Аз рӯи таҳқиқи пажуҳишгари итолиёвӣ Ҷ.Поггесчи қариб 90%-и аҳолии Каталония ин забонро медонанд. Дигар масъалаи ҷудоихоҳии мардуми Каталония ин дарёфти мақоми забони каталонӣ дар байни дигар забонҳои Иттиҳоди Аврупо мебошад.
Сабаби дигари иддаои аҳолии Каталония барои истиқлолият - фарҳангу таърихи ин сарзамин мебошад, ки аз таъриху фарҳанги дигар минтақаҳои Испания тафовути куллӣ дорад. Парчами кунунии Каталония - ливои тоҷи арагорнии «senyera», ки аз 4 хати уфуқӣ дар заминаи зард иборат аст, мебошад. Инчунин Ҳукумати Кастилия – Женералитет дар пешбарии ғояи аслияти каталонӣ, ҳам дар аслияти миллӣ ва ҳам сиёсӣ нақши муҳимро мебозад. Бо нашри китобҳо дар бораи Каталония ва тарғиби он ҳамчун давлати алоҳида на танҳо бо забони каталонӣ, балки бо забонҳои англисӣ, олмонӣ, русӣ ва дигар забонҳои Аврупо аз тарафи Женералитет сурат мегирад. Бояд иброз дошт, ки дар китоби «Каталония – давлат бо ҳарфи бузург» Каталонияро ҳамчун «давлати Аврупоӣ» қаламдод карда, инчунин онро «давлати қарни 21, ки дорои забони худ ва фарҳанги ба худ хос» номидааст, ки «дорои анъанаи якчанд асраи идҳои миллӣ ва дигар арзишҳои миллӣ, ки мутобиқ ба талаботи муосир дар сатҳи дигар давлатҳои Аврупо мебошад, имконият фароҳам меоварад, ки ин миллат бо боварӣ ва умед ба ояндаи хеш назар кунанд» тасвир гардидааст.
Фаромӯш набояд кард, ки соли 2006 дар Каталония мақоми нави худмухторӣ бо васеъ намудани мустақилияти молиявӣ қабул шуд.
Асоси иқтисодии минтақа сабаби дигари иддаои ҷудоихоҳони каталонӣ барои истиқлолият гардид. Каталония 19 дар сади ММД-ро истеҳсол мекунад. Соли 2016 ММД-и Каталония 1/5 ҳиссаи ММД-и кишварро ташкил дод. Ҳамасола Каталония ба буҷаи давлат аз 5 то 16 миллиард евро бештар аз маблағе, ки аз тарафи ҳукумати марказӣ дода мешавад, месупорад. Ин боис гардид, ки миллатчиён иддао карданд, ки Каталония дар воқеъ тамоми кишварро «мехӯронад». Ва ин аз тарафи аҳолии минтақа сахт дастгирӣ гардид. ММД-ии Каталония ба ММД-ии Финландия ва Дания баробар буда, беш аз ММД-ии Ирландия мебошад. ММД ба сари аҳолӣ қариб баробари Олмон ва бештар аз Юнон ва Португалия мебошад. Сатҳи содирот ба Финландия баробар ва аз Португалия бештар мебошад. Коҳишёбии фазои ягонаи иқтисодиву иҷтимоӣ, ки натиҷаи буҳрони муосири Аврупо мебошад, ба Каталония ҳамчун яке аз минтақаҳои аз рӯи иқтисодиёт рушдкардаи Испания як омили ҷудошавӣ гардид. Чӣ хеле, ки директори маркази пажуҳиши ҳизбӣ-сиёсии Институти Аврупои Академияи илмҳои Русия Владимир Швейтсар мегӯяд, дар Каталония сабабҳои ҷудоихоҳӣ хусусияти таърихӣ дорад, аммо таъсири омилҳои иқтисодиро аз мадди назар дур набояд сохт. «Худи буҳрон ҳеҷ нақшеро бозӣ намекунад, баръакс бо ҳама шаклҳои буҳрон дар чаҳорчӯбаи давлати бузург ва ягонагӣ мубориза бурдан осонтар назар ба он ки дар парокандагӣ мубориза бубаранд. Бовар дорам, ки ҳама хоҳиши ҷудохоҳ шуданро надорад, вале аз марказ минтақаҳои худро таҳти фишор қарор додан мехоҳанд».
Маҳз ин сабаб гардид, ки ҳукумати Каталония қадами хешро ба сӯи ба даст овардани истиқлолият гузошт. Солҳои минбаъда, аниқтараш солҳои 2009-2010 пурсишҳои ғайрирасмӣ роҷеъ ба истиқлолияти Каталония байни мардум гузаронида шуд, ки дар он 90 дар сади аҳолӣ ба тарафдории истиқлолият раъй доданд. Моҳи сентябри соли 2012 дар тамоми қаламрави Каталония намоиши оммавӣ бо иштироки беш аз 1,5 миллион нафар таҳти шиори «Каталония – давлати нави Аврупо» сурат гирифт. Пас аз ба даст овардани натиҷаи интихоботи минтақавӣ, 23 январи соли 2013 парлумони Каталония Эъломия дар бораи соҳибихтиёриро эълон намуд ва соли 2014 раъйпурсии умумихалқӣ барои ба тамом аз ҳайати Испания ҷудо гардидан интихоботро ба нақша гирифт. Аммо ин кӯшиш аз тарафи суди Конститутсионии Испания ғайриқонунӣ эълон гардида, пешгирӣ карда шуд.
Вале бо ин оташи қалби Каталониягиҳо хомӯш нагардид. Ин навбат 27 октябри соли 2015 гуруҳҳои ҷудоихоҳон лоиҳаи нави парлумониро барои дарёфти истиқлолияти хеш ба миён гузошт.
Дар он ҳуҷҷат чунин омадааст: «оғози ҷараёни давлати соҳибистиқлоли Каталония дар шакли ҷумҳурӣ». 9-уми ноябри соли 2015 парлумони Каталония қабули қарордоди «ҷудошавӣ аз Испания»-ро ба овоздиҳӣ гузошт, ки натиҷаи он бо 73 овоз «тарафдор» ва 62 овоз «зид» бар нафъи ҷудоихоҳон анҷом ёфт. Сипас дар асоси ҳуҷҷати қарордод дар давоми 18 моҳ муваззаф гардид, ки сохтори давлат ва Конститутсияи нави он омода гардад. 2-юми декабри соли 2015 Суди Конститутсионии Испания қарордод дар бораи истиқлолияти Каталонияро ғайриконститутсионӣ эълом намуд.
9-уми июни соли 2017 маълум гардид, ки санаи баргузории раъйпурсии умумихалқӣ перомуни истиқлолияти Каталония 1-уми октябри соли 2017 таъин карда шудааст. Дар раъйпурсӣ саволи зерин пешкаш гардид: «Оё мехоҳед, ки Каталония давлати мустақил дар шакли ҷумҳурӣ гардад?». 1-уми октябри соли 2017 ҳукуматдорони Каталония раъйпурсиро дар бораи истиқлолият баргузор намуданд, ки дар он 90 дар сади раъйдиҳандагон-иштирокчиён барои ҷудошавӣ овоз доданд. Гарчанде мақомоти полис кӯшиш барои садди роҳи ин раъйпурсие, ки дар тартиби яктарафа бидуни розигӣ бо ҳукумати марказӣ баргузор гардид карданд, вале бефоида буд.
10-уми октябри соли ҷорӣ Роҳбари ҳукумати Каталонияи худмухтор Карлес Пучдемона ба Эъломия дар бораи Истиқлолият имзо намуд, вале аз эълон намудани Каталония ҳамчун давлати мустақил худдорӣ карда, даъват ба муколамаи тарафайн байни ҳукумати марказӣ, яъне Испания намуд. Коршиносон бар он ақидаанд, ки шояд Пучдемона аз пасомади эълон намудани истиқлолияти Каталония тарсида бошад, барои он ки дар гузашта ҳамаи ҷудоихоҳон ба ҳукми қатл маҳкум ва маҳбус гардида буданд.
Сардори кумитаи Думаи давлатӣ оид ба корҳои байналмилалӣ Леонид Слутский мегӯяд, ки пешниҳоди роҳбари ҳукумати Каталония Карлес Пучдемон оиди худдорӣ намудан аз эълони истиқлолияти ҷомеаи худмухтори Каталония қарори хирадмандона буда, метавонад садди роҳи ба вуқуъ пайвастани низои минтақавӣ дар Испания гардад.
Шоҳи Испания Филиппи VI арз намуд, ки ҳукумати Каталония бо баргузор намудани раъйпурсии ғайриқонунӣ нисбати ҳукумати марказӣ «беитоатӣ» нишон дод ва барои ягонагӣ ва тамомияти арзии Испания хавфи калонро ба миён овард. Роҳбари ҳукумати Испания Мариано Рахоя изҳор кард, ки ҳукумати марказӣ то он даме, ки вазъи кунунии Каталония ба ҳолати қонунӣ барнагардад, аз ҳама гуна музокирот бо ҳукумати Каталония даст хоҳад кашид.
Ногуфта намонад, ки дар робита бо раъйпурсии Каталония якчанд роҳбарону намояндагони кишварҳои Иттиҳоди Аврупо, алалхусус, Олмон, Фаронса ва Италия вокуниш карда, аз ҳукумати Каталония даъват бар он карданд, ки ягонагии марзи Испанияро нигоҳ доранд. Ҳамчунин, онҳо натиҷаи раъйпурсиро ғайриқонунӣ ҳисоб карданд. Инчунин, иброз доштанд, ки дар сурати аз тарафи ҳукуматдорони Каталония эълон гардидани истиқлолияти ин ҷомеаи худмухтор онҳо ӯро эътироф нахоҳанд кард.
Таърих гувоҳ аст, ки Каталония аз Испания ва Испания аз Каталония сахт вобастагӣ дорад ва ҷудоии ин ду аз ҳам назар ба пасомадҳои хубаш, пасомадҳои бадаш бештар мебошад. Аз ҳамин сабаб барои Каталония нигоҳ доштани мақоми худмухторӣ бо имконияти фарохи иқтисодӣ-молиявӣ ва иҷтимоӣ-сиёсӣ зарур аст, ки тамомияти арзии Испанияро нигоҳ дорад. Инчунин, бояд илова кард, ки дар сурати эълон гардидани истиқлолияти Каталония боз дигар халқиятҳои хурди этникӣ барои «давлати мустақил» иддао хоҳанд кард.

АБДУЛҲАМИДОВ Т.И., ходими хурди илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АИ ҶТ

Хонданд 649

Хабари рӯз

Календар

« Август 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Минбари сардабир

  • занакГАП

    Ҳама аз дард менолад, вале ҳар кас ба таври худ,…

Нигоҳи хос

  • ХОСта

    Ба дилхоҳ савол ҷавоб додан мумкин аст, агар дуруст саволгузорӣ…
  • Хоҳиш ва ҳадаф

    «Агар Шумо хоҳед, ки ҳаёти хушбахтона дошта бошед, бояд алоқаманд…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.