.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷомеъа

Ҳаҷ ва аҳкоми он

Сен 02, 2017
Диданд: 495

Рукни панҷум, яъне рукни охирини дини мубини ислом ҳаҷ мебошад. Ҳадаф аз ҳаҷҷи бандаи мӯъмину мусулмон қасд ба самти хонаи Худо ба хотири иҷрои маносики хос дар замони муайян аст. Тавоноии молӣ, болиғу оқил ва сиҳату тандуруст будан аз шартҳои асосии воҷиб гардидани анҷоми ҳаҷ маҳсуб мешаванд. Як бор анҷом додани ин маносик ба бандагони мусулмон фарз гардонида шудааст.

Фарзиёти ҳаҷ иборат аст аз: эҳром бастан, вуқуфи Арафот ва тавофи зиёрат. Дар баробари ин, ба бандаи мусулмон иҷрои ин воҷиботи ҳаҷ ҳатмӣ аст: вуқуф дар Муздалифа баъд аз дамидани субҳи содиқи рӯзи ид, саъй кардан миёни Сафо ва Марва, ҷимор партофтан (санг задан ба шайтон), тавофи видоъ, анҷоми ибодат дар Арафот ва истодан то нишастани офтоб, қурбонӣ кардан, анҷоми тавофи зиёрат дар рӯзҳои ид (се рӯз), тарошидан ё кӯтоҳ кардани мӯи сар дар Ҳарам дар айёми ид. Илова бар ин, ҳаҷ дорои суннатҳои зер аст: тавофи қудум, рамал (бошитоб паймудани роҳ дар се даври аввали тавофи Каъба), рафтан ба самти водии Мино дар рӯзи ҳаштум ва сипарӣ намудани шаби оянда дар онҷо, берун шудан аз Мино ва ҳаракат ба қасди Арафот пас аз тулӯи офтоб дар рӯзи Арафа, сипарӣ намудани шаби ид дар водии Муздалифа, ғусл дар Арафот ва ниҳоят сипарӣ кардани шабҳои ид дар Мино.
Барои ворид шудан ба Маккаи мукаррама дар шариати ислом миқотгоҳҳоеро муайян кардааст, ки бояд шахси ҳаҷгузор аз он ҷо либоси махсуси ҳаҷро, ки эҳром ном дорад, ғусл ё таҳорат карда пӯшад ва дар масҷид ду ракъат намоз хонад. Ин миқотгоҳҳо, ки мусулмонон аз ҳар гӯшаи дунё меоянд, чунин ном доранд:
Зулҳулайфа миқоти мардуми Мадина ва мардуме мебошад, ки аз роҳи Мадина меоянд.
Зотуирқ миқоти мардуми Ироқ аст.
Ҷуҳфа миқоти мардуми Шом аст.
Қарнулманозил миқоти мардуми Наҷд аст.
Яламлам миқоти мардуми Яман аст.
Чунонки қайд кардем, либоси махсуси ҳаҷро эҳром гӯянд, ки пӯшидани он барои зиёрати хонаи Худо таъйин шудааст. Он аз ду чодар ё матои нодӯхта иборат буда, якеро ҳамчун доман ва дигареро бар дӯш пӯшанд.
Ҳаҷро се фарз ва умраро ду фарз бошад. Эҳром бастан, вуқуф дар Арафот ва тавофи фарзӣ аз аркони ҳаҷ буда, ба умра эҳром ва тавоф фарз аст. Чун шахс ба яке аз миқотҳо расид, бо нияти анҷом додани маносики ҳаҷ ё умра таҳорат ё ғусл мекунад ва эҳромро мепӯшад. Баъдан ду ракъат намоз мегузорад ва эҳромбаста мегардад. Ҳангоми бастани эҳром бояд чунин дуо кунад: «Лабайка умратан ва ҳаҷҷан, лабайка умратан ва ҳаҷҷан».
Агар ҳоҷӣ нияти ҳаҷи таматтӯъ дошта бошад, чунин дуо кунад: «Аллоҳумма, иннӣ уриду-л-умрата, фаяссирҳо лӣ ва тақаббалҳо миннӣ».
«Худоё! Инак, ман иродаи умраро дорам, пас онро бароям осон бигардон ва онро аз ман бипазир».
Агар ҳоҷӣ нияти ҳаҷҷи ифрод дошта бошад, дуои он чунин аст: «Аллоҳумма, иннӣ уриду-л-ҳаҷҷа, фаяссирҳу лӣ ва тақаббалҳу миннӣ».
Агар ҳоҷӣ нияти ҳаҷҷи қирон намояд, барои ҳаҷ ва умра ҳарду ният намуда, бигӯяд: «Аллоҳумма, иннӣ уриду-л-ҳаҷҷа ва-л-умрата, фаяс-сирҳумо лӣ ва тақаббалҳумо миннӣ». Ҳамин ки ният кард, ба талбия гуфтан (бо овоз) шурӯъ намояд: «Лаббайка-л-лоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк. Инна-л-ҳамда ва-н-ниъмата лака ва-л-мулк, ло шарика лак».
Баъд аз он, ки ҳаҷгузор эҳром баст, аз аъмоле, ки дар аснои эҳром манъ шудааст, аз қабили ғайбат кардан, ҷангу пархош кардан, корҳои фисқро анҷом додан, хушбӯӣ (атр) задан, нохун гирифтан, пӯшонидани сару рӯй ва ба сар мондани салла, пӯшидани пероҳан, туфлӣ, маҳсӣ, тарошидани мӯи сар ва бадан, равғанмолии бадан ва ғайра парҳез кунад. Мамнуоти эҳром барои марду зан як ҳукмро дорад, танҳо дар як ҳолат занон фарқ доранд. Онҳо дар эҳром низ, ҳамчун пеш аз эҳром, либоси дӯхташуда мепӯшанд ва сари худро низ мепӯшонанд, вале рӯяшонро кушода медоранд.
Баъд аз ин барои ҳаҷгузор тарзи анҷом додани ҳаҷ фарз мегардад ва ба Макка ба самти Хонаи Худо ворид мешавад. Хонаи Худо, яъне Каъбаи мушаррафа барои мусулмонони ҷаҳон қибла мебошад. Каъбаро ҳаҷару-л-асвад низ меноманд. Каъба аз қисмҳои зерин иборат аст: дар, новдони хонаи Каъба, шозарвон (қисмати берунии пойдевор), ҳиҷри Исмоил (Ҳатим), мултазам, мақоми Иброҳим, бурҷи Ҳаҷару-л-асвад, бурҷи ямонӣ, бурҷи шомӣ, бурҷи ироқӣ, чодари Каъба ва хати қаҳваранге, ки оғози тавофро нишон медиҳад.
Ҳаҷгузор, вақте ки бо ҳаҷҷи ифрод ба Макка ворид мешавад, ҳаҷҷи худро аз Масҷиду-л-ҳаром оғоз мекунад. Чун чашмаш ба хонаи Каъба расад, такбир ва таҳлил гӯяд. Азбаски издиҳоми мардум зиёд аст, агар тавонад Ҳаҷару-л-асвадро бо дастони худ масҳ намояд ва бибӯсад, агар масофаи ӯ дур бошад, такбиргӯён бо дастҳои худ ба сӯи санг ишора кунад, кофӣ аст.
Сипас ба тавофи қудум шурӯъ менамояд. Тарзи анҷом додани он чунин аст: тавофи қудум барои онҳое, ки ҳаҷҷу умраро якҷо анҷом медиҳанд, яъне қорин ва ҳаҷҷи ифрод, ки аз бурун ба Макка меоянд, суннат мебошад. Барои аҳли Макка ин амал зарур нест. Аммо барои онҳое, ки ҳаҷҷи таматтӯъ анҷом медиҳанд ё барои умра дар ғайри моҳҳои ҳаҷ ба хонаи Худо меоянд, инчунин барои сокинони миқотгоҳҳои минтақаи Ҳил ва Ҳарам низ суннат нест. Яъне онҳо ин маносикро анҷом намедиҳанд. Се даври аввали тавоф бояд ҳоҷӣ қадамҳояшро наздик гузошта, босуръат роҳ равад, то китфонаш низ ҷунбанд. Ба ин хотир онро “рамал” номидаанд.
Ҳар касе, ки хоҳ қорин бошад ё муфрид, вориди Каъбатуллоҳ мегардад, бояд таҳорат дошта бошад ва ба самти Масҷидулҳаром равад, чун чашмаш ба Каъба расад, такбиру таҳлил гӯяд. Он гоҳ дар саҳни масҷид дар болои хати қаҳваиранг, ки рукни Ҳаҷару-л-асвадро муайян месозад, қарор гирад. Агар тавонад, ба Ҳаҷаруласвад наздик шуда, сарашро дохили бурҷ намуда, онро бибӯсад. Дар ҳолати зиёд будани издиҳом, бо дасти рост ба сӯи он ишора намояд ва ҳамон дасти худро бибӯсад. Ҳангоми даст расонидан ба Ҳаҷару-л-асвад ё бардоштани даст ба сӯи он «Бисмиллоҳи валлоҳу акбар» бигӯяд.
Пас аз анҷом додани ин амал ба самти дари хона ба тавоф пардозад Дар ин ҳолат Каъба дар самти дасти чапи шахси ҳаҷгузор қарор мегирад. Чун ба даври хона гашт ва ба нуқтаи оғозин, яъне рӯ ба рӯи Ҳаҷару-л-асвад расид, як даври тавоф ба поён мерасад ва ҳаҷгузорро зарур аст, ки ҳамин тавр ҳафт даври тавофро анҷом диҳад.
Аммо онҳое, ки бори дувум ё зиёда аз он ҳаҷ менамоянд, аввал ҳаҷҷи умраро анҷом медиҳанд ва танҳо рӯзи ҳаштум ҳангоми шурӯи маносики ҳаҷ, яъне пеш аз рафтан ба Мино тавофи қудумро ба ҷо меоранд. Баъд аз тавофи қудум саъй вуҷуд надорад, вале агар шахси муфрид ё қорин пас аз он саъйро ба ҷо оварад, ба ҷои саъйи ҳаҷ пас аз тавофи фарзӣ ҷоиз мегардад. Пас аз анҷоми тавофи қудум ду ракъат намоз, ки воҷиб аст, гузорида мешавад. Ин намозро дар мақоми Иброҳим бигузорад, савоби бештар дорад.
Сипас ба самти кӯҳи Сафо ҳаракат намуда, ҳамин ки болои он баромад ва чун чашмаш ба Каъба расид, такбиру таҳлил мегӯяд ва ба Ҳазрати Муҳаммад (с) салавот мефиристад. Баъд аз он дуои зеринро се бор мехонад ва он мустаҳаб аст: «Ло илоҳа илла-л-лоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳу, лаҳу-л-мулку ва лаҳу-л-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қадир. Ло илоҳа илла-л-лоҳу ваҳдаҳу, анҷаза ваъдаҳу, ва насара ъабдаҳу ва ҳазама-л-аҳзоба ваҳдаҳу». «Нест маъбуди ҳақиқие, ба ҷуз Аллоҳи ягона, ки ҳеҷ шарику анбозе барои Ӯ нест. Аз они Ӯст мулки ҳастӣ ва барои Ӯст ситоиш ва Ӯ бар ҳар чизе тавоност. Нест маъбуди барҳақ, магар Аллоҳ, ки ягона аст. Ба ваъдааш вафо намуд ва бандаашро нусрату пирӯзӣ дод ва Ӯ худ аҳзоб (дастаҳои душман)-ро шикаст дод».
Пас аз он суръати ҳаракати худро коҳиш медиҳад (бе шитоб) ва ба самти Марва роҳ мепӯяд ва ҳамин ки ба нишонаи сабз расид, аз он ҷо то нишонаи сабзи дигар давон - давон мегузарад ва ин дуоро мехонад: «Рабби-ғфир ва-рҳам ва анта-л-аъаззу-л-акраму ва таҷоваз ъаммо таълам».
Ин аст як даври ҳаракат аз Сафо то Марва. Ва ҳамин тавр ҳафт бор саъй менамояд.
Занҳо дар фосилаи миёни ду нишонаи сабз монанди мардҳо намедаванд ва ба сурати одӣ роҳ мераванд.
Агар то анҷоми ҳаҷ чанд рӯзе боқӣ монда бошад, бо ҳамон эҳром дар Макка монда, ҳар қадаре хоҳад, тавофи нафл анҷом медиҳад. Агар вақт намонда бошад, рӯзи ҳаштуми зулҳиҷча пас аз фориғ шудан аз намози бомдод, ба самти Мино раҳсипор мешавад. Дар Мино то ҳангоми тулӯи офтоби рӯзи Арафа ба ибодат машғул мешавад ва баъдан ба самти Арафот ҳаракат намуда, то ғуруби офтоб ба ниёиш машғул мешавад.
Пеш аз намоз имом ба мардум дар хусуси аҳкоми намоз, вуқуф дар Арафоту Муздалифа, тартиби партофтани санг бар шайтон, чи гуна анҷом додани қурбонӣ, тарошидан ва кӯтоҳ кардани мӯи сар ва тавофи зиёрат бояд ду хутба хонад. Вақте офтоб дар ин ҷо завол намояд, имом намози пешин ва асрро бо як азон ва ду қомат бо мардум адо мекунад. Сипас то ғуруби офтоб мусулмонон ба дуову ниёиш машғул мешаванд.
Баъд аз ғуруби офтоб Арафотро ба қасди Муздалифа тарк карда, дар онҷо ҳатман намози шом ва хуфтанро бо як азон ва як иқомат якҷо адо менамоянд. Агар дар миёнаи роҳ, яъне то расидан ба Муздалифа намоз хонда бошад, вақте ки ба онҷо расад, бояд аз сари нав намози худро хонад, то тартиби маносики ҳаҷ вайрон нашавад.
Шабро дар Муздалифа сипарӣ мекунад, намози бомдодро бо ҷамоат дар торикӣ адо намуда, каме пеш аз тулӯи офтоб ба самти Мино ҳаракат мекунад. Дар Мино ба ҷамраи Ақаба наздик шуда, ба он сангреза партоб менамояд. Дар вақти партофтани ҳар сангреза такбир гуфта, ин дуъоро низ мехонад: «Бисмиллоҳи Аллоҳу акбар, ризан ли-р-раҳмони ва рағман ли-ш-шайтони».
Тартиби партофтани сангреза чунин аст: якто-якто партофта шавад, вақте ки сангчаи аввалро партофт, хондани талбияро қатъ кунад, онро тавре партоб намояд, ки ба сару рӯи одамон нарасад, вақте ки сангрезаи ҳафтумро партофт, дигар назди ҷамраи Ақаба наистад.
Ба шахсе, ки ҳаҷҷи ифрод менамояд, қурбонӣ воҷиб нест, вале барояш мустаҳаб аст. Яъне, баъд аз анҷоми ин маросим мӯи сари худро кӯтоҳ мекунад ё метарошад ва аз эҳром берун меояд. Ҳама чиз ба ӯ ҳалол мегардад, ба ҷуз наздикӣ бо зан, метавонад либоси дӯхташуда пӯшад, худро муаттар созад.
Аммо ба шахсе, ки ҳаҷҷи таматтӯъ ё қирон менамояд, баъд аз партофтани санг дар ҷамраи Ақаба қурбонӣ кардан ҳатмист.
Мӯи сар бояд дар ҳудуди Ҳарам кӯтоҳ карда ё тарошида шавад, агар онро дар беруни Ҳарам анҷом диҳад, бар вай дам (хун) воҷиб мешавад. Баъд аз анҷоми ин маносик ба шахси ҳаҷгузор тавофи зиёрат воҷиб мегардад. Ин тавофро дар рӯзи ид анҷом диҳад, афзалтар аст. Тартиби анҷом додани ин маносик мисли тавофи қудум аст, танҳо ин ки агар дар тавофи қудум рамал ва баъд аз он саъйи миёни Сафо ва Марваро анҷом надода бошад, дар тавофи зиёрат ин ду маносикро адо менамояд. Вале агар онҳоро дар тавофи қудум анҷом дода бошад, дар тавофи зиёрат ба ҷо овардани онҳо зарур нест. Изтибоъ низ дар тавофи зиёрат мавҷуд нест, зеро аз ҳолати эҳром хориҷ шудааст.
Бо анҷоми тавофи зиёрат зан низ бар ҳоҷӣ ҳалол мегардад.
Ҳоҷиён пас аз тавофи зиёрат боз ба Мино бармегарданд ва дар рӯзҳои ёздаҳуму дувоздаҳум баъд аз заволи офтоб ба шайтонҳо санг мепартоянд. Сангзаниро аз ҷамраи Суғро сар карда, ба ҷамраи Вусто мегузарад ва ниҳоятан, дар ҷамраи Кубро ба охир мерасонад. Дар ҳар ҷамрае ба миқдори ҳафт сангреза партоб мешавад ва ҳангоми бо сангреза задани рамзҳои шайтон такбир ва таҳлил мегӯяд. Баъд аз партоби сангреза ба ҷамраи аввал ва ҳамчунин ба ҷамраи дуюм дар канори рости онҳо рӯ ба қибла истода, ба дуо ва ниёиш ба даргоҳи Худованди мутаъол мепардозад, вале пас аз задани сангрезаҳо ба ҷамраи бузург, дигар наистода, зуд бармегардад ва дар ҳоли ҳаракат дуо мекунад.
Баъд аз фориғ шудан аз сангрезапартоӣ метавонад ба Макка баргашта, барои анҷоми тавофи видоъ омодагӣ бинад. Ин тавофро пеш аз баргаштан ба ватани худ анҷом медиҳад. Дар ин маросим ҳам ҳафт бор дар атрофи Каъба давр мезанад ва тарзи анҷом додани он ба монанди тавофи қудум аст. Дар ин маносик бо ашку ҳасрат бо хонаи Худо видоъ мекунад ва ба даргоҳи Худо барои насиби дубораи дидори ин сарзамини муқаддас дуо мекунад. Сипас оби Замзам нӯшида, ду ракъат намоз мегузорад ва аз Каъба хориҷ мегардад.
Сипас барои зиёрати қабри Пайғамбар ба самти Мадинаи мунаввара роҳ мепӯяд ва дар Масҷиди набавӣ намоз мегузорад. Инчунин ҷойҳои таърихии ин шаҳрро боздид мекунад.
Чунонки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мулоқоти таърихии худ ба муносибати даҳсолагии қабули Қонун «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (11.07.2017) дар хусуси масъалаҳои марбут ба ҳаҷ ва ҳаҷравандагон низ таъкид карда, изҳор доштанд, ки дар ин самт низ баъзе зиёдаравиҳо вуҷуд доранд. Мо кормандони соҳа дар навбати худ дастуру супоришҳои Сарвари давлатро сармашқи кори худ қарор дода, барои ислоҳ кардани камбудию норасоиҳои ҷойдошта саъю талош мекунем, то ин ки ҳаҷравандагон пеш аз сафар ва пас аз анҷоми ҳаҷ ба исрофкориҳо роҳ надиҳанд.

Абдуғаффор ЮСУФОВ,
мудири шӯъбаи равобити байналмилалӣ ва ташкили ҳаҷ

Хонданд 495

Мадина ном сокини ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, ки ба хушунати оилавӣ дучор шудааст, се сол инҷониб ба бемориҳои гуногун гирифтор аст ва сабаби асосии ба ин ҳолат гирифтор шуданашро аз зӯроварии оилавӣ медонад. Бино ба гуфтаи номбурда, дар оғози оиладоршавӣ ӯ бо шавҳараш ҳаёти хушу осоиштае доштанд, аммо бо гузашти айём хушдоманаш бо ҳар баҳона арӯси хонадонро озор дода, пайваста байни Мадина ва шавҳараш низоъ бармеангехт.
- Дар аввал шавҳарам ба суханони модараш он қадар эътибор намедод, аммо бо гузашти вақт бо таъсири суханони хушдоманам дар дилаш нисбати ман бадбинӣ пайдо шуд. Рафта-рафта ба майнӯшӣ одат кард. Менӯшиду ночизтарин сабабҳоро баҳона карда, бо ман ҷангу хархаша мебардошт. Дар аввал тоқат кардам, бо умеди он, ки шояд ин ҳолат бартараф мешаваду муносибати ману шавҳарам ва хушдоманам хуб мешавад. Аммо торафт муносибатҳо тиратар мешуданд ва шавҳарам қариб ҳар рӯз латукӯбам мекард. Аз беҳбудӣ ва хушиву хурсандӣ дар муҳити оила ҳатто бӯи умед намонд. Оқибат дигар косаи сабрам лабрез шуда, аз хонаи шавҳарам рафтам,- мегӯяд Мадина.
Ҳамсуҳбати мо афзуд, ки барои ислоҳи майхорагиву хушунатхоҳии шавҳараш борҳо кӯшиш кардааст: “Ҳар боре шароб менӯшад, гӯё аз ақл бегона шуда, маро мезанад ва аз хона берун мекунад. Баъди чанд рӯз ба худ меояд ва аз кардааш пушаймон шуда, маро боз аз хонаи модарам гирифта меорад. 3-4 соли охир ҳар сари чанд моҳ ҳамин рафтораш такрор мешавад".
Номбурда соҳиби ду фарзанд аст ва имрӯзҳо, баъд аз он, ки дар оила мавриди фишору зӯроварӣ қарор гирифт, ба маркази занон - “Гулрухсор” муроҷиат намуда, бо кӯмакӣ ҳуқуқӣ ва равонии мутахассисони ин марказ кӯшиш дорад муаммоҳои пеши роҳи худро бартараф созад.
Таҳлилгарони маҳаллӣ мегӯянд, ки агар аҳли ҷомеа ба ҳам оянд ва ба дарду ғам ва мушкили якдигар бепарво набошанд, метавон хушунат ва ҷанҷолҳои оилавӣ ва ҷинояткорӣ дар хонаводаро коҳиш дод.


Созмони занони “Гулрухсор” дар шаҳри Хуҷанд чанд сол боз ба занони дучори хушунат ва зӯроварӣ ёрӣ мерасонад. Наргис Ҷӯраева - ҳуқуқшиноси маркази занон - “Гулрухсор” дар суҳбат бо мо гуфт, ки «мавҷудияти зӯроварӣ дар ҷомеаи мо аз паст будани сатҳи маърифативу ахлоқии баъзе қишрҳои ҷомеа дарак медиҳад. Решаи муноқишаҳои оилавӣ аз муҳити носолим ва тарбияи нодуруст маншаъ мегирад». Хонум Ҷӯраева якдигаронофаҳмӣ, набудани эҳтиром байни зану шавҳар ва дигар аъзои оила, дахолати аъзои оила ва дигар хешовандон ба муносибати зану шавҳар, мавҷудияти ҳисси нобоварӣ ва бадбинӣ, рашк, маҷбур намудани иҷрои рукнҳои динӣ ва аз ҷиҳати иқтисодӣ тобеъ будани зан ба шавҳар, яъне соҳиби ягон касбу кори муайян набудан, бекорӣ ва камбизоатиро сабабҳои асосии пайдоиши муноқишаҳои оилавӣ ва минбаъд, ба вуҷуд омадани зӯроварӣ дар оила медонад. Мусоҳиби мо зимни суҳбат афзуд, ки теъдоди муроҷиаткунандагони ҷабрдида ба маркази занон - “Гулрухсор” сол то сол рӯ ба афзоиш ниҳода истодааст. Ин маълумот аз як ҷониб мавҷудияти сатҳи хушунати оилавиро дар ҷомеа то андозае муайян намояд, аз ҷониби дигар аз баландшавии сатҳи маърифати ҳуқуқии занҳо далолат медиҳад. Зеро як қисми занҳо аллакай аз ҳуқуқҳои худ огоҳӣ пайдо карда, барои ҳифзи ҳуқуқҳои худ ба ин марказ ва ё дигар мақомоти дахлдор муроҷиат карда истодаанд.
- Мо бо мақсади дастгирии занҳои ҷабрдида фаъолият мебарем. Ҳамарӯза ба маркази мо занҳои дар муҳити оилавӣ аз зӯроварӣ ва хушунат ҷабрдида муроҷиат мекунанд ва мо кӯмакҳои ройгони равонӣ ва ҳуқуқии худро ба муроҷиаткунандагон саривақтӣ мерасонем,- мегӯяд ҳамсуҳбати мо.
Таҳлилгарони соҳа мавҷудияти зӯроварӣ ва муноқишаҳои оилавиро яке аз омилҳои афзоишёбии ҷиноятҳо ва хоса ҷиноятҳои махсусан вазнин, аз қабили куштор бо бераҳмии махсус медонанд. Боиси изтироб аст, ки аз соли 2011 то соли 2016 ва 6 моҳи аввали соли 2017 дар миқёси ҷумҳурӣ 698 ҷинояти одамкушӣ ба қайд гирифта шуда, аз ин теъдод 243 ҷиноят дар вилояти Суғд ба амал омадааст, ки ин 34,82%-и ҷиноятҳои одамкушӣ дар миқёси ҷумҳуриро дар ин давра ташкил медиҳад ва таҳлилҳо дар ин самт нишон медиҳанд, ки нишондоди ҷиноятҳои одамкушӣ дар вилояти Суғд дар қиёс ба дигар минтақаҳои кишвар зиёд аст. Танҳо дар шашмоҳаи аввали соли ҷорӣ дар миқёси вилоят 8 ҷинояти куштор ба қайд гирифта шуда, 5 адади он аз сабаби муноқишаҳои оилавӣ ба амал омадааст.

- Яке аз омилҳои асосии афзоиши ҷиноятҳои одамкушӣ, қасдан расонидани зарари вазнин, миёна ва сабук ба саломатӣ маҳз муноқишаҳои оилавӣ ба шумор меравад. Аз 243 кушторе, давоми солҳои 2011-2016 ва шаш моҳи аввали 2017 ба амал омадааст, 94 адад бино ба муноқишаҳои оилавӣ ба қайд гирифта шудааст, ки ин 36,68%-и кушторҳои ин давраро дар вилоят ташкил медиҳад,- мегӯяд сардори Раёсати Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, генерал-майори милитсия Назарзода Шариф Раҳмон.

Ҷомеашинос Муҳаббат Қодирова дар ин маврид чунин андеша дорад: “Дар ҳолате, ки зан дар муҳити оилавӣ мавриди латукӯб ва фишору хушунат қарор мегирад, саривақтӣ ба мақомоту идораҳои дахлдор муроҷиат накардани ӯ метавонад дар оянда боиси оқибатҳои нохуш, чун ҷиноятҳои куштор гардад”. Бино ба таъкиди ӯ, агар нофаҳмиҳои оилавӣ дар муҳити оила бартараф нашаванд, бояд шахсони рӯзгордида, нафарони таҷрибадида ва ё дар дигар ҳолатҳо намояндагони мақомот ва ташкилоту идораҳо барои ба созиш овардани оилаҳо корҳои фаҳмонидадиҳиро ба роҳ монанд.
Гулбаҳор ном сокини шаҳри Хуҷанд, ки имрӯз ду фарзанди маъюб дорад, сабаби асосии бо нуқсонҳои мухталиф таваллуд шудани фарзандонашро маҳз дар зӯроварӣ медонад, ки шавҳараш ҳангоми ҳомиладорӣ нисбат ба ӯ раво дидааст: “Ҳангоме ки нахустин бор ҳомиладор будам, шавҳарам пайваста маро мезад. Баъд аз он, ки аввалин фарзандам ориза таваллуд шуду духтурон сабаби нуқсондор тавлид ёфтани кӯдакро аз таъсири зарба ҳангоми ҳомиладорӣ шарҳ доданд, ин боис гардид, ки муносибати шавҳарам бо ман боз ҳам бадтар гардад. Ҳангоми ҳомиладории дувуминам, ӯ боз маро латукӯб мекард ва ин буд, ки фарзанди дуюмам низ нуқсондор таваллуд шуд”. Мавсуф мегӯяд, новобаста аз он, ки солҳои тӯлонӣ мавриди хушунати шавҳар қарор гирифтааст, боре ҳам ба ягон мақомот дар бораи зӯроварӣ ва латукӯб аз ҷониби шавҳараш шикоят накардааст, бо мақсади он, ки сирри хонаводааш даҳон ба даҳон нашавад.
Таҳлилгарон бар онанд, ки дар кишвар ҳолатҳои зиёди поймолшавии ҳуқуқҳои зан ба назар мерасад ва қисми муайяни занони тоҷик дар оилаҳое зиндагӣ доранд, ки дар он муҳит нисбат ба онҳо зӯроварӣ вуҷуд дорад. Аммо, азбаски дар ҷомеаи Тоҷикистон бисёр сокинон аз тарси муҳокимаву таънаи атрофиён мушкилоти оилавии худро пинҳон мекунанд ва аз ёриву мадад хостан аз атрофиён шарм медоранд, ин боиси нақзи ҳуқуқҳои занон мегардад.
Садоқат ном зан дар суҳбат бо мо дар мавриди зӯроварӣ афзуд, ки “мо занҳо зӯроварию ноҳақӣ ва поймолшавии ҳуқуқҳоямонро дар оила ба хотири ҳифзи оила ва ояндаи фарзандон таҳаммул мекунем”.
Мавриди зикр аст, ки тибқи маълумоти баъзе аз сарчашмаҳо, аз миқдори умумии занҳои дар муҳити оила мавриди хушунат қароргирифта танҳо 13%-и занҳое, ки ҷабрдидаи хушунати хонаводагӣ ҳастанд, ба мақомоти дахлдор ва ё дигар ниҳоду ташкилотҳои ҳифзи ҳуқуқ муроҷиат мекунанд. Яъне инҷо гап сари он аст, ки дар ҷомеаи Тоҷикистон ҳамоно бисёриҳо ба ин фикранд, ки мушкилоти дохили хонавода набояд аз чаҳорчӯби хона берун равад, вале ин пинҳонкориҳо гоҳо бо фоҷиа меанҷомад.
Тибқи маълумоти баъзе аз сарчашмаҳо, 97%-и мардҳо дар Тоҷикистон ақида доранд, ки зан барои нигоҳдошти оила бояд зӯровариро тоқат кунад ва дар кишвар ҳар як 4-умин зан ҷабрдидаи хушунати хонаводагӣ аст. Ба андешаи мо, яке аз роҳҳои коҳиш додани зӯроварӣ дар оила ин тақвият бахшидани механизмҳои амалишавии Қонун “Дар бораи пешгирии зӯроварӣ дар оила” маҳсуб меёбад ва бо ин роҳ метавон бо мусоидати мақомоти ҳифзи ҳуқуқҳои шаҳрвандон ҳамаи шаклҳои хушунати хонаводагиро бартараф сохта, ёрии ҳуқуқиро ба ҷабрдидагони зӯроварии хонаводагӣ бештар ва дастрастар намуд. Гузашта аз ин, дастгирии ҳамаҷонибаи ташкилотҳои ҷамъиятие, ки аз ҳуқуқҳои инсон дар ҷомеа ва муҳити оилавӣ дифоъ мекунанд, самти дигари афзалиятноки таъмини ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон, хоса занҳо маҳсуб меёбад.

Ҷаҳонгир МИРСАЛИМОВ

Хонданд 421

- Мирзо Турсунзода барои занони Шӯравӣ шеър навишт. Барои занони Истиқлол чаро касе наменависад?

- Замоне ҳамсояи Борис  Елтсин, имрӯз ҳамсояи Саймумин Ятимов

- Чаро занони мансабдори имрӯз камҷуръатанд?

- Бобосодиқова барои ҳимоя аз занони тоҷик имрӯз ҳам талош мекунад?

- Кӣ Бобосодиқоваро ба мансабҳои давлатӣ оварда расонд?

- Чаро аз ӯ метарсиданд? 

- Заноне, ки гумроҳанд, даст ба худкушӣ мезананд!

- Қаҳри Бобосодиқова барои пешниҳоди пора – палто аз Белжик:

- Аз вазифа сабукдӯшаш кунед!

Маоши Бобосодиқова  чанд буд? Ва чаро хона харидан натавонист?

Хоксорӣ ё пушаймонии Бобосодиқова:

- Маро таъриф накунед, на ҳама аз ман розӣ буданд!

- Пешниҳоди пора: Тиллои бибикалонамро ба шумо арзонӣ медорам!

Ин ва дигар далелҳои таърихӣ дар шумораи навбатии  “Фараж” зери гӯшаи «Бидуни сиёсат ва пас аз нафақа».

Хонданд 517

Ту напурсу ман нагӯям

Авг 26, 2017
Диданд: 684

Салимҷон дар боғи Ирам нишаста, шаҳу арӯсонро тамошо мекард. Мушоҳида мекард, ки чи тавр онҳо дар оғӯши якдигар акс мегирифтанд. Онҳоро тамошо карда, баъзе пиқ-пиқ механдиданд. Хандаи онҳо ба Салимҷон шинос буд: Он хандаи мазоҳ буд, ки "чаро бинии арӯс ё шаҳ дароз аст?". Дигаре ба шаҳу арӯс назар накарда, акс гирифтан мегирифт, то ки хотираи суратгиракаш зуд пур шаваду корашро тамом кунад. Боғбонҳои боғ дар як сояи ба қавле "ғафс" бо ҷорӯбу сатили партовгирӣ якпаҳлӯ зада, бархе кӯдаконро "ҳой, алафҳоро зер накун писар"- гуфта, худ болои алафи дирӯз коридаашон "дам" мегирифтанд. Як гуруҳи дигар назди яхмосфурӯш, ки дар дохили боғ яхмосашро дубаробар қимат мефурӯхт ҷамъ шуда, барои харидани яхмоси ширхом навбат меистоданд. Бале, яхмоси мерехтаи яхмосфурӯш шири пӯхташуда надорад, балки шири хому бо об якҷо карда дорад. Ин субҳ Салимҷон худаш ҳам аз ҳамон яхмос якто хӯрд ва дигар нахост. Хайр чӣ кунад? Дунё ҳамин хел шудааст. Ҳама ба куҷо равонанд, номаълум? Яке сиёҳро сафед гуфта бо падару модараш ҷанг мекунад, дигаре Интернет гуфта, аз интернат мегурезад. Ана Салимҷон ҳамаи инро мушоҳида карда, давраҳои ҷавонии худро ба ёд овард. Давраи Шӯравӣ. Даврае, ки Салимҷон дар бораи пул, мошин, хона, зан ва технология умуман фикр намекард. Ҳар рӯз назди тағои Ҳалимҷон-Исоҷонамак, ки дар наздикии кӯли Комсомол (имрӯза кӯли Ҷавонон) тарбузҳои калон-калони сурхшуда мефурӯхт. 

-Салом амаки Исоҷон! Савдо чӣ хел? Ягон 1000 рубл савдо кардаед чӣ?
-Ээ нее, чӣ ҷои 1000 рубл. 100-200 рубл худаш ҳам хеле пул аст. Ҳамин русҳо бисёр мехаранд. Тарбуз хеле боқадр аст барои онҳо.
-Оо тарбузҳои шумо ҳам қанд барин ширину олуча барин сурх-дия! Дилхоҳ одама дилаш мекашад, ки аз тарбузҳои шумо якто харида, роҳати ҷон кунад.
-Ҳаа, давра давраи нағз. Тарбуз ҳам арзон, ҳама чиз ҳам арзон ва ҳама чиз ҳам босифату аъло. Халқ медонад, ба чӣ назар кардану накарданашро хуб медонад.
-Ҳаа дуруст мегӯед. Миш-миш аст, ки Ҳукумати Советӣ барҳам мехӯраду ким-чихел як давраи демократӣ меомадааст, рост аст- мӣ?
-Намедонаму аммо, ҳама ҳамин хел гуфта истодаанд. Мегӯянд, ки қимативу нобаробарӣ мешудааст. Ин арзониву софдилӣ аз байн мерафтааст, гӯйё, ки охири замон мерасидааст. Ба фикрам, дигар тарбузҳои ширину суп-сурхи маро дар хобатон мебинед ва ким чи хел тарбузҳои берангу бӯйрро хӯрда, ишкаматонро як дақиқа ҳам дошта наметавонед.
Банди серпечутоби хаёли Салимҷонро дӯсти қимату қиёматияш Ҳалимҷон канд.
-Ҳа дӯсти бемеҳр, дар ин ҷо ба фикр фурӯ рафта, чаро як гардиш намекунӣ?
-Э, ҳавсала надорам. Пир шудаам. Дар ҳамин салқинӣ нишаста, давраҳои ҷавониро ба хотир оварда, ҳайрон мешавам ки чи хел зуд гузашту гуфтаҳои худораҳматии Исоҷонамак рост баромадаанд. Агар он кас то ин замон зинда мебуд, девона шуда мемурд.
-Э нее, наход девона шуда мурад?! Охир ин замона ҳамаро ба коми худ мекашад ва фурсат намедиҳад, ки одам ҳатто девона шавад. Як ба атроф назар бикун, ки чӣ ҳодисаҳо, чӣ равишҳо рух дода истодааст. Ҳодисаҳое, ки аз шуниданаш гӯши майнаи сари одам метаркад.
-Ҳа, мебинӣ, ки на корманди милиса кори худашро мекунаду на муаллимаи мактаб. Яке аз насиҳатношунав туро дар роҳ дошта, насиҳат мекунаду худаш аз гирифтани насиҳат фарсахҳо дур мондааст, дигаре ба ҷои зан гирад "шавҳар" мекунадее, худоё тавба! Яке бошад ҳукуматро фиреб кардаву буҷаро тараву тороҷ мекунад, дигаре ба ҷои ӯ рафта дар кунҷи зиндон нохун мегазад. Якеи дигар боз ҳам ба давлат хиёнат мекунаду механдад, вале дар назди издиҳом мансаб мегираду ба соддагии ҷоизадиҳандагон боз ҳам механдад. Яке аз чинӣ дарро нокуфта, бе иҷозат ба хона ба ҷои "нихао" гуфтан, "тилло" гуфта медарояду дигар намебарояд, дигаре мағзашро ба дараҷаи олӣ расонда аз ватан "ҳуй" мехӯрад. Яке...Эээ ин якеҳоро агар мисол биёрам, хеле зиёд мешавад. Хубаш бас кунаму хеста равам.
-Ҳаҳаҳа. Хез рав, ки ҳозир боз ҳардуи моро дида, фикри бад накунанд?!
-Ту напурс, ҷони бобо...!

ҒУРМАГАС

Хонданд 684

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.