.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷомеъа

Яке аз беморхонаҳои муҷаҳҳазу замонавие, ки дар соҳаи тандурустӣ ба муваффақиятҳои хуби корӣ ноил гардидаасту зодаи даврони истиқлолият мебошад, Бемористони Ибни Сино буда, дар маркази пойтахт ҷойгир аст. Ин бемористон баҳри табобат ва ташхиси бемориҳои қалб ва урологӣ то дараҷаи баланди техникӣ ҷиҳозонида шудааст.
Ин бемористон соли 2009 бо иштироки бевоситаи Асогузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ифтитоҳ ёфта, дар як муддати басо кӯтоҳ ба муваффақиятҳои беназир ноил гардидааст. Муассис ва бунёдгузори ин муассисаи табобатии бонуфуз Абдухалил Холиқов буда, ёрдамчии ӯ Комрони Сорбон мебошад, ки ҳамчун менеҷерони хуби соҳаи иқтисодӣ бо ҷалб намудани мутахассисони варзидаи соҳаи тандурустӣ аз дигар кишварҳо ва тайёр намудани мутахассисони соҳаи тандурустии маҳаллӣ, ин бемористонро ба яке аз бемористонҳои машҳури соҳаи тандурустии на ин ки минтақа, балки берун аз он ҳам табдил додаанд.
Имрӯз барои табобат ва ташхиси беморӣ ба ин бемористон аз кишварҳои Белорус, Россия, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Афғонистону Эрону давлатҳои дигар беморон муроҷиат намуда, табобати хушсифат мегиранд. Аз рӯзҳои аввали кушодашавии ин муассисаи бонуфуз табиби бемориҳои қалб Саидамир Ҳусайн Сомӣ ҳамчун табиби асосӣ дар риштаи бемориҳои қалб инҷо фаъолияти корӣ дорад. Дар суҳбат бо мо ҷаноби Ҳусайн Сомӣ иброз намуд, ки «ман дар давлатҳои Италия, Франсия, Олмон ва Канадаву Амрико омӯзиши асосҳои илми тибро дар соҳаи қалб омӯхтаам ва бо табибони давлатҳои зиёде алоқаи корию дӯстӣ дорам, вале дар ягон гӯшаи дунё чунин мардуми некному меҳмондӯст ва диндорони ҳақиқиро вонахӯрдаам. Ман ифтихор аз он менамоям, ки мутахассисони тандурустии Тоҷикистон аз лиҳози касбият ва меҳру шафқат нисбат ба беморон дар ҷаҳон ҳамто надоранд. Инро дар мисоли ҳам табибону ҳам парасторон, ки аз мутахассисони хурди соҳаи тандурустӣ мебошанд, метавон зикр намуд. Онҳо барои беморон ончунон зиёд меҳрубонанд, ки баъди аввалин маротиба дидани чунин муомилаю рафтор фикр кардам дар олами афсона афтодаам, аммо хушбахтона, ин ҳақиқат буд ва ҳаст. То давраи соли 2009-ум, ки мо ба кор оғоз намудем, кори табибони тоҷике, ки аз давраи шӯравӣ монда буданд, он қадар хуб набуд, чунки онҳо тамоми амалиётҳои табобатиро бо усули классикӣ, яъне қадима ба сомон мерасониданд, ки дар замони ҳозира, ки даврони илму техникаи пешрафта аст, номумкин мебошад. Асос барои табобат - ин ташхис ва муайян намудани беморӣ дар дастгоҳҳои замонавӣ мебошад, ки нархи онҳо басо баланд мебошад. Хушбахтона, муассисони бемористони мо аз уҳдаи дастрас намудани дастгоҳҳои замонавӣ ба хубӣ баромадаанд. Гарчанде ҳоло мо ниёз ба дастгоҳҳои навтарин дошта бошем ҳам, ки нархи онҳо аз 200 ҳазор доллар то ба 4,5-5 миллион доллар мерасад, дар шароити имрӯза то як дараҷа дастгоҳҳои хуби табобатиро доро мебошем. Асосан мо ташхисро дар дастгоҳҳои экокардиограф ва бо усули инвазивӣ, ки аз дохили рагҳо ва ковокиҳои дилу клапанҳо ҷойҳои осебдидаро муайян намудан мумкин аст, на ин ки ба мутахассисони худи бемористон, балки ба дигар мутахассисони соҳаи тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ омӯзонидем, то дар ҷараёни фаъолияти кориашон ба мушкилоте дучор нагарданд. Ман аз ин минбари баланд истифода намуда, аз садорати Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон ва Донишкадаи баъдидипломии соҳаи тандурустии Тоҷикистон хоҳиш мекунам, ки бигзор донишҷӯёни худро барои омӯзиши навъҳои пешрафтаи табобат ва ташхиси бемориҳои қалб ба бемористони мо фиристанд ва мо омодаем ба онҳо ин усулҳоро омӯзонем. Ман, ки Тоҷикистонро бо тамоми буду набудаш дӯст доштаам ва ҳамчун табиб аз сиёсат дурам, кӯшиш менамоям ақаллан аз дониши доштаи худ ба дигарон низ омӯзонам. Чанд дафъа бо се мошин мо тими тиббӣ ташкил намуда, ба шаҳру ноҳияҳои минтақаи Кӯлоб, Хуҷанд, Панҷакент ва Қӯрғонтеппа сафар намуда, аз теъдоди зиёди кӯдакони беморҳои қалби модарзодидошта дидан намуда, ба қисми осебпазирашон барои табобат ба Бемористони Ибни Сино роҳхатҳо додем. Он беморонеро, ки аз оилаҳои камбизоатанд, то ҷое тавонистем, аз ҳисоби худ ва муассисон табобат намуда, дорую давояшонро низ гирифта додем. Бояд як барномаи мукаммали давлатӣ тариқи полиси табобатӣ ва ё суғуртаи табобат вуҷуд дошта бошад, ки дилхоҳ бемор баъди ба табобат фаро гирифтан табобати хушсифат бигирад. Дар бемористони мо агар қаблан ташхиси беморӣ то ба 2000-2500 сомонӣ мерасид, ҳоло ин рақам ҳамагӣ 100 то 300 сомониро ташкил менамояду халос. Агар қаблан табобат бо усули онгография то 9 ҳазор сомонӣ бошад, ин рақам ҳоло 2000-2500 сомониро ташкил менамояду бас. Агар қаблан кушодани рагҳо бо гузоштани найчаҳои хушсифат аз 30 ҳазор то 35 ҳазор сомониро ташкил намояд, ҳоло ин рақам ба 18 то 20 ҳазор сомонӣ поён оварда шудааст. Агар ҷарроҳии дилро, ки яке аз мушкилтарин ҷарроҳиҳо дар ҷаҳон ба шумор меравад, ба маблағи 70-90 ҳазор сомонӣ анҷом медодем, ҳозир чунин беморҳоро ба маблағи аз 25 то 45 ҳазор сомонӣ ҷарроҳӣ менамоем. Гарчанде дар дигар давлатҳо аз муассисаҳои тандурустӣ андоз ситонида нашавад ҳам, аммо дар Тоҷикистон аз муассисаҳои тандурустӣ низ андозҳои дандоншикан ситонида мешавад, ки ин ба пешрафти соҳа халал ворид менамояд. Ман барои табибони ояндаи тоҷик, ки дилхоҳ соҳаи тандурустиро барои худ интихоб намудаанд, ҳамчун табибе, ки дар давлатҳои зиёди дигар омӯхтааму фаъолияти корӣ доштаам, танҳо як тавсияи бародарона медиҳам, ки то метавонанд забони англисиро омӯзанд. Чунки тамоми пешрафтҳои илми тиб бо ин забон навишта шудаанд. Дар Тоҷикистон бошад, илми тибро аз забони русӣ меомӯзанд, ки кам андар ками ин пешрафтҳо бо ин забон навишта шудааст ва як омили ақибмонии табибони тоҷик маҳз бо ҳамин сабаб мебошад. Боз таклиф дорам, ки як механизми ҳамоҳангии якҷояи кормандони соҳаи тандурустӣ новобаста аз шакли моликияташон ба вуҷуд оварда шавад, то дилхоҳ бемор, ки ба сактаи дил ва ё инфаркт ё инсулти мағзи сар дучор мешавад, ба наздиктарин беморхона, ки дорои шароити лозима мебошад, интиқол дода шаваду наҷот ёбад. Инро дар мисоли сактаи дил метавон гуфт, ки барои наҷоти бемор ҳамагӣ аз 20 дақиқа то 1 соат вақт лозим аст. Дар ин муҳлат бояд оҷилан ҳам беморӣ муайян карда шавад ва ҳам ҷарроҳии хушсифат гузаронида шавад. Барои инсулти мағзи сар бошад, барои наҷоти бемор то се соат вақт лозим аст. Ман ҳамчун табиб гуфтаниам, ки кормандони Бемористони Ибни Сино омодаанд муддати 24 соат ва ҳама рӯзи ҳафта новобаста аз рӯзҳои иду ҷашнҳо ба мардум хизмат расонанд. Аммо 90%-и табобати хушсифат аз зудии муҳлати муроҷиат вобастагӣ дорад. Дар ин 8 соле, ки ман дар Тоҷикистонам ва ногуфта намонад, ки оилаам низ тоҷик мебошад, ба хизматҳое, ки Пешвои муаззами миллати тоҷик муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои миллату давлати худ кардааст, гуфтаниам, ки кам касон барои миллату давлати худ кардаанд ва бояд ҷавонон лаҳзае ин имконияти таърихиро аз даст надода, давлату миллати худро созанд, то Тоҷикистон ба як давлати пешрафтатарини сайёра табдил ёбад».
Саиди ҲАЙДАР, МТЖТ

ШАРҲИ МО:
Доктор Саидамир Ҳусайн Сомӣ соли 1959 дар шаҳри Теҳрон таваллуд шудааст. Падараш профессор, устоди Донишгоҳи Теҳрон дар риштаи адабиёт ва фалсафа, модараш мудири мактаби ибтидоӣ будаанд. Соли 1974 то 1981 Донишгоҳи миллии Эронро бо ихтисоси доктори риштаи қалб-кардиолог-интервенсионист хатм намудааст. Аз соли 1981 то соли 1996 таҳсилро барои тахассус давом дода, пизишк, раиси бемористон, табиби атфол ва роҳбари дармонгоҳ шуда фаъолият кардааст. Солҳои 1996-1998 дониши худро ҳамчун интервенсионист мукаммал намудааст. Солҳои 1999-2002 омӯзишро дар марҳилаи узвияти коллеҷи салтанати пизишкони англис хатм намудааст ва дар як вақт аз соли 1997 то 2017 дар давраҳои мухталиф дар Италия зери назари профессор Димино, дар Олмон ва Италия зери назари профессорон Жон Марко ва Воҳидиён усулҳои табобати рагҳои дилро омӯхта, дар Франсия зери назари профессор Антониё Коломбо оид ба рагҳои дил ва зери назари профессор Кост Зверте оид ба рагҳои шарёни хоб омӯзиш гузаронида, дар Франкфурти Олмон оид ба табобат бидуни ҷарроҳии беморони модарзоди дил омӯзиш гузаронидааст. Узви салтанати пизишкони англис, Узви докторони профессионалии анҷумани табибони қалби Аврупо ва Эрон мебошад. Ҷарроҳи дараҷаи олӣ, оиладор, падари панҷ фарзанд, ки ду нафарашон касби падарро интихоб намудаанд.

Хонданд 432

Ид ва туй аз "мода" мераванд?

Сен 09, 2017
Диданд: 739

Салимҷон имсолро "соли бобаракат" гумон мекард, аммо ин танҳо дар назараш будаасту халос, зеро дар ин сол мошини нимҷонашро фурӯхт (зеро барои баъзе ашёҳои лозимаи хона пул лозим шуд), аз якчанд дӯстону рафиқон қарздор шуд (бо онҳо душман шуд), 2 маротиба қариб буд, ки кораш ба суд афтад, зеро корманданои барқу бонкро задан мехост (охир нафаре, ки аз ҳад мегузаронад бояд ӯро танбеҳ дод), 3 маротибаи дигар гапаш бо кормандони идораи хонафурӯшӣ гурехт, ки ҳар дафъаи хонаашро фурӯхтан аз Салимҷон 4000 сомонӣ ҳаққи хизмат талаб мекарданд. Барои чӣ? Барои он, ки Салимҷон дар ҳар як хонаи ивазкардааш, зиёда аз 4 моҳ намеистод ва мехост зуд он хонаро фурӯшаду дигарашро харад, аммо кормандони коғазбози идораи хонафурӯшӣ намегузоштанд, ки бидуни супоридани 4000 сомонӣ Салимҷон озодона хонаашро фурӯшад. Ӯ аз ин рафтори кормандони идора ҳайрон шуда, намедонист, ки ба кӣ дод гӯяд. Ба касе ки ҳам дод гӯяд, аз он тараф боз дод мешунавад. Аз ҳамин хотир сарашро хам кардаву худаш ба худаш ғурридаву шӯрида мерафт. Ногаҳон дӯсти қиёматияш аз куҷое пайдо шудаву пеши роҳи Салимҷонро гирифт ва бо табассуми кушода ба аҳволпурсии ӯ шуруъ кард. 

- Барои чӣ ин хел абрӯву мижгонат гирондагӣ? Ба ягон ҷониб ҳам нигоҳ нокарда роҳ меравӣ. Тинҷӣ аст?
- Э, биё напурс, ки сарам дар чандин бало гирифтор аст. Ҳозир агар ба ягон тараф нигоҳ кунам метарсам, ки ягон каси дигар маро бинаду давида "пулатонро насупоридаед" гӯяд. Ман дар ин ҷо зиндагӣ карда, нафаҳмида истодаам, ки чӣ тавр қашшоқ шуда рафта истодаам. Рӯз то рӯз зиндагӣ бароям мушкил шуда истодааст. Ҳамаи ин ба хайр, мехоҳам, ки писарамро тӯй кунам, аммо метарсам, ки танзим омада пулҳои ҷамъкардаамро ҷарима карда боз наситонад.
- Тӯйятро серхароҷот накун-дия дӯстам! Одами бисёрро даъват накун! Чорвои зиёд забҳ накун.
- Охир, ин чӣ хел мешавад, ки як хешу табори дуру наздикатро ба тӯйи ягонаписарат даъват накунӣ?
- Рӯйхат карда, баъд даъват кун. Ҳар кадоми онҳоро даъват кунӣ аз шумораи 200 ҳам мегузаранд. Аз ин хотир, ин шумораи наҳс (200 дар назар аст) аст ва барои яке ҳеҷ, барои дигаре балои сар мешавад. Эҳтиёт шав! Поятро чени курпаат дароз карда, тӯятро дабдабанок нагузарон!
- Охир чи хел дабдабанок? Ман ҳамагӣ 3 хола дорам, ки аллакай наберадор шудаанд ва агар онҳоро даъват кунам, маълум аст ки ҳамроҳашон ягон набера ё ягон писарашон меоянд. Ҳамагӣ 10 ё 12 нафар мешаванд. Тағоҳоям бошанд, ҳамеша танҳову дасти холӣ меоянд ва ҳеҷ як дӯсту рафиқ надоранд, ки бо худ биёранд, аммо аммаву амакҳоям бо зану шавҳару кӯдаконашон меоянд. Охир, наметавонам, ки худашонро ба хона роҳ диҳаму кӯдаконашонро "шумо мувофиқи рӯйхат зиёдатӣ ҳастед"-гуфта, аз дар берун кунам?! Охир айб аст. Наход, қонун чунин вазнини бад гирад, ки дигар як тӯйю маъракаатро бо вақти хуш гузаронида натавонӣ?! Одам дар ҳаёташ як маротиба тӯй мекунад. Ин тавр бошад, халқ дарун-дарун девона шуда гурехта аз ватани худ мераванд. Набояд маҳдудиятҳо ба ин минвол сахту зиёд бошанд. Охир халқро зӯр меояд.
- Хайр, ҳамон исрофу харҷи барзиёде, ки мекунед, чӣ лозим? Ҳам аз нигоҳи динӣ нодуруст аст ва ҳам аз ҷиҳати дунявию инсонгарӣ. Ҳеҷ лозим нест, ки дар як тӯйи писар чандин чорпои бечораро бегуноҳ, бе ягон факту далел гов ё гӯсфанд гуфта қатл кард. Наход бечора говро бегуноҳ кушӣ-а?!
- Ээ, шӯхиро як тараф мону ба саволҳои ман ҷавоб гардон, ки ҳамин қонунҳои навбаромад барои халқ, чӣ сабукӣ меорад?
- Бисёр сабукӣ меорад. Аз ҷумла, баъд аз амал кардани ин қонун халқ аз рӯи он «эконом» карданро ёд мегиранд ва вақте, ки тӯй камхарҷ шуд, ҳар оила метавонад, ки бо он пул ягон камбудии дигарашро ҳал кунад. Масалан, мошин харад ё ягон фарзандашро ба донишгоҳ дохил кунад, то ки хонаду фардо инсони баобрӯи ҷомеа шавад.
- Охир, ин чӣ хел «эконом» аст, ки агар як лағжишаки хурдакак кунӣ, омада 25000 сомонӣ ҷарима мекунанду мераванд?! Ҳамон ду пуле ки «эконом» кардӣ, аз сарат мемонад. Ҳаминро «эконом» мегӯӣ?
- Ҳммм, ту маро аниқ нафаҳмидӣ.
- Не, ту маро нафаҳмидӣ. Барои ҳамин мегӯям, ки бояд ягон сабукӣ барои халқ бошад, ки азоб накашанд.

ҒУРМАГАС

Хонданд 739

ТУТИ БОБОИ ИСКАНДАР

Сен 09, 2017
Диданд: 774

Мо бачаҳои деҳа медонистем, ки охирҳои моҳи май меваҳои туту олуча мепазанд. Ва як даста шуда, ба хонаи бобои Искандар мерафтем. Аҷоибаш дар он буд, манзили бобои Искандар дар сегӯшаи кӯчаҳо ҷойгир буд ва ҷойи ҷамъшавии мо бачаҳои шӯху беқарор маҳз майдончаи пушти бинои ин мӯйсафеди нуронии хушсуҳбат маҳсуб меёфт.
Дар тамоми русто танҳо дар ҳавлии ӯ як адад дарахти тут буд. Тути ягона. Ниҳоли ин тутро бобои Искандар (он солҳо албатта амаки Искандар) соли 1953 баъди барҳам додани ноҳияи Кангурт ва муҳоҷир кардани мардуми он ба водии Вахш аз шаҳраки Кангурт оварда, дар ҳавлияш шинонда буд. Ва ин чи хел дарахт буд? Чунон баланд қад кашида буд, ки мо аз чор тарафи деҳа онро бе малол дида метавонистем. Шохаҳояш рӯи ҳавлиро бо тамом пӯшонида буданд. Меваҳояш сафеду калону ширин. Бобои Искандар одате дошт. Таги дарахт шолчае мепартофт. Ба болишт такя карда, рӯ ҷониби раста дароз мекашид. Ва ҳамин ки роҳгузареро медид, дарҳол овоз медод.
- Ҳой, марди Худо! Ба ин тараф гузаред ва аз ин тути ман даҳонро ширин кунед.
Баъзан ба нею нестони роҳгузари муғамбир аҳамият надода, аз дасташ гирифта, ба ҳавлӣ медаровард ва ба мо бачаҳои бесари ба ишора маҳтал, ба тарзи шӯхӣ дӯғ мезад:
- Канӣ, сарлучу пойбараҳнаҳо! Ба болои тут бароед ва як онро ларзонед ва сурудашро бо каме тағйирот оғоз мекард:
Тута ларзонед баргаш нарезад,
Пӯхтагиш резад, хомаш нарезад.
Албатта мо ҳамин лаҳзаро мепоидем ва дар як зум бо шавқуну ғалоғула ба дарахт мечаспидем. Худи бобои Искандар дар ин дам гилеми калонеро паҳн мекард. Мо тут мешапидему тут мехӯрдем. Даҳ дақиқа нагузашта болои гилемро меваи ширин пахш мекард. Ва галабачаҳои пойида истода онро дар косаю табақҳо мебардоштанд. Баробари пой бар замин гузоштан бобои Искандар тоқию кисаю доманҳоямонро аз тут пур мекарду бо фиреби таҳдидомез ба сарамон дод мезад:
- Ку, сағираҳо! Аспҳоро чу буген!
Ва ҳар боре, ки ба деҳа мерафтам, ҳатман ба дидорбинии бобои Искандар мешитофтам ва албатта аз лаззати тути ширинаш баҳра мебурдам.
Чи шуду чи монд, ки ин дафъа қариб пас аз бист сол ба деҳа омада, онро нашинохтам. Акнун ҳавлиҳоро бо девори баланду дарвозаҳои оҳанину нақшин печонида буданд. Агар солҳои пеш бачаҳо дар кӯчаҳо даву тоз карда гарданд, ҳоло растаҳо холӣ ва деҳа намуди ҳузнангезе дошт.
Дар ин муддат бобои Искандар ин ҷаҳонро падруд гуфта будааст. Ба ҳар ҳол дар муқобили дарвозаи боҳашамат истода, дил мекашид, ки як ба тути бобои Искандар назар андозам ва дар таги он нишаста, хеҷ набошад як панҷа тути қанд баринашро ба даҳон барам ва ба арвоҳи ин марди хайрхоҳ ояте хонам. Бо ҳамин андешаҳо ғутида будам, ки дарбачаи дарвоза кушода шуда, ҷавонмарди ношиносе дар рӯ ба рӯям рост шуд ва бе такаллуф гуфт:
- Хизмат?
- Медонӣ чӣ, ҷавони нағз, - дар ҳолати ногувор мондам. - Бобои Искандар туте дошт…
- Тутро буридем, - ва ҳоло суханамро тамом накарда, бо тундӣ ҷавоб гардонд ҷавонмард.
- Сад ҳайф?! - овозам ларзид.
- Чӣ ҳайф? - ҷавоби ҷавонмард дурушт баромад. - Як дарахти тут будааст. Зимистон сард омад. Ҳезум надоштем. Бурида алов кардем, то ки бачаҳоро хунукӣ назанад.
- О, ин дарахт умри 50 - сола дошт, - дилам ба ҳоли дарахт сӯхт.
- Хайр, баъд чӣ? - писханд зад соҳиби манзил. - Онро бояд ба мазор табдил медодам.
- Дарахти тути шумо таърихи бобои Искандар, таърихи деҳа ва таърихи мо бачаҳо ба шумор мерафт, - бо алам овоз сар додам. - Шумо мефаҳмед, ки дар Ғарб ин гуна дарахтонро ба ҳимояи давлат мегиранд.
- Э, шумо ҳам бофтед - да, - заҳрханда кард ҷавонмард. - О, ҳамон давлат агар маро бо ҳезум таъмин мекард, ман ҳеҷ гоҳ тути падарамро бурида, ба коми оташ намеандохтам.
Донистам, ки бо ин ҳол ақидаамро ба ин сокини деҳа бор карда наметавонам. Охирин далеламро истифода бурдам.
- Дарахти тут нишоне аз хайру эҳсони бобои Искандар буд, - гуфта қафо гаштам ва ин фикр дар сарам чарх зад.
- Дар ҳақиқат ин ҷаҳонро фаҳмида намешудааст. Ҳеҷ боварам намеояд, ки чунин ҷавонмарди дуруштмуомилаи бадқавоқро бобои Искандари саховатпеша, ки мардуми деҳа аз барои ҳамин дарахти туташ бо эҳтиром Ҳотами Тойаш ном мебурданд, ба воя расонида бошад.
Дар тасдиқи ҳамин андешаам аз қафоям садои сахт пӯшида шудани дарбачаи дарвозаро шунидам.

Зариф ҒУЛОМ, адиб

Хонданд 774

«Мазҳари эъҷози офариниш»

Сен 09, 2017
Диданд: 507

Аз бозе ки одамӣ ба дунё қадам ниҳод то ба ин дам, ҳамвора меандешиду меандешад, ки чаро дар саросари коиноти нопайдоканор худи ӯву замини ӯ ду мавҷудеанд вижаву ҳар ду ҳам танҳои танҳо.

Ҳарчанд илму техника қуллаҳои азими худро убур мекунанду ба қавле, осмонҳоро тасхир менамоянд, аммо инсон ҳеҷ ситораву сайёра ва ё ҳадди ақал, ягон маҷуди дигареро дар олами беохири коинот шабеҳу ҳамранг ба худ ва ё заминаш намебинад.

Агар ин маъниро муъҷазтар бигирем, дар олами ҳастӣ на танҳо шабеҳи замину инсон дар олам чизеву касе вуҷуд надорад, балки аҷабтар аз ҳама, нусхаи сарангушти танҳо як фарди заминӣ аз замони ҳазрати Одам то бад-ин сӯ бештар аз якто набудаасту нест.
Ҳангоме ки ӯ (инсон) дар зебогии олами кайҳон меандешад, ҳеҷ мавҷуди кайҳониву осмониеро мисли заминаш бо ин сарсабзиву хуррамӣ ва ободиву рангобарангӣ намебинаду ҳеҷ мавҷудоти оламро ба мисли шахси худаш зебову қашанг дарнамеёбад. Дар ин гуфтаҳо вожаи муболиғаву иғроқ маҳкум асту ҳар ҷумла ҳақиқатест, бемуҳобову бидуни шакку шубҳа.
Охир, дар тамоми олами ҳастӣ, магар мисли ӯ (инсон) касе ва ё ҷонвареву мавҷуде ҳаст, ки чун вай сухан кунаду китоб бихонад, бинависад, нақша бикашаду эҷод намояд, орзу кунаду обод намояд... Ҳаргиз нест ва нахоҳад буд!
Ин нуктаҳои ошкору мармуз инсонро водор месозанд, то биандешад, ки ӯ кист. Возеҳу бармалост, ки инсонҳо аз ибтидои қадам гузоштан ба ин курраи хокӣ то бад-ин замон талош варзидаанд, ки ҳар кадоме қазияи мавҷудияти худро мутобиқи фаҳму идрокашон ташреҳ диҳанду баррасӣ намоянд. Ба иборати дигар, банду басти баҳси масоили инсоншиносиву инсонпажуҳӣ донандагону назарияпардозони ин ҷодаро дар дарозои таърих ҳаргиз аз канори худ раҳо накардаасту во нагузошта.
Мавзӯи мазкур ҳарчанд ба назар содаву дастрас ва оддиву донистанӣ намояд ҳам, аммо тӯлу фарози он уқёнуси бекаронаеро мемонад, ки ҳарчанд ба умқи он чуқуртар ғутавар мешавӣ, ба назар мерасад, ки гӯиё ҳаюлоҳои афсонавию мухталифуннавъе сари роҳат падид меоянд. Бегумон, аз эъҷози хилқати онҳо шигифтзада мешавӣ.
Оре! Инсон ва шинохти он дар масири таърих доимо мавзӯи калидиву ниҳоят ҳаётӣ ва рӯзмарраи донандагону пажуҳандагони илми инсоншиносӣ дар ин бозори касмахару қиматфурӯши таърих будаасту ҳаст. Яқинан, ҳам илму маърифат, ҳам адабиёту фарҳанг, иқтисодиёту иҷтимоиёт ва аз ин қабил садҳо ва садҳо соҳаҳои дигари зиндагии аҳли башар -ҳамагӣ дар маҷмуъ ва дар айни замон, ҳар кадоме дар алоҳидагӣ халоеро аз паҳлуҳои бисёркунҷаву шебу фарози беинтиҳои инсоншиносӣ бароямон бозгӯ мекунанду онро пурраву баркамол месозанд.
Ҳарчанд инсон ба умқи шинохту муҳтавои ин мавзуъ жарфтару жарфтар меандешаду дар ин росто роҳ мепаймояд, ба саволҳои нонавиштаву касношуниде мувоҷеҳ мешавад, ки гӯиё пештар сари ин пурсишҳо ҳаргиз наандешида буду фикр ҳам накарда. Ба ҳамин маънӣ, паҳлуҳои мухталифи мавзӯи зикршуда ба андозае пурвусъату омехта аст, ки гирд овардану фаро гирифтани шохаҳои мутааддиди он дар чаҳорчӯбаи як мақола ва ё як рисола аз имкон хориҷ аст.
Аз ин рӯ, роҳи осонтару мақбултар дар ҷодаи мазкур, ба андешаи ин ҷониб, он аст, ки ҳар як мавзуъ бояд ба таври ҷудогона, яъне дар алоҳидагӣ мавриди пажуҳиш карор бигирад, то матлаб рӯшану возеҳ ва сареҳтару шафофтар баён карда шавад.
Инак, рисолае, ки пешкаши хонандаи хушзавқ мегардад, муқаддимае аз ҷумлаи он силсиламавзуъҳост, ки танҳо ба яке аз ҳамин нуктаҳои муҳими соҳаи инсоншиносӣ - мавзӯи ҳастӣ ва хилқати инсон ихтисос дода шудааст.
Бигузор, ҳар кӣ чӣ хаёле роҷеъ ба пайдоиши инсон дар сар мепарваронад, биандешад, аммо як нуктаро ӯ ҳаргиз наметавонад инкор намояд, ки ҳама афроди олам новобаста аз фаҳмишу ақидаҳо дар иртибот ба ҳастии худ ниёзманд ба эътирофи шарафу шарофатмандӣ ва манзалати волояшон буда, дар пасманзари зиндагӣ ҳамвора ба он эҳтиёҷ доранд. Шарофату эътибори вижаву баланди инсон дар олами ҳастӣ ҳама гуна пажуҳишгару муҳаққиқро водор месозад, то ҳангоми баррасии чунин як матлаби ҳаётӣ, ба мисли мавзӯи ҳастӣ ва хилқати инсон ҳамин нуктаи муҳим-яъне мақому мартабаи волои инсонро, дар дараҷаи аввал қарор дода, онро ҳамвора мадди назар дошта бошад. Бо арзи таассуф, бозтобу риояи ин нуктаи баландмартабаву воло тӯли қарнҳо ҳаргиз якхелаву якмаром набудаву имрӯз ҳам нест. Агар гуруҳе пайдоиши инсонро тасодуфӣ маънидод намоянд, гуруҳи дигар онро офаридаи табиати беақл мепиндоранд. Агар бархе ӯро офаридаи Худованд медонанд, бархе дигар пайдоиши ӯро ба ҳайвон (маймун) иртибот медиҳанд. Назарияпардозиҳои бепояву пур аз ихтилофи зараровар гоҳо ба андозае ба ахлоқи иддае аз инсонҳо соя афкандааст, ки шабеҳи чунин бадахлоқиро дар ҳеҷ як намуди ҳайвоноту ҷонзоди рӯйи олам наметавон мушоҳида кард.
Баъид аст, касе дида бошад ва ё бидонад, ки пуршаҳваттарин махлуқи олам -маймун бо ҳамҷинси худаш, яъне мард бо мард ва ё зан бо зан ишқварзӣ намояду ҳамхобагӣ кунад. Мутаассифона, бархе аз инсонҳо аз нигоҳи нажодӣ худро ба ҳамин гуруҳи шаҳватзада мансуб медонанд. Иддае дигар дар ин ҷода поро аз андоза фаротар ниҳода, натанҳо ишқ варзидани мард бо мард ва ё зан бо занро айб намедонанд, балки онро намунаи олии фарҳанги башарӣ ва демократия маънидод менамоянд. Таърих гувоҳ аст, ки одамизода аз замоне ки худро ҳамчун инсон мешиносад ва эътироф мекунад, ҳамвора дар ҷустуҷӯву такопӯи донистани ҳақиқати он аст, ки магар шаҷараи аҷдодии ӯ аз ҳайвон манша мегирад ва ё мартабаи болотару волотареро соҳиб аст. Магар, ӯ аз ҷониби Худованд(ҷ) бо кадом ҳадафе офарида шудааст, ё эҳтимолан тавассути материяи бешуур пайдо гардидааст? Мактабҳо, равияҳо, ҷараёнҳо, фирқаҳо, мазҳабҳо ва боз чандин назарияпардозони гуногунақида ба мавзӯи мазкур даст дароз намуда, ҳар кадом муддаии беқайду шарти ҳақиқат доштани ҷаҳонбинии хеш будаанд.
Бо назардошти ин, барои он ки ҳақиқат бармало шавад, боястӣ муқаддам аз ҳама, нуктаи назар ва ҷаҳонбинии ҳар кадоме аз ин мактабҳову ҷараёнҳо ва дигар равияҳоро дар муқоиса бо якдигар ба риштаи таҳлил кашид ва баррасӣ намуд. Кор гирифтан аз чунин тарзи нигориш имкон фароҳам меояд, ки хонандаи хушзавқ ба нуқтаи назарҳои мухталиф аз наздик ошно шуда, худ ростиву дурустии ҳар кадоме аз ин ақидаҳоро ташхис диҳаду қазоват намояд. Манзур аз иншои ин рисола низ пажуҳиши баҳси ҳамин қазия аст. Бегумон, шинохти хилқати инсон барои ҳар як фарди заминӣ худ ба танҳоӣ одамизодро водор месозад, ки бо тамоми ҳастӣ аз пайдоишу хилқат ва мақому мартабаи хеш дар олами вуҷуд эҳсоси хушбахтӣ намояд, зеро маҳз бо шарофати ҳамин хилқат ӯ имкон пайдо кард, то худро ҳамчун як бозингари асливу калидӣ дар коиноти беҳудуд шомил донад. Бозингаре, ки дар ягон ҷабҳа ҳеҷ мавҷудоти олам ба ҳеҷ ваҷҳ ба ӯ баробарӣ карда наметавонад. Ҳамагонро маълум аст, ки ҷузъиёти мавзӯи мазкур дар адабиёти ҷаҳон аз оғози таърих то бад- ин рӯз ҳамвора рӯи даст гирифта шудаву тадқиқотҳои густурдае оиди он ба анҷом расидааст. Бешак, ин мавзуъ барои муҳаққиқони тоҷик низ ҳаргиз бегонаву ноошно набудааст. Намунаҳои қобили таваҷҷуҳи марбут ба ин масъаларо мо дар осори намояндагони адабиёти классикӣ ва олимону назарияпардозони форс-тоҷик ба таври фаровон мушоҳида карда метавонем.
Хусусияти хосу фарқкунандаи инъикоси ин мавзуъ ин ҷо дар он зоҳир мегардад, ки адибону андешамандони тоҷик аслан мавзӯи мазкурро на ҳамчун як мавзӯи вижаву ҷудогона, балки ба ҳайси як назарияи тақвиятӣ дар лобалои баёни афкори илмию адабӣ ва фалсафии худ мавриди истифода қарор дода, ибрози ақида намудаанд. Саросари осори бузургони адабиёт ва илму фарҳанги тоҷик бештар ба мавзӯи шинхти олами ботинии инсон, анҷом додани амали солеҳ, донистани қадру манзалати илм, таълиму таҳкими ахлоқи ҳамидаи инсонӣ, парҳез аз ҳама гуна хулқу атвор ва рафторҳои бади инсонӣ ва дурӣ ҷустан аз ҳар навъ хислатҳои ношоиставу манфии ин нақшофари булаҷаби олами ҳастӣ бахшида шудааст.
Қайд кардан ба маврид аст, ки мавзӯи ҳастии инсон ва хилқати одам дар осори мутаффаккироне чун Абӯалӣ Сино, Берунӣ, Насириддини Тусӣ, Носири Хусрав, Имом Ғазолӣ ва дигарон дар зимни инъикоси ақоиди илмиву фалсафӣ ва динии эшон баён гардидаанд. Назарияпардозони зикршуда ва амсоли онҳо дар дарозои таърих бо ҳар роҳ кӯшидаанд, то ба муаммои хилқати инсон ҷавоби қонеъкунанда пайдо намоянд.
Албатта, ҳангоми шарҳи мавзӯи мазкур, зимни баррасии назарияҳои донишмандону мутафаккирони равияҳову ҷараёнҳо ва мактабҳои мухталиф дар иртибот ба масъалаи шинохти ҳастии инсон, дар мавориди муносиб ба махсусиятҳои нуқтаи назари донишмандони тоҷик низ ҳатман расидагӣ хоҳад шуд.
Дар баробари ин, месазад эътироф кард, ки масъалаи шинохти инсон то ба ин рӯз на танхо барои донишмандони тоҷик, балки барои тамоми пажуҳандагони олам ба тадқиқоти боз ҳам бештару мукаммалтар шадидан ниёз дорад. Имрӯз мутафаккирин ҷиҳати кушодани ҳазорҳо ҳазор муаммоҳои сарбастаи олами ҳастӣ дасту панҷа нарм мекунанд, ки масъалаи муаммои ҳастии инсон аз ин шумор истисно нест. Алҳол, дар ин ҷода корҳои ниҳоят зиёде пешорӯи олимон карор дорад, ки ҷомеаи башарӣ дар интизори ҳалли ниҳоии онҳост.
Зиёда аз ин, ба назар мерасад, ки имрӯз дар ҷомеаи тоҷик тадқиқоти илмиеро, ки сирф ба масъалаи фавқ ихтисос ёфта, дастраси оммаи мардум карор гирифта бошад, пайдо кардан мушкил аст. Аз ин рӯ, дар навбати аввал, бо назардошти он ки мавзӯи ҳастии инсон дар чаҳорчӯбаи тафаккури мардум ба таври мухталиф ва ҳатто дар баъзе маворид бо таноқуз ба якдигар тасаввур ва арзёбӣ мешавад, зарур донистем, то сабабу натиҷаҳои ин гуногунандеширо дар иртибот ба ин масъала ба риштаи таҳлил биёрем.
Чунон ки мушоҳида мешавад, агар мо таҳлили ин масъаларо аз нигоҳи андешаҳои роиҷ дар байни мардум мавриди баррасӣ қарор диҳем, манзараи аҷибу ғарибе пеши рӯ хоҳад омад.
Қайд кардан ба маврид аст, ки бархе аз одамон шинохти масъалаи ҳастӣ ва хилқати инсонро сода гумон намуда, дар бораи он ҳатто андеша карданро ба худ раво намебинанд. Ин гуруҳро андешманд гуфтан нашояд.
Чунин тарзи тафаккур маҳсули хаёлоти пӯчи онҳоест, ки шинохти қазияи мазкур ба пиндори эшон беаҳамият маҳсуб шудаву ба он бетафовутанд. Чунин нуқтаи назари номатлуб боис гардидааст, ки ин гуна ашхос, на танҳо нисбат ба масъалаи ҳастии инсон фикр кардан намехоҳанд, балки нисбат ба шинохти шахси худ низ изҳори назар намуданро ба худ раво намебинанд.
Ҳатто баъзан чунин ҳам мешавад, ки бархе инсонҳо аз ибтидо то ба интиҳои умр ҳамвора мекӯшанд дигаронро бештару хубтар бишиносанд, то худро. Агар бархе аз эшон ба сабаби танбалӣ ин мавзӯъро пайгирӣ кардан нахоҳанд, қисмати дигар далел пеш меоранд, ки гӯиё, ин мавзуъ аз доираи фаҳмиши одамизод фаротар асту нодонстанӣ. Ҳангоме ки бо ин гуна одамон дар мавзӯи мазкур суҳбат шавад, чунин ҷавобат медиҳанд : “Барои ман фарқе надорад. Медонам, ки алҳол ҳастам. Як рӯз ба дунё омадаам ва рӯзе аз дунё хоҳам рафт. Ҳаминаш бароям кофист”.
Зоҳиран, ақидаи ҳар кас барои худаш дар баъзе маврид ( на дар ҳама ҳол) муътабар аст, вале агар чуқуртар ба ин тарзи тафаккур таваҷҷуҳ намоем, ногузир хоҳем фаҳмид, ки чунин тарзи ақида аз носолимии афкори соҳиби он далолат мекунад. Агар аз эшон бипурсӣ, ки худшиносӣ чист? Ҷавобат медиҳанд: «Худшиносӣ, он ки кас дар дунё арзи вуҷуд карданашро бидонад, яъне ман бидонам, ки ҳастам.». Чунин ашхос аз доираи мазмуни ҷумлаи зикршуда поро фаротар гузошта наметавонанд. Ҳамагон медонанд, ки худро шинохтан камоли ақл асту муқтазои заковату хушбахтӣ. Инсон то худро нашиносад, на ин ки одаму оламро, балки Худояшро шинохта наметавонад. Кас, дар сурате ки ба худаш то ба ин андоза бетаваҷҷуҳ аст, аз ӯ дигар чӣ метавон интизор дошт? Одамӣ, ҳангоме ки наметавонад дар бораи ҳастии худ андеша намояд, оё ӯ қодир аст, барои дигарон вақти худро сарф кардаву кори некеро анҷом бидиҳад?
Бешак, аз чунин одамон бӯи умед нест. Ин гуна ашхосро ҳар гоҳ ки ғаме фаро расад, даступоча мешаванд ва дар ҷаҳл боз ҳам бештару амиқтар фурӯ мераванд, зеро сарфаҳм намераванд, ки дар перомуни ҳар ғаме (ғам се навъ аст: ғами бад-он ки касе чизе дораду ман надорам; ғами нек-ғами дин ва ғами ошиқона-ғаме, ки зоҳираш ғусса, вале ботинаш шодист) кадом ҳикматҳое нуҳуфтааст. Бовар намекунам, чунин ашхос бифаҳманд, ки як даҳон барои як дафъа сухан кардан асту ду гӯш барои ду баробар гӯш фаро. Ин гуна мардум танҳо ба он чизе бовар мекунанд, ки дар партави чашмашон намоён аст, бехабар аз он ки:
“Чашми дил боз кун, ки ҷон бинӣ,
Он ки нодиданист, ҳамон бинӣ.”
Парвардигор(ҷ) аз тариқи эъҷози офаридаҳояш инсонро аз роҳҳои мухталиф панд медиҳад, то ӯ худро бишиносад. Ашхоси худношинос аз ҷумлаи онҳоеанд, ки ба қавли маъруф «кӯри худанду бинои мардум». Ин ҳамон дӯстони нодонеанд, ки мардум дар «васфашон» гуфта: «душмани доно беҳ аз дӯсти нодон». Ҳаргиз шоиста нест, ки одамӣ нисбат ба неъмати бузурге чун худшиносӣ фориғболу бекифоят бошад.
Инсон набояд аз онҳое бошад, ки бигӯяндаш:
- Эй инсон! Бо ин кӯр-кӯрона асозаданҳо ба куҷо хоҳӣ расид??!!
Магар гуфтаи машҳури ҳазрати Алӣ (к) ба ин гуна ашхос нигаронида нашудааст, ки фармуда:
“Чунин мардумон (яъне, касоне, ки худшинос нестанд) дар хобанд. Ҳар гоҳ ки бимиранд, бедор мешаванд”.
Шоири борикбин Абдулҳайи Муҷахарфӣ ин маъниро чӣ зебо ба риштаи назм кашида:
Эй зи нӯши хамри ғафлат маст хуфта дар тариқ,
Ҳуш дар сар гир, пеш аз он ки бедорат кунанд!
Гар, на пеш аз марг бедорӣ гузинӣ дар талаб,
Аз чунин хоби гарон бо МАРГ бедорат кунанд!!!
Мардуми худношинос ин ҳамон ашхоси беҳавсалаву фориғболеанд, ки танбалӣ дар аъмоқи руҳу ҷисми онҳо рахна зада, гӯиё дар ҳолати нимхобиву нимбедорӣ ба сар мебаранд.
Месазад ин ҷо ҳикояеро ба масал биёваврем, то ҳар касе хоҳад, бо фаросат дарёбад, ки оқубату зарари танбаливу бепарвоӣ ва худношиносиву Худоношиносӣ ба кадом андоза инсонро ба вартаи ҷаҳолату залолат мекашонад:
- Овардаанд, ки чӯпоне ҳангоми молчаронӣ санге ёфт, басо зебову марғуб. Рафт то бад-ин санг хӯроке бихарад. Хӯрокфурӯш гуфт: “Ҳар чӣ дар ин дӯкон аст, арзиши ин санги туро надорад.” Ӯ назди дӯкондори бузург ва баъдан бузургтаре рафт ва боз ҳам ба ҳамин ҷавоб мувоҷеҳ шуд.
Чӯпон, охируламр назди подшоҳ рафт. Подшоҳ гуфт: “ Мо дари хазинаҳои ҷавоҳиротро ба рӯят боз хоҳем гузошт. Ту ҳар чи қадар битавонӣ аз бегоҳ то субҳ аз ин ҷавоҳирот дар ивази сангат бигиру бубар.”
Чӯпон ба хазина даромад. Сармаст аз ин неъмати ройгон, бо худаш гуфт: ”Даме дар оғӯши ин боигарӣ бихуспам, баъдан тамоми ин ҷавоҳиротро то субҳ хоҳам бурд. “Ҳанӯз ҳузури хобро ночашида, бедораш карданд, ки “субҳ дамидааст”. Ӯ ҳар чи қадар узр пеш оварду зориву тавалло намуд ва густохӣ кард, аммо бо мушту лағад аз хазина берунаш кашиданд. Магар, баҳои санги чӯпон аз он умри ройгони Худодод, ки ба мо дода шудааст, арзиши бештар дошт? Магар қиссаи чӯпон шарҳи ҳоли инсони худношиносу беҳавсаларо ба хотир намеорад? Магар, хоби нопӯхтаи чӯпон намоди гаронхобии инсони нохудогоҳ дар тӯли умри кӯтаҳи ӯ нест?

Муҳаммадҷони СОИБ

Хонданд 507

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.