.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷомеъа

ТАЗЗОДҲОИ ЗИНДАГӢ

Янв 05, 2019
Хонданд: 54
ТАЗЗОДҲОИ ЗИНДАГӢ

Дар зиндагӣ мо гоҳо шоҳиди таззодҳое мешавем, ки аз фасоди молиявӣ, аз беадолатӣ, аз нобаробарӣ ва аз беэътиноиҳо ҳикоят мекунанд. Ин мушкилот аз мушкилотҳое ҳастанд, ки дар ҳама давру замон ҷомеаи моро ноҷӯр месохтанд, ноҷӯр месозанд ва ба қафо мебаранд. Дар чунин ноҷӯриҳо баъзан ҳолатҳое рух медиҳад, ки онҳо метавонанд барои дигарон панд бошанд. Дар навиштори зер банда лаҳзаҳоеро рӯи коғаз овардаам, ки маҳз дар бораи ана ҳамин мушкилот ҳикоят мекунанд.

 

Мансаб

Баъди чандин солҳо ӯро дар назди бонк дидам. Бисёр сертараддуду серкор менамуд. Аз ӯ пурсидам, ки ба бонк барои чӣ кор омадаӣ? Гуфт, ки қарзи бонкӣ гирифтаниям. Гуфтам, ки чӣ кор мекунед ин қадар пули калонро? Гуфт, як кор аст. Пинҳон дошт. Ба ҳолаш намондам ва сиррашро пурсидам. Оҳиста ба гӯшам гуфт: « - мансаб хариданиям»…

Се сол баъд нохост ҳамсари ӯро бо як фарзанди хурдсолаш дар яке аз деҳаҳои дурдасти ноҳияе дида, боварам наомад, ки ӯ ҳамсари вай аст. Наздаш рафта, аҳволпурсӣ намудаму гуфтам: « - янга чӣ кор мекунед дар ин ноҳияи дурдаст?».

Гуфт: « - Бонк хонаамонро гирифт, тағоям дар ҳамин деҳа чор сотих замини худро ба мо додааст, то як кулбае созем. Ошноят ба Русия мардикорӣ рафт.»

 

Қурбоқа мепарад?

Ӯ аз овони хурдӣ дӯст медошт, ки дурустии ҳарфи худро ба ҳамагон исбот намояд. Бо падар ва бародарон доир ба ин ё он мавзуъ баҳс менамуду барои дурустии суханони худ ҳар гуна далел меовард.

Боре ҳангоми донишҷӯӣ дар дарси як профессори донишгоҳ сухани устод ба ӯ маъқул нашуду ба баҳс оғоз намуд. Профессор бо як боварии қатъӣ мегуфт, ки қурбоқа мепарад. Ӯ бошад, зид баромада, исбот менамуд, ки қурбоқа пар надорад ва намепарад. Баҳс доман гирифт. Профессор ӯро ба кафедра даъват намуд ва бо дигар устодон дар якҷоягӣ ба ӯ фаҳмониданд, ки қурбоқа мепарад. Бо вуҷуди ин ҳам қабул накард. 

Ба Пажуҳишгоҳи зоология ва паразитологияи Академияи илмҳо омада, дар ин хусус пурсиш намуд. Дар он ҷо ҳам ба ӯ гуфтанд, ки қурбоқа мепарад.

Баъд ба хона омада, чанд шаб фикр кард, саҳифаҳои китобҳои гуногунро варақ гардонд ва як мақолаи калони илмӣ дар бораи қурбоқа навишта, бо далелҳои қатъӣ исбот намуд, ки қурбоқа намепарад. Аммо мақоларо рӯзномҳо чоп накарданд. 

Рӯ ба интернет овард ва дар сомонаҳои иҷтимоӣ ба исботи суханони худ оғоз намуд. Ҳар рӯз чандин маротиба тариқи паёмакҳо бо далел исбот мекард, ки қурбоқа намепарад. Дар интернет дӯстону тарафдоронаш зиёд мешуд. Бисёриҳо фикри ӯро қабул мекарданд, ки қурбоқа намепарад.

Аммо рӯзе субҳи содиқ нафарони номаълум аз хона, аз назди падару модараш ӯро маҷбурӣ бурданд…

Пас аз се моҳ ӯ аз боздоштгоҳи муваққатӣ баромад ва акнун фаҳмида буд, ки қурбоқа барои чӣ мепаридааст.

 

Тарс

Ба ҳуҷраи духтури руҳшинос дар бемористони Қарияи боло бемори ғайриодиеро оварданд. Беморро аз он ҷиҳат ғайриоддӣ мегӯем, ки аввалан ӯ худ духтури ҳамин бемористон буд, баъдан ӯро ҳеҷ як узв дард намекард, фақат ғайримуқаррарӣ метарсид. Тарси ӯ дар ду ҳолат хуруҷ мекард: якум дар ҳолати дар назди ӯ пул шумурдан, дуввум дар вақти ҳуҷҷатеро аз ҷайб бароварда нишон додан. Дар ин ду ҳолат дили ӯ ба таппиш медаромад, ранги рӯяш мепарид ва худро сусту беқувват ҳис менамуд.

Наздикони ӯ таърихи ба ин касалӣ гирифтор шудани беморро ба духтур нақл намуданд: Аз афташ боре ба ин бемори ғайриоддӣ дар ҳуҷраи кориаш кадом як муштарие барои иҷро намудани як коре ишораи порадиҳӣ мекунад ва духтур низ гӯё барои ин чиз розигии худро нишон медиҳад. Муштарӣ аз кисааш сесад сомонии шарақосиро ҳисоб намуда, ба дасти вай медиҳад ва ҳанӯз пул дар дасташ ним дақиқае наистода, муштарӣ аз ҷайби дигараш ҳуҷҷати худро, ки корманди Агентии назорати молиявии давлатӣ ва мубориза бо коррупсияи ҷумҳурӣ будааст, нишон медиҳад. Ин дам вай ончунон метарсад, ки карахту шох дар болои курсӣ меғалтад. Ранги рӯи парида ва тарси ғайримуқаррарии ӯро дида, ҳатто корманди агентӣ ба ташвиш меояд ва дигар духтуронро барои мадад намудан ба ӯ даъват мекунад. Духтурони дигар ба ҳамкорашон ёрии аввалия мерасонанд ва хешу таборону бародаронаш ин ҳодисаро дар ҷояш ба қавле «ҳал» намуда, корро то бинои агентӣ намебаранд. Тамоми корҳо хуб мешавад, даҳони ҳама гӯё нисбати ин ҳодиса «баста» мегардад, вале худи духтур ҳеҷ не, ки сиҳат шавад. Ӯ доим аз шумурдани пул, аз нишон додани ҳуҷҷат метарсад.

Боре дар мусофиркаши хурд то ҷои кор омада, ҳар маротибае, ки мусофире барои пардохти роҳкиро даст ба ҷайб мебурду пул мегирифт, дили ӯ меларзид. Як дафъаи дигар дар бозор низ ҳангоми хариду фурӯши савдогарону харидорон ин ҳолат ба ӯ рух додааст. Яъне дар ҳар куҷое, ки пул мешумурданд ва даст ба киса бурда, ҳуҷҷатеро нишон доданӣ мешудаанд, бемории ӯ хуруҷ мекардааст…

Духтури руҳшинос ҳаматарафа беморро ташхис карда, намуди бемориро муайян сохт ва қайд кард, ки ин беморӣ дар натиҷаи тарси сахти инсон ба вуҷуд меояд ва тарзи муътадили кори дилу асабро вайрон мекунад, руҳро хаставу мариз мегардонад. 

Ҳамчунин, духтури руҳшинос беморро тасалӣ дода, машварат медиҳад, ки «дар бораи ҳодисаи ба сараш омада бояд фикри зиёд накунад. Имрӯзҳо ин корро ҳар сари қадам дар ҳар як корхона мушоҳида кардан мумкин аст. Порадиҳию порагирӣ ба авҷи аъло расидааст. Одамонро бо панҷсад ҳазор доллар пора дастгир намуданд, парвое накарданд, аммо ту барои 300 сомонӣ пора гирифтан тарсида бемор шудаӣ». Духтур бо ҳамин ба бемор дорухат навишта дод…

Аз байн чанд ҳафта гузашт. Тавсияҳои духтури руҳшинос ба бемор фоидае накарданд. Ҳамоно ӯ метарсид. Шахсе ба наздикони бемор тавсия дод, ки ӯро ба назди домуллои ҷинхон баранд. Ба назди кадом муллои ҷинхоне, ки барои дуохонӣ мерафтанд онҳо дуо хонданро рад мекарданд ва иброз медоштанд, ки фаъолияти онҳо тибқи қонун манъ шудааст ва агар онҳо ҷинхонӣ кунанд мақомот онҳоро даъват карда,  ҷарима мебандад.

Ниҳоят бародари бемор тавассути шиносаш як домуллоро шабона ба хона оварда, ӯро дуои рафъи ҷин хонд. Баъдан ду маротибаи дигар ин амалро пинҳонӣ дар хонаи домулло анҷом доданд.  

Аммо, ӯ ҳамоно метарсид. Ҳеҷ шифо ёфтани худро эҳсос намекард. Ночор ба хотири саломатӣ аз кор рафт…

 

Инсоф

Дар бинои Бюрои суроғавии маълумотномадиҳии хадамоти шиносномавию бақайдгирии ВКД даҳ-понздаҳ нафар одамон дар назди тирезачаи хурдакак ҷамъ шуда, аз баланд шудани нархи маълумотнома ғур-ғуркунон байни ҳам норозигӣ мекарданд. Яке мегуфт: «наход як маълумотномаеро, ки чанд сол пеш бо 1 сомонӣ аз ин ҷо мегирифтем, акнун 20 сомонӣ шудааст?». Дигарӣ илова менамуд: «инҳо нархи маълумотномаеро, ки тайёр намудани он ҳамагӣ як дақиқа вақтро мегирад, аз рӯи кадом меъёрҳо муқаррар намуда бошанд?». Саввумӣ мехост дод занад: «Ақаллан ҳамин 20 сомони сабилиро ҳамин ҷо гирен. Боз ман бояд як соат дар бонк навбат истода, он ҷо пулро супурда, расидашро биёрам».

Ин дам як марди солхӯрдае аз дар даромад. Навбат ва норозигии мардумро дида, ба гуфтаҳои ҳар як нафари он ҷо буда бо диққат гӯш дод ва баъд аз тирезача ба утоқи дарунӣ нигариста, аз ҷавони ҳарбипӯши дар назди миз нишаста пурсид, ки «писарам, дар ҳақиқат нархи маълумотнома 20 сомонӣ шудааст?» Ҷавон гуфт: 

- Бале. Лавҳаи пӯшти деворро хонед.

Мард чанд сонияе фикр карда, баргашт ва оҳиста худ ба худ гуфт: 

- Дирӯз ҳангоми иваз намудани шаҳодатномаи ронандагӣ ӯро наёфтам, имрӯз дар ин ҷо низ ӯро намебинам, оё ягон муассисае бошад, ки ӯро дар он ҷо дидан мумкин бошад?

Баъд баромада рафт. 

Ман, ки ба бонк барои супоридани 20 сомонӣ рафтанӣ будам, аз қафояш баромадам ва дар берун оҳиста аз ӯ пурсидам: 

- Ака дирӯз ва имрӯз киро наёфтед? «Ӯ»-и гуфтаатон ягон шиносатон аст?

Марди солхӯрда ба сӯям як нимнигоҳе карду, оҳи сабуке кашида, гуфт:

- Эҳҳҳ шинос, шинос мегӯӣ. Акнун ӯ барои мо мардум ношинос шудааст.

Ман боз нафаҳмидам ва пурсидам: 

- Ака ман нафаҳмидам, киро ва ё чиро дар назар доред?

Ӯ гуфт:

- Инсофро.

 

Мо мурдаем?      

Як мард аз мақомоти тафтишотӣ ҳамроҳи омӯзгоре дар ошхона хӯроки нисфирӯзӣ мехӯрданд. Нохост телефони корманди мақомоти тафтишотӣ занг зад. Аз рӯи суҳбати корманд пай бурдан мумкин буд, ки ӯ бо ҳамсараш дар бораи пул суҳбат мекунад. Баъди анҷоми гуфтугӯ корманди мақомот ба омӯзгор гуфт:

- Занак буд. Яку ним ҳазор доллар барои кадом як хешашон лозим шудааст. Сағераи хешашон бо касе ҷанҷол хӯрда, дастгир гардидааст. Акнун пул лозим шудааст. Гуфтам диҳед.

Омӯзгор гуфт:

- Хайрият, ки дореду дода, ҳоҷати ҳоҷатмандонро мебароред.

Кормади мақомот гуфт: 

- Эҳ устод, устод. Худатон медонед ку ҳамин шабу рӯз дар хонаи ҳар як одами зинда ҳазор - ду ҳазор доллар барои ягон рӯзи мабодо ёфт мешавад. Аз ҳамон пулҳо гуфтам бидиҳад.

Омӯзгор гуфт:

- Ин тавр бошад ҳамин шабу рӯз мо одами мурдаем.

 

Музди меҳнати ҳалол?

Сардори як корхонаи давлатиро дидам, ки таъриф мекард:

- Охири ҳар моҳ 800 сомонӣ ба дасти занак медиҳам. Хурсанд мешавад, бечора намедонад, ки музди меҳнати ҳалоли худаш аст.

Пурсидам:

- Чӣ гуна музди меҳнати ҳалоли худаш?

Гуфт:

- Ман ӯро дар корхона ҳамчун фарроши дуввум гузаронидаам. Ӯ кор намеравад, вале ман маошашро охири ҳар моҳ оварда, ба дасташ медиҳам.

 

Туҳфаи солинавӣ

Мансабдореро кайҳо боз барои порагирӣ Агентии зидди коррупсия пайгирӣ менамуд, аммо ҳар дафъа зимни дастгир шудан аз об хушк мебаромад. Шаби соли нав, ӯ ҳангоми таҷлили он дар назди зану фарзандони хурдсолаш ва бобои барфӣ ба даст афтод:

- Писарҷон, бобои барфӣ ба ту чӣ туҳфа намуд?

- Мошинча.

- Ба апаҷонат чӣ туҳфа намуд?

- Арӯсак.

- Ба падарҷонат чӣ?

- Конверт.

- Дар даруни конверт чӣ буд?

- Дадом гуфтанд, ки шоколад аст.

- Ту, апаҷонат ва модарат хурсандиро идома диҳед, мо бо падарҷонат ва бобои барфӣ ба корхонаи мо меравем ва шоколади дар даруни конвертбудаи дадаҷонатро мехӯрем. 

 

Шикояти корманди БДА

Як моҳ баъд аз омадани роҳбари нав як корманди Бозрасии Давлатии Автомобилӣ аз кор рафт. Аз ӯ пурсидам, ки чаро аз кор рафтӣ? Гуфт:

- То омадани сардори нав доим радар дар дасти ман буд ва дар кадом минтақае, ки мехостам навбатдор мешудам. Роҳбари нав акнун манро ё дар ҳуҷраи корӣ нигоҳ медорад, ё дар чорроҳа барои танзими пиёдагузарон мегузорад.

- Акнун ба чӣ кор машғул хоҳӣ шуд?

- Шунидам Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи ҷумҳурӣ озмуни қабули кормандони навро эълон намудааст, ҳуҷҷатҳоямро ба ҳамон ҷо супоридам.  

 

Нақшаи гузаро

Қарзгир зимни пешниҳоди ҳуҷҷатҳояш ба бонк ҳамчун бизнес-план ду нақшаро пешниҳод намуд. Якеро ба департаменти қарздиҳии бонк, дигареро ба худи раиси ташкилоти қарзӣ. Бо вуҷуди он, ки нақшаи аввалӣ бинобар мувофиқ набудан ба талаботҳои бонк қабул нагардид, баргардонида шуд, аммо нақшаи дуввумӣ мақбули роҳбари аввал гардид ва боиси қонеъ гардонидани талаботи муштарӣ шуд. Нақшаи аввалӣ нақшаи тиҷоратӣ буд, дуввумӣ нақшаи коррупсионӣ. 

 

Ҷустуҷӯ

Ниҳоят баъди ҷустуҷуҳои зиёд ӯ ҷои кори худро пайдо намуд.

Рӯзи аввали корӣ, ӯ корро аз ҷустуҷӯи камбудиҳои корхона оғоз намуд. Рӯзи дуввуми корӣ, ӯ ин ҷустуҷӯро суръат бахшида, камбудиҳои нав ба навро рӯи коғаз меовард. Рӯзи саввум низ, ӯ дар ҷустуҷӯ буд, аммо дар ҷустуҷӯи камбудиҳо не, балки дар ҷустуҷӯи ҷои кори нав.

 

Ана ҳамин хел раис

Аз нафаре пурсидам:

- Раиси нав чӣ гуна аст?

Нарангушташро рост намуда (класс), ишора кард:

- Ана ҳамин хел Раис аст. Дусад сомонӣ ҳам диҳӣ мегирад.

 

Олимҷон САФОЛОВ

Хонданд 54
Барномаҳои “бепул”-и соҳаи тандурустӣ

Имрӯз дар кишвар зиёда аз 15 номгӯи барномаҳои вобаста ба соҳаи тандурустӣ марвриди амал қарор доранд, ки аз он барномаи миллӣ оид ба муқовимат бо эпидемияи ВНМО ва БПНМ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2015-2017 аз нав қабул ва то соли 2020 тамдид ва барномаи миллии пешгирии паҳншавии нашъамандӣ ва такмили ёрии наркологӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013-2017 ба анҷом расидаанд.

Дар заминаи барномаҳои зикршуда, ки бо қарорҳои Ҳукумати ҷумҳурӣ қабул гардидаанд, қарорҳои раисони вилоятҳо ва шаҳру навоҳӣ ҷиҳати татбиқи онҳо низ ба тасвиб расидаанд.

Барои посух пайдо намудан ба суолҳои “сарчашмаи маблағгузории ин барномаҳо аз куҷост?”, “оё ин барномаҳо мушаххас маблағгузорӣ мешаванд ва ё аз буҷети маҳаллӣ амалишавии онҳо сурат мегирад?” бо чанде аз табибон ҳамсуҳбат шудем.

Мутахасисон ва коршиносони соҳа мегӯянд, ки барномаҳо қабул шаванд ҳам, вале онҳо маблағ надоранд ва барномаҳои бемаблағ роҳи ҳалли мушкили соҳа нест. 

Таҳлилҳо муайян намуд, ки ҳини қабули ин барномаҳо, маблағгузории алоҳида на аз тарафи Ҳукумати мамлакат ва на аз ҷониби ҳукумати вилояту шаҳру навоҳӣ дар татбиқи ин барномаҳо сарчашмаи махсуси маблағгузорӣ зикр нашудааст.

Тавре менеҷери сохтори кӯмаки аввалияи тиббию санитарии шаҳри Панҷакент Абдусамеъ Ортиқов мегӯяд, барои татбиқи барномаҳои соҳаи тандурустӣ мушаххасан аз буҷети маҳаллӣ ҷудо намудани маблағ пешбинӣ нашудааст. Иҷроиши ин барномаҳо дар доираи ҳамон маблағҳое мебошад, ки аз буҷет барои соҳаи тандурустӣ маблағ гузаронида шудааст.

- Вале баъзе барномаҳои соҳаи тандурустӣ аз дигар сарчашмаҳо маблағгузорӣ мешаванд. Барои мисол: барноми миллии имуннопрофилактика аз ҷониби ташкилоти ЮНИСЕФ, барномаи диабети қанд аз ҷониби раиси вилоят, Барномаи миллии тавонбахшии маъюбон барои солҳои 2017-2020 аз ҳисоби фармони №600 маблағгузорӣ мешавад. Аммо барномаи миллии ташаккули тарзи ҳаёти солим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011-2020 қариб ки маблағгузорӣ намешавад,- мегӯяд ҷаноби Ортиқов.

Мутахассисони соҳа бар он назаранд, ки дар қарорҳои марбутаи раиси вилоят ва раиси шаҳр низ, ки онҳо дар асоси Қарорҳои Ҳукумати ҷумҳурӣ таҳия мешаванд, маблғгузории алоҳида пешбинӣ нашудааст.

Дар гуруҳбандии буҷети муассисаҳои тандурустии шаҳр барои солҳои 2016-2017 ва 9 моҳи соли 2018 ва маблағҳои аз ҳисоби қарори №600 ба даст омада низ барои татбиқи ин барномаҳо маблағ пешбинӣ нагардидааст.

 

Гуруҳбандии буҷети КАТС дар солҳои 2016-2017:

Гуруҳбандии истифодаи маблағҳое, ки тибқи Қарори №600-и Ҳукумати ҶТ дар суратҳисоби махсуси КАТС солҳои 2016-2017 ҷамъ шудаанд:

 Манбаъ: Раёсати молия

Байни ин барномаҳо қоидаҳои  гузаронидани муоинаи тиббии ҳатмии шахсони никоҳшаванда, ки бо Қарори Ҳукумати ҷумҳурӣ аз 23.08.2016, таҳти №374 ба тасвиб расидааст, истисно аст.

Менеҷери сохтори кӯмаки аввалияи тиббию санитарии шаҳри Панҷакент Абдусамеъ Ортиқов изҳор дошт, ки барои татбиқи он соли 2017 аз буҷети маҳаллии шаҳри Панҷакент 120 ҳазор сомонӣ ҷудо гардида буд, ки то ҳол дар доираи он маблағ амал намуда истодаанд.

Вале дар ин ҳол муассисаҳои тиббӣ дар доираи маблағҳои барои соҳа ҷудошуда ҷиҳати иҷрои ин барномаҳо тадбир меҷӯянд.

Ҳарчанд дар буҷети соҳа барои татбиқи барномаҳои миллӣ мушаххас маблағ пешбинӣ нашудааст, вале маблағҳое, ки барои фаъолияти Маркази пешгирӣ ва мубориза бар зидди ВНМО/БМНМ, Маркази мубориза бо бемориҳои тропикӣ, Маркази мубориза бо бемориҳои сил, Маркази мубориза бо бемориҳои руҳӣ ва диспансери наркологӣ, Маркази ташаккули тарзи ҳаёти солим, Маркази байниноҳиявии дилшиносӣ, Маркази солимии репродуктивӣ, Маркази ҳамбастагии бемориҳои кӯдакона ҷудо гардидаанд, дар маҷмуъ барои иҷрои ҳадафҳои барномаҳои миллии соҳавӣ масраф мешаванд, яъне бо забони дигар, бо азобе бори худро мекашанд. 

 

Маблағгузории буҷетӣ ва ғайрибуҷетии муассисаҳои тиббие, ки ба табобату пешгирии бемориҳои ҷудогона, тибқи барномаҳои миллӣ машғуланд:

  Манбаъ: Раёсати молия

Тавре аз ин нишондиҳандаҳо бармеояд, маблағгузории буҷетӣ ба муассисаҳои зикршуда, ки фаъолияташон ба татбиқи барномаҳои миллии соҳавӣ нигаронида шудааст, сол то сол меафзояд, вале ин афзоиш ба андешаи коршиносон асосан барои пардохти маоши кормандон, ки бо Қарорҳои Ҳукумати мамлакат меафзояд, масраф мешавад.

Баробари ин, дар КАТС ва Беморхонаи марказии шаҳр, беморхонаҳои минтақавӣ гуфта натавонистанд, ки барои татбиқи ин ё он барномаи миллӣ чӣ қадар маблағ масраф карда шудааст. Яъне маблағи муайян, ки нест, харҷи муайян ҳам надорад.

 

Хуршед ФОЗИЛОВ, 

Ҷӯраи МУЛЛО

Хонданд 58

Аз сӯхтан то сохтан

Дек 28, 2018
Хонданд: 49
Аз сӯхтан то сохтан

Барои инсон хислат, дил, эҳсоси нек муҳимтар аз ақл аст. Зеро ин ҳамаро ақл идора мекунад.

(Ф. Достоевский)

 

Дафтари аввал:

Қаҳрамон

Зиндагӣ қаҳрамонҳое зиёд дорад, 

ки бо таъсири сабақи ҳаёт 

давраи наверо дар 

зиндагии хеш оғоз кардаанд.

(Генри Торо)  

Мо онҳоро ҳар рӯз мебинем: дар роҳ, дар мағоза, дар бозор, дар маҳалли кор…

Аммо кам мешавад то бипурсем: кисту аз куҷост, ва чӣ гуфтание дораду бо кӣ гуфтанист.

Зеро мо қаҳрамонҳоямонро одат кардаем бо ситоиши ину он, баъди васфномае дар рӯзномаеву шабакае интихоб кунем. Зеро мо қаҳрамонпарастем ва зоҳирбин, шахси одиро мебинему намебинем.

Гоҳе ҷуръатамон намерасад, гоҳи дигар ҳарфи гуфтанӣ надорем, гоҳе наметавонем қаҳрамонамонро барои хонанда шиносонем.

Шояд ба ин сабаб буд, ки ҳангоме мақсади сафарамро ба Сабоҳатулло Музаффаров, намояндаи Лоиҳа оид ба кишоварзӣ ва обёрӣ дар доираи ташаббуси «Озуқаворӣ ба хотири оянда» ва роҳбаладамон, журналисти соҳибном Шаҳноз Комилзода фаҳмониданӣ шудам, як каме дасту пой хӯрдам:

- Барои ман як ҳамсуҳбате ёбед, ки тақдири монанд ба дигарон надошта бошад, аз сӯхтану сохтан натарсад, бо навмедию шикасти роҳ панҷа нарм карда бошад, як инсони заминӣ, одӣ бошад.

Ва онҳо қаҳрамони маро барои ман шиносониданд:

Атоева Давлатпочои шастудусоларо, ки чашмонаш аз нақли рӯзгори имрӯз аз ғояти ифтихор медурахшад ва меҳнату ранҷро чун ганҷи худодод мепазирад, аз дирӯзаш бо андуҳ ёдовар мешаваду қисса мекунад, ки чӣ гуна қадам ба қадам қомати навмедию танҳоиро шикастааст.

Шиораш ҳам дар зиндагӣ содаву одӣ буда: Ба манзил мерасад ҳар раҳнавард рӯзе…

Дафтари дуюм:

Ҷанг

Ба хотири онҳое, ки дӯст медорӣ 

ва ба хотири онҳое, ки дӯстат медоранд, 

метавон машаққату азияти гӯшношунидро 

таҳаммул кард ва зиндагии хешро ба гарав гузошт.

(Грэм Грин)

«… Нуҳуми марти соли 1955 дар ноҳияи Вахш, деҳаи Советобод таваллуд шудаву соли 1962 таҳсилро дар мактаби миёнаи рақами 10 оғоз карда, онро соли 1970 ба итмом расонидам. Соли 1973 бо Атоев Салмон оиладор гардидаву соҳиби чор фарзанд - 1 духтар ва 3 писар шудам. Хушбахту хонаобод будам. Бовар доштам, ки чун аксар фарзандони деҳ зиндагии орому бомаром насибам гаштааст. Аммо…

Як субҳи сиёҳи балохези соли 1992 садои тир зиндагии маро баҳам зад. Ноҳияи Вахш ба дарёи хун бадал гардид. Бародар қотили бародар шуду зоғи сиёҳи шумхабар ҳоким ба кулбаи осудаи мардум. Фавҷ-фавҷ мардумро дар ҳаммоми ноҳия мекуштанд, даста-даста мардум худро ба коми дарёи Панҷ мезаданду аз ҳамдеҳаи дирӯза мегурехтанд.

 Камон ҳокими замон шуда буд!

Дарёи хун мавҷ мезад, умедро мекушту навмедиро истиқбол мекард.

… Рӯзе сояи марг ба кулбаи ман ҳам афтод: Шавҳарамро куштанд! 

Ягона ноновари хона, умеду орзуи хона, чанори соябони чор фарзандам, ки хурдии онҳо ҳамагӣ якунимсола буд.

Маро даҳшат гирифт. Ба ҷасади хунолудаи шавҳарам менигаристаму фардои чор ҷигарбандам маро ба тарсу ларз меандохт. Чӣ кор бояд кунам? Ин чор кӯдакро куҷо мебарам? Додамро ба кӣ мегӯям?…

Бовар кунед, имрӯз пораноне меёфтаму ваҳшати он ки пагоҳи дигар аз куҷо бояд дар миёни оташи ҷангу хун як пора нони дигар ёбам, оромам намегузошт. 

То ҳол ёди он рӯзҳо беихтиёр ашки маро равон месозад. 

То ҳол азоби он гушнагиҳо, рӯзгори зане дар миёни дарёи хун бо чор кӯдаки ноболиғ пеши назарам ҳувайдо мешавад. Гушнагӣ ҳам кашидам, хорӣ ҳам дидам. Фикр мекардам, ки дигар тамом, домони ҷангу гушнагӣ маро раҳо наҳоҳад кард. 

Вале… чашмони умедвори чор кӯдаки гушнаам маро водор мекард, то бархезам, ором нашинам, Пеш аз кушта шудани шавҳарам, гарчи хату савод доштам, маълумоти миёнаи мактабӣ доштам, вале миёни дарёи хун сарҳисоби зиндагиамро гум карда будам, барои чор ҷигарбанди гирёнам дигар ҳам падар будаму ҳам модар. 

Ин рӯзҳои сиёҳи ман, азоби сангини ман баҳри як пораи нон ду сол давом кард. Гоҳо фикр мекардам тамом, ман ва чор фарзандам қурбони ҷанги бемаънии шаҳрвандӣ шудаем, лек чашмони умедвор, чашмони нонҷӯйи фарзандонам маро водор мекард, то бархезам, бархезаму натанҳо барои худам, балки барои даҳҳо занони бешавҳари дигар дар ноҳия, миёни оташи хоку хокистар  кор кобам, нон кобам»...  

Дафтари саввум:

Талош

Бузургтарин суоли зиндагӣ ин аст: 

Чӣ гуна бояд миёни одамон зист?

 (Албер Камю)

«… Дар ноҳияи Вахш мо 22 нафар занони бе шавҳар монда, аниқтараш, шавҳаронашон дар ҷанг кушташуда, будем. Ёдам меояд, ҷамъ мешудему аввал гардани ҳам гирифта, то холӣ шудани дил мегиристем. Баъд дар андешаи чи гуна зинда мондан, ақаллан зинда мондани фарзандон афтодем. Як созмони ғайридавлатие буд бо номи «Маҳбуба». Дар ҳамон шароит мо 15 нафар ҷамъ шуда, як сехи маҳкам кардани консерв таъсис додем. Аз хайрияҳою дасти мадади ҷомеа истифода мебурдем. Дар баробари ин, ман дар созмони наҷоти кӯдакони Англия кор мекардаму хона ба хона ба заноне, ки мисли худам рӯзу рӯзгоре доштанд, хайрия тақсим мекардам. Занон бовар карда, дар деҳаамон маро роҳбари занон интихоб намуданд. Ман ҳар як хайрия ё кӯмакпулиеро, ки меомад, зери наҷоти ҷиддӣ гирифтам. Нагузоштам, ки касе ё гуруҳе ҳаққи мардуми сағирро хӯрад. Сехи консервмаҳкамкунии мо гардон мешуд, чунки ягона мояи рӯзгузаронии мо буд. Аз соли 1997 созмони байналмилалии АКТЕД ба мо дасти ёрӣ дароз намуд. Бо раҳнамоии сарвари созмони маҳаллии «Маҳбуба», зани оқила Барно Раҳимова аз ин созмон қарз гирифтам ва дойираи фаъолияти сехро васеъ намудам. Оҳиста-оҳиста дар ин тиҷорат муваффақ шудам. Бо мадади «Барномаи умумиҷаҳонии озуқаворӣ», ташкилоти байналмилалии «Кишоварзӣ ва озуқаворӣ», Ассотсиатсияи миллии занони соҳибкор ва айни замон Лоиҳа оид ба кишоварзӣ ва обёрӣ дар доираи ташаббуси “Озуқаворӣ ба хотири оянда”, ки аз ҷониби USAID маблағгузорӣ мешавад, ризқи худ ва ин занони бешавҳарро аз замин ёфтем. 

Тухмӣ мегирифтем, каланд мезадем, ҳосил сабз мекардем ва нолаҳои ҷигарсӯзи азияти бешавҳарии моро танҳо саҳро шоҳид буду каланди дасти мо.

Гарчанд маълумоти миёна доштаму аз занони рӯзномаву маҷаллахон ҳисоб меёфтам, кори ҳисобу китоб, талош барои рӯёнидани ҳосил, кор бо созмонҳои муътабари ҷаҳонӣ душворӣ мекард. Вале навмед нашуда, меомӯхтам, маслиҳат мепурсидам. Агар як масъаларо нафаҳмам, даҳҳо бор, садҳо бор савол медодаму медиҳам. Дар ин байн замин гирифтаму хона сохтам ва ду фарзандамро хонадор кардам. Духтарамро шавҳар додам. Ин андешаи нодуруст аст, ки агар дар ҷое навмеду интизор нишастӣ, маблағу кӯмак ба пойи худаш меояд. Ҳеҷ гоҳ! Ҳамеша бояд ба пеш қадам занӣ, навмед нагардӣ, як қадами дигар, як дари дигар бигӯӣ! Умедворро Худованд ноумед намекунад, ҳарчанд гуфтааст, ки «аз ту ҳаракат, аз ман баракат»…  

Дафтари чорум:

Хайриниссо

Аз нафароне, ки боварии Шуморо

 ба худи Шумо мешикананд, гурезед.

 Ин одати шахсони кӯчак аст. 

Шахсони бузург баръакс, дар ботини Шумо эҳсосеро

 бедор мекунанд, ки метавонед шахсияти бузург,

 қаҳрамони даврони худ шавед! 

(Марк Твен)

«… Соли 1999 аз ёдам намеравад. Бароям соли душворе буд. Барои рушди тиҷорат бояд ба ҳар роҳе набошад, маблағ меёфтам. Эълоне шунидам, ки Кумитаи кор бо занон барои занони соҳибкор грант ҷудо мекунад. Даст ба таваккал задаму лоиҳа навиштам. Як бегоҳи соли 2000 бонуи ношиносе зангам зад. Бо овози малеҳу ширин худро Хайриниссо Юсуфӣ, раиси Кумитаи занон муаррифӣ кард. Хабар расонд, ки дархости ман дастгирӣ ёфтааст ва ман метавонам 16 000 сомониро дарёфт кунам. Бовар кунед, номи ин бонуро шунида будаму худашро надида будам. Ин як пайки хуше буд бароям. Ин барои мо, 15 зане, ки он замон кор мекардем, нӯшдоруро мемонд. Журналистон омада, мепурсиданд, ки чи гуна ман, як зане бо маълумоти миёна соҳиби гранти президентӣ шудаам. Аз мақомот меомаданду мепурсиданд, ҳеҷ кас бовар надошт, ки як зани деҳотӣ чунин муваффақият ба даст овардааст.

Ман аввалин зан, соҳибкоре дар вилояти Хатлон будам, ки соҳиби гранти президентӣ шудааст! Аниқтараш, Хайриниссо Юсуфӣ тақдирҷунбони ман гардид!»…

Дафтари панҷум:

Украина

Вақте инсон тағйир намеёбад, 

аслан ҳодисоти зиндагии ӯ маъно надорад.

(Дуглас Коупленд)

Бародарони ман аз соли 1992 ба минтақаи Херсони Украина муҳоҷир шуда буданд. Баъди анҷом ёфтани ҷанги шаҳрвандӣ ҳам барнагаштанд. Меҳри бародарони раҳдур ранҷам медод. Бо кӯмаки Ассотсиатсияи занони соҳибкор дар ҷустуҷӯйи бародаронам афтодам. Ба қавли Муъмин Қаноат дар ҷустуҷӯйи бародарон “замини Украинаро зи сару бар қадам задам”. Пайдояшон кардам. Бародаронам дар мулки ғурбат ҳам болонишин буданд. Пахта мекориданд, аз дасти раҳбарони вақти ин кишвар мукофотҳо гирифта будаанд. Тарбузу харбуз мекориданд, ризқи хешро мисли хоҳарашон аз замин меёфтанд. Ҳоло ҳам ҷигарбандони онҳо дар Херсон пахта мекоранд. 

Дафтари шашум:

“Ман”-и Ман

Барои он, ки зиндагӣ тоқатфарсо нагардад, 

инсон бояд ба ду чиз одат кунад: 

Захмҳое, ки замон задааст ва беадолатие, ки одамон мерасонанд.

(Николя де Шамфор)

- Рисолати худро дар назди чор кӯдаке, ки аз ҷанг рӯйи дастонатон монда буданд, анҷомёфта меҳисобед?

- Кӯдаки охиринамро, ки ҳамагӣ якунимсола аз падар монда буд, соли ҷорӣ хонадор кардам. Ӯро соҳибмаълумот кардам ва чун омӯзгор дар деҳа таълим медиҳад. Дигар фарзандонамро соҳиби хонаву дар кардам. Фарзандонамро дигар Русия рафтан нагузоштам: бигзор чун дигар авлодонашон ризқи худро аз замин ёбанд. Келинҳоям кӯмакам мекунанд. 

- Набераҳо чӣ? Аллакай дастёри бибӣ шудаанд?

- Нуҳ набера дорам. Ман як духтару се писар доштам, вале набераҳоям ҳама духтаранд. Чанде пеш набераи нуҳумамро, ки духтар буд, аз таваллудхона шодикунон баровардам. Мепурсиданд, ки бибии Давлатпочо, ҳама набераҳоят духтар ҳастанд, аммо ту шодӣ. Гуфтам, ки ҷинсаш муҳим нест, муҳим сиҳату саломат таваллуд шудани онҳо аст. Гуфтанд, ки баробари келини ман зане духтар таваллуд кардааст, аммо на шавҳараш ба аёдат омадаанд на хушдоманаш. Ман зидди ин гуна андешаҳо ҳастам ва ин тойифа одамонро маҳкум мекунам.

- Аз ин зиндагии пурпечу тоб чӣ бардоште доред?

- Бар сари фарзанди одам ҳар чӣ ояд, бигзарад... Барф ҳам мегузаштааст,  муҳим навмед набояд шудан аз гардиши айём...

Ба ҷои хотима

Роҳ ба сӯи Душанбе гирифтем. Дар дохили мошин ба фикру андеша ғӯттавар будам. Ҳофизе таронаеро замзама мекард: “Эй ватан, месозамат... охир худам месозамат”...

Дар ҷомеа хеле зиёданд инсонҳое, ки дар назари аввал чунин падидор мешавад, ки онон барои пешрафт чандон нақши боризро намебозанд. Вале маҳз онҳо ҳастанд, ки ҷомеа месозанду иқтисодро рушд медиҳанду ободгаранд. Оила як хиште аз бинои ҷомеа аст. Ва агар ҳар яке барои устуворию пойдории ин хишт мубориза барад, пас ҷомеа низ пойдор асту устувор аст. Дар мисоли як зани оддии деҳотӣ метавон дид, ки имконпазир аст ҳатто як оилаи калонро аз ҳотаи наздиҳавлигӣ таъмин сохт. Давлатпочо ҳамарӯза дар такопуву ҷустуҷӯ аст. Гармхона месозаду обёрии қатрагӣ истифода мебараду зироатҳои навро кишт мекунаду.... ризқ меофарад. Аз технологияи ҷадиди илму фан истифода мебарад... Тавре шоире мегӯяд:

Ҷаҳонро хуррамӣ аз деҳқон аст,

Аз ӯ гоҳ зар, гоҳе бӯстон аст...

Хуршед АТОВУЛЛО,

Душанбе - Бохтар - Вахш - Душанбе

Хонданд 49
Cабти зани бешавҳар: Хиёнаткорро кӣ бояд ҷазо диҳад?

Паҳн шудани якчанд навори муҳокимаи занон, гӯё дар ҳолати хиёнат, сарусадоҳои зиёдеро дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва байни ҷомеа ба миён овардааст. Дар ин наворҳо гуруҳе худро посдорони ахлоқ вонамуд намудаву ба хонаҳои занони бешавҳар даромада, онҳоро ҳамроҳи марде пайдо карда, “ҷазо” медиҳанд. Яъне бидуни иҷозат занонро гунаҳкор ва сабт мекунанд, аммо кор танҳо бо ин анҷом намеёбад. Наворҳоро дар шабакаҳои иҷтимоӣ паҳн мекунанд, ки дар натиҷа баҳсҳои зиёдеро ба бор меорад.

Дар чанд моҳи охир 4-5 чунин наворҳо пайдо шудаанд, ки 2-тоаш аз тарафи хушдоман ва наздикони зан ва боқимондааш аз тарафи шахсони бегона сабт шудаанд. Дар яке аз он наворҳо чанд марди бегона шаб ба хонаи як зан медароянд ва сабтро оғоз мекунанд. Ҳақорату дашном карда, ба зан мегӯянд, ки чаро ба шавҳараш хиёнат кардааст. Ҳатто латукӯб ҳам мекунанд. Зан хиёнатро рад карда, мегӯяд, ки ин мард хешовандаш аст. Аммо ҳақорату дашном карда, сабтро идома медиҳанд... 

 

“Зани хиёнаткор бояд ҷазо дода шавад”

Баъди пахши навор дар шабакаҳои иҷтимоӣ баҳсҳои дурудароз сард зад ва аксарият занонро барои хиёнат маҳкум карда, мегӯянд, ки тарафдори ин амаланд, то ба занони дигар дарс шаваду ба ин кор даст назананд. Аммо гуруҳи дигар ин амалро ноҷавонмардона хонда, гуфтаанд, ки ягон кас ҳуқуқ надорад каси дигарро бе иҷозат сабт карда, дар интернет пахш кунад. Дар ин ҳолат ҳуқуқи зан поймол шудааст. Як нафар истифодабарандаи шабакаи иҷтимоӣ дар шарҳи зери навор навиштааст: “Ба шумо кӣ ҳуқуқ додааст, ки ба хонаи як зани бегона даромада, сабт кунед? Шумо зани тоҷикро дар тамоми дунё шарманда кардед. Ман дар ҷои ҳамон занҳо мебудам, барвақт ба мақомот шикоят мебурдам. Ягон нафар ҳуқуқ надорад ин корро кунад, ҳатто дар ҳолати хиёнат кардан ҳам. Ин кори дохили оила аст, бигзор зану шавҳар худашон ҳал кунанд”.

 

“Чаро фақат айби занонро мебинанд”?

Ҳуқуқшинос Файзинисо Воҳидова мегӯяд, ки ин пеш аз ҳама дахолат ба ҳаёти шахсӣ ва поймол намудани ҳуқуқи инсон аст: “Вақтҳои охир дар шабакаҳои интернетӣ мардҳо навори занҳоро гузошта, боз гӯё барояшон қаҳрамонӣ бошад, садо баланд мекунанд, ки “ана боз як зани дигарро бо марди бегона қапидем”. Ин ҳама ғайриқонунӣ буда, дахолат ба ҳаёти шахсии инсон мебошад. Конститутсия дахлнопазирии ҳаёти шахсиро кафолат дода, қонун ҳифз намудааст. Ба ғайр аз ин, дахлнопазирии манзил низ кафолат дода шуда, барои вайрон намудани он ҷавобгарии ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст. Ба навор гирифтани баъзе ҳолатҳои марбут ба ҳаёти шахсӣ низ тибқи Кодекси ҷиноятӣ ҷиноят маҳсуб меёбад ва чамъ кардани маълумоти сирри шахсӣ мебошад. Пеш аз ҳама ин поймол намудани ҳуқуқи инсон аст”.

Ҳамсуҳбати мо мегӯяд, ки дар ҷомеаи мо дар бисёр ҳолатҳо фақат айби занро мебинанд ва айби мардонро нодида мегиранд, ҳол он ки, худи мардон бе ризоияти зани қонуниашон бо чанд зани дигар ҳамзистӣ мекунанд: “Шабона ба ҷойҳои дилхушӣ рафта, бо занони сабукпой ҳамхоба мешаванд, вале бо вуҷуди ин айби худро нодида гирифта, занҳоро таҳқиру шарманда мекунанд”. Ӯ мегӯяд, ки тарафдори ин амали  занҳо нест, вале “шармсор кардани онҳо аз фарҳанги пасту маърифати ҳуқуқӣ надоштани бархе аз мардуми мо гувоҳӣ медиҳад. Мутаассифона, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар ин самт камфаъол буда, таваҷҷуҳ зоҳир намекунанд”.

Дар ҳамин ҳол, мақомоти умури дохилӣ мегӯянд, ки аз ин наворҳо хабар доранд, вале то ҳол ягон шикоят дар ин маврид ворид нашудааст. “Аслан, масъалаи оилавӣ дар салоҳияти судҳост, аммо агар барои бе иҷозат сабт кардан ва поймол шудани ҳуқуқи шаҳрвандон муроҷиат шавад, мо албатта пайгирӣ хоҳем кард”,- мегӯяд як масъули Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон.

 

Тақлид ба телевизион

Дар ҳақиқат зиёд шудани ин гуна наворҳо ба ҷомеаи Тоҷикистон таъсири манфии худро мерасонад. Ҷомеаи тоҷик ин зуҳуротро манфӣ қабул дорад. Бархе аз коршиносон бар он назаранд, ки ин зуҳурот аз амали телевизионҳои давлатӣ сарчашма мегирад.

Роҳбари ташкилоти ҳуқуқии “Перспектива+” Ойниҳол Бобоназарова мегӯяд, “он нафароне, ки ба чунин корҳо даст мезананд, тақлид ба телевизионҳои давлатӣ менамоянд.Чунки маҳз дар телевизионҳои давлатӣ чунин наворҳо ба намоиш гузошта шуда буданд. Он шахсоне, ки чунин наворҳоро дар интернет паҳн мекунанд, боварӣ доранд, ки барои ин рафторашон ҷавобгар намешаванд. Мақомот вазифадоранд, ки чунин нафаронро боздошт кунанд. Амали онҳо дахолат ба ҳаёти шахсии шаҳрвандон ҳисоб мешавад”.

Қаблан низ Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин масъала изҳори нигаронӣ карда, ин амалро ноҷавонмардона хондаву маҳкум намуда буд.

 

“Ҷомеа баррасии солими як рӯйдодро надорад”

Дар шабакаи иҷтимоии “Инстаграм” низ як гуруҳе пайдо шудааст, ки аксу наворҳои духтарони тоҷикро паҳн мекунанд. Ва ҳатто чунин гуруҳҳо хонандагони зиёд ва баҳсҳои тезутунд доранд. Як истифодабарандаи шабакаи иҷтимоии “Инстаграм” мегӯяд, ки дар гуруҳи мазкур аксу наворҳои духтарони тоҷик дар ҳолатҳои гуногун, ҳангоми оббозӣ, ҳангоми либосивазкунӣ ва дигар ҳолатҳои шаҳвонӣ гузошта мешаванд. Ба гуфтаи ин ҳамсуҳбати мо, аксари наворҳо баъди якчанд муддат аз саҳифаи ин гуруҳ бардошта мешаванд, ки тибқи баъзе маълумотҳо, соҳибони чунин гуруҳҳо бо ин роҳ аз духтарон маблағ талаб мекунанд ва баъди гирифтани маблағи муайян он аксҳоро аз саҳифа мебардоранд.

Ҷомеашиносон бар ин назаранд, ки дигар мардуми мо баррасии солими як рӯйдодро надоранд ва пеш аз ҳама ин зуҳурот аз заиф шудани таркибҳои фарҳангии мо дарак медиҳад. Ҷомеашинос Меҳмоншо Шарифов мегӯяд, ки фаросат, яъне ботинан дарк кардани тарафҳои хуб ва бади як рӯйдод, ки дар мардуми мо як унсури фарҳангӣ буд, дигар намондааст ва бисёриҳо оқибати аъмоли худро, ки масалан нашр кардани як навор ба чӣ меанҷомад, ба ҳалли мусбати масъала мебарад ё не, фикр намекунанд. “Ва ин кор, яъне бефаросатӣ ҳатто дар сатҳи ниҳодҳои давлатӣ рӯй дода буд ва медиҳад. Гуфтан мумкин аст, ки таркибҳои фарҳанг на танҳо хароб, балки фарҳанги тоҷик захми маргбор дорад”,- зикр намуд ин ҷомеашинос. 

 

Рухшона ҲАКИМОВА, МТЖТ

Хонданд 187

Хабари-рӯз

Календар

« Январ 2019 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Минбари сардабир

  • ДАВоДАВ

    Масофаи роҳ бо машинае, ки 150 ҳазор доллар нарх дорад…

Нигоҳи хос

  • Баҳонаи зистан

    Мақсад доштан маънои баҳонае барои нафас гирифтанро дорад. Соли 2018…
  • МАСЛИҲАТ

    Аз дидаву шунида Салом, хонандагони гиромии ҳафтаномаи «Фараж»! Мо аз…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.