.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷомеъа

САРГУЗАШТИ ЗОҒ ВА УҚОБ

Окт 06, 2018
Хонданд: 307
САРГУЗАШТИ ЗОҒ ВА УҚОБ

Уқобе  бо зоғе хонадор шуд. Ҳарчанд ки хонадоршавиашон тасодуфӣ буд ба ҳар ҳол бо ҳам зиндагии навро оғоз намуданд. Модазоғ, ки бо зиндагии зоғона одат карда буду баланд парвоз кардан наметавонист кӯшиш мекард ҳамболи уқоб бошаду худро аз дигар зоғон баланд гирад. 

Аз як сӯ нафасаш тангӣ мекард ва аз дигар сӯ фикри кабӯтаре, ки то ин дам бо ӯ ишқу муҳаббат дошт азияташ медод.  Ӯ ошиқи деринаи кабӯтар шуда буд. Кабӯтар, ки дар тӯли каме вақт бо ӯ  изҳори муҳаббат мекард боре бо раҳнамоии модазоғ, ки  хост ба боғи васл расад дар роҳ  ҳадафи тири душманон гардидаву шаҳид шуда буд. Зоғ аз ин воқеа муддате худро нороҳат ҳис мекарду шабу рӯз сурати зебои кабӯтарро дар бағал гирифтаву оби дида мерехт. Дар чунин лаҳзаҳои мушкили зоғ  боре гузори уқоб аз назди ҳавлии зоғ афтиду аз дидани  зоғе, ки дар даст сурати зебои кабӯтар гиря мекард, дар тааҷҷуб афтод. Дилаш ба ҳоли зоғ сӯхт ва аз наздикони зоғ сабаби гиряи ӯро пурсон шуд. Чун аз наздикони зоғ қиссаи ошиқии зоғу кабӯтар, таърифи ақли расо ва зебопарастии зоғро шунид  ба ӯ мафтун шуд. Уқоби муҷаррад ва бехабар аз ишқу муҳаббат ба зоғ дил бохт ва ба ӯ изҳори муҳаббат намуд. Муддате зоғ аз таклифи уқоб худдорӣ кард ва худро вафодори ҳамон кабӯтар нишон медоду гӯё то дами марг ба ёди ӯ зистанро пешаи худ мегуфт. Уқоб бошад аз қавли худ барнамегашт, зеро ба устуворӣ ва далериву шуҷоатмандӣ одат карда буд. Ӯ оҳиста- оҳиста дили зоғро ба худ нарм намуд ва ҳарду хонадор шуданд.   Ҳамин тавр зоғ ба хонаи уқоб кӯчида омаду зиндагии якҷояи онҳо шурӯъ шуд. 

Уқоб дар фарози кӯҳҳои сарбаланду  паҳнои даштҳои васеъ парвоз мекард ва сайдҳои гуногунро, ки ба чанголаш меафтиданд, ба хона меовард. Зоғи хонашин ба зиндагии уқоб одат карда наметавонист, вале маҷбур мешуд тоқат кунад. Дар набудани уқоб зоғ ба маҳаллаи зоғон бармегашт ва гоҳе худро малика ва гоҳе шаҳбонуи давр ҳисобида бо ҳамҷинсони худ ғуруромез муносибат мекард. Ӯ рӯзи дароз бо  зоғон рафтуо менамуду бегоҳ ҳангоми баргаштани уқоб аз шикор дар остона нишаста, омадани уқобро мунтазир мешуд.  Чашмони аз оби лой ва поруолудаи зоғ дар назари уқоб  чунон менамуд, ки гӯё зоғ аз гиря варам карда бошад. Ӯ зоғро ба канор мегирифт ва дили ӯро тасаллӣ медод то бори дигар дар раҳи ӯ  ин қадар интизорӣ накашад ва ба  назди хешу ақрабои худ рафтаву каме хушҳол бошад. Зоғ аз нармдилӣ ва ишқи беандозаи уқоб истифода мекард. Дар набудани уқоб  рафтуои модазоғ ба маҳаллаи зоғон зиёд шудан гирифт ва қар-қари ҳамҷинсону ғайбату дилсиёҳӣ ба омӯзиши дарси рафтору кирдори уқобонаи  ӯ халал мерасонд. Кор ба ҷое расид, ки зоғ бо забони худ ба уқоб ҳарф мезад, уқобро баланд парвоз кардан намегузошт, чунки аз парвози шавҳараш бо уқобони дигар рашку ҳасад мебурд. Дар мурури замон уқоб аз насиҳатҳои пайвастаи занаш дилгир шуда ба хона дер-дер меомадагӣ шуд. Илоҷи аз дастони занаш раҳо шудан барояш мушкил буд, зеро аллакай дар ин асно онҳо соҳиби як фарзанд шуда буданд. Фарзанди онҳо ба уқоб хело монандӣ дошт. Пару бол ва чеҳраи уқобонаи он бо як дидан аз фарзанди уқоб буданаш дарак медод. Аммо падараш, ки ҳамеша дар шикору таъмини хӯроки онҳо саргардон буд, он бо тарбияи модараш ба воя мерасид ва хислати зоғона дар дили уқоббача ҷой гирифта буд.  Зоғ уқобро дар чашми фарзанд хело бад нишон медод. Ва боре баҳонаи ба дигар уқоб ишқварзии ӯро пеш оварду  қаҳр карда  ба маҳаллаи зоғон  рафт. Ӯ фикр мекард уқобро бо ин восита ба фармони худ медарорад. Уқоб низ аз вайроншавии оилааш метарсиду ба назди зоғ рафта ӯро ба баргаштан даъват кард. Ҳарчанд модазоғ дар дил мехост баргардад, аммо аз рӯи одат нозу нуз кардаву барнамегашт. Дар ниҳоят зоғ ва уқоб забон як карда натавонистанд ва ишқу муҳаббаташон ба поён расид. Рӯзе уқоб ба ҷойи дур сафар кард ва ба хона дигар барнагашт. 

Модазоғ сурати кабӯтарро, ки бо худ нигоҳ медошту борҳо дар назди уқоб аз садоқату вафодории ӯ ёдовар мешуд, дубора ба оғӯш гирифту намедонист ба ёди кабӯтар ё уқоб гиря кунад ба хаёл мерафт. Рӯзҳои гузашта ва дунёи бо кабӯтару уқоб буданаш дар сараш чарх мезаданд. Ӯ  аз рафтори зоғона низ каме дур шуда буд ва акнун дар тӯдаи зоғон низ зиндагиаш мушкил шуд. Аз ноилоҷи ба худ коре пайдо намуд ва дар тарбияи фарзанди хурдакаки худ машғул шуд. 

Дар макони зоғон қаҳтӣ омад. Барои таъмини кӯдак модарзоғ акнун азият мекашид ва сер кардани шиками  фарзанде, ки бо хӯроки уқобона одат карда буд, барояш мушкил шудан гирифт. Дар маҳалла қиссаи зиндагии ӯ паҳн гашта буд ва ҳамаро зоғ боварӣ кунонида буд, ки ӯ бо сабаби бадрафтории уқоб ва хиёнаташ аз ӯ ҷудо шуда аст. Достони ишқи зоғ ва уқоб вирди забонҳо шуд ва ҳамаи паррандагони гирду атроф мехостанд бо ин маликазоғ шинос шаванд. 

Начандон дур аз макони зоғон кабки дарие умр ба сар мебурд. Ин бечора кабк чаҳор чӯҷаи хурдакаке дошт ва онҳоро бе модар ба воя мерасонд. Модари чуҷаякони кабк дар доми кадом сайёде афтида буду ӯро бурдаанд ва аз ӯ дараке набуд.  Ҳамин тавр пас аз шунидани қисаи зоғ  кабк  ӯро хостгорӣ кард то барои чӯҷаяконаш модаре ғамхоре шавад. Зоғ ин дафъа ҳам каме ноз карду баъд розӣ шуд. Кабки дарӣ ҳам фарзандони худ ва ҳам фарзанди зоғро  нигоҳубин мекард. Онҳо як чӯҷаяке ба дунё оварданд. Ин дафъа ҳам чӯҷадухтари нозанини онҳо ба падараш яъне ба кабки дарӣ монанд буд. Муносибати зоғ бо кабки дарӣ чун ҳарвақта зуд тағйир ёфт. Не зоғ бо забони кабк ва не кабк бо забони зоғ ҳарф мезад. Овози зоғи сиёҳ ба гӯши кабк хело бад мерасид ва ин то ба беморӣ афтидани кабк оварда расонд.   Дере нагузашта кабки дарӣ аз бемории шадид вафот кард. Зоғ чанд муддат бо чӯҷаҳои кабк монд ва дар охир он чӯҷаҳоро, ки ҳанӯз  боли паридан надоштанд раҳо карду худ бо як уқоббача ва як кабкдухтар  ба маҳалла баргашт. 

Зоғ хело парешонхотиру рӯҳафтода зиндагӣ мекард.  Ӯ аз дасти мушкилӣ тасмим гирифт акнун ба макони дигаре кӯч бандад. Ва аз маҳаллаи зоғон фирор намуд. Аз як макон ба макони дигаре мерафт. Дар ҳама ҷо бо касе дӯстӣ мекарду дӯстиаш зуд қатъ мегардид. Билохира пас аз тай кардани роҳи тӯлонӣ ба ҷое расид, ки саросар харобазор буд аммо  парандагони гуногун дар он ҷо иқомат ихтиёр карда буданд. Зоғ  ба худ ва фарзандон ҷойи зист пайдо карду  зиндагии навро оғоз намуд. 

Солҳои зиёде сипарӣ шуданд. Фарзандони зоғ ба воя мерасиданду зоғ бошад дар  макони нав хомӯш мегашт ва аз саргузашти  худ ба касе сухан намекард. Гоҳ бо ин ё он паранда нишасту хез дошт, гаштугузор мекард, аммо ба касе дил намебохт. Ӯ дӯстиро танҳо ба хотири буд шудани кораш медонист ва дӯстонашро ҳамеша хиёнат мекард. Рӯзе ҳангоми сафараш ба ҷангал  бо гунҷишки паршикастае вохӯрд.  Гунҷишк аз сардии ҳавои тирамоҳӣ меларзид ва ҷуръати парвоз карданро надошт. Гарчанде зоғ сири дилашро аз гунҷишк пинҳон медошт, аммо  гунҷишкро  «гуфтори кабӯтарона», «рафтори уқобона» ва «хиромидани кабкона»-и зоғ хело писанд омад ва ҳамаи сири дилашро ба ӯ нақл кард. Барои зоғ маълум гардид, ки гунҷишкаки бечора борҳо ошиқ шудаву ноком монда аст. Ҳарчанд ки шоҳине то ин дам бо ӯ рафиқу ҳам бародар буду пайваста кӯмакаш мекард, вале  гунҷишк наметавонист ҳар лаҳза шоҳинро ноором созад. Аммо шоҳин пайваста аз дур гунҷишкро назора мекарду гоҳ-гоҳ аёдат мекард. Он замоне, ки гунҷишк бо зоғ ошноӣ пайдо кард аз набудани шоҳин хело вақти зиёд сипарӣ гардида буд. Зеро шоҳин боре аз хона баромадаву бедарак шуда буд. Аз ин лиҳоз   ва аз меҳнати зиёду ташвиши рӯзгор пару боли гунҷишк шикаставу нигоҳаш маҳзун буд. Ва аз дидори дубораи бародари вафодораш шоҳин ноумед шуда буд. Гунҷишк ба зоғ писанд набуд, лекин зоғ мехост, ки  гунҷишк  ӯро дӯст дорад ва доим ӯро ситоиш намояд.  Ҳамин тавр  дили гунҷишкро ба худ моил ва мафтун намуд.  Гунҷишк ба зоғ ошиқ шуд. Шабҳои дароз ёд мекарду хобаш намебурд ва  бесаброна дидори ӯро мунтазир мешуд. Ба назараш дӯстдоштааш мисоли парие менамуд, ҳатто  ранги болу пари зоғ ба назараш  чун сафедии барф метофт.           

Уқоббачаи зоғ ба воя расиду рӯзе расид, ки ба селаҳои уқобони доманаи кӯҳ пайваст ва парвоз кардаву аз назди зоғ рафт. Чӯҷадухтари кабкмонандашро рӯзе шикорчие  чашм ало карду бо худ бурд. Сину соли зоғ ҳам ба ҷое расида буд. Акнун вай на он зоғе, ки ҳаваси гуфтори кабӯтарона , рафтори уқобона ва хиромидани кабкона дошт. Балки зоғи пире буд. 

Тақдири гунҷишкак низ бо фоҷиа хотима ёфт. Дили нозуки гунҷишк ба нозу нузи беандоза ва қар-қари зоғ тоб наовардаву аз кор бозмонд. Мазори гунҷишкро зоғ дар  хокистартӯдаи сари роҳ қабул дониставу гӯраш кард. 

Зоғи пир дигар натавонист ба ҷуз аз ҳамҷинсонаш бо касе дӯстӣ кунад ва  худро  ба  селаи зоғон заду зоғона мегашт. Доғҳо ва аламҳои орзуи зиндагиашро дар дили худ пинҳон медошт, гоҳе худро ба тӯдаи партов мезад, гоҳе аз  як дарахте ба дигар дарахт аз пайи ёфтани ризқу рӯзӣ саргардон буд. То он даме, ки  шоҳини бадхашм пайдо гардид ва дарак ёфт, ки  зоғ сабабгори мурдани рафиқи азизаш гунҷишк шудааст. Шоҳин чанд рӯз барои гирифтани қассос аз зоғ дар камин нишаст. Як рӯз ҳангоми парвози зоғ шоҳин аз баландии осмонбӯс бо як шасти ғайриоддӣ ба сӯйи зоғ фуруд омад ва ӯро бо панҷаҳои  фӯлодии худ дубора бо осмон баровардаву гардани зоғро шикаст. Сипас ҷасади зоғро шоҳин ба доманаи кӯҳи баланде партофт то хӯроки мору мӯрон  гардад. Аз интиқоми худ дили шоҳин таскин ёфт, баландтару - баландтар парвозкунон ғайб зад ….. 

ФИРӮЗИ НИЗОМИДДИН

Хонданд 307
Чу бо одамӣ ҷуфт гардад парӣ…

Забони тоҷикӣ дар тӯли қуруни зиёд шоҳиди беадад дарду ҳасрат, ҳомили пирӯзиву саодат, муршиди инсофу адолат ва қотили душманони миллат, носозгоре ба ғадру ҷаҳолат… будаву ҳаст!

Забони мо дар ҳама лаҳзаҳои гирудор, шебу фароз, баду неки рӯзгорон ҳамтақдиру ҳампойи миллат буд. Он ойинаи босафову нурполоест, ки дар вуҷуду замираш рӯҳу шукӯҳи миллат ҳувайдост, зеро нури хуршед дар ҷаҳон фош аст… ва дар арсаи ҷаҳон маҳз бо шарофату шафоъати ҳамин забон шаъну шарафи миллати тоҷикон пайдову побарҷост! Нур кай з- офтоб дур бувад…

Дар паҳнои замину замон душманони ҳасуду тангназар борҳо бо қасди зеру забар ва маҳву бенишон гардондани забони тоҷикӣ ва соҳибони он – тоҷикон кӯшидаанд. Ҳадафи аввалину барои эшон заруртарин  рабудану поймол сохтани забони ин халқ буд. Бо ин нияти нопок онҳо хазоини беназири ҷавҳари ҷони забони тоҷикӣ – китобҳои муқаддасу гаронбаҳоро ба коми оташу анҳор фиканданд ва бо ин кирдори ғосибонаи хеш, хостанд «фурӯғи субҳи донои»-ро дар пешорӯйи ин мардуми маорифпарвар тираву тор созанд. Вале, ҷигарбандону дӯстдорони забони тоҷикӣ ҷони азиз ба гарав монда, дар ҳар кӯю диёр, дар ҳар дилу манзил ин сарвати азимнафъро ба дасти эминӣ супурданд ва ба ояндагон китоби Авастову дигар осори бузургони олами маърифат ва сафаҳоти гаронмояи рангину сангини таърихи хешро ба мерос гузоштанд.

Забону хирад килки наққош дод…

Бад-ин минвол забони тоҷикиро аз марг раҳо доданд, ки бузургон дар ин маврид бисёр нуктаҳои арзишманд нигоштаанд.

Ҳар фарди мутакаллим бо ин забон ва худогоҳи тоҷикипараст онро пайваста гиромӣ дошт ва мисоли гавҳараки чашм эҳтиёташ намуд.

 Сафои ҳар чаман аз ишқи боғбон пайдост…

Ана, аз ҳамин ҷост, ки назокату фасоҳат, салосату шаҳомати забони тоҷикӣ муттасил рушд намуду ба улвияти самовӣ расид. Дар олами маърифат чи бузургонеро аз Бухорову Самарқанд то Шероз, аз Марв то Бағдод, аз Хуҷанд то Нишопур, аз Ҳулбук то Балх ва аз сарзаминҳои дигар - Ҳинду Шому Рум то ақсои олам ба воя расонд ва миёни аҳли башар тухми некию накӯкорӣ кошт. Ин забони мубориз худ ба арзи ҳол омад ва парчами таблиғ барафрошта, ҳамагонро ҳушдор дод, ки наҷоти одам танҳо дар андӯхтани маърифат аст. Ба ҳамин маънӣ одамушшуаро Устод Рӯдакӣ зиёда аз ҳазор сол муқаддам дар насиҳатномааш на танҳо ба ояндагони миллати хеш, балки ба ҳама бошандагони курраи арз муроҷиат намуд, ки:

То ҷаҳон буд аз сари одам фароз,

Кас набуд аз роҳи дониш бениёз.

Мардумони бихрад андар ҳар замон,

Роҳи донишро ба ҳар гуна забон

Гирд карданду гиромӣ доштанд,

То ба санг андар ҳаме бингоштанд:

«Дониш андар дил чароғи равшан аст,

В-аз ҳама бад бар тани ту ҷавшан аст!».

Ва ҳамон чароғи равшану ҷавшани ношикастанӣ, ки ба равони инсонҳо нуру сафои маърифат ва суботу матонат мебахшад, маҳз тавассути забон нурполо будааст. Ва агар забон набудиву билфарз, дар кавну макон ва давру замон  дигар будҳо (мавҷудот) будӣ, он будҳо чӣ моҳияте ҳам доштӣ?! Бидуни ҳастии забон ҳама будҳо на созанда, балки куллан харобовару сӯзанда будӣ!..

Пас аз сари Устод Рӯдакӣ абармарди дигаре – Фирдавсии муаззам тӯли сӣ сол заҳмат кашида, симу зар ва гавҳару зеваре, ки дар хазинаи тиллоии забони тоҷикӣ буд, ба тамом ҷамъаш овард ва як рақам шаҳкорие бо номи «Шоҳнома» офарида, ба таъбири худаш - «пай афканд аз назм кохе баланд», ки масили он қасре муҳташам ва маъмур аз сухан дар саросарии эҷодиёти хаттии халқҳои ҷаҳон пайдо нест:

Биноҳои обод гардад хароб,

Зи борону аз тобиши офтоб.

Пай афкандам аз назм кохе баланд,

Ки аз боду борон наёбад газанд.

Намирам аз ин пас, ки ман зиндаам,

Чу тухми суханро парокандаам…

Басе ранҷ бурдам дар ин сол сӣ, 

Аҷам зинда кардам бад-ин порсӣ!..

Баъдан, дар басотини хушманзари ин забон ҳар ҷо-ҳар ҷо гулҳои худрӯе руста, бо нафасу накҳати нотакрорашон тамоми қаламрави мамолики Эрону Тӯрон ва боқӣ сарзаминҳои Аҷамро атрафшон намуданд ва андалебони асилзоде ба арсаи вуҷуд омада, дар фазои он чаманистон боли парвоз кушуданд ва дар шохсорони ашҷори пурсамари хуррамбаҳораш нағмасароиҳо  карданд:

Бӯйи гул худ ба чаман роҳнамо шуд зи нахуст,

В-арна булбул чӣ хабар дошт, ки гулзоре ҳаст...

Хуллас, забони тоҷикӣ чун модари мушфиқ басо сухантирозони беназирро дар гулшанҳои адаби оғӯши биҳиштосояш парварид, ки эшон бо сеҳри сухан дар осори бадеъи рӯҳфизою ҷонпарвари хеш асрори азал суруда, ҳуруфи муаммои вуҷудро кушудаанд. Ҳамин тавоноӣ, саховат ва файзу баракати забони тоҷикӣ буд, ки бархе аз эшон ба дараҷаи алломаи тамоми давру замонҳо ва кулли халқони ҷаҳон расидаанд.

Аммо, дар дарозои таърих, тавре қаблан ёдовар шудам, басо хор ҳам шуд ин забон, ба сараш беадад кулфатҳо омада…

Ҷабри торих ягон қавм надидаст, ки мо,

Заҳри торих нажоде начашидаст, ки мо…

Офарин варо! Ҳалолаш бод ин азамат ба забони тоҷикӣ, ки намурдаву мурда-мурда зист ва тӯли ин ҷонбозиҳо аз бузургию ҷовидонӣ будани хеш ҳазорон бор шаҳодат дод!

Забон дод дастон, ки то растахез,

Набинад наёми маро теғи тез! 

Маҳз ҳамин бузургиаш буд, ки Мавлоно Румӣ бо савти ӯ

Бишнид зи Ҳақ каломи қудсӣ,

Овард ба мо паёми қудсӣ…

ва бо ҷавҳари ҷони забони модарии хеш Қуръони дарӣ – «Маснави»-и машҳурашро офарид:

Маснавии маънавии Мавлавӣ,

Ҳаст Қуръон дар забони паҳлавӣ…

Аз ин рӯ, бояд иқрор шавам: дар тавсифи забони тоҷикӣ оҷизам, то як ҳарфи бикре бигӯям, ки онро пешомадагони ман нагуфта бошанд. Бузургон бо сахову карами Худованди меҳрбон шаҳомати онро ба пояҳое расонидаанд, ки аз он болотар болое набошад дар мартаба:

Чу бо одамӣ ҷуфт гардад парӣ,

Нагӯяд сухан ҷуз ба лафзи дарӣ.

Ва ё худ:

Беҳтарин гавҳари ганҷинаи ҳастӣ сухан аст,

Гар сухан ҷон набувад, мурда чаро хомӯш аст?!

Хушбахтона, забони тоҷикӣ бо шарофати истиқлолиятро касб кардани соҳибонаш, мақоми давлатӣ гирифт ва имрӯз мо ҳамагон муваззафем, ки ҷиҳати рушду нумувви он дасти мадад мадид намоем. Аммо, мутаассифона, дар ҷомеа бисёр афроде ёфт мешаванд, ки аз андарзи зер:

Забон дар даҳон, эй хирадманд, чист?

-Калиди дари ганҷи соҳибҳунар! - огоҳ нестанд. Баъзан дар суҳуфи матбуоти даврӣ, зимни барномаҳои родиёву телевизион, дар саҳнаҳои ҳунарӣ ва ё маҳфилҳои дигар суханпардозоне худнамоӣ мекунанд, ки дониставу надониста ҷо-ҷойи ҷисми мубораки ин забонро бо «санъат»-и хеш абгор месозанд. Аз мушоҳидаи ин аҳвол қалби соҳибзабонони дилсӯз, ки «Лаззати лафзи дарӣ ширинтар аст»-ро ба хубӣ эҳсос менамоянд, реш-реш мегардад, зеро,

Бо ҳамчу ӯ шикастазабоне куҷо расад

Дар маърази санош мақоми суханварӣ?!

Ҳамчунин, бадбахтона, ашхосе худгумкарда дар ину он ҷой во мехӯранд, ки бо лафзи махлуту сохтаи ғайритоҷикӣ ҳарф зада, магасафшон месозанд шаҳди суханро. Ин зайл «ҷанобон» ҳатман бояд ба дарки ин нукта бираванд, ки мо ҳамагон бояд

Забони модариро пос дорем,

Ки аз модар варо мерос дорем!

Аз ин лиҳоз, дар сухангӯӣ ҳамеша бикӯшед, то бо забони буррову фасеҳ ва гуворову дилкаш ҳарф бизанед, зеро,

Забон ширин агар ояд набот аст,

Ҳаловат бахшаду кайфи шунидан…

Танҳо дар ҳамин сурат шахси рағбатдор метавонад ба омӯзишу азбаркунии забонҳои ғайр бипардозад.

Ҳар кас ба забони худ сухандон гардад,

Донистани сад забон осон гардад!

Биноан, дар ҳаққи он тоифа тоҷикони нотоҷик, ки нисбати забони Модару Миллати хеш носипосиҳо мекунанд, на дуои нек, балки дуои бади Устоди зиндаёд Лоиқ Шералиро раво мебинам ва аз Худованд умед дорам, ки ин дуо эшонро бигирад!

…Аз тамоми ину он гумкардагон

Зиштрӯтар нест дар рӯи ҷаҳон,

З-он, ки гум карда забони модарӣ,

Ҳарф гӯяд бо ту бо чандин забон!..

…Заҳр бодо шири модар бар касе,

К-ӯ забони модарӣ гум кардааст!

Ва, инчунин бошад, ки теғи алмосии забон забонашон бибуррад! 

Муфаззали Аҷамрод

Хонданд 240

Маъюбӣ маъюсӣ нест!

Сен 29, 2018
Хонданд: 318
Маъюбӣ маъюсӣ нест!

Рустам Эмомов 37 сол дорад. 30 қабл дар садамаи нақлиётӣ аз пойи равонаш маҳрум шуд. Падару модар бисёр кӯшиш карданд, то саломатии ӯро барқарор кунанд, аммо ин ба онҳо имкон надод.  

- Замони кӯдакӣ, ягона мушкили ман баъди он рӯзи нохуш, гирифтани таълим буд. Чун дар мактабҳо шахсони маъюб, ба хусус нафарони бо аробача ҳаракатмекарда, шароити хуб надоштанд. Ман маҷбур будам, ки бештари вақт дар хона таълими илм бигирам. Муаллимон омада, дар хона маро дарс медоданд ва волидайнам ҳам дар ин самт саҳми калон доранд. Чун худам хоҳиши хондан доштам, бештар худомӯзӣ мекардам ва ҳамаи ин дар маҷмӯъ кӯмакам кард, то мактабро хатм кунам. Баъди ба балоғат расидан, хуб дарк кардам, ки бояд ягон касб ё ҳунареро аз худ кунам, то тавонам обу нонамро ёбам. Аз соли 2005 то 2007 дар литсеи касбии маъюбон хонда, соҳиби касб шудам. Яъне, ҳарчанд қаблан ҳам дар хона ба таъмини асбобҳои барқӣ машғул будам, аммо зарур шуморидам, ки бояд ин касбро хубтар аз худ карда, соҳиби шаҳодатнома шавам, - мегӯяд ӯ. 

Рустам имрӯз соҳиби оила ва як писараки дусола аст. Лаҳзаҳои хотирмон аз аввалин вохӯрӣ то кунун дили ӯро ба ваҷд меоранд.

-Ман дар беморхона табобат мегирифтам. Ҳамсарам ба аёдати дугонааш ба беморхона омада буд. Аз дугонааш хоҳиш кардам, ки моро шинос кунад. Баъдан бо волидонаш шинос шудем ва онҳо барои оиладор шуданамон дуо доданд. Ҳоло як писарчаи дусола дорем, ҳафт сол шуд оиладорем. Шукрона аз он мекунам, ки ҳамдигарфаҳмӣ миёни мо ҳукмфармо аст. Ман кӯшиш мекунам, ки оилаамро таъмин карда тавонам,- мегӯяд бо табассум Рустам.  

Рустам бовар дорад, ки ҳар нафаре меҳнат мекунад, ҳатман баракаташро мебинад. Зеро, мегӯяд ӯ, «шахсан ман имрӯзҳо ба таъмири асбобҳои барқӣ ва телефонҳои мобилӣ машғул ҳастам. Дар бозори Гипрозем қарор менишинам. Рӯзона вобаста аз кор 20-30 сомонӣ кор мекунам. Бо ин маблағ метавонам зиндагиамро пеш барам». 

- Вақте одамон маро дар аробачаи маъюбӣ мебинанд, «вой-вой», ё «бечорае…» гуфта сар меҷунбонанд. Чунин муносибат одами маъюбро дилшикаста мекунад. Барои ҳамин, хоҳиш дорам, ки одамон эҳсосоти худро идора кунанд ва маъюбонро узви комили ҷомеа ҳисобанд. Зеро мо ҳам метавонем мисли одамони солим кору зиндагӣ кунем. Муҳим ақли расо ва хоҳиши мустақил будан аст», - мегӯяд Рустам.

Ҳамсӯҳбати мо мегӯяд, ки имрӯз яке аз мушкилоти ҳалталаби ӯ ва оилааш, надоштани манзили зисти шахсӣ аст. Дигар тамоми мушкилот барояш ҳалшавандаанд.

- Ягона мушкиле, ки маро азият медиҳад, ин надоштани хонаи шахсӣ аст. Мо ҳоло дар хобгоҳи давлатӣ зиндагӣ мекунем. Қаблан ин хобгоҳ аз як тоҷир буд ва мо иҷорапулӣ месупоридем. Ҳоло шукр, ки бароямон ройгон аст зиндагӣ дар ин хобгоҳ. Хонаи ман аз як ҳуҷра иборат аст ва ростӣ на ҳама шарту шароитро барои зиндагӣ дорад. Барои ҳамин, зиёд мехоҳам ва омодаам, ки барои харидани хонаи шахсӣ кор кунам, агар он барои мо ба таври имтиёзнок ва нархи дастрас дода шавад».

Рустам боварӣ дорад, ки ашхоси маъюб ҳам метавонанд бо меҳнати ҳалоли худ рӯзгорашонро пеш баранд ва дастнигари дигарон набошанд. Барои мисол, мегӯяд ӯ, «ман новобаста аз вазъиятам, касберо аз худ кардам ва имрӯз аз пушти он нон мехӯрам. Чанд сол қабл як лоиҳа ҳам навишта будам, ки тибқи он мехостам курсҳои омӯзишӣ таъсис диҳам ва барои нафарони маъюб ҳамин касби худамро омӯзонам. Мутаассифона, он лоиҳаи ман дар рӯйи коғаз монд, чунки ягон нафари сарватманд ҳам ёфт нашуд, ки онро дастгирӣ кунад. Барои ман ҷойи дарсдиҳӣ барои хоҳишмандон лозим буд. Агар чунин имкон пайдо шавад, ман омодаам, ки то ба 10 нафар мисли худам маъюбон ҳамин касбамро омӯзонам. Гоҳо ягон нафар маро дар аробача дида, як сомонӣ дароз мекунад, аммо ман шахсан ба ин ниёз надорам, чунки худам кор мекунам ва нонамро меёбам. Ман боварӣ дорам, ки агар шахс ҳунар дошта бошад, ҳеҷ гоҳ хор намешавад, - гуфт дар хулосаи сӯҳбаташ Рустам.  

 

М. Нозимӣ

Маводи мазкур дар доираи лоиҳаи «Пешбурди тағйироти иҷтимоӣ ва омӯзиши касбии фарогир», ки аз тарафи Иттиҳоди Аврупо ва Вазорати федералии Олмон оид ба рушд ва ҳамкории  иқтисодӣ маблағгузорӣ мешавад, омода ва нашр шудааст. Мундариҷаи маводи мазкур мояи масъулияти муаллиф буда, ифодагари нуқтаи назари маблағгузорон намебошад.

Хонданд 318
Аз 7 мӯъҷизаи «Ҳафткӯл» то «Ниагара» - и Фон

Ба назар чунин мерасад, ки дар вилояти Суғд соли равон бахшида ба Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ иқдомҳои зиёде пиёда шудаанд. Бо мақсади ҷалби сайёҳон ва пуштибонӣ аз соли рушди сайёҳӣ нахустин коре, ки дар ин вилоят анҷом дода шуд, бо ташаббуси Раиси ҳукумати вилояти Суғд Раҷаббой Аҳмадзода дар чандин шаҳри вилояти Суғд, аз ҷумла Исфара, Истаравшан, Хуҷанд ва Панҷакент шӯъбаи кор бо рушди сайёҳӣ ташкил карда шуд. Ин иқдом боис гардид, ки дар мӯҳлати кӯтоҳ чандин  ширкатҳои нави сайёҳӣ ба таври фаъолона ба кор шурӯъ намоянд. Ба ҳамаи ширкатҳои навтаъсис ва то имрӯз фаъолияткунанда дастур дода шуд, ки дар ҳама минтақаҳои сайёҳӣ таваҷҷӯҳи асосиро пеш аз ҳама ба бунёди инфрасохтори нави сайёҳӣ, пешкаши хизматрасониҳои босифату дастрас равона кунанд. Инчунин ба тамоми кумитаҳо ва идораҳои давлатӣ супориш дода шуд, ки вобаста ба соҳаи фаъолияти худ ба ширкатҳои сайёҳӣ кӯмак намоянд. 

Шояд иқдомҳои гуногун ва супоришҳои раиси вилоят боис шуданд, ки соли равон якбора дар се шаҳри ин вилоят Хуҷанд, Панҷакент ва Истаравшан яктогӣ меҳмонхона сохта ба истифода шуд ва вуруди сайёҳон низ ба ин вилоят афзоиш ёфт. Тибқи гузориши Нӯъмон Абдуғаффорзода Раиси Кумитаи рушди сайёҳии Тоҷикистон дар рӯйхати хатсайрҳои аз ҳама маъруфе, ки дар Тоҷикистон вуҷуд дорад, сайёҳон аз ҳама бештар хатсайрҳои водии Зарафшону Ҳисор, Суғду Ховалинг, Балҷувон в Норакро зиёрат карданд.Ба рӯйхати беҳтарин хатсайрҳои сайёҳӣ ворид шудани вилояти Суғд ва аз ҷумла қаторкӯҳҳои водии Зарафшон беҳуда нест. Зеро вилояти Суғд бо табиати зебо ва қуллаҳои осмонбӯсаш сол ба сол таваҷҷӯҳи сайёҳони хориҷиро бештар ба худ ҷалб мекунад. 

 Тадқиқи мо низ нишон дод, ки таваҷҷӯҳи бештари сайёҳони хориҷиро дар вилояти Суғд пеш аз ҳама Искандаркӯл, Ҳафткӯл, Кӯли Аловиддин, Кӯли Калон, қуллаи сарбафалаккашидаи Чимтарға, шаҳраки Саразм, мақбараи маликкушшуаро Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ ва садҳо минтақаҳои дигар ҷалб менамоянд. 

Иқдоми «Самак» ва «Фараж»

Бояд гуфт, ки ҳафтаномаҳои  «Самак» ва «Фараж» бахшида ба «Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» бо иқдоми худ маводҳои зиёдеро чоп намуда, дар шумораҳои гузаштаи худ оид ба хатсайрҳо ва мавзеъҳои зиёди сайёҳии вилояти Суғд аз қабили Кӯли Калон, Кӯли Аловиддин, Зиёрат, Кӯли Бибиҷаннат, Кӯли Чимтарға ва чандин қуллаҳову сайргоҳҳо маълумот пешниҳод намуда буд. Дар шумораи навбатӣ тасмим гирифтем, ки дар бораи ду кӯли мӯъҷизанок ва хеле машҳури қаторкӯҳҳои Фону Зарафшон  «Искандаркӯл» ва «Ҳафткӯл» маълумот диҳем. Зеро ин ду кӯли бузург аз беҳтарин ва сершумортарин хатсайрҳои сайёҳӣ буда, сайёҳони зиёдеро ошиқи худ гардонидаанд.

 

«Ҳафткӯл» ё «Ҳафт мӯъҷиза» 

«Ҳафткӯл» яке аз зеботарин минтақаҳоест, ки бо ҳафт кӯли рангобаранги худ ҳар як сайёҳро мутаҳайир месозад. Дараи «Ҳафткӯл», маҷмӯи кӯлҳоеро дорост, ки дар шимоли Тоҷикистон дар водии Зарафшон ҷойгир буда, ба ёдгориҳои беназири Тоҷикистон шомил карда шудааст. Силсилакӯҳҳои мушкилгузар ва яхпӯш, ки сарчашмаи асосии пайдоиши даҳҳо дарёчаҳои шӯх гардидаанд барои пайдоиши кӯлҳои зиёде дар ин минтақа асос гузоштаанд. «Ҳафткӯл» дар баландии 2139, 3 метр аз сатҳи баҳр қарор дошта, бо номи Марғузор машҳур аст.  Сабаби Марғузор ном гирифтани мавзеи «Ҳафткӯл» дар он аст, ки кӯли аз ҳама калонттарин дар инҷо «Марғузор» ном дошта, дарозиаш — 4,5 км, чуқуриаш 45 метр ва ҳудуди умумиаш 1,16 км² - ро ташкил медиҳад.

 «Ҳафткӯл» - ро инчунин «Ҳафт мӯъҷиза», «Ҳафт зебосанам» ва ё «Ҳафт зебосанами Шинг»  ном мебаранд, ки воқеан аз дидани онҳо ба мӯъҷиза будани он ҳеҷ шакке намемонад. Ба истиснои он ки «Ҳафткӯл» хеле мавзеи зебою дилфиреб дорад, то ба ин мавзеъ роҳи мошингард низ сохта шудааст. Сайёҳон аз Самарқанду Хуҷанд ва Душанбе бо нақлиёт то «Ҳафткӯл» омада, аз ҳамин ҷо ба хатсайрҳои гуногун тақсим мешаванд. Аз дараи Ҳафткӯл сайёҳон ба воситаи ағбаи Тобасанг ба «Кӯли Калон», «Искандаркӯл» ва самтҳои дигар сафар мекунанд.

Ба «Ҳафткӯл» аз самти шимол 4 дарёчаи шӯх ҷорӣ мешавад, ки ҳар яке то 10 километр дарозӣ доранд. Аз поён ба боло ҳар як кӯле ки вомехӯред, хеле зебову диққатҷалбкунанда буда, кӯли аз ҳама поёнӣ дар баландии 1598 метр аз сатҳи баҳр, дуюм 1701 ва кӯли аз ҳама баландтарин дар баландии 2400 метр ҷойгир шудаст. Миёни мардум чунин ҳарфҳое мавҷуданд, ки ҳар нафаре, ки яке аз кӯлҳои онро зиёрат карда, ба кӯлҳои дигар наздик мешавад, бо болотар баромадан ва дидани кӯли навбатӣ хушбахтии бештареро ба даст меорад. 

Яке аз кӯлҳои «Ҳафткӯл» «Миҷгон» ном дошта, бо зебоӣ ва ранги ғайриоддии обаш аз дигар кӯлҳо фарқ мекунад. Кӯли мазкур аз дарёчаи пуртуғёни Шинг сарчашма гирифта, бо тамошои воридшавии он ба «Мижгон» ҳар бинанда дар шигифт мемонад. Зеро рӯди шӯх бо ҳама туғёнаш баробари ворид шудан ба кӯли Миҷгон гӯё, ки ба куллӣ ором мешавад ва осоиш меёбад.  

Кӯли мазкур низ чун даҳҳо кӯлҳои дигари Тоҷикистон таърих ва ривояти пайдошавии худро дорад. Тибқи ривоятҳо гӯё замоне дар ин дара оҳангаре зидагӣ доштааст. Ин марди оҳангар соҳиби ҳафт духтар будааст, ки дар ҳусну ҷамол ҳамто надоштаанд. Рӯзе аз рӯзҳои фасли тобистон ҳокими пире аз инҷо гузашта ба духтари аз ҳама хурдии оҳангар Мижгон ошиқ мешавад. Падари духтар розӣ мешавад, ки духтарро ба ҳоким ба занӣ диҳад, вале духтар комилан муқобили издивоҷ бо амир мешавад. Барои он ки бо инкори худ Мижгон ҳокимро наранҷонад, бо нияти халосӣ аз ӯ шарти худро монда, мегӯяд:

 - Ман зани ту мешавам, ба шарте, ки ту дар ин мавзеъ барои ман қасри тиллоии афсонавӣ бунёд кунӣ.  

Духтар боварӣ дошт, ҳоким аз ӯҳдаи иҷрои ин шарт намебарояд. Вале ҳокими мӯйсафед, ки ошиқи шайдо буд, ҳама корро як сӯ монда, дар давоми 40 рӯз қасри тиллоии афсонавиро месозад. Ин барои ҳама як мӯъҷиза буд. Духтар вақте мефаҳмад, ки шарти ӯ иҷро шудаву дигар баҳонае барои рад намудани хоҳиши ӯ намемонад, дар рӯзи тӯй болои қаср баромада, бо либоси арӯсӣ худро аз боми қаср ба поён мепартояд. Дар ҷое, ки ӯ меафтад кӯле ба амал меояд, ки онро Мижгон меноманд. Шаш кӯли дигаре, ки дар Ҳафткӯл пайдо шудаанд, гӯё аз ашки шаш хоҳари ӯ ба амал омадаанд.

Яке аз кӯлҳои дигари Ҳафткӯл «Ҳушёр» ном дорад. Тибқи ривоятҳо кӯли мазкур ба он хотир «Ҳушёр» номида шудааст, ки дар атрофи он пештар морҳои заҳрдор зиёд будаанд ва одамони ба зиёрати ин мавзеъ омадаро пешакӣ огоҳ мекардаанд, ки дар назди фалон кӯл ҳушёр бошед ва ҳамин тавр ин кӯл унвони «Ҳушёр» ба худ касб мекунад. Кӯли дигар, ки «Ҳазорчашма» ном дорад, аз ҳисоби чашмаҳои зиёд ва ҷӯйборҳои хурд пайдо шудааст. Ин кӯл аз дарёчаи шӯхи Ҳисор ва Дарахти Сурх сарчашма мегирад. 

Бяод гуфт, ки «Ҳафткӯл» на танҳо бо кӯлҳои муъҷизанок, балки бо ҷойҳои муқаддасаш низ фарқ мекунад ва ин муқаддасот боиси он шудааст, ки ҳар сол сайёҳони зиёде ба зиёрати он оянд. 

 

Искандаркӯл

Дар кӯҳистони Зарафшон 60 кӯл ҷой гирифтааст, ки ҳар кадом дар алоҳидагӣ беш аз як гектар масоҳатро ташкил медиҳанд. Аз ин шумора 12 кӯл дар ҳавзаи Искандардарё воқеъ буда, миёни онҳо «Искандаркӯл» шӯҳрати ҷаҳонӣ касб кардааст. Ин кӯл дар ноҳияи Айнӣ, дар қисмати шимолии силсилакӯҳҳои Ҳисор ва каторкӯҳҳои Фон дар баландии 2195-2200 м (аз сатҳи баҳр) ҷойгир шуда, аз 86 то 72 метр умқ, 3,2 км дарозӣ, 1,5 км паҳноӣ ва 14,5 км доира дорад. Оби кӯл тобистон то + 18 дараҷа гарм шуда, дар зимистонҳои сарду хунук як мебандад. Кӯли мазкур номи худро аз номи Искандари Мақдунӣ, ки дар шарқ бо номи Искандари Зурқарнайн машҳур аст, гирифтааст. Гӯё Искандари Мақдунӣ ҳангоми юриши худ аз Ҳинд ба Осиёи Миёна, маҳз ба воситаи ҳамин кӯл гузашта бошад. 

Таҳқиқи илмии «Искандаркӯл» аз соли 1841 оғоз ёфта, то ҳол давом дорад. Таърихнигорон бар он андешаанд, ки Искандаркӯл дар маъхазҳои таърихию географӣ бо номи Айн, Маҷмаъ, Дарёжа, Ҷай ва Таран ёд шудааст ва дар ҳеҷ маъхазе дар асрҳои қадим ва ми¬ёна бо номи «Искандаркӯл» дучор наме¬шавад. Кӯл бо номи Искандаркӯл пас аз саёҳати аввалини муҳандисону муҳаққиқони рус дар соли 1841 пайдо шудааст.

Кӯли мазкур дар миёни кӯҳҳо ҷойгир буда, аз дарёҳои Саратоғ, Ҳазормеч, Сарима ва инчунин чандин дарёчаҳои дигар сарчашма мегирад. Ҳамаи ин дарёчаҳо ба кӯл рехта, дар Искандаркӯл як дарё шуда, ҷорӣ мешаванд, ки он низ номи Рӯди Искандаркӯлро гирифтааст.  Болотар аз «Искандаркӯл» кӯл бо номи кӯли «Замин» ҷойгир шудааст, ки аз оби дарёчаи Серима пур мешавад. Кӯли мазкур нисбат ба Искандаркӯл хурдтар буда, ҳамагӣ 300 метр масофа ин ду кӯлро аз ҳамдигар ҷудо менамоянд. 

Болотар аз ин ду кӯл шаршараи бузурге аз баландии кӯҳ ҷорӣ мешавад, ки бинобар баландӣ ва паҳноии бузургаш онро «Ниагараи Фон» ном мебаранд. Шаршараи «Ниагараи Фон»  ба дараи хеле танг ҷорӣ шуда, 43 метр баландӣ дорад. Обе, ки ба сангҳо бархӯрда то поён ҷорӣ мешавад, фаввораҳоеро ба амал овардааст, ки комилан чун шири сафед ҷорӣ мешаванд. Дар қисми болоии он майдончае барои тамошо сохта шуда, ҳама сайёҳон ҷоришавии оби шаршара ва фаввораҳои онро маҳз аз ҳамин майдон тамошо мекунанд. 

 «Искандаркӯл» дорои базаи сайёҳӣ бо хеле инфрасохтори хуб аст. Дар замони шӯравӣ ҳатто мансабдорони баландпояи Шӯравӣ вақте ба Тоҷикистон меомаданд, ҳатман аз ин мавзеъ дидан намуда, маҳз дар ҳамин ҷо истироҳат мекарданд. Ҳар сол ба ин минтақа даҳҳо ҳазор сайёҳон аз хориҷи дуру наздик меоянд. 

Кӯли мазкур низ чун «Ҳафткӯл» ривояти пайдоиши худро дорад. Тибқи ривояте Икандар ҳангоми сафари худ ба Ҳинд ба муқобилияти аҳолии деҳоти ин мавзеъ рӯ ба рӯ мешавад, ки ба ӯ таслим намешаванд. Он гоҳ ӯ дастур медиҳад, ки самти оби дарёро тағйир дода, деҳа ва мардумашро дар об ғарқ намоянд. Ҳамин тавр «Искандаркӯл» пайдо мешавад. 

Ривояти дуюм он аст, ки ҳангоми ба ин дара ворид шудан аспи Икандар бо номи Бетсевал оби хунуки кӯлро нӯшида, бемор мешавад. Баъди чанд рӯзи беморӣ ин асп шифо ёфта, ногаҳон мегурезад ва ба баландӣ баромада, худро аз ҳамон ҷо ба ин кӯл мепартояд. Искандари гирён чанд рӯз тоқат карда, ҷанговарон ва аспҳояшро ба ҷои дуртар мебарад. Тибқи ривоятҳо гӯё ҳар моҳ ҳангоми ним шудани моҳ Бутсевал аз кӯл баромада сайр мекунад. Вақти баромадани ӯ қисми болоии об ҷудо шуда, аз он як аспи сафед дар иҳотаи аспҳо ба берун меояд. 

Дар баробари кӯлҳо ва дарёчаҳову чашмасорони зебо, дар доманакӯҳхои Искандаркӯл растаниҳои даштӣ, арчазорони зебо ва маргузорҳои алафӣ вомехӯранд, ки табиатро боз ҳам зеботар кардаанд. 

Хулоса бояд иқрор шуд, ки табиати зебову афсонавӣ ва мӯҷизаҳои Ҳафткӯлу Искандаркӯл дар ҳеҷ тасвире намегунҷанд ва бо нақл кардан поён нахоҳад ёфт. Ҳар ки мехоҳад аз мавзеъҳое гузар кунад ва дар ҷойҳое сайр кунад, ки табиати зебо, чашмасорони мусаффо ва кӯлу кӯҳсори дилфиреб дошта бошад, бояд ба сайри Ҳафткӯлу Искандаркӯл барояд. 

 

Холиқи Муҳаммадназар,

МТЖТ

Хонданд 279

Хабари-рӯз

Календар

« Январ 2019 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Минбари сардабир

  • ДАВоДАВ

    Масофаи роҳ бо машинае, ки 150 ҳазор доллар нарх дорад…

Нигоҳи хос

  • Баҳонаи зистан

    Мақсад доштан маънои баҳонае барои нафас гирифтанро дорад. Соли 2018…
  • МАСЛИҲАТ

    Аз дидаву шунида Салом, хонандагони гиромии ҳафтаномаи «Фараж»! Мо аз…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.