.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷомеъа

Демократе аз мактаби Шӯравӣ

Сен 22, 2018
Диданд: 347
Демократе аз мактаби Шӯравӣ

Замон дар ҳаракат аст! 

Ҳаракати беисти замон гоҳо чеҳраҳоеро ба мо муаррифӣ мекунад, ки бо гирифтани номашон дар пеши чашмамон як давраи комили таърих ба ҷилва меояд! Шояд ин давра ним аср ва ё шояд зиёда аз онро дарбар гирад. Мавқеъгирии шахсиятҳои сиёсӣ ба замона асароти худро гузошта, бо шевае мусбат ё манфӣ, ба ин ё он шакл ба гирдоби сиёсат ранг мебахшад. Аз замони Малика Томирису Исмоили Сомонӣ, Анӯшервони Одилу Бузургмеҳр ва даҳҳо шахсиятҳои дигар, ки замонаи эшонро дар баробари ба забон овардани номашон тасаввуроти комил дар мағзамон сурат мегирад ва таърих ба мо паём медиҳад, ки чеҳраҳои номбурда дар замони худ нақши мусбат ва ҳалкунанда бозида, дар садри рӯзгори сиёсии замонашон қарор гирифтаанд. Чунин шахсиятҳо бо таъсир гузоштан ба мавқеи сиёсии замон падидаҳои нави ҷомеасозе ба вуҷуд овардаанд, ки ҷонибдоронашон абадиянд.

Дар имтидоди замон ё таърих ба нудрат чеҳраҳое аз ҳаводиси пурталотуми таърих ба садри рӯзгор қадам медиҳанд, ки ҳузурашон нақши бориз ва мусбат дар ҷомеа дорад. Ин чеҳраҳо бо азхудгузаштагӣ ва канор гузоштани амбитсияҳои шахсиву сиёсӣ ё гуруҳиву ҳизбӣ ба ояндаи миллат бо дидаи навин  меандешанд ва фаъолиятҳои худро низ тибқи манифатҳо ва идеали миллӣ ҳамоҳанг мекунанд. Чунин чеҳраҳоро, ба фикри мо, аз ҷумла нуктае савқ медиҳанд, то ба ин роҳи пок бебокона ва ҷусурона қадам ниҳанд: миллатдӯстӣ ва ватанпарастӣ. 

Профессор Иброҳим Усмонов аз ҷумлаи чунин инсонҳои наҷиб ҳастанд, ки дар дарозои замон бомасъулият, шуҷоъатмандона ва бо ифтихор қадам ниҳода, барои сарфарозии миллату давлати худ кор кардаанд.

Мурур ба саҳифаҳои гузаштаи таърих нишон медиҳад, ки ин шахсият беш аз ҳама чиз дар фикри давлату миллат буда, барои пойдорӣ ва қави шудани қудрати тоҷикон дар арсаи минтақа ва ҷаҳон кушиш мекунад. Ин ба назари мо бояд ҳадафи ниҳоии ҳар як ватандӯсти асил бошад!

Дар арсаи сиёсат Иброҳим Усмонов шахси тасодуфӣ нестанд! Ин шахсият чӣ аз назарияпардозии сиёсӣ ё ба таъбири дигар гӯём стротегияофаринӣ шахсияти ботаҷриба, кордида ва таъсиргузоранд. Дар замони фаъолият дар арсаи сиёсӣ шуруъ аз солҳои 90-уми асри 20 то имрӯз мо мушоҳида мекунем, ки устод бо таҳаммулпазирии хос дар ташаккул додани фазои сулҳомези сиёсӣ дар Тоҷикистон қадам ниҳодаанд. Махсусан, хизматҳояшон дар раванди сулҳофаринии Тоҷикистон қобили арҷгузорист. Тавре аз гуфтаҳо ва навиштаҳо ва суҳбатҳои дар робита ба масъалаи сулҳ дарёфтем, тамоми нуктаи  фаъолияти эшон барои ба ҳам овардан ва созиш додани тоҷикон равона гардида буд. Фаъолияти устод дар КОМ баёнгари ин нақши барҷастаи устод аст. Шахсиятҳое, ки бевосита дар раванди сулҳофаринӣ ширкат доштанд, ҳатто тарафи мухолифин бемуҳобот аз нақши созишдиҳанда ва оштидиҳандаи профессор Иброҳим Усмонов ёд кардаву ёд мекунанд, ки ин далел аз росткориву ҳақиқатҷӯии эшон дар марҳала мебошад.

Дар ин ҷо ин нуктаро ёдовар мешавем, ки дар арсаи сиёсат ҳам донишманд Иброҳим Усмонов фақат зери мафҳуми як ҳадаф-тоҷикият ва ояндаи тоҷикон фаъолият намуда, барои бароварда шудани ин ормонҳои худ ҳамеша дар талошу кушиш намудаанд.

Професор Иброҳим Усмонов дар ҷомеа, пеш аз ҳама дар байни қишри зиёӣ, хусусан ҷомеаи журналистӣ ба ҳайси устоди журналистон ва назарияпардози соҳа(илм)-и журналитика шинохта шудааст. Мо як гуруҳ донишҷӯёни факултаи журналистика бо тавсияи устодони дигари журналистика дарсҳои рӯзноманигориро  аз китобҳои профессор Усмонов фаро гирифтем ва дар баҳсҳо ҳам ҳамеша рӯйи гуфтаҳо ва масъалаҳои тарҳкардаи Иброҳим Усмонов баҳс мекардем ва ҳосили ин баҳсҳо худшиносӣ ва худогоҳии мо гардид. Гурӯҳи мо шояд аз ҳама зиёд ба масъалаи таърихи тоҷикон ва ҳувияти миллатамон дилбастагӣ дошт. Ин дилбастагӣ ба таърих бо мутолиаи навиштаҳои олимони тоҷик, ба хусус Иброҳим Усмонов ва баҳс дар атрофи андешаҳои таърихнигорон, ки аксаран дар дарси устод Қироншоҳ Шарифзода ба миён меомад, дар қалби мо ҷо гирифт.Сабаби ошноии мустақими мо бо профессор Иброҳим Усмонов ва оғози ҳамкориҳо дар солҳои баъдӣ низ Қироншоҳ Шарифзода буданд. Бо шурӯи ҳамкорӣ ва аз наздик ошно шудан бо устод Иброҳим Усмонов андешаи мо дар мавриди хислат, андеша, рафтор, кирдор ва принсипи фаъолияти эшон комил шуд. Ростӣ, устувор будан дар мавқеи худ, самимӣ будан дар рафтор бо инсонҳо, арҷ ниҳодан ба дӯстиву рафоқат ва пуштибонӣ намудан аз ҷавонони донишманд муҳимтарин хислатҳоеанд, ки мо дар шахсияти профессор Иброҳим Усмонов дарёфтем.

Гоҳо зиндагонӣ дар назари инсон чунин бад менамояд, ки дили инсон аз ин рӯзгор сард мегардад ва гоҳо мешавад, ки инсонҳои бо ту ҳамнишин бо рафтор ва кидори некӯ ва панддиҳанда инсонро аз ин дилсардӣ берун оварда, ба зиндагӣ хушбин месозанд. Пас инсонҳои некманиш рӯзгорро дар назари одам хуб ва муҳаббат доштан ба инсонро дар замири инсон бедор мекунанд. Ба зиндагӣ хушбин будан ва ба оянда бо назари мусбат нигоҳ кардан яке аз муҳимтарин хислати мунҳасир ба фарди устод аст.

Профессор Иброҳим Усмонов дар ҳавзаи соҳаи журналистика беш аз ҳар ҳавзаи дигар фаъолияти босамар ва таъсиргузор доранд. Фаъолияти илмии эшон дар соҳаи журналистика як саҳифаи дурахшон аст, ки ниёз ба нақд ва пажуҳиш дорад, аммо фаъолияти амалии эшон дар шакл додан ва ниҳодана намудани самти фаъолияти журналистӣ барҷастатар аст. Яке аз вижагиҳои шинохти устод аз фаъолияти журналистикаи касбӣ он аст, ки ба журналистикаи ҳангомаҷӯ эътимод надоранд ва фаъолияти журналистиро дар асоси ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ҳақиқатнигорӣ бо такя ба далелу аснод ва ғайра тасаввур мекунанд. Ростӣ, таҳриф накардани факт, дастбурд назадан ба андеша ва суҳбатҳои мусоҳиб яке аз муҳимтарин тавсеяҳои устод ба журналистони ҷавон ва мо шогирдонашон аст, ки ин принсипи фаъолиятро аз устод омӯхтем.

Бадбахтона, мо дар замони донишҷӯӣ имкони ширкат дар дарсҳои Иброҳим Усмоновро наёфтем, зеро он замон устод дигар дарс намедоданд, аммо ифтихори шиносоӣ ва ҳамкорӣ  бо эшон ба мо имкон дод то аз маҳорату таҷриба ва тавсеаҳои устод баҳраманд шавем.

Яке аз боризтарин хислат ва принсипи фаъолияти устод ба назари мо дар озод будани эшон аст. Профессор Иброҳим Усмонов ба андешаи мухолиф арҷ мегузоранд ва ҳеҷ вақт ба тарафи муқобил ва ё андешаи мухолифи худ бо таъриз ё писханд ва ё шеваи диктатурона посух намегӯянд. Ин шеваи рафтори устод замоне дар назди мо бармало шуд, ки мо дар ташкил ва гузаронидани маҳфилҳои фонди “Гуфтугӯи тамаддунҳо”, ки мубтакири он Иброҳим Усмонов буданд, ширкат кардем. Вақте дар ҷараёни маҳфил баҳсҳо тезу тунд мешуд ва мо бо эҳсоси нигаронӣ ба суйи устод Шарифзода менигаристем, эшон бо нигоҳе мегуфтанд, устод Усмонов худ ин баҳсро ором мекунанд, бепарво бошед! Воқеан бо як сухан ҷараёни ноороми баҳсро муътадил мекарданд, ки ин аз маҳорати баланди устод Иброҳим Усмоновро дар маҳфилҳо нишон медиҳад.

Дар ҷомеаҳои демократӣ фикру андешаҳои гуногун вуҷуд дорад ва ин яке аз бунёди аслии ҷомеаи шаҳрвандӣ ва рушди он ба шумор меравад. Кишварҳои ғарбӣ бо доштани руҳияи гуногунашдешӣ ба қуллаи демократия ва рушд расиданд ва мутассифона дар кишвари мо ҳанӯз ин падида пурра роиҷ нашудааст. Иброҳи Усмонов агарчи тарбиятдидаи мактаби Шӯравӣ буданд, ки идеологияи сотсиалистӣ бунёди онро шакл медод, вале шеваи амалкард ва бархурд бо мухолифони андешаашон гувоҳ бар ин аст, ки демократитар аз ҳар демократе ба шумор мераванд. Баъзе инсонҳо аз модар озод зода мешаванд ва ин хислат дар тору пудашон танида мешавад. Ба назари мо хислати озодагӣ дар вуҷуди устод Иброҳим Усмонов сиришта шудааст. Ин ҳарфҳо таърифи хушку холӣ нест, балки ҳақиқатест, ки мо дар ҷараёни ҳамкорӣ бо устод инро кашф кардем.

Мардони озода на ҳама вақт дар ҷомеа қадр мешаванд, балки гурӯҳе ё тоифаи таҳаммулнопазир пайдо мешаванд, ки ин чеҳраҳо ё ин гурӯҳҳои озодипараст ва озодихоҳро мавриди ҳадаф қарор медиҳанд. Иброҳим Усмонов низ аз ин сел ё боди вайронгар дар амон набуданду нестанд. Ва дар бисёр мабоҳис чӣ илмӣ ва чӣ сиёсӣ ангушти ишоратҳои бедалел ва ноҷои мунтақидонро мебинем, ки гоҳу ногоҳ ба сӯйи устод дароз мешавад. Як нуктаи дигар дар фаъолияти таърихнигориву сиёсатмадории Иброҳим Усмонов собит аст, ки устод ҳама вақт дар тарозуи дифоъ аз ҳувияти тоҷик ва манофеи олии миллат қарор доштанду доранд.

Мо новобаста аз тамоюлоти сиёсӣ ва идеологӣ чеҳраҳои озодипараст ва озодаи тоҷикро арҷ мегузорем. Мутассифона, зеҳнияти имрӯзаи мо тоҷикон ба хато шакл гирифтааст. Мо чеҳраҳоро дар мизони тамоюлоти идеалогӣ, сиёсӣ, гуруҳӣ, маҳаллӣ бармекашем, ки ин кори дурусте нест. Дар байни ҳар гуруҳ, қишр, тоифаи сиёсӣ чеҳраҳое ҳастанд, ки шоистаи қадрдониянд ва онон барои миллат хидмат кардаанд. Бо ин нигоҳ, агар ба фаъолиятҳои Иброҳим Усмонов нигоҳ кунем, дарк мекунем, ки устод дар замони султаи коммунизм бо диди миллигароӣ қадам ниҳода, манофеи миллӣ ва пуштибони аз ҳуввияти миллиро аз идеологияву дигар тамоюлоти сиёсиву гуруҳӣ тарҷеҳ додаанд. Танҳо барои мисол ин далелро зикр мекунем, ки устод Иброҳим Усмонов аз ҷумлаи аввалин чеҳраҳое буданд, ки дар дифоъ аз забони тоҷикӣ дар нашрияҳои даврии онвақта мақола нашр намунданд. Навиштаҳо, суханрониҳо ва мусоҳибаҳои Иброҳим Усмонов дар заминаи дифоъ аз таърих ва ҳуввияти тоҷикон далели боризи ин гуфтаҳо ҳастанд.

Ҷое хонда будем, ки барои чеҳра будан дар оянда ахлоқ муҳимтарин асл ва ҳатто муҳимтар аз нубуғи инсонӣ хоҳад шуд. Вақте ба саҳифаи рӯзгори Иброҳим Усмонов назар меафканем, мебинем, ки ин сухан бе ҳикмат набудаааст.  Иброҳим Усмонов дар канори дониш ва нубуғе, ки доранд, ахлоқи писандида ва ибратбахшашон шахсияташонро комил мекунад. Оила ва фарзандони тарбиятнамудаашон мояи ифтихор ва сармояи зиндагиашон аст ва ин барои ҳар як инсон муҳимтарин сарвати  зиндагист.

Ҳоло, ки дар синни мубораки 70 қадам мегузоранд ва агар ба саҳифаҳои гузаштаи рӯзгорашон нигоҳ кунанд, афсус нахоҳанд хурд, ки “беҳуда лаҳзаҳои зиндагиам нагузаштаанд”. Мо устодро ба солрӯзи мелодашон табрик намуда, умри дароз ва рӯзгори босаодатро таманно дорем! 

Кристина Бородавко

Сипеҳри Кароматулло

Мазбут Қосимов

Саъдиддин Мирзоев

Хонданд 347

ЗАРОФАТҲОИ МАРДУМИ ДЕҲОТ

Сен 22, 2018
Диданд: 12
ЗАРОФАТҲОИ МАРДУМИ ДЕҲОТ

Ба наздикӣ ба русто рафта будам. Обу ҳавои тоза, обҳои ширину мусаффо, табиати пур аз манзараҳои зебо ва мардуми хуби деҳот ба кас як нерӯву фароғат мебахшад. Аз суҳбати нарму аз лаҳҷаи гарми деҳотиён кас роҳат мекунад. Ҳатто шӯхиҳои мардуми деҳот дигар аст. Дар зер чанд ҳазлу зарофат ва лаҳзаҳои гуворои мардуми деҳотиро ба қалам овардаам, ки гумон мекунам каме ҳам бошад, хотири шуморо хуш мекунад.

   

Акаи Ҳасанҷон

 

- Акаи Ҳасанҷон? Ҳой, акаи Ҳасайҷон! Акаи Ҳасанҷон?- марди бегонае аз дигар деҳа дар пушти хонаи Ҳасанҷон ӯро ҷеғ мезад. Як гуруҳ бачаҳои русто каме дуртар аз хонаи Ҳасанҷон ҷамъ шуда машғули суҳбати худ буданд ва бо овози баланд ҷеғ задани марди бегона диққати онҳоро ба худ ҷалб намуд. Ин дам Мирхӯҷа аз байни онҳо, ки доим ба ҳар як кору ҳар як гап худро ҳамроҳ менамуд, ба он мард муроҷиат карда гуфт:

- Хонаи акаи Ҳасанҷон дар кӯчаи дигар, поёнтар аст.

- Дар кадом кӯча?

- Мана бо ҳамин роҳ рост поён равед, пурсед нишон медиҳанд.

Мард ба Мирхӯҷа ташаккур гуфту ҳанӯз даҳ қадам намонда буд, ки Мирхӯҷа суханашро боз идома дод:

- Ин ҷо хонаи худаш ҳаст, хонаи акояш поёнтар.

Инро шунида мард зери лаб ким чӣ гуфта, боз ба пушти хонаи Ҳасанҷон омада, ба ҷеғ задан оғоз намуд:

- Акаи Ҳасанҷон! Ҳой акаи Ҳасанҷон!

Ҷавонони ҷамъбуда дигар худро дошта натавониста, бо овози баланд қоҳ- қоҳ хандиданд.

 

Санги дайду

 

Ҳар сол мардуми рустои Тагоба гову гӯсфанд ва бузҳои худро аз миёнаҳои фасли баҳор то моҳи сентябр ба чупонҳо месупоранд. Чупонҳо моли мардумро ба чарогоҳ, ки чандин куҳҳо аз деҳа дуртар аст, бурда, муддати чор-панҷ моҳ нигоҳубинӣ мекунанд. Аз чарогоҳ чорвои мардум фарбеҳу солим бармегарданд ва халқ мувофиқи нархи гузоштаи чупонҳо барои ҳар моҳи молбонӣ ҳаққи хизматро пардохт карда, аз чупонҳо розӣ хона ба хона мешаванд. Аммо гоҳе мешавад, ки чупонҳо моли мардумро пурра намеоранд. Ба ҷои гӯсфанд ё буз гӯшҳои онҳоро меоранд. Вақте, ки чупон гӯшҳои молро ба соҳибаш нишон дод, ин нишонаи он аст, ки моли онҳо ё ба ҷарӣ афтода мурдааст, ё онро хирс хӯрдааст ва ё санг ҷар шуда онро зада куштааст. Аммо ба гуфти коршиносон, чупонҳо баъзан аз моли мардум яктогӣ - яктогӣ кушта мехӯранду баъд гӯшҳои онҳоро ба соҳибонашон нишон дода, ба номи хирс ё санг ба қавле «оформит» мекардаанд. Чӣ қадар онҳо мехӯрдаанд, ин аз инсофи онҳо вобастагӣ дорад.

Боре дар ҳалқаи панҷ - даҳ мардони деҳа будам ва гап сари ана ҳамин масъала мерафт. Яке гуфт: имсол аз мо як ҷуфт гӯш овардаанд. Дигаре гуфт, хушбахтона аз мо имсол гӯш наоварданд. Савумӣ гуфт, аз ман як ҷуфт оварданд, вале гӯши гов. Ин дам яке аз Мирхӯҷа - сокини ҳамин русто, ки нав аз Русия омада буд, пурсид, ки шунидем аз Шумо ҷуфти бисёри гӯш овардаанд??? Мирхӯҷа ғазаболуд гуфт:

- Ҳа, ман дар Русия будам, аз ман ман се ҷуфт овардаанд, сарашона хӯрад: гӯшҳои гов, гӯсфанд ва буз.

- Баҳона хирс ё санг? Ва ё чун гӯсфандони мо ба ҷарӣ афтодаанд?-пурсид як нафар аз ӯ.

Мирхӯҷа дигар ғазаби худро дошта натавониста, бо як эҳсосот гуфт:

- Як санги дайду аз куҳ ҷар шуда, ба сухан даромадаасту ба чупонҳо гуфтааст, ки гови Мирхӯҷа куҷост? Чупонҳо гови маро нишон додаанд ва санг вайро задааст, баъд пурсидааст, ки гӯсфандаш куҷост? Гӯсфандамро нишон додаанду гӯсфандро задааст. Баъд бо ҳамон суръаташ бузамро пурсидааст ва бузамро низ задааст. Баъд пурсидааст, ки худи Мирхӯҷа куҷост? Гуфтаанд, ки ба Русия мардикорӣ рафтааст. Ин дам санг хомӯш шуда, қарор кардааст.

Мардум аз эҳсосоти Мирхӯҷа ба ханда даромаданд ва бархеҳо тасдиқ менамуданд, ки дар ҳақиқат ин номумкин ва беинсофӣ аст, ки се чорвои як хонаводаро дар як мавсим санг зада кушад.

 

Баҳси ҳарому ҳалол

 

Дар ҳуҷраи як хонаводаи рустои Хиштирок мардум сари дастархон аз ину он тарафҳо суҳбат мекарданд. Сухан аз ҳар боб мерафт ва масъалаҳое, ки мардум ба риштаи баҳс мекашиданд, хеле ҷолиб буд. Яке аз баҳсҳое, ки дар охир боиси хандидани аҳли нишаст гардид, ин масъалаи зангирии як сокини калонсоли ҳамин деҳа буд. Вақте, ки Ҳақбердӣ гуфт, ки мардум маслиҳат кардаанд, фалониро зан медиҳанду вобаста ба ин духтари нафареро аз рустои ҳамсоя гапзанон кардаанд, акаи Раҳматшо бо як эҳсосоти ба худаш хос гуфт:

- Э биёед монед, вай занро ҳаром мекунад, ӯро садқаи зан кунад.

- Чиба? Ӯро ҳам ҳамсару бистари гарм лозим аст, - гуфт ҳамсояи Раҳматшо - Малик.

- Э марадак, ту мефаҳмӣ ё не? Боз мегӯям, ки вай занро ҳаром мекунад, - гуфт Раҳматшо бо як эҳсосот.

Ҳанӯз чанд сония мардум хомӯш шуда буданд, ки ин дам Ҳақбердӣ гуфт:

- Хайр ҳеҷ гап не, ҳаромаш, ки кард, ғусл мекунад, боз ҳалол мешавад.

Аҳли нишаст ба ханда даромаданд ва Раҳматшо низ дигар ҷиддияти худро дошта натавонист.  

 

Қунғуз

 

Фарҳод дар мактаби миёнаи деҳаи Тагоба омӯзгори хонандагони синфҳои ибтидоӣ шуда кор мекунад. Мардуми русто кӯшиш мекунанд, ки фарзандони худро маҳз дар синфе, ки Фарҳод таълим медиҳад гузоранд. Чунки Фарҳод дарсҳоро бисёр шавқовар ва хуб гузаронида, кӯдаконро тавре таълим медиҳад, ки онҳо бо як шавқу завқ ба мактаб мераванд.

Боре дар синфи 1, ки Фарҳод дарси Алифбо мегуфт, як лаҳзаи аҷиб рух дод. Он рӯз Фарҳод ба кӯдакон ҳарфи «Қ»-ро меомӯхт. Аз кӯдакон суол шуд, ки ҳарфи аввали номи кадом ҳайвонот, ҳашарот ва ё парандаҳо бо «қ» сар мешавад. Кӯдакон бо навбат номҳои он ҳайвонҳоеро, ки медонистанд як-як гуфтан гирифтанд. Гуё дигар ягон ҳайвон ва ё парандаву ҳашароти номаш бо ҳарфи «қ» оғоз мешуда намонд, ки кӯдакон хомӯш шуданд. Қариб 10 дақиқа кӯдакон фикр карданд, наёфтанд. Ниҳоят Шарифҷон, ки дар дарсҳо фаъол набуду бисёр шарм медошт, даст боло намуд. Фарҳод аз ӯ пурсид:

- Канӣ чӣ будааст?

Шарифҷон гуфт:

- Қунғуз (гамбусак).

Фарҳод Шарифҷонро ончунон таърифу тавсиф намуд, ки гуё ӯ дар ҳақиқат донотарин талабаи синф аст. Шарифҷон аз завқ дар курта намеғунҷид ва фахр мекард, ки муаллим ӯро таърифу тавсиф мекунад.

Фарҳод боз аз талабаҳо пурсид, ки канӣ кӣ боз ягон номро мегӯяд? Ҳама хомӯш буданд. Дигар гӯё ягон ном намонда буд. Шарифҷон аз таърифоти муаллим руҳбаланд шуда, бо тамоми ҳастӣ фикр мекард ва майнаашро ба кор дароварда кӯшиш менамуд, ки ягон ном ёфта гӯяд. Аммо ҳеҷ намеёфт, номи ҳамаи ҳашароту ҳайвонот гуфта шуда буд. Ин дам боз даст бардошт. Фарҳод ба ӯ таъриф зада пурсид, канӣ Шарифҷон гӯед чӣ будааст? Шарифҷон гуфт:

- Қунғузи мурдагӣ.

 

Мазам ва Ҳавло

 

Мазам бародари Ҳавло аст. Мазам дар як кӯча ҳамроҳи аҳли оилааш ва Ҳавло дар дигар кӯча зиндагӣ мекунанд. Онҳоро дар деҳаи Б. ҳама нағз мешиносанд ва эшон соҳиби иззату эҳтироманд.

Пеш аз иди Қурбон Ҳавло бародараш Мазамро бинобар кадом як камбудие суханҳои пасту баланд гуфт. Нафарони зиёде нохост дар сари кӯча шоҳиди моҷарои ду бародар шуда, ягон маротиба чунин бо ғазабу пуписа ҳарф задани Ҳавлоро надида буданд.

Рӯзи иди Қурбон як гуруҳ мардуми маҳала дар як хонаи аҳли русто сари дастурхони идона аз ҳар хусус суҳбат менамуданд, ки нохост гап сари моҷарои дирӯзаи Ҳавло ва бародараш рафт. Яке мегуфт, ки «ин қадар гизалла будани Ҳавлоро бори аввал дидам», дигаре мегуфт, ки «ҳар ду мардакои хубанду ба онҳо чӣ шуда бошад?». Ин дам аз берун овози гирямонанд шунида шуд. Тирезаҳои хона кушода буданд ва мардум аз тиреза ҳамсоя ва хеши Ҳавло - Маҳадро диданд, ки дар назди ҷӯйбори об бо ду даст сарашро дошта оҳу воҳ дорад. Чунин ба назар мерасид, ки гӯё кадом як ҳодисаи нохуше шуда бошаду ӯ аз ин кор доду вой дорад. Ин буд, ки чанд нафар ба назди ӯ давида баромаданд ва яке аз ӯ пурсид:

- Маҳадҷон чӣ шуд ба ту?

- Ҳавло мазама паронд, - гуфт бо овози гиряолуд.

- Кай? Дар куҷо?

- Ҳозиракак, дар хонаи Мазам.

Ин дам яке аз аҳли нишастагон бо овози баланд гуфт:

- Мардум, хезед рафтем, ки нохушӣ рух додааст. Ҳавло Мазамро парондааст. Рафтем ҳама ба хонаи акаи Мазам.

Дар як дақиқа мардуми сари дастархони идона нишаста саросема пойафзоли худро пӯшида, ба хонаи Мазам омаданд. Дар ҳавлии Мазам ҳеҷ ягон гапу кореро ҳис накарда, рост ба меҳмонхона даромаданд. Дар ҳуҷраи меҳмонон Мазам, Ҳавло ва чанд ҳамсояҳо бо ҳам сари дастурхони идона нишаста суҳбат мекарданд. Даромадани саросемавори ҳамдеҳагонро дида, Мазам гуфт:

-Тенҷӣ ми? Идгардак ин хел намешавад ку?

Яке аз даромадагон гуфт:  

- Маҳадҷони ҳамсояатон имрӯз хонаатон омада буд?

- Бале. Навакак ҳамин ҷо буд. Ҳавлои сафедакро бисёр хурд дилашро беҳузур кард, ки шикамашро қапида баромада рафт.

- Ҳа, - тасдиқ намуд ҳамсояи Мазам ва илова кард: - Ҳавло мазаашро паронд.

Ин дам мардуми нав аз дар даромада, чӣ будани гапро акнун гӯё дарк намуданд, ки ба якдигар нигариста, дигар тоқат накарданду ба қоҳ - қоҳ хандидан оғоз намуданд.

 

Олимҷон САФОЛОВ

Хонданд 12

«Коля»-и русӣ ба ҷои «Қодир» - тоҷикӣ?

Сен 15, 2018
Диданд: 114
«Коля»-и русӣ ба ҷои «Қодир» - тоҷикӣ?

Дар  ҷамъияти  мо оилае нест, ки баъд аз тавлиди кӯдак чанд рӯз дар ҷустӯи ном андармон  нашуда бошад. Ин мушкилӣ дар оилаҳо баҳсу мунозираҳоро ба бор меоварад. Падар  мехоҳад ба писараш номе гузорад, ки шуҷоату далериро дар худ ифода кунад. Модаркалон  мехоҳад, ки номи наберааш маънии динӣ дошта бошад. Ҳамин тавр, дар бисёре аз оилаҳо номи тоҷикӣ, арабӣ ва ҳам туркиро вохӯрдан мумкин аст. 

Мо  ҳамчун  омӯзгор имрӯзҳо ба  садҳо ном шинос мешавем ва аз саҳлангории волидон ва ё кормандони САҲШ дар тааҷуб мемонем. Ҳангоми номгузорӣ шахсони масъул ба хатогӣ  роҳ медиҳанд. Ҳангоми пур кардани ҳуҷҷатҳо, дафтари синф ва шаҳодатномаи хатми мактаб дарк мекунед, ки онҳо дар адои вазифа саҳланкоранд. Маслан, Муҳабат (ба ҷои Муҳаббат), Хушвахт ( ба ҷои Хушбахт),  Гулғумча ( ба ҷои Гулғунча) ва ғ. Барои ҳалли ин масъала пешниҳод мекунем, ки волидон қабл аз номгузорӣ, ҳадди ақал аз муаллимони забон ва адабиёти тоҷик маслиҳат пурсанд. 

Дар  бисёре аз маҳаллаҳо номҳоеро чун Теша, Хоркаш, Ҷоруб, Басгул, Гурез, Табар, Сафол, Намоз, Гадо, Ғулом, Пайванд, Қамчин ва Кулӯх вохӯрдан мумкин аст. Номҳои дигаре чун  Ҷамшед, Хуршед, Суҳроб, Гулҷаҳон, Дилафрӯз ва Рустам дар шахсияти онҳоест, ки ба ин сазовор нестанд. 

Айни замон дар кишвар метвон як шеваи тақлидкориро мушоҳида кард. Масалан дар Руссия ҷавонони тоҷик ҳангоми муошират аз номҳои русӣ истифода мекунанд. Масалан, Алик (ба ҷои Алӣ), Коля (ба ҷои Қодир), Шока (ба ҷои Шоҳин), Шурик (ба ҷои Шуҳрат), Диля (ба ҷои Дилноза), Баха (ба ҷои Бахтиёр) ва ғ. 

Дар бисёр ҳолатҳо ҷавонон ҳангоми  муроҷиат ба якдигар аз лақабҳои бемаънӣ истифода мебаранд. Масалан, номҳое чун Кал, Кур, Чулоқ, Шоша ва ғ. 

Номҳои арабӣ низ метавонад аз мавзӯҳои нигароникунанда бошад. Масалан номҳое чун Абдураҳим, Абдусамад, Абдухолиқ ва Муҳаммад. Масалан, гоҳо дар як синф шаш нафар номи Муҳаммадро вохӯрдан мумкин. Илова бар ин, вақтҳои охир номҳои туркӣ ба фарҳанги мо кӯч бастаанд. 

Бояд гуфт, ки ному насаб нишони миллат ва шиносномаи ҳар як  қавм  аст. Дар  интихоби  ном мо  озодем. Ин озодиро бояд дуруст истифода барем. Ҳангоми номгузорӣ аз китобҳое чун «Гулбоғи  муаттар» истифода бурдан ба манфиати кор аст. 

Рузимади Тоҳир

Сулаймон Дарёев

Хонданд 114

Муассисаи давлатии Маркази ҷумҳуриявии илмии саратоншиносӣ яке аз муассисаҳои калонтарини илмию табобатӣ ва тадқиқотӣ буда, дар шаҳраки Шифокорон (Қарияи боло) дар қисмати 10 воқеъ мебошад. Ин муассисаи давлатӣ чи аз лиҳози потенсиали илмию тадқиқотӣ ва чи аз нигоҳи табобатӣ дар миқёси минтақа ва берун аз он яке аз муассисаҳои тандурустии беҳтарин шинохта шудааст.

Дар ин марказ 11 нафар докторон ва 17 нафар номзадҳои илмҳои тиб фаъолияти корӣ доранд. Дар асоси базаҳои муҷаҳҳази ин маркази табобатӣ ду кафедраи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино ва Муассисаи давлатии баъдидипломии Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият доранд, ки дар як вақт ба беморону ниёзмандон мададу маслиҳатҳои худро арзонӣ медоранд. Ин муассисаи давлатӣ дорои 235 кати табобатӣ буда, аз ҳашт шуъба, аз қабили шуъбаи бемориҳои репродуктивӣ (30 кат), шуъбаи онкопроктоурологӣ (25 кат), шуъбаи кӯдакона (30 кат), шуъбаи кимиёдармонӣ ва ёрии полиативӣ (30 кат), шуъбаи нурдармонӣ (40 кат), шуъбаи тороко-абдоминалӣ (30 кат), шуъбаи умумӣ (30 кат) ва шуъбаи маммалогӣ ва ҷарроҳии реконструктивию барқарорсозӣ (20 кат) иборат мебошад. Қисми ташхисӣ аз шуъбаи ташхис ва табобати амбулаторӣ (дармонгоҳӣ), шуъбаи ташхиси рентгенологӣ, эндоскопӣ ва ултрасадо, озмоишгоҳи клиникию биохимиявӣ, озмоишгоҳи иммунологӣ, озмоишгоҳи бактереологӣ, шуъбаи ташхиси морфологӣ бо иммунногистохимия ва қисми ёрирасон, ки аз шуъбаи ташкилию методӣ, лобараторияи истеҳсоли маҳлулҳои тамизшуда, шуъбаи хунгузаронӣ, шуъбаи хӯрока ва шуъбаи хоҷагидорӣ иборат мебошад. Ин муассисаи давлатӣ дорои дармонгоҳи машваратӣ мебошад, ки дар як рӯз қобилияти қабул намудани зиёда аз 300 беморро дорад. Инчунин, дар дармонгоҳи машваратӣ беморон метавонанд ба табибони гӯш, гулӯ ва бинӣ, табиби бемориҳои занона, ҷарроҳони кӯдакон ва калонсолон муроҷиат намоянд. Дар марказ лабараторияи морфологӣ фаъолият менамояд, ки ин боиси осон шудани ташхисгузаронии морфологӣ гардидааст. 

Давоми нимсолаи авали соли 2017 дар дармонгоҳи марказ 6307 нафар беморонро қабул намудаанд, ки аз онҳо 3518 нафарашон бистарӣ карда шудаанд. Аз ҷамъи умумии муроҷиаткунандагон 5496 нафар муроҷиаткунанда калонсолон буда, 811 нафари боқӣ беморони хурдсол мебошанд, ки ин рақам нисбат ба нимсолаи аввали соли 2016-ум 963 бемор зиёд аст. Нисбат ба нимсолаи аввали соли 2016-ум 175 бемор зиёд ба қайд гирифта шудааст. Дар муоина ва муайян намудани ташхиси беморони Маркази ҷумҳуриявии илмии саратоншиносӣ ҳиссаи шуъбаи рентгенология ва ултрасадо мавқеи муҳим дорад. Дар ин шуъба мутахассисони баланддараҷа кор мекунанд. Шуъба бо дастгоҳи рентгенӣ ва дигар лавозимоти лозимӣ барои кори пурраи он таҷҳизонида шудааст. Дар шуъба аз моҳи сентябри соли 2010 дастгоҳи маммограф фаъолият дорад, ки дар шаш моҳи соли 2017-ум 329 ташхиси маммография гузаронида шудааст. Дар шуъбаи ташхиси дарунӣ муоинаи ултрасадои узвҳо ва ташхиси эндоскопӣ гузаронида мешавад. Шуъба бо чор адад таҷҳизоти ултрасадо, гастроскоп, клоноскоп, брохоскоп таҷҳизонида шудааст.

Аз ҷумлаи беморони гирифтори бемории бадсифат, ки 1395 нафарро ташкил медиҳанд, ҷойҳои аввалро бемориҳои зерин ишғол мекунанд:

1) Саратони ғадуди ширӣ.

2) Саратони пӯст.

3) Саратони гарданаки бачадон.

4) Саратони меъда.

5) Лимфомаҳо.

6) Саратони шуш.

Дар марказ барои табобат ва ҷарроҳии дилхоҳ омос ва дигар варамҳо, ки ба категорияи бемории саратон дохил мегарданд, тамоми шароит муҳайё карда шудааст. 98,6%-и умумии табибон ва 78,2%-и кормандони миёнаи тиб дорои дараҷаҳои корманди тиб мебошанд, ки ин рақам беҳтарин дар мамлакат ба ҳисоб меравад. Аз лиҳози дараҷанокии илмии кормандон бошад, 49,4%-и табибон дараҷанокии илмиро соҳиб мебошанд, ки ин гувоҳи масъулияти баланд доштани мутахассисони ин муассисаи давлатӣ мебошад, ки аз ду нафар корманд як нафараш дараҷанокии илмиро соҳиб мебошад ва баҳри пешбурди корҳои илмию тадқиқотӣ дар ин муассисаи бонуфузи тандурустии кишвар барои бурдани корҳои илмию тадқиқотӣ ва пешгирӣ намудани бемориҳои саратонӣ дар давраҳои аввал тамоми шароитҳо муҳайё карда шудааст. Саҳми кормандони илмии ин муассиса миёни дигар чунин муассисаҳои минтақа бағоят калон буда, танҳо давоми шаш моҳи аввали соли ҷорӣ кормандони ин муассиса дар даҳҳо конфронсу семинарҳои дохилию байналмилалӣ иштирок намуда, маърӯзаҳо кардаанд.

Танҳо давоми шаш моҳи аввали соли 2017 дар марказ 2840 нафар бемор табобат ёфтааст, ки ин 74,6% иҷроиши кат-рӯзро ташкил медиҳад. Дар асоси дастовардҳои илмӣ соҳаи саратоншиносии ҷумҳурӣ ба натиҷаҳои хуби корӣ ноил гардидааст. 

Дарёфти бемории саратон дар марҳилаи аввали табобат аз 50,5 % то 71,1% афзоиш ёфта, марҳилаи чоруми табобатӣ бошад, аз 18,3% то 17,2% паст карда шудааст.

Дар натиҷаи ҳамкориҳо бо МАГАТЕ шуъбаи нурии Муассисаи давлатии илмию саратоншиносӣ пурра бо таҷҳизоти ҳозиразамон ҷиҳозонида шуда, мутахассисон барои кор кардан бо чунин таҷҳизот дар хориҷи кишвар омӯзонида шудаанд, ки дар асоси ин дастовард лоиҳаи ташкили шуъбаи табобати нурӣ дар вилояти Суғд аз тарафи МАГАТЕ ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дастгирӣ ёфта, сохтмони он оғоз ёфт. Бо дасгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шуъбаи кӯдакона таъмири пурраи капиталӣ гузаронида шуда, он бо таҷҳизоти нави муосир таъмин карда шуд.

Дар ҳамаи марказҳои саратоншиносӣ, ки дар ҷумҳурӣ чортоянд, дорухонаҳои махсус барои фурӯши дорувории кимиёдармонӣ ба роҳ монда шудааст. Лабараторияҳои иммунноферментӣ барои муайян кардани онкомаркерҳои бемории саратон дар ҷумҳурӣ ба роҳ монда шудааст. Базаҳои моддию техникии муассисаҳо аз ҳисоби дастрасии таҷҳизоти муосири эндоскопӣ, рентгени рақамӣ, ултрасадо барои бахши эҳё ва наҷот беҳтар кунонида шудааст. Дар амалия ҷарроҳиҳои басо мураккаб дар муассисаҳои махсусгардонидашудаи табобатӣ ворид карда шудаанд.

Сафи кормандони илмӣ дар соҳа аз ҳисоби ҳимояи рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ афзуд. Кадрҳои саратоншинос ба воситаи интернатура ва ординатураи клиникӣ дар ДДТТ ва ДТИ бо БКТТ тайёр карда мешаванд.

Дар Маркази илмии саратоншиносӣ дар натиҷаи таъмири капиталӣ ва дастрасии лавозимоти тиббӣ барои гузаронидани табобати паллиативӣ шароити хуб ташкил карда шудааст. Дар ҳамкорӣ бо ташкилоти умумиҷаҳонии тиб реестри ягонаи беморони саратон ташкил карда шудааст.

Гуфтан ба маврид аст, ки дар таърихи саратоншиносии кишвар бори аввал таҳлилҳои иммуногистохимиявӣ ба роҳ монда шуд, ки мушкили беморонро осон ва барои табобати бармаҳали бемории саратон мусоидат мекунад. Пештар аз ин беморон барои маълум намудани таҳлили иммуногистохимиявӣ ба марказҳои саратоншиносии берун аз кишвар муроҷит мекарданд, ки арзиши хидмадрасонии он дандоншикан буд. Алҳол бошад шаҳрвандон метавонанд дар Маркази саратоншиносии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо нархи арзону дастрас таҳлили иммуногистохимиявиро гузаронанд.  

Дар асоси дастгири бевоситаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии кишвар ва махсусан бо дастгирии бевосита ва ҳаматарафаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имрӯз дар ин муассиса барои пешгирӣ, ташхис, табобат ва гузаронидани корҳои илмию тадқиқотӣ тамоми шароит муҳайё буда, дилхоҳ беморони саратон дар давраи аввали беморӣ дар ин муассиса пурра табобат карда мешаванд. Аз натиҷаи таҳлилҳо муайян карда шуд, ки дар асоси дар вақташ муроҷиат намудан ба табибон аз категорияи якуми беморӣ 99,9% ва аз категорияи дуюми беморӣ 95,7%-и беморон пурра табобат карда мешаванд. 

Дар суҳбат бо мо директори ин муассиса, доктори илми тиб Ҳусейнов Зафар Ҳабибуллоевич иброз намуд, ки «дар он комёбиҳои беназире, ки мо ноил гардидему соҳаи тандурустии кишвар басо рушду нумуъ намуд, хизмати фарзонафарзанди миллат, президенти ҷумҳурӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зиёд аст. Имрӯз мо ба он дастовардҳое ноил гардидем, ки давоми 70 соли гузаштаи замони шӯравӣ онро орзу мекардем. Мо табибон бояд ҳамеша аз сарвари хирадманд ва Пешвои муаззами худ ифтихор дошта бошем».

 

Саиди ҲАЙДАР, МТЖТ,

Холмаҳмади ВАРОРУДӢ, узви ИЖТ

Хонданд 132
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.