.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Нигоҳи хос

ТӮҲМАТ

Дек 18, 2017
Диданд: 455

Тӯҳмат одатан ба одамони шоиста зарба мезанад, мисли он, ки кирмҳо асосан ба меваҳои беҳтарин ҳамла мекунанд.

Ҷонатан Свифт

Оре, ҷаноби Хоҷаев, ҳақ ба ҷониби файласуф ва нависандаи англо-ирландӣ Ҷонатан Свифт аст. Он чизе ва ё касе, ки ба андозаи сутуданӣ лоиқу созгор нест, кам андар кам ҳадафи тӯҳмат қарор мегирад. Ҳамин ҳоло бо ҳастӣ, имтиёзу имконот, мавқеъ, бо ҳама чизи худ, бо худ бархӯрд карда истодаам. Мефаҳмӣ!? Не? Шарҳи ман: ба андеша рафтаам, ки оё ман меваи беҳтарин ҳастам ё на? Оё ба ҷое расидаам, ки касе пайт ҷӯяду ҷон коҳонад, то бо лафзи заҳрогину тӯҳмати гӯшношунид ба ман осеб расонад? Мардона иқрор мешавам, ки ба хулоса омада натавонистам…
Аммо, ҳоло бишунав қиссаи воқеиро, ки аз сари бандаи ганда гузашт ва он аллакай барои дигарон (на барои ман) кӯҳна шудааст: Синфхонаи таъмирталабу салқин, бо фарши чӯбини ҷо-ҷо рангпаридаву фарсуда. Ҳамсинфон болои курсиҳои паси мизҳое, ки бо «нақшу нигор»-ашон «ҷазираи ошиқон»-ро мемонанд, карахту ноҷунбон нишастаанд. Баръакси ҳолатҳои муқаррарӣ, чун занги баромад садо медиҳад, муаллим аз ҷой намеҷунбад. Садо баланд мекунад: «Ба ҳама ҷавоб!». Духтарону писарон, ки ин фурсатро бесаброна интизоранд, бо хушҳолӣ аз синфхона берун мераванд. Банда низ чун одат аз ҳама охир берун шудан мехоҳам. Вале хитоби муаллим аз роҳ бозмедорадам:
- Ту, ист, кор дорам!
Меистам. Бо тааҷҷуб ба муаллим менигарам. Аҷабо, ӯ ба омӯзгор монанд нест! Андомаш аз ғояти ғазаб ларзон. Бо аҷала аз ҷой мехезад, наздик меояд ва «шаллақ»!!! Аз зарби шаллоқи панҷааш бари рӯям месӯзад. Аммо… боз ва боз, боз… Баногӯшам сурх мешавад.
- Чӣ гап аст, муаллим? Чӣ гуноҳ кардам?,- бо тарс овоз мебарорам.
- Намедонӣ? Намедонӣ!? Чаро қаламҳоро аз «шкаф» дуздидӣ!?,- бо итоб боз наздик меояд муаллим.
- Кадом қалам? Чӣ хел дуздӣ?
- Дафъ шав! Гум шав аз назарам, падарлаънат!
Бо сари хам, хомӯшу музлим аз синфхона берун мешавам…
Ростӣ, аллакай аз фардои он рӯзи воқеа дигар сухане гуфта нашуд. Гӯё муаллим «дуздӣ»-и маро фаромӯш кард. Ё, гӯё касе аз моҷаро хабардор нагардиду он ҳангома ба гӯшаи фаромӯшӣ рафт. Вале ман фаромӯш накардам. Фаромӯш карда ҳам наметавонистам. Чӣ гуна фаромӯш мекардам, дар ҳоле, ки дар синф дуюмин нафари воқеан хонанда ва донанда (бидуни таърифу тавсиф) будам ва ҳамеша паси мизи дуюми қатори якум аз тарафи рост менишастам…
Таваҷҷӯҳ намо, дӯстам, Хоҷаев! Бо гузашти солҳои зиёд, ман то ҳол ҷои нишастамро дар он синфхонаи пур аз талотум дар хотир дорам. Ҳам он «шкаф» - макони дафтару қалам, хатпоккуну дигар лавозимоти таълимро, ки қулфи рақамӣ дошт ва намедонистам рақамҳояшро кӣ медонаду кӣ не. Ҳам чеҳраи ғазаболудаи муаллимро, ки он гоҳ тӯҳмат ба дӯшам бор мекард. Дар ҳоле, ки падари ман ба либосаву хӯрокаам чандон таваҷҷӯҳ зоҳир намекард, аммо тамоми лавозимоти таълимиро муҳайё менамуд. Ҳатто ба падар аз боби рафтори муаллим забон накушодам. Зеро, чун ӯ тӯҳматро хуш надорад, тарсидам, ки бо муаллим радду бадали баҳсу мунозираашон тӯлонӣ хоҳад шуд. Аммо нисбати он муаллим низ, ки тӯҳмати ноҷову нораво нисбатам дошт, кин надорам. Танҳо мехоҳам бо садои баланд фарёд занам: «Муаллим, ман қаламдузд набудам!!!». Бигзор ӯ худ ба ёд орад қазияи солҳо боз хуфтаро ва бори дигар амиқ биандешад, ки кӣ чӣ кор кард!
Охир, муаллим омӯзгор аст. Ӯ бояд тарбия диҳад, омӯзонад. Гузашта аз ин, воқеиятҳоро дарк намояд. Мисли сиёсатшиноси фаронсавӣ Шарл Морис, ки гуфтааст: «Яроқи аз тӯҳмат даҳшатноктар вуҷуд дорад. Он ҳақиқат аст!».

Фазлиддин АСОЗОДА, «ФАРАЖ»

Хонданд 455

тамОШобин

Дек 18, 2017
Диданд: 280

Он чизеро, ки барои дигарон мегӯӣ, аввал худ тибқи онҳо амал намо!

Луқмони Ҳаким

Шумо аз минбарҳо мардумро барои тамошои театр даъват мекунед. Аз кадом минбарҳо? Ман чӣ мегӯям? На минбарҳо, аниқтараш, аз саҳнаи театр, ки тамошобин надорад. На! Дорад! Тамошобини маҷбурӣ: Ду-се донишҷӯи сарсахте, ки мехоҳанд аз дарс гурезанд, то мағзи сарашонро “вируси дониш” тала накунад ва чор-панҷ корманди кадом як корхонаи давлатӣ. Чиптаҳоеро, ки театр ба донишгоҳ ва корхона иҷборан додааст, харида мераванд. Се-чор дӯст ва наздикони ҳунармандоне, ки имрӯз дар театр нақш меофаранд. Боз ду-се...
Вақте ҳунарманд ҳунари ҳамкасбу шогирди худро қадр намекунад, куҷо расад ба дигарон!? Вақте ҳунарманд саҳнаро эҳтиром намекунад, намоишкорона толорро тарк мекунад, ки «ман намоиши шуморо...», чӣ гӯем? Шумо ҳунармандон бештар эҳсос мекунед, ки тамошобин намоишро то охир тамошо накунад, чӣ таъсири равоние ба актёр мерасад.
Чаро устоди театр саҳнаи шогирдони худро то охир тамошо карда наметавонад? Аз хурсандӣ? Шояд метарсад, ки ашки шодӣ аз дидаҳояш сарозер мешаванд?
Ҳунармандони азиз! Барои чӣ имрӯз дар толорҳои театр тамошобин ангуштшумор аст? Ҳамон шахсони ангуштшумор ҳам, тавре дар боло зикр кардем, ё маҷбуран оварда шудаанд ё бо даъватномае омадаанд, ки худи шумо барояшон фиристодаед.
Барои чӣ дар даврони шӯравӣ мардум барои намоишномаҳо навбат истода, чипта мехариданд. Барои чӣ?
Чаро имрӯз тамошобинро “кашола” карда ба театр мебаранд, вале бо вуҷуди он, ки онҳо пул додаанд, то охири намоишнома намеистанд ва толорро тарк мекунанд? Чаро?
Ман намехоҳам ҳамаи гуноҳро танҳо ба сари ҳунармандон бор кунам. Дар ин миён Вазорати фарҳанг ва Ҳукумати кишвар дар канор буда наметавонанд. Аввал бояд намояндаҳои онҳо ба тамошои саҳнаҳои театрӣ биёянд ва ба мардуми одӣ дари театрро нишон диҳанд. Имрӯз мансабдори давлатӣ аз театр хабар дорад ё на? Кормандони вазоратҳои фарҳангу маориф, ки эшон худро тарғибгар, муҳофиз, парчамбардори фарҳанги халқи тоҷик мешуморанд, боре ба театр омадаанд?
Вазирон ва мансабдорони мӯҳтарам, шумо бори охир театрро кай дида будед? Оё медонед, ки театр вуҷуд дорад ё на? Ё фикр мекунед, ки пас аз тахриб кардани бинои Театри ба номи Маяковский дигар дар шаҳр театре боқӣ намондааст!? Оянда театри наве бо зиёда аз 2000 ҷойи нишаст сохта хоҳад шуд. Дар ҳоле, ки мо толори чанд театри хурдро пур карда наметавонем, чи гуна ин толори бузургро пур менамоем? Бо ин ҳоле, ки дорем, оё театри тоҷик рушд мекунад?!
Театри мо дар кадом аср хоб аст? На дар замони муосир, на асрҳои миёна, воқеан, замони номаълум. Дар асрҳои миёна мардумро ба воситаи “ҷорчӣ”-ҳо огоҳ менамуданд. Дар замони муосир аз шабакаҳои иҷтимоӣ сар карда то расонаҳои хабариро метавон истифода бурд. Хуб, ана, расонаҳои хабарӣ барои таблиғ маблағ талаб намуданд, пас, шабакаҳои иҷтимоӣ ҳастанд-ку! Онҳо аз шумо маблағ талаб намекунанд. Дар он таблиғ намоед ва ба намоишҳоятон мардумро ҷалб созед. Аммо таблиғи шумо чӣ гуна аст? Дар репертуари беруни театр як эълон меовезед ва Худо мегӯед, ки шахсе аз пеши театр гузараду нигоҳаш ба репертуар афтад, тамом вассалом. Гӯё чунон тамошобин доред, ки ба ягон таблиғ ниёз надоред. Вале дар асл...
Якчанд пешниҳоди одии мо барои пур кардани толорҳои театр аз тамошобин:
- Аввал, эҳтироми якдигарро барпо намоед. Шогирдонро дастгирӣ намоед. Барои ҳамдигар бетараф набошед!
- Ба худ суол гузоред, ки барои чӣ тамошобин дар ними намоиш толори театрро тарк менамояд?
- Ба мӯҳтавои намоишатон аҳамият диҳед. Театр сирк нест, ки “дар ҷойи театр сабза дамида…” хонда, тамошобинро фиреб намоед ва бо ҳамин намоишро ба поён расонед. Чуноне мегӯянд, “Оби рехтаро бардоштан нашояд”.
- Иҷборан ба театр овардани тамошобинро бас кунед. Намоиши хуб омода созед. Зеро, театр ошхона нест, ки мардум барои хӯрдани ош оянд. Аз театр бояд ғизои солими маънавӣ гирифт. Тамошобинро озод гузоред, то худ ба намоишҳоятон ояд.
- Ба асри 21 баргардед, ҷанобон! Таблиғро ба роҳ монед. Метавонед аз волонтёрон, шабакаҳои иҷтимоӣ, расонаҳои хабарӣ, рӯзномаву маҷалллаҳо истифода баред.
Умедворам пешниҳодҳои банда кам ҳам бошад, тамошобинро дубора ба театр меорад, мисли солҳои қаблӣ!

Мӯсои БОБОҲОҶӢ

 

Хонданд 280

Шубҳа

Дек 09, 2017
Диданд: 440

Монолог

Шубҳа чист? Амали шубҳанок чӣ? Нафари шубҳанок кист? Ба ду суоли аввал метавон ҷавобҳои муфассалу мухтасари зиёд пайдо намуд. Аммо ба саволи сеюм посух ёфтан мушкилу тоқатфарсост.

Ба андешаи ман, шубҳа шабаҳ аст, ҷаноби Хоҷаев. Шабаҳ, ки хира-хира, на пеши чашм, балки дар тасаввуроти шахс пайдо мешавад. Яъне, он танҳо суроб аст. Суроб ҳанӯз симои зоҳирии хос ва кушода надорад. Барои мушаххас кардани суроби шубҳанок заҳмату ҷустуҷӯ лозим меояд. Чаро? Чӣ зарурат дорад? Хеле муҳим аст! Зеро, наметавон бардошт кард он чиро, ки аз ҷониби ту содир нашуда, аммо гумонҳои ноҷои ину он нафар бар шонаат меафтанд. Масалан, боре нафаре аз наздикон ба ман луқма партофт, ки «ҳааа, мегӯянд фалониро пинҳонӣ ба занӣ гирифтаӣ?...». Чун нидояш саволӣ буд, он қадар ба ғазаб наомадам. Вале, ба ростӣ, алам кард. Аввал андешидам, ки «бечора, заҳмат кашидаву чунин фикрро дар майнааш ҷой додааст, биё гапашро тасдиқ намоям, то дилаш ором гирад». Аммо, намедонам, озурда шуд ё на, бо лаҳни шадидтар посух додам: «Аввал ин ки, нагирифтаам. Дуюм, агар гирам ҳам, аз ту намепурсам!». Чун медонистам, ки барои исботи ин шубҳа умуман далел нест. Мисли ҳамон гуфтаи Достоевский, ки «аз сад харгӯш ҳеҷ гоҳ асп сохта намешавад, аз сад шубҳа ҳаргиз исбот ба вуҷуд нахоҳад омад».
Воқеан, на ҳамеша шубҳаҳои мо тасдиқу исбот мешаванд, дӯстам Хоҷаев. Ин андеша, ки мегӯянд «агар дуздро мушаххас карданӣ бошӣ, ӯро бо дигар гумонбарон аз шаб то саҳар паси панҷара нигоҳ дор», баҳонае беманфиат дар лобалои ноилоҷист. Яъне, нафаре ҳам, ки виҷдонаш мардона аст во бо дурӯғу фиребу риё ошно нест, вақти муттаҳам шудан ба гуноҳе ва паси панҷара афтодан, то саҳар намехуспаду азоби виҷдон мекашад, ранги рӯяш мекоҳад, чашмонаш луобиву хурмоӣ мешаванд. Тағйири сурат маъноеро надорад, ки ӯ ҷинояткору нобакор аст, то вақте эҳтимолияти бегуноҳӣ дар нисбаташ аз байн наравад.
Бо зикри ин нукта гуфтанӣ нестам, ки шубҳа набояд вуҷуд дошта бошад. То вақте ки инсон зинда аст ва бо муҳит пайвандӣ дорад, аз шубҳа роҳи гурез надорад. Хоҳу нохоҳ ақаллан боре ба касе шубҳа мебарад ва ба ӯ низ дигарон шубҳа мебаранд. Аммо, вақте ки гумони мо исботталаб аст, сабру таҳаммул лозим меояд. Пеш аз ҳама, зарур аст, ки қазия зина ба зина, аз аввали рухдод бо дарназардошти хати ҳаракат ва занҷирапайвандҳои муаммо омӯхтаву таҳқиқ карда шавад. Танҳо дар ин сурат шавҳар метавонад шубҳаи худро нисбати зан, зан нисбати шавҳар, падар нисбати писар, модар нисбати духтар, муфаттиш нисбати гумонбар ва ҳатто гумонбар нисбати онҳое, ки гумонҳои ноҷо дар бораи ӯ асабонияшон мекунанд, мушаххасу собит намояд.
Ҳоло намунае меорам. Он моли ман нест. Дар ким-куҷое хонда будам, ки алҳол сарчашмаашро фаромӯш кардаам. Ин мол аслан қиссамонанд аст ва ба ту писанд хоҳад омад, рафиқ Хоҷаев:
Нафаре табарашро гум кард. Ӯ ба хулоса омад, ки табарро писари ҳамсоя дуздидааст ва дидаи ҷосусӣ ба ҳаракатҳои ҷавон гумошт: тавре роҳ меравад, ки гӯё дар ҳақиқат чизеро дуздида бошад! Ҳам нутқ, ҳам рафтору нигоҳаш табардуздро мемонад…
Аммо бо гузашти чанд муддат, он нафар вақте замини назди ҳавлияшро нарм мекард, табари худро аз зери хок ёфт. Рӯзи дигар ба рӯи писари ҳамсоя нигарист, вале акнун он ҷавон на бо нутқ ва на бо рафтору нигоҳаш ба табардузд монанд набуд…
Пас аз хондани ин қисса пеши назарат чӣ ҳувайдо мешавад, ҷаноби Хоҷаев? Ба шубҳа намеравӣ, ки шубҳа дар аввали пайдоишаш заиф аст, баъд пурзӯр мешавад ва ниҳоят нопайдо мегардад? Мисле, ки ба муш будани муш шубҳа мекунему онро фил мепиндорем ва чун таҳаффус кардаву аз фарқиятҳои фил огоҳ мешавем, мефаҳмем, ки муш муш будааст, на фил!
Беҳуда нагуфтаанд, ки «молатро накӯ нигаҳ дору ҳамсояатро дузд нагир!». Зеро, чун шубҳа пайдо шуд ва дар фурсати андак аз байн нарафт, он хоҳу нохоҳ ба тӯҳмат мепечад, ки оқибаташ забонбуру дандоншикан хоҳад буд!

Фазлиддин АСОЗОДА

Хонданд 440

ШАҲРнишинӢ

Дек 09, 2017
Диданд: 354

Кай занони шаҳрӣ барои занони деҳотӣ намунаи ибрат мешаванд?

Вақте кӯдаке гум мешавад, волидайн аз гиребони милиса медоранд, то ӯро пайдо кунад. Вақте кӯдакеро, Худо нокарда, мошин зер мекунад, волидайн аз гиребни ронанда медоранд. Аммо вақте ки гурӯҳе аз занҳо дар даромадгоҳи бино аз субҳ то шом гапчинӣ мекунанд ва намедонанд, ки каме дуртар аз чашми онҳо ноаён кӯдакашон ба чӣ машғул аст, касе эътироз намекунад. Дар ҳоле, ки ба андешаи мо, оғози чунин нохушиҳо аз ҳамин ҷо оғоз мешавад. 

Ҳоло шаҳри Душанбе симои як пойтахти замонавиро касб кардааст. Ҳамарӯза биноҳои наву замонавӣ сохта мешаванд. Дар намуди зоҳирии шаҳр тақрибан мушкиле намебинем. Навигариҳо беохир. Майдончаҳои варзишӣ ва макон барои тафреҳи кӯдакон хеле зиёд шудааст. Ба ҷои он, ки волидайн ин ҳамаро ба манфиату барои тарбияи кӯдакон истифода кунанд, баръакс, ин майдончаҳои наву замонавиро барои ба истилоҳ «ҷонхалосӣ» истифода мебаранд. Манзурам ин аст, ки аксари волидайн субҳи барвақт кӯдаконро дар ин майдончаҳо ба ҳоли худ гузошта, дар хонаҳо хоб мераванд. Ва аслан суроғ намекунанд, ки фарзандашон дар куҷост!? Овози доду фарёд ва ҳақорату ҷанҷоли кӯдакон мисле, ки ба ҳаво мепечад, вале волидайн аслан ба онҳо ҷавоб намедиҳанд. Ҳоло анқариб ягон кӯчае нест, ки чунин мушкилот надошта бошад. Бештар чунин вазъи ногувор дар кӯчаҳои «спалный» ба назар мерасад, баъзан ҳатто дар кӯчаҳои «престижный» низ. Дар марказ ин чиз камтар ба назар мерасад. Рӯзҳои истироҳат ҳатто намемонанд, ки сокинон дар хонаашон истироҳат кунанд. Зоҳиран, ин “қаҳрамонӣ”-ро ҳамсарони мансабдорон мекунанд. Мансабдороне, ки аз “хонашин” будани ҳамсаронашон ҳамеша ифтихор доранд. Ин тоифаи занон бо гусели мардҳо ба ҷойи кор аз субҳ то шом дар назди даромадгоҳи хонаашон танҳо ба шуғли асосӣ - «ғайбат» машғул мешаванду масъулияти шаҳрдорӣ ва фарҳанги шаҳрдориро аслан иҷро намекунанд. Ҷои он, ки бо фарздандашон лоақал як шеър хонанду аз ёд кунанд, баръакс, ба сӯҳбати занон ҷазб мешаванд ва ҳар замоне, ки фарзандҳояшон ба наздашон меоянд ё ягон чиро мепурманд, бо калимаи “дӯстдошта”-и «дафъ шав, намебинӣ калоно қатӣ гап мезанам» онҳоро аз худ дур мекунанд. Аз нигоҳи равоншиносӣ, ин шеваи муносибат кӯдакро ба зиндагӣ дилсард мекунад. Баъдан, вақте кӯдакон гум мешаванд ва ё даст ба ҷиноят мезананду ҳодисаи нохуше ба вуқуъ мепайвандад, шевани волидайн ба осмон мепечад: «Ой, давлат ба ман кӯмак накард! Бесоҳиб бошӣ, касе ба додат намерасад!». Аммо вақте аз худаш суол мекунӣ, ки ба фарзандат чӣ таълим додӣ, аз ту чиро ёд гирифт, хомӯширо ихтиёр мекунад.
Дар ин росто, намояндагони Кумитаи кор бо занон, ки бевосита масъулияти боло бурдани сиёсати фарҳангии занонро ба зимма дорад, хуб мешуд, ки дар кӯчаҳо бо ин гуна занҳо корҳои фаҳмондадиҳӣ гузаронанд. Зеро, вайрон шудани тарбияи кӯдакон аз ҳамин остонаи баландошёнаҳо оғоз мегардад. Аз он ҷое, ки гурӯҳе занон ба истилоҳ ба ғайбат машғуланд, вале намедонанд, ки 10 метр дуртар кӯдаки хурдсолашон ба чӣ корҳо машғул аст. Ё аксарияти вақт занон кӯдакони хурсоли худро дар байни издиҳом чунон мезананд, ки тааҷҷуб мекунӣ. Вале касе онҳоро барои ин амъол ҷазо намедиҳад. Дар кишварҳои пешрафтаи дунё чунин бархӯрди модар ба кӯдак то ба ҷудо кардани онҳо аз якдигар анҷом меёбад.
Пас, занҳои азиз, агар ҳаваси дар шаҳр зиндагӣ карданро доред, биёед худамонро куллан иваз кунем!

Ҷамила МИРБОЗХОНОВА

Хонданд 354

Хабари рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.