.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Нигоҳи хос

«РИСК»

Сен 22, 2018
Диданд: 31
«РИСК»

Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ» гирифтор шудаанд ва аз риск кардан, ҳарос доранд.

На ҳар нафар ҷуръати риск карданро дорад. Мардуми рус як мақол доранд, ки «Кто не рискует, тот не пьёт шампанского».

Агар ин вожаро ба таври дигар шарҳ диҳем, шояд дар худ маънии «худқурбониро» ғунҷонад. Аслан, ин тоифа нафароне ҳастанд, ки миёни тоҷикон «говҷигар» мегӯянд. На аз чизе тарс ва на аз касе ҳарос доранд. Кистанд онҳо?

Сиёсатшиноси олмонӣ М. Вебер мегӯяд, ки онҳо нафароне ҳастанд, ки аз одамони оддӣ бо рафтору гуфтор, иродаву иқдоми худ ба куллӣ фарқ мекунанд. Ҷои дигар менависад, ки ин тоифа нафаронеанд, ки характери харизматикӣ доранд. Ҳам Макиавеллӣ ҳам М. Вебер ва ҳам Г. Моска дар эҷодиёти худ аз онҳое таҳсин кардаанд, ки соҳиби иродаанд ва риск карда метавонад. 

Агар ба таърих назар афканем, ҳар ки «риск» карда чизе гуфт, ҳар ки «риск» карда дигаргуние дар ҷомеа ба вуҷуд овард,  номаш дар таърих монд. Оне ки ҷомеа замоне ба онҳо санг зад, онҳоро радди маърака карданд, аз онҳо ба нафрат ёд карданд, мавзӯи дигар аст. 

Сабаби ба ин мавзӯъ даст заданам дигар аст. Тахмин 7 рӯз қабл пурсиданд, ки «чаро Айнӣ зиёд навишт вале нависандагони замони муосири мо кам менависанд?». 

Касе ҳам посухи дуруст надод. На ман ва на худи саволдиҳанда. Вале суол воқеан бамаврид буд. Чаро Айнӣ бузург шуд? Шояд Айнӣ ба он хотир бузург шуд, ки ба таваккал даст заду ҷонашро зери хатар гузошт. Сино барои он Сино шуд, ки вақти дар зиндон қарор доштанаш, миёни хатҳои «Қуръон» боби нави китобашро навишт. Достоевский ба он хотир бузург шуд, ки дар зиндон аллакай хаёлан китоби «Преступление и наказание» - ашро навишт. 

«Риск» кардан бояд дар вуҷуди нависанда, журналист ва адиб ҷӯш занад. Расул Ғамзатов китоби «Доғистони ман»-ро замоне навишт, ки болои сараш панҷаи оҳанини ҳукумат соягӣ мекард. Ҷумъа Одина «Гузашти айём»-ро навишту дилкаф шуд. Вақте фарзанди Сотим Улуғзода, Азиз ба хориҷа рафт, китобҳои нависандаро аз фурӯш гирифтанд, ӯро радди маърака карданд. Вале номаш боқӣ монд. Яъне онҳое, ки «риск» карда, зиндагӣ карданд, дар хотир монданд. 

Як сухани Шери Панҷшер, Аҳмадшоҳи Масъуд ба хотирам расид. Вақте аз ӯ суол мекунанд, ки инсон чӣ тавр бояд зиндагӣ кунад, ки номаш ҷовидон монад, гуфт «ҳамон тавре, ки иродааш мехоҳад. Муҳим нест, ки чанд сол умр мебинед, муҳим он ки чӣ тавр зиндагӣ мекунед, пушти парда ва ё миёни майдони ҷавонмардӣ». Як саҳобаи пайғомбар, ки номаш дар хотирам нест, рӯи бистари беморӣ гириста, гуфта буд, ки «ҳайфо, ки дар майдони ҷанг мурдан, насиби ман нашуд». 

Ирода муҳимтарин аслиҳа барои ҳар нафарест, ки бо қалам сару кор мегирад. Агар ирода намешуд, Чингиз Айтматов ва Максим Горкий барин нависандагон сиёсати замонаро ба тавре, ки пай бурданаш душвор аст, ба риштаи тасмахур намекашиданд. 

Айнӣ чӣ?

Айнӣ ҳам «риск» кард. Ҳамон тавре, ки гуфтам, ҷонашро зери хатар гузошт. Ҳар касе, ки «Ёддоштҳо», «Марги Судхур», «Мактаби кӯҳна», «Ғуломон» барин асарҳои Айниро хондааст, ба хубӣ дарк мекунад, ки чӣ тавр ва чаро Айнӣ «риск» кард. Шояд «риск» кардани Айнӣ маҷбурӣ буд ва шояд баракс. Шояд ин аз сари шавқу завқи худи нависанда буд, шояд ин тақдир буд. Вале агар иродаи ӯ намебуд, Айнӣ бузург намешуд. 

Устод Айнӣ ба як сабаб зиёд навишт: 

Омили таҳриккунанда дар ин моваро насле буд, ки кӯшиши мутолиа карданро дошт, як чӣ омӯхтан мехост, як кас шудан мехост, аз ҳодисоти замона огоҳ шудан мехост. 

Вакте Айнӣ романи «Ғуломон»-ро навишт, дар яке аз рӯзномахои маҳаллӣ бо унвони «Ленин Уйли» дар хусуси ин роман маколаи чоп шуд. Муаллифи мақола кӯшиш кард, то «исбот» кунад, ки романи мазкур характери зиддихалқӣ ва зиддисотсиалистӣ дорад. Соли 2005 академик Ҳамид Мансуров  навишта буд, ки «ин замон хонаводаи Айнӣ мотам гирифтанд, худи нависанда дар коргохаш пардахои тирезаро пӯшонида менишаст ва ҳар лаҳза омадани одамони НКВД-ро интизор буд. Дар мактаб муаллимаи забони узбекӣ ба мо пешниҳод кард, ки болои сурати Айнӣ дар саҳифахо китоби дарсӣ хат кашем. Ман рӯирост гунаҳкор будани нависандаро дурӯғ гуфтам. Муаллима аз дасти ман гирифта, барои суҳбат назди мудири қисми таълимии мактаб бурд. Он рӯзҳо аз ҳар тарафи шаҳр ҷилдҳои романро ба фойтунҳо бор карда оварда, дар майдони Регистон оташ мезанданд…».  Аммо ҳамагӣ пас аз як сол, онҳое, ки ба ин амал даст зада буданд, аз Айнӣ узр пурсиданд. 

….Пас аз пош хӯрдани ҳукумати Шӯравӣ нависандагони мо низ муҳри хомушӣ ба лаб заданд. Гуноҳ аст вақте хизмати Саттор Турсун, Сорбон, Баҳманёр барин нависандагонро нодида мегирем. Вале бо як гул баҳор шудан амрест маҳол. 

Шояд як омили дигар дигар дар он бошад, ки мо хонанда надорем. На мо китоб хондан мехоҳем, на нависандагон асаре меоваранд, ки ҷомеи моро таккон диҳад. 

Шояд на нависандагон «риск»  карда, асар менависанд ва на мо «риск» карда пайрави ӯ мешавем. 

Намедонам… 

 Диловар Салимов 

Хонданд 31

Чаро бояд китоб хонд?

Сен 08, 2018
Диданд: 133
Чаро бояд китоб хонд?

Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ, ки моро ба китоб пайваст ва телевизион, ки моро аз китоб дур кард.

(Ҷорҷ Элгози) 

Дар ҳоли ҳозир барои ҷавонони мо мутолиаи китоб амалест сангин. Тамоми умр дар дар азоб зиндагӣ кардан гуё болотар аз хондани китоб аст. Филм тамошо мекунему китоб намехонем. Воқеан бисёр мушкил аст ба даст гирифтани китоб, вақте дар ҷомеаи мо техникаву технология ҳукмрон аст. Ҳар моҳ як шабакаи иҷтимоӣ ва мессенҷери нав ихтироъ мешавад ва даъватномаҳои бешуморе ба суроғи мо меоянд. Ҳар ҳафта филму консертҳои нав ба нав рӯйи экран меоянд, онҳоро диданамон лозим. Ҳар рӯз садҳо нома аз ҳамсинф, ҳамкурс, ҳамсоя, ҳамкор, шинос ва ношинос ба номамон меояд. Ҳар соат навигарие, беҳбудие, таззоде ва мушкилие моро водор месозанд, ки аз телефон, планшет ё ноутбук истифода барем. Имрӯз китобҳо дар китобхонаҳо зери чангу хок хобидаанд. Китоб беқадр шуд ва ҳама аз китоб дур мондаанд. 

Китоб дар худ ҳама чизро дорад. Ҳама чизе, ки дар ақл меғунҷад, аз китоб ёфтан мумкин аст. Мушкилӣ танҳо дар мост, ки онро истифода карда наметавонем ва ба атрофиёнамон мегӯем: “Китоби фач будааст”. Китоб не, мо фач ҳастем. Дар зер чанд омиле, ки ба фоидаи мо ҳастанд меорам ва ба он умед мебандам, ки барои мутолиаи китоб ба Шумо кӯмак мекунанд. 

Яке аз омилҳои мусоидаткунанда ин аст, ки  ҳар рӯз дар вақти муайян китоб бояд хонд. Ҳамчуноне барои тамошои силсилафилмҳо вақти муайяне ҷудо мекунем. Худро одат кунондан беҳтарин роҳ ва қадами аввалин аст барои расидан ба маърифат. Беҳтар аст ба худ қавл диҳем, ки ҳар рӯз китоб мехонем. Ваъдахилофтарин нафар ҳам ба ба ваъдаи худ вафо мекунад.

Роҳи дигар, ин тайёрӣ дидан аст. Оддатан, мо барои кореро анҷом додан, ба хомӯшӣ риоя мекунем. Дар вақти китобхонӣ ҳам бояд ҳадди ақал 50% тайёрии пешакӣ бинем: макони мувофиқ, фозои ором, ноутбуки хомӯш, берун аз интернет, дурӣ ҷӯстан аз Viber, Whatsapp ва ғайраҳо.  Дар ин миён аз фикрҳои беҳуда сарро тоза бояд кард.  Бояд барои аз маълумотҳои куҳна раҳо шудану барои маълумоти нав ҷой омода кардан омодагӣ бинем. Дар вақти хондани китоб бояд меъёрро риоя кунем. Дар ҳар нишастан 10 -25 дақиқа бояд китоб хонд. Пас аз хондан ҳар чизе, ки дар мағз монд, рӯи коғаз бояд овард ва ё онро ба касе нақл бояд кард. Ҳамеша пеш аз хондан, бояд ба саволҳои зерин ҷавоб бояд ҷӯем: ин китоб ба ман чӣ дода метавонад? Оё барои сарф кардани вақтам меарзад? Дар пайравӣ бо он чи ки мутолиа шуд, чӣ нависам?  

Дар интихоби китоб аҳамият бояд дод. Ҳамеша муҳимиятро дар мадди аввал гузоред ва беҳтарин китобҳоро бихонед, зеро китобҳо зиёданд, аммо умр кутоҳ аст.  

Андешаи  “китоби бад умри дароз намебинад” далели хато будани ақидаи нафаронест, ки зидди хондани китобҳои классикӣ ҳастанд. Зиёд мешунавем, ки мегӯянд “ба мо китобҳои классикӣ чизе дода наметавонанд”, “онҳо ба ҳаёти имрӯзаи мо тамоман рост намеоянд”, “вақти онҳо гузашта аст”.

 Гумонам ин гуфтаҳо хатои маҳзанд. Зеро то кунун аз Президент сар карда, то муаллиму домулло аз китоби “Қуръон” иқтибос меоранд, дар рӯйи мизи ҳар як табиб китобҳои Абӯалӣ Ибни Сино хобидааст, ошиқони зиёд бо рубоиҳои Хайём ба висоли ҳам мерасанд, навиштаҳои Айнию Улуғзода, Икромиву Муҳаммадиев ба дилҳо фараҳ мебахшанд.  Пас классикаро бояд хонд, зеро ҳар нафаре, ки таърихро намедонад, ояндаашро омӯхта наметавонад.

Ҳар қадар, китоб хонем, ҳамон қадар ба дунё бо чашми дигар менигарем. Китоб ба инсон дониш ва хотираи қавӣ дода, мушоҳидакор буданро меомӯзонад. 

Ҳафизуллоҳ ТОҲИРӢ

Хонданд 133

зодРӮЗ

Сен 08, 2018
Диданд: 205
зодРӮЗ

Андӯҳи ту, ки хуршедро падруд мегӯяд, ба андозаи ҳасрати як мардест, ки қабл аз ғуруб ин ғурубро надидааст

(Миралӣ Раззоқ) 

Як лаҳза хомӯшӣ ва ниҳоят нидои хандае, ки пас аз тохту този зиёде дар пайроҳаи зиндагӣ аз вуҷуди кас мебарояд… 

Душвор аст вақте  шогирд дар ҳаққи устод менависад. Гумон мекунед, ки боз симои ҷиддӣ, вале меҳрубоне мегӯяд, «хато кардӣ». 

Як ривоят аст, ки тибқи он гӯё рӯзе Имоми Аъзам Абӯҳанифа дар масҷид ба зикри Худо машғул буд. Ин ҳангом кӯдаке вориди масҷид мешавад. Имоми Аъзам Абӯҳанифа пеши кӯдак мехезад. Шогирдонаш мепурсанд, ки «устод чӣ шуда, ки ба ин бузургӣ пеши кӯдаке зону рост кардӣ?». Посух чунин буд: «падари ин кӯдак ба балоғат расидани сагро ба ман омӯзонида буд. Ӯ ба ман ҳаққи устодӣ дорад». 

Агар он чӣ ки устод Хуршеди Атовулло ба мо шогирдонашон таълим додааст, ба инобат гирем, пас ба гуфти Имом Абӯҳанифа умре сӯи хонааш набояд пой дароз кунем, ҳамон тавре ки сӯи қибла пой дароз карданро раво намебинем. 

…Аввалин маротиба ман Устодро зери ҷомаи сабз дидам. Он солҳо мӯй дошт ва хароб ҳам буд. Ҳамон тавре, ки имрӯз мегӯяд ба «бачаи кӯҳистонӣ» монанд буд. Шояд ба ҳамин хотир буд, ки моро ба хушӣ пазируфту гуфт «бачаҳои кӯҳистониро дастгирӣ бояд кард».   

Агар хато накунам, ин вохӯрӣ соли 2008, дар яке аз рӯзҳои моҳи октябр рух дода буд. Аммо хуб дар хотир дорам, ки он рӯз сешанбе буд. Ин сабаби худро дошт. Бибиам мегуфт, ки деҳқон бояд ба гандуми расида, рӯзи сешанбе дос занад, то файзаш зиёд шаваду вақташ хуш. Ин расм аз ҳазрати Одам боқӣ мондааст. Ман ба ин ривоят арҷ гузоштам.

…Мо се нафар будем. Ману Ҷасуру боз як нафари дигар. Устод моро ба хушӣ пазируфт, новобаста аз он ки серкор буд. Рӯи мизи корияш дар як лаълича як себи газидаву як ноки сабзи сахту бедумча хобида буд. Суруди Аҳмад Зоҳир садо медод ва худи ӯ миёни дуди сигор менишаст. Аввалин чизе ки ба чашмам афтод, табассуми гарми ӯ буд. Аҷаб чеҳрае! 

-Журналист шуданӣ ҳастед?,- бо табассум пурсид устод.

Дигар чӣ ҳам мегуфтем. Бале, журналист шуданӣ ҳастем, вале чӣ тавр, намедонем. Устодони факултет аз Хуршеди Атовулло ном журналист зиёд мегуфтанд. Мо аз ӯ мисоли як қаҳрамони афсонавӣ тассурот доштем. Китоби «Хунро бо хун мешӯянд»-и ӯ бори дигар моро такон дод. Як сабаби ба «Фараж» омадану журналист шуданам ҳам ҳамин буд. Шиносоии ману устод аз ҳаминҷо оғоз гардид.

Ҳамин тавр, оғоз гардид даву този мо дар майдони рӯзноманигорӣ. Ва дигар мо будему диктофон, мо донистему компютер, мо будему рӯзнома. Дигар эҳсосоти мо, андешаҳои нопухтаи мо, принсипҳои норӯшани мо, рӯйи саҳифаҳо рехтан гирифт. 

Як замон устод гуфтанд, ки рӯзномаи нав таъсис медиҳем ва бояд ҳар кас номи мувофиқе пайдо кунад. Ном ёфт шуд: «Самак». Боз мову майдони беканори иттилоот ва пуршӯри рӯзноманигорӣ. Таъсиси чунин рӯзнома барои мо афсона буд. Дар гӯшаи хаёламон намеомад, ки мо ин рӯзномаро дар майдони рӯзноманигорӣ муаррифӣ мекунем. Бо шикампарвари миёни ҷомеа маъруфе дар баҳс мешавем, хоби мансабдори худкомаеро ҳаром мегардонем…

…Солҳо гузаштанд. Хуни зиндагии пуршур ях набаст. Ҳаёти рӯзноманигорӣ бароямон мушкилӣ эҷод мекард. Вале ҳамоно ду сухани устод шиори зиндагии мо буд: «Шогирдони ман набояд, ки номард бошанд»,  «Аввал ном баъд  нон». Ва то имрӯз ин гуфтаҳо шиори рӯзгори мост.  

…Зиндагии устод барои мо мисоли қаҳрамонҳои асарҳои детективӣ буду ҳаст. Зарбаҳои шадиди зиндагиро мардонавор паси сар кард. Агар хато накунам, 5 маротиба зери теғи ҷарроҳӣ хобидааст. Соли 2011 рӯзи Иди фитр устод бори чорум мавриди латукӯб чун рӯзноманигор қарор гирифт.

 Охири соли 2015 буд. Ман дар Руссия будам. Як шаб хоб дидам, ки устод бо мо шогирдонаш хайрухӯш мекунад. Субҳ хабар расид, ки устод дар беморхонаанд ва бори сеюм микроинсултро аз сар гузаронидаанд. Вале ғурур, ирода ва ҷасорат нагузоштанд, ки устод сар ба шонаҳо хам кунанд.  Ҳанӯз ҳам дар такопӯст.

 Яқин ки дуои касе мисоли куҳи азим пуштибони ӯст: шояд дуои дармондаест, ки мушкилашро осон кард, шояд дуои волидон, шояд дуои Оламафрӯз (писари хурдии устод) буд. Намедонам. Вале шодем, ки ӯ бо мост.

Устоди азиз, ҳеҷ гоҳ нагӯед, ки «афсус, ки зиндагӣ маро фиреб дод». Ва ҳамон тавре, ки Нодирпур мегӯяд, «зиндагиро бо макру ҳиллааш пеши пои марг фидо кунед»!

 ХУРШЕДИ олами журналистика бошед!

45 солагӣ муборак бошад устоди ман! 

 

Диловар САЛИМОВ 

Хонданд 205

Нафс ё оромӣ?

Сен 03, 2018
Диданд: 110
Нафс ё оромӣ?

Нафс намегузорад, ки оромӣ моро ё мо оромиро дарёбем.

 Дар ҷомеаи кунунӣ ҳар он чизе ки дар ақли инсон меғунҷад, бароямон дастрас аст. Вале боиси таассуф аст, ки одамизод бо вуҷуди дастрасӣ доштан ба неъматҳои бешумор, ором намегардад. Нафс саркашӣ  мекунад. Қарор дар дил намеғунҷад. Оромӣ ҳатто ба мо наздик шуда наметавонад.

Мегӯянд, ки нафс ва оромиро дидан номумкин аст.Чӣ мешавад, ки кӯшиш кунем, то ин ду падидаро бубинем? Барои нафсро дидан бояд ба атроф назар кард.  Он гоҳ, хонаву мошин, узр, хонаҳову мошинҳо, дачаву заминҳои пахтаву гандум,  мини -  маркету супермаркет, хисобҳои бонкӣ ва ғайраҳоро мебинед.

 Хуб, бармегардем сари масъала. 

Мо ин неъматҳоро дорем, аммо ҳеҷ оромиро дар худ эҳсос карда наметавонем ва боз мехоҳем, ки зиёдтар дошта бошем. Мехоҳем, ки дар бари дачаи тобистонаамон дар яке аз мавзеъҳои нисбатан гарми ҷумҳурӣ, як дачаи зимистона ҳам дошта бошем. Мехоҳем даҳу бист гектори замини гандуму пахтаамон ба саду дусад гектор табдил ёбад. Бисёр мехоҳем, ки аз супермаркет ба гипермаркет гузарему ҳисобҳои бонкиамонро дар бонкҳои хориҷи кишвар кушоем. Дар ҳисоби кӣ? Ба номи апаи холаи ҳамсояи зани амаки холаи бачаи завҷаамон!  Пас чӣ тавр метвон гуфт, ки “нафсро намебинем?” Магар ин хандаовар нест? 

Боз мебинем, ки онҳое низ ҳастанд, ки чанд карат оиладор шудаву аз завҷаҳояшон  ҷудо шудаанд. Сабаб: зани тоҷик гӯё ба талаботи онҳо ҷавобгӯ нест. Гунаҳкор: наворҳои сиёҳи интернетӣ. Сер намекунанд! Қорӣ Шикамбаҳое ҳастанд, ки дар ошхона се-чор намуд хӯрокаву нӯшокиро дар як нишастан нӯши ҷон мекунанд. Ҷевонҳои ҷавонон пур аз либос аст, аммо ҳар рӯзи якшанбе дар бозори “Корвон” туфлии каблукдор ё кепкаи реперӣ харидорӣ мекунанд. Ҳеч  ором намешавем. Хушбахтона, интернети 70 сомона дорему дақиқаем аз “Online”, “В-сети”, ва “Ҳоло фаъол” аст дур намешавем, вале мутаассифона, дар фикру зикри интернети 99 сомонаем. Мо дар дар Донишгоҳҳои кишвар таҳсил мекунем, аммо боз дар фикри таҳсил дар хориҷа ҳастем. Доим хотирпарешон ҳастему чашми серӣ надорем. 

Чӣ бояд кадр, то ин ҳолат бартараф шавад?  Чи тавр ором бояд шуд? Ҷавоби дуруст шояд қаноат кардан бошад. Бале, танҳо қаноат.

 Мо метавонем ба интернети моҳона  нархаш 12 сомонӣ ҳам  аз“E-mail”, “Facebook”, “Viber”, “Whatsapр” истифода барем. Ҳеҷ кас ба мо намехандад, агар ба ҷои 10 куртаву 15 шим, 3 куртаву 4 шим дошта бошем. Мо имкон дорем, ки ба хӯроки кам қаноат кунему ба занҳои худ меҳрубон бошем. Одат бояд кард, то ба ҷойи 7 симкорт 1-то истифода барем ва на аз усули мӯйтарошии 100-200 сомонаи монанд ба Роналдо, балки аз усулаи оддии 10 сомона истифода бурд. 

Мо бояд оҳиста-оҳиста аз талаботи бешумори худ даст кашем, аз чизҳои нолозиму вақтгиранда дурӣ ҷӯем, чӣ хостани худро дарк кунем.

 Зеро ҳар ҳар қадар, ки ба неъматҳо кам дастрасӣ дошта бошем, ҳамон андоза ором мегардем ва хушбахтиро эҳсос мекунем. 

Ва дар охир бояд иқрор шуд, ки нафс миёни мо ва оромӣ баҳри беканореро мемонад. Кушиш кунед ва пуле бисозед барои расидан ба оромӣ.

Худо нигаҳбон!

Ҳафизуллоҳ  ТОҲИРӢ

Хонданд 110
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.