.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Мусоҳиба

Ҳоҷӣ Ибодулло Калонзода, имомхатиби масҷиди ҷомеи «Нури Ислом», диншинос ва яке аз чеҳраҳои шинохта дар як суҳбати ихтисосӣ аз заминаи пайдоиши ҷараёнҳои ифротӣ, сабабу омилҳои асосии гароиши ҷавонон ба ҳар гуна равияҳои террористиву экстремистӣ, роҳҳои пешгирии он ҳарф зад. Журналист Ҷамшед Маъруф зимни суҳбат ба ин ва чанд суоли дигар посух ҷуст.

Мардум қариб аз дини худ бехабар буданд!

- Қаблан сипос, ки таклифи моро барои суҳбати ихтисосӣ дар мавриди гароиши ҷавонон ба ҳар гуна равияҳои террористиву ифротӣ қабул фармудед. Хуб, бигӯед, ки заминаи пайдоиш ва пайвастшавӣ ба ин гуна ҷараёнҳо аз кай сарчамшма мегирад?
- Бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим ва биҳи настаъйин. Вақте ки мо дар бораи як воқеияти имрӯзаи ҳаёт сухан мегӯем, албатта, мо бояд донем, ки дар заминаи пайдоиши ин воқеаҳо, ҳаёти имрӯзаи мо, дар таърих оё омиле ҳаст ё не?! Ва албатта, заминаи ин шомилшавиҳо худи имрӯз пайдо нашудааст, қисми асосӣ ба таърих вобастагӣ дорад. Яъне, гузаштагон, падарону модарони мо замони шӯравӣ ба мисли имрӯз аз дин баҳраманд набуданд. Дин дар дохили оила буд. Урфу одатҳои динӣ ҳамчун як урфу одатҳои оилавӣ, урфӣ амал мекард. Дин дар ҷомеа анқариб вуҷуд надошт, яъне мисли имрӯзе, ки ҷомеаи озоди Тоҷикистон, мардум, халқ, миллати тоҷик аз динаш баҳраманд аст, дар замони шӯравӣ баҳраманд набуд ва ин як заминаи аз маърифати динӣ билкулл дур шудани ҷомеа гашта буд. Яъне, аксарияти мардум, алалхусус ҷавонҳо, дар охири замони шӯравӣ, дар тӯли 70-80 сол қариб, ки аз дини худ бехабар буданд! Аз дин фақат ба мисоли урфу одати хонагӣ, ки падару модари мо дар сари дастурхон масалан, дуо мекарданд, Қуръон мехонданд ё дар як маросими азодорӣ иштирок карда, Қуръон хонда, ба дуои фотиҳа мерафтанд, қисман рӯза медоштанд, бисёр як доираи маҳдуди маърифати динӣ буд. Сухан дар бораи нуктаҳои нозуки дин намеравад. Умуман, ҳамчун мусалмон, мардуми боимон, мусалмонзода будем, аммо маърифати динӣ қариб ба сифр наздик буд ва ин ҷомеаро баъд аз шӯравӣ, ба замони озодии истиқлолият Худованд насиб кард ва ҳама озод шуданд. Шукри Худованд, ки масҷидҳо ҳам пайдо гаштанд, китобҳо ҳам пайдо шуданд, аммо ба як ҷомеае, ки аз дин дар тӯли 70-80 сол дур буд, пешкаш карда шуд. Ҷомеа ташнаи дин, масҷиду мадраса, Қуръон ва ташнаи хондан буд. Аз ин ҳолати ҷомеаи нав ба озодӣ расида душманон сӯйистифода карданд, чун душман медонад, ки ба куҷо ҳамла кунад ва мардуми тамоми ҷумҳуриҳои собиқ шӯравӣ дар ин масъала осебпазиртарин буданд, алалхусус мардуми Осиёи Миёна ва мардуми Қафқоз - Доғистон, Чеченистон. Бубинед, ҳар куҷое, ки мусалмонон буданд, душманони ин миллатҳо ба мардум ва хусусан ҷавонон чаро таваҷҷуҳ карданд?!
Калонсолон ба ҳар ҳол каме бошад ҳам, аз урфу одатҳои халқӣ-мардумии динии мо баҳраманд буданд. Яъне, фикри мустаҳкам доштанд, кам доштанд, аммо собитқадам дар ин масъала буданд. Аммо ҷавонҳои замони истиқлолият, барояшон тамоми арзишҳои исломӣ дастрас буд ва аз падару модар фақат як чизи урфӣ гирифтанд. Яъне, заминаи тафаккури онҳо дар масъалаи маърифати исломӣ ба як биёбоне, ки холӣ аст, кишт кунед. Як киштзори холӣ, ки ҳам об дораду ҳам ҳавои хуб ва дар ин вақт, он тарафдорони ҷараёнҳои ифротӣ, ки таҷрибаи бисёр бойи садсолаҳо доранд, механизми корӣ, система ва пул доранд, онҳо таҳлил карда мегарданд, ки дар куҷои дунё бояд онҳо кишт кунанд. Яъне, ин ҷараёнҳоро байни мардуми ин кишварҳо дохил кунанд.
Аз он солҳои охири асри XX ҷараёни экстремистӣ-террористии «Ҳизб-ут-таҳрир» корашонро дар Осиёи Миёна оғоз карданд. Агарчи ин заминаи Ҳизби наҳзати исломӣ (ҳизби мамнуъ дар Тоҷикистон) дар солҳои 70-уми асри гузашта буд. Аммо замони шӯравӣ, бо системаи шӯравӣ онҳо корашонро оғоз карда буданд. Солҳои 80-90-ум вақте ҷанги дохилӣ пайдо шуд, заминаи ин қувваҳо ва мақсадҳои ин ҳизб бо номҳои демократия, озодӣ, истиқлолият дар он замон пиёда мешуданд. Онҳо хилофати исломӣ месозем намегуфтанд, балки ба ин шакл пешниҳод карда буданд. Вақте ба истиқлолият расидем, ин қувваҳо диданд, ки мардуми шӯравии пешин дар ҳама кишварҳо мустақил шуданд, албатта, як давлати навбунёд, имкониятҳои имрӯза он вақт набуд, буҷа маълум буд, тамоми ниҳодҳо ва системаҳои маориф, тандурустӣ, иқтисод, ҳама қариб ки баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ вайрон шуданд, дар ин замон қувваҳои носолим ва тарафдорони ҷараёнҳои ифротӣ пинҳонӣ фаъолияти худро дар ҷомеаи мо оғоз карданд. Вале бубинед, ин ҷараёнҳо китобҳои худро ба забони тоҷикӣ тарҷума ва чоп карданд. Баъдан, миёни мардум ва ҷавонони мо ин китобҳоро аз солҳои 90-ум оғоз карда, паҳн карданд. Яъне, таълимоти мо, мазҳаби Имоми Аъзам, ки урфию одатӣ буд, аммо маърифати динӣ надоштем ва ба ҷойи он ки китобҳои «Чаҳоркитоб»-ро хонем, ки мазҳаби Имоми Аъзам аст, душманон ҳаракат карданд китобҳои мазҳабӣ, сиёсии худро ба забони тоҷикӣ тарҷума кунанд ва ба ҷавонони мо расонанд. Шумо фикр кунед, ки китоб дар куҷо чоп мешавад, дар куҷо тарҷума мешавад ва бепул оварда, тақсим карда мешавад?!
Чаро онҳо Қуръонро ба тоҷикӣ тарҷума карда, тақсим накарданд? Чаро онҳо китоби Имоми Бухориро ба тоҷикӣ тарҷума накарданд? Чаро онҳо «Чаҳоркитоб»-ро чоп карда, тақсим накарданд? Онҳо китобҳои худ - китобҳои ҷараёниву мазҳабиашонро ба забони тоҷикӣ оварданд, ки барои ин маблағ лозим аст. Пас, мақсаде доштанд, ки ҷавонони моро дар асоси таълимоти худ, яъне гуруҳҳое ташкил кунанд ва ҷавонон Исломро аз китобҳои онҳо дида, оғоз кунанд, на аз китоби Имоми Аъзам. Ҷавоне, ки ин китобҳоро ба даст мегирифт, оят, ҳадис ба тоҷикӣ навишта шудааст, вале мақсад салафӣ, ваҳҳобӣ, Ҷамоати Таблиғ, Ҳизби Таҳрир ва тарғиби ҳизби худашон буд. Медонанд, ки мо мазҳаби Имоми Аъзам ҳастем ва агар ин қадар дӯст мешуданд, онҳо китобҳои дар боло зикршударо, китобҳои суннатии мазҳаби моро ба тоҷикӣ тарҷума карда, тақсим мекарданд ва мо мегуфтем, ки дар ҳақиқат дӯст буданд. Аммо аз китобҳои мазҳабии мо дараке набуд.
Шукри Худованд, ки Пешвои миллатамон чопи «Қуръон»-ро ба забони тоҷикӣ ба роҳ монданд. Китобҳои Имом Бухорӣ, Ҷашни солгарди Имоми Аъзам, яъне вақте ки ин чизҳо пайдо шуд, бисёр андешаи дур ва чуқури Ҷаноби Олӣ буд, ки он кас ин масъалаҳоро бар зидди ин чизҳо ҷойгир карданд.

Бояд падарону модарон ҳушёр бошанд

- Пас, имрӯз сабабу омилҳои асосии гароиши ҷавонон ба сафи равияҳои мухталифи террористиву ифротӣ дар чист?
- Яке аз омилҳое, ки дар ибтидо буд, ин адабиёти экстремистӣ, ки бо забони тоҷикӣ тарҷума шуда, байни ҷавонон тақсим карда шуд.
Омили дигаре, ки имрӯз пайдо шудааст, ин Интернет. Яке аз қисмати манфии Интернет дар он аст, ки тамоми маълумоти ифротӣ ё мақсадии ин ҷараёнҳоро пайдо кардан мумкин аст. Ва ҷавонон аз сабаби он ки маърифати динии ҳуқуқии паст доранд, ба доми суханҳои ин шабакаҳои иҷтимоӣ меафтанд. Албатта, вақте ки дар шабакаи иҷтимоӣ ин суханҳоро мешунаванд, дар он тарафи шабака шахсоне нишастаанд, ки бисёр ҳам таҷрибаи калони таблиғӣ доранд. Онҳо шахсони тасодуфӣ не, балки шахсонеанд, ки дар ин соҳаашон бисёр таҷрибаи калон доранд: «роҳу равиш, тарз, услуб, ба дом афтононидан, «мағзи сарҳоро шустан» ва ҷавононро бо як роҳи одие, ки онҳо таҷрибаи бисёр калон доранд, ба дом меафтонанд».
Бинобар ин, имрӯз ҷавононро зарур аст, ки одоби ба шабакаҳои иҷтимоӣ ворид шуданро ҳам донанд ва вақте ки Тоҷикистон эълон мекунад, ки зиёда аз 15-16 ҷараёни ифротӣ дар кишвар аз ҷониби Суди Олӣ ғайриқонунӣ ва террористӣ қабул карда шудааст, ҷавонон бояд дарк кунанд, ки ин ҷараёнҳо ғайриқонунӣ ҳастанд ва ҳар чизе, ки ба онҳо пешкаш ё даъват карда мешавад, онҳо ба як чизи ғайриқонунӣ, ба Ислому мардуму Тоҷикистон зид, муомила мекунанд. Ва ҳатман ҳамаи ин, хоҳ китоб, хоҳ шабакаи иҷтимоӣ, хоҳ мубаллиғон ва хоҳ муаллими онҳо бошад, онҳо Исломро истифода мебаранд. Онҳо ба воситаи ояту ҳадис сухан мекунанд, аммо ба манфиати худ. Онҳо маънии аслии оятро баён намекунанд, балки он миқдор баён мекунанд, ки бар манфиати худи онҳо бошад ва мардуме, ки аз ин чиз бохабар нест, ҳамон қисмати оятро мешунаваду фикр мекунад, ки ин маъно дар «Қуръон» будааст. Аммо давоми оятро онҳо намегӯянду пинҳон мекунанд ва ин масъала мушкилӣ пайдо мекунад, ки як ҷавон ба фикри он ки Ислом ҳасту сухани Паёмбар (с) ҳаст, ба он тараф майл пайдо мекунад ва фикр мекунад, ки сухани онҳо ҳақ аст. Агар боз бардавом гӯш кунад, онҳо чизҳои дигарро пешниҳод мекунанд, ки боз чуқуртар меравад ва гумроҳ мешавад. Бинобар ҳамин, бояд ҳушёр бошанд.
Омили дигар, ин муҳоҷират аст. Дар муҳоҷират мо намедонем, ки ҷавонони мо ҳамроҳи киҳо ҳастанд ва бисёр ҷавононе, ки аз муҳоҷират меоянд, тарзи намозхонии мазҳаби Шофеъӣ доранд. Яъне, мазҳаби Шофеъӣ ин дар Маскав ҳам ҳаст, ки доғистониву чеченҳо ба он пайравӣ мекунанд. Вақте аз онҳо мепурсем, ки чаро ин тавр намоз мегузоред, онҳо мегӯянд, ки «мо дар Маскав намозро аз ҳамкорони доғистоние, ки дар сохтмон кор мекарданд, омӯхтем».
Агар дар ин ҷо, падару модар ё очаю бобоҳо таълим надода бошанд ва ё надида бошанд, фикр карданд, ки тарзи намозхонӣ ҳамин хел аст. Онҳо фарқи байни мазҳаби Ҳанафию Шофеъиро намедонанд ва вақте ки ба онҳо огаҳ мекунем, ки ин тарзи хондани намози шумо ба мазҳаби Шофеъӣ тааллуқ дорад, ин мазҳаб асли суннат-вал-ҷамоат аст, хилофи мазҳаби мо нест, лекин мо мазҳаби худро дорем ва бояд мо пайрави мазҳаби худ бошем, онҳо ислоҳ мешаванд. Аммо онҳое, ки ба ҷараёни «салафӣ» ё ба ҷараёни «ваҳҳобӣ» дохил мешаванду адабиёти онҳоро мехонанд, онҳо ақидаи «салафӣ» пайдо мекунанд. Онҳо тарзи намозхонии хешро аллакай тағйир намедиҳанд. Онҳо фикр мекунанд, ки суханашон ҳақ аст ва барои онҳо омили навбатие, ки ба ғайр аз муҳоҷират дар он ҷо ба ин ҷараёнҳо шомил мешаванд, на ба мазҳаби Шофеъӣ, балки ба ҷараёни «Салафия» ё «Ваҳҳобия», онҳо на танҳо тарзи намозхонӣ, инчунин ақидаи ин ҷавононро низ вайрон мекунанд. Онҳо аллакай аз нуқтаи назари тафсири Қуръон, нисбати маъноҳои муъмину мусалмон кист, мазмуни кофир будану шуданро мегӯянд. Яъне, зина ба зина онҳоро боз ба доми худ дурустар мекашанд ва ин омил имрӯз алайҳи бисёр ҷавонон хатар дорад. Дар ин масъала, бояд падарону модарон ҳушёр бошанд. Онҳо вақте аз Тоҷикистон занг мезананд, огаҳ кунанд, ки «бачам, ба ҳар ҳол мо дар ин ҷо шунида истодаем, ки мазҳаби Имоми Аъзам - мазҳаби мо, Пешвои мазҳаби мо, таълимоти мазҳабии мо. Баногоҳ, дар он ҷо ба касе ҳамроҳ нашав. Дар зери ниқоби дин ва Қуръону ҳадис боз ба ин ҷараёнҳои ифротӣ кашола накунад.
Омили навбатӣ ин маблағ аст, ки дар муҳоҷират ё дар хориҷ ё дар дохил. Куҷо набошад, системаи ин ҷараёнҳои ғайриқонунӣ маблағи зиёд доранд ва бо ҳар роҳ мехоҳанд мақсадҳои худро пиёда кунанд ва бо роҳи маблағгузорӣ - ба тиҷорат, бо пайдо кардани кор, таъмин кардани оила, кӯмакҳо ва оҳиста-оҳиста баъд китобу адабиёт. Яъне, ин ҳам яке аз роҳҳое, ки ҷавонони осебпазир, ки дар муҳоҷират мебошанду кор надоранд, онҳо медонанд, бо кӣ кор кунанд. Ҷавони 18-20-сола агар таҷрибаи ҳаёт надошта бошад ва ин масъалаҳоро дар мактабу хона нагуфта бошанд, барои ифротиҳо ин ҷавонон як «гӯшти лаҳм» ҳастанд. Албатта, ба тарафи худ онҳоро бо тарғибот ва китобу маблағҳо узви ҷараёнҳои худ карданашон мумкин аст.

Душманони ислом чӣ мехоҳанд?

- Барои пешгирӣ намудани ин омилҳо роҳи ҳалро дар чӣ мебинед?
- Дар масъалаи он ки мо дар бораи омилҳо сухан мегӯем, маърифати ҳуқуқии ҷавонони имрӯзаро аз имрӯз дар Тоҷикистон баланд кард. Дар оила вақте ки хавфи шомил шудани ҷавонон ба ҷараёнҳои ифротӣ ҳаст, падару модар ин қисмати тарбиявии оилавии худро бояд ҷоннок кунанд. Ба ҷавонҳо бояд дар синни мактабӣ, донишгоҳ, донишкада аз тарафи падару модар нуқтаи назари мазҳабии мо, бигзор бисёр соддаву одӣ бошад, лекин онҳо бояд фаҳмонанд, ки имрӯз дар дунё душманони Ислом мехоҳанд, ки мардуми моро аз мазҳаб берун кунанд ва шумо фарзандони азиз ҳушёр бошед, ки мазҳаби мо, мазҳаби Имоми Аъзам аст. Намоз мехонед, намехонед, тарзи намозхонии мо ин аст, ақидаи мо ин аст, мо даст ба дуо мебардорем, Қуръон мехонем, ба гузаштагон сураи «Таборак» мехонем, ба қабристон меравем ва дар он ҷо сураву оят мехонем. Яъне, чизҳое, ки маълум ҳаст ва ба ин як дарси иловагӣ зарур нест. Падару модар ин чизҳоро медонанд ва ҳар чизе, ки медонанд, ҳамон чизро таълим диҳанд, як заминаи мазҳабии бисёр содда бошад ҳам, бояд фарзандони онҳо дошта бошанд.
Изофа бар ин, ҳамеша вақте телефонӣ гап мезананд, огаҳ кунанд, ки «фарзандам, ба хотири пул ё чизе баногоҳ ба доми онҳо наафт». Чунки ҷавонон дар он ҷо аз падару модар озодтар ҳастанд. Инчунин, маърифати динии худи фарзандонро дар оила аз ҷониби падару модар баланд кардан зарур аст. Дар мактаб ва ҳам донишгоҳҳо таълим додани одоби дин, ин ҳам бисёр як пешгирии шомилшавии ҷавонон аст ва дар баробари ин, вохӯриҳои зиёде ба хотири бартараф шудани ин омилҳо мусоидат хоҳад кард.

Ақида, дин, мазҳаб чизи фурӯшӣ нест!

- Дар заминаи чанд омиле, ки қайд кардед, оё набудани адолати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ сабабгори гароиши ҷавонон ба ҳар гуна ҷараёнҳои ифротӣ шуда метавонад?
- Фикр мекунам, ки масъалаи ақида, дин, мазҳаб ин чизи фурӯшӣ нест. Вақте як ҷавон дар оила, ҷомеа мазҳаби худро, миллати худро, урфу одатҳои худро ба таври бояду шояд таълим мегирад, масъалаҳои иқтисодӣ-иҷтимоӣ ин ҷавонро аз ин нуқта берун бароварда наметавонад. Шумо бубинед, имрӯз чанд фоизи ҷавонон мегараванд? Вақте ки мо чанд фоизи ҷавонон ба ин чиз гаравидан мегӯем, агар ин омили иқтисодию иҷтимоӣ бошад, ба ҳама як хел таъсир мекунад. Лекин аз байни ин ҷавонон, нафароне пайдо мешаванд, ки ба ҷараёнҳои ифротӣ ҳамроҳ мегарданд. Яъне, ба онҳо фақат як омили иқтисодӣ сабаб мешавад гуфта наметавонем, чунки ин омил ба ҳама таъсир дорад. Агар ин омил таъсир мекард, аксарият бо сабаби ин омил ба ин ҷараёнҳо ҳамроҳ мешуданд. Вале як гуруҳи муайян ҳастанд, ки агар инро таҳлил кунем, онҳо ҷавонони осебпазиранд ва ҳар яки инҳоро агар омӯзем, мо мебинем, ки вақте бархеи онҳо аъзои Ҳизби Таҳрир шудаанд, падару модари онҳо аз ин нуқтаи назаре, ки фарзандашон намоз мехонад, хурсанд шуданд. Вақте ки «Таҳрир» ҷавононро даъват кард, онҳо аз намоз шуруъ карданд. «Салафиҳо» ҳам аз намоз оғоз карданд. «Таҳрир» ба мазҳаб кор надошт, аммо «салафиҳо» ба мазҳаб кор доштанд. Бубинед, вақте ки дар баробари он ки шояд иқтисоди ин оила заиф буд, лекин падару модар аз он нуқтае, ки фарзандашон охири солҳои 80-90-уми асри гузашта намозхон шуд, онҳо хурсанд шуданд. Намозхонӣ яке аз омилҳое, ки ба Ҳизби Таҳрир қадами аввалин буд. Вақте як-ду-се қадам монданд, баъд ба мақсадҳои асосии худ оғоз каранд ва дар ҳамин зимн, имрӯз вақте «салафиҳо» ба намозхонӣ даъват мекунанд, онҳо шакли намозхонии худ, ки тағйир доранду бе мазҳаб ҳастанд, онҳо пойҳои худро васеъ карданд, шакли зоҳирии худро дигар карданд, ришҳои калон монданд, сари луч мегаштанд, изорҳои калта мепӯшиданд. Яъне, инҳо аллакай механизми худашонро кушоду равшан, боҷуръатона ва бидуни пинҳонӣ намоиш медоданд ва ин қисмати ҷавонҳо ба иқтисодиёт сару коре надоштанд, чун аксари онҳо тоҷир буданд, соҳиби дӯкону даромади хуб доштанд.
Бубинед, чӣ қадар омилҳо фарқ мекунад?! Омили иқтисодӣ ба ин «салафиҳо» ин қадар ба мисли «таҳририҳо» таъсир накардааст, чунки инҳо худашон аллакай заминаи иқтисодии хуб доштанд. Лекин ҷузъе аз ин омили иқтисодӣ албатта ҳаст, вале асосӣ не.

Ҳатман ба фарзандонамон таълим диҳем…

- Аз гуфтаи Шумо бармеояд, ки имрӯз волидон бояд маърифати ҳуқуқиву динии фарзандонашонро коркард кунанд. Дар сурати муваффақ шудан, оё мешавад, ки пеши роҳи гароиши ҷавононро гирифт?
- Бале, маърифати ҳуқуқӣ ин асл аст. Оё фарзанди мо медонад, ки Ҳизби наҳзати ислом ҳизби экстремистӣ-террористӣ эълон шудааст? Имрӯз мо бояд ин нуктаро донем, ки вақте ахбор ба забони тоҷикӣ дар бораи ДИИШ, харобӣ ва ҷанг қатлу кушторро нишон медиҳад, мо бояд фарзанду келинҳоямонро дар назди ТВ даъват кунем ва нишон диҳем, ки «бачам, бубин, ин ба ном Давлати Исломӣ, ин кирду кор бо номи Ислом чӣ кор карда истодааст». Яъне, нисбати ин падида, бар замми он ки дар газетаву журналу мактабҳо мегӯянд, таълими хонагӣ муассир аст, чунки падару модараш гуфта истодааст. Худамон тамошо кунем, афсӯс хӯрем, аммо ба фарзандон нагӯем, пагоҳ шояд ин фарзанд ба доми инҳо меафтаду ба ҳамон ҷанг меравад. Афсӯс, ки чӣ қадар рафтанд.
Бинобар ҳамин, маърифати ҳуқуқӣ аз нуқтаи назари он ки ҳамчун шаҳрванди Тоҷикистон он чизҳое, ки манъ аст, аз нуқтаи назари қонун ғайриқонунӣ эълон шудааст, ҳатман ба фарзандонашон таълим диҳанд. Маърифати динӣ ҳам ҳамчунин аст, он чизе, ки имрӯз мо меросӣ медонем. Илова бар ин, китобҳои мазҳабии мо ба забони кириллӣ чоп шудааст. Чаро мо ба фарзандонамон ин таълимотро ба хотири он ки осебпазир нагардад, нодон нашавад, ба амали дигар гаравида наравад ва ба доми онҳо наяфтад, чизи аслии худро намеомӯзонем?!
Аз ин рӯ, бояд мо зиракии худро гум накунем, ки ҳар як коре, ки душман омада, ба фарзандони мо таълим медиҳаду бар хилофи мазҳаб ва урфу одати мо ҳаст, мо онро роҳ диҳем, ҷомеа роҳ диҳад. Бубинед, имрӯз маърифати динии оилавӣ зарур аст. Бигзор он миқдоре, ки имрӯз падарону модарон медонанд ва онҳо зиёд медонанд, фақат мардуми мо намедонанд, ки ин аз мазҳаби мо аст. Сари дастархон нишастан, даст шустан, суннат аст ва ҳама медонад, таълим медиҳем. Нонро бо бисмиллоҳир-раҳмонир-раҳим шикастан, падару модарро эҳтиром карданро таълим медиҳем. Пас ин чизҳое, ки мо медонем, ҳамин чизро таълим диҳем. Ин маърифати динии фарзандонамон дар доираи маърифати динии худамон аст. Яъне, ҳамон маърифати оилавӣ, урфӣ, хонагие, ки аз бобо, аҷдодонамон имрӯз шунида истодаем ва ин чиз дар ҳақиқат як монеаи калон мешавад, нисбати таблиғоти ҷараёнҳои ифротӣ.
Умед мекунам, ки падару модарон дар ин масъала бояд таваҷҷуҳи худашонро ҷиддитар гиранд. Агар онҳо таълим надиҳанд, кӣ таълим медиҳад ва агар ин ҷараёнҳо бо роҳу равише ба фарзандашон таъсир расонда монад, фарзандашон аз даст меравад. Қотил мешавад, падару модаркуш мешавад, одамкуш ва бераҳм мешавад. Ҳамаи ҳамин бо номи Ислом! Кадом Ислом бераҳмиро гуфтааст, падару модарро қатл кун гуфтааст, кадом Ислом сари одамро бур гуфтааст?! Кӣ? Кадом оят? Кадом ҳадис? Бубинед, вақте ки ақида дигар шуду бо роҳи таблиғ, даъват онҳо фикри худашонро дар майнаи сари ҷавонон ҷой мекунанд, ин ҷавонон қатлу куштор карда истодаанд, бераҳм шудаанд. Онҳо дар майнаи сари худ фақат хилофати исломӣ, давлати исломӣ ва тамоми дунёро гӯиё онҳо табдил ба хилофат мекунанд. Ин як чизи афсонавию ношуданӣ аст, лекин ҳамин чизро таблиғ мекунанду ҷавононро аз роҳ бероҳа карда, ба Ватан хоин мекунанд, обрӯи ватанашон, миллаташон, обрӯи авлоду падару модарашонро мерезонанд. Пас, бояд ҳушёр бошем!

Ин мусоҳиба дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

 

Хонданд 528

Суҳбати хабарнигори “SugdNews” Қамари Аҳрор бо рӯзноманигор ва коршиноси масоили ифротгароӣ Неъматуллоҳ Мирсаидов

- Ахиран Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо нашри як матлаб шаҳру ноҳияҳои ба истилоҳ “ифротихез”-и кишварро шарҳ додааст. Дар ин “феҳрист” чанд шаҳру ноҳияи вилояти Хатлон, ноҳияи Ванҷи Бадахшон, шаҳрҳои Хуҷанд, Исфара, Конибодом, Истаравшан, Панҷакент, ноҳияҳои Спитамен, Ҷаббор Расулов, Ашт, Бобоҷон Ғафуров ва Мастчоҳи вилояти Суғд низ шомил ҳастанд. Чаро чунин шаҳрҳо, ки бархе ҳатто саноатӣ ҳастанд, ҳоло осебпазир шуданд?
- Агар мо шумори шаҳрвандони Тоҷикистонро, ки дар муҳорибаҳои бурунмарзӣ иштирок доранд, ба назар гирем, маҳз аз ҳамин ноҳияҳои номбаршуда, яъне он шаҳру ноҳияҳое, ки Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон номбар кардааст, ба ҳисоб мераванд. Аз ин шаҳру ноҳияҳо бештар иштирок карданд. Нафароне, ки дар солҳои 2013-2014 ба Сурияву Ироқ рафтаанд. Яъне ҷалб шудани шаҳрвандони Тоҷикистон дар муҳорибаҳои бурунмарзӣ ҳоло кам шудааст.
Вале бояд гуфт, ки ба ғайр аз иштирок дар муҳорибаҳои бурунмарзӣ, баъзе ноҳияҳо табиатан руҳонипараст ҳастанд. Дар баъзе ноҳияҳо мавқеи дин ниҳоятдараҷа мустаҳкам аст. Мутаассифона, дин аз нуқтаи назари расму оини исломи анъанавӣ нест ва ин аз рӯи таъсири он ҷараёнҳои бегонае, ки дар чунин шаҳру навоҳӣ ҷой дорад. Мо хеле хуб медонем, ки сатҳи диндорӣ ҳамеша дар шаҳрҳои Исфара, Истаравшан, ноҳияи Б. Ғафуров ниҳоятдараҷа мустаҳкам буд ва ходимони бисёри динӣ ҳам доштанд. Аммо дар натиҷаи пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ ҷараёнҳои бегонаи динӣ таъсири худро аз ҷумла ба Тоҷикистон расониданд. Аз ҷумла бисёриҳо дар ин шаҳру ноҳияҳо зери таъсири ғояҳои бегона қарор гирифтанд.
- Хабарҳо аз суқути ДИИШ зиёд ба нашр мерасанд. Бахусус, маълумот аз кушта шудани теъдоди бузурги аъзои ин созмон ҳоло дар дастрасии расонаҳо қарор дорад. Ҳамчунин, мақомоти Русия аз он бонги хатар мезананд, ки ДИИШ аз Сурия ба Афғонистон фирор мекунад. Оё саркӯб шудани ДИИШ дар Сурияву Ироқ ба Тоҷикистон ва ё кишварҳои Осиёи Марказӣ хавф надорад?
- Хуб аст, ки онҳо саркӯб мешаванд. Хуб аст, ки шумораашон кам мешавад. Лекин онҳое, ки ҷон ба саломат бурдаанд, албатта кӯшиши ба дигар минтақа равон шуданро фикр мекунанд. Имрӯз як минтақаи ниҳоятдараҷа вазъаш ноустувор ин Афғонистон аст. Ин кишвар бо мо ҳаммарз мебошад. Агар дар назди марзи Тоҷикистон онҳо ҷамъ шаванд, албатта ин хавф ва хатаре барои Тоҷикистон дорад. Аз ҷониби дигар, мо гумон дорем, ки сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ на ҳамаи иштирокунандаҳои муҳорибаҳои Сурияву Ироқ аз Тоҷикистонро медонанд. Онҳое шояд бошанд, ки номаълум рафтаанд ва ҳатто иштироки онҳо дар онҷо маълум нест. Агар онҳо гурехта ба Русия, ба дигар кишварҳои Осиёи Марказӣ ва ё ба худи Тоҷикистон баргарданд, аз ғояҳои худ бармегашта бошанд? Даст мекашида бошанд? Агар даст накашанду онҳо ифротгар бошанд, албатта хавф ба мо доранд. Дар дохили кишвар ҳам як рӯз ҷиноятҳо содир карданашон аз эҳтимол дур нест. Барои ҳамин ҳам онҳоро ҳеҷ вақт сарфи назар кардан лозим нест.
- Мегӯянд, “шиддат”-и ифротгароӣ дар Тоҷикистон бамаротиб поён омадааст. Оё чунин аст?
- Воқеаҳое, ки аз хусусаш сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ хабар медиҳанд, бештар дар қаъри ҷамъият рух медиҳанд. Ғайр аз тартиби дигаршавии намозхониву ришмониву ҳиҷобпӯшӣ дигар чиз пеши назари мо наметобад ва дигар амалҳо одатан пинҳонӣ ҳастанд. Ҳар як муборизае, ки ғайриқонунӣ аст, одатан пинҳонӣ мегузарад. Шояд сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ, сохторҳои қудратӣ далелҳои комил дошта бошанд. Вақте, ки онҳо мегӯянд вазъи ҷомеа дигар шудааст, яъне сатҳи ифротгароӣ паст шудааст ва коҳиш меёбад, шояд бовар кард. Аз рӯи маълумотҳое, ки барои мову шумо ҳам дар бисёр конфронсҳои матбуотӣ пешниҳод шудаанд, аз ҳамон нуқтаи назар баҳо гузорем, ҳамин тавр ҳам ҳаст. Чунки дар бисёр шаҳру навоҳӣ парвандаҳои ҷиноятӣ нисбати ифротгароӣ кам шудааст. Дар судҳо, дар сатҳи прокуратура. Амали пулис, ки албатта боздошт кардани гумонбаронро ҳамеша мадди назар нигоҳ медорад ва ҳамеша дар иртибот аст, дар ҳақиқат коҳиш ёфтааст. Аммо вақтҳои охир маро як чиз ба таассуф меорад, ин аст, ки дар сатҳи баланд дар ҷумҳурӣ муносибатро ба ифротгароӣ тағйир намедиҳанд. Ҳол он ки, дар ин ҷода бояд муносибат дигар шавад. Дар баробари амали ҷазодиҳӣ, кӯшиш кардан даркор аст, ки корҳои фаҳмондадиҳӣ бештар шаванд. Вале дар зинаҳои поёнӣ ин амали ҷазодиҳӣ ба ҳар ҳол имрӯз ба мушоҳида мерасад, ки ин ба фикрам чандон дуруст нест.
- Ҳоло мавориди зиёди ҳодисаҳои боздошт ва ба маҳкама кашидани пайравони “салафия” ба назар мерасад. Раиси Суди вилояти Суғд ҳам дар нишасти матбуотӣ гуфт, парвандаҳое, ки тибқи моддаи 307, иловаи 3, 4 (Ташкили фаъолияти ташкилоти экстремистӣ (ифротгароӣ)) ва (Ташкили таълим ё гурӯҳи таълимии хусусмяти динии экстремистидошта)-и Кодекси ҷиноятии Тоҷикистон бандубаст шуда, вориди судҳо шудаанд, зиёд шудаанд. Чаро пайравони “салафия” бо он, ки Суди Олии Тоҷикистон фаъолияти ин ҷараёнро манъ кардааст, фаъоланд?
- “Салафия” яке аз равияҳои мамнуест, ки имрӯз бештар дар хусусаш сухан меравад. Ман ҳангоми як вохӯрӣ бо кормандони сохторҳои ҳифзи ҳуқуқи Тоҷикистон як ақидае шунидам. Мегӯяд, ки ман худам намозхон ҳастам ва ба масҷид бисёр меравам. Лекин ҳоло ҳам дар масҷид номозхонони пайравони “салафия” намоишкорона аз тарзи намозхонии худашон даст накашидаанд. Онҳо озодона ва кушоду равшан бо ҳаракатҳои худ намоз мехонанд ва инро ҳам пинҳон карданӣ нестанд. Агар мо имрӯз салафиёнро ба ҳамон ҳаракатҳои номозхониашон баҳо диҳем, ба фикрам нисф зиёди намозхонҳоро ҳабс кардан даркор. Пас роҳи баргардонидан аз ҳамон ғояҳо лозим меояд, ки он чи тавр аст? Албатта ин корҳои фаҳмондадиҳӣ мебошад. Ба онҳо бояд фаҳмонида дод, ки салафия ин як ҷунбише аст, ки дар Тоҷикистон манъ шудааст. Шумо ғайриқонунӣ амал карда истодаед. Накунед ин корро. Яъне аз ҳамон роҳашон ба роҳи фаҳмондадиҳӣ баргардонидан лозим аст. Дуввум ин ки, ифротгароён бояд ҷазои худашонро гиранд. Онҳое, ки дар ҳақиқат дидаву дониста қонунро вайрон мекунанд, бояд ба ҷазо кашида шаванд. Вале як камбудии сохторҳои ҳифзи ҳуқуқи мо ҳамин аст, ки саривақт мардумро огоҳ намекунанд. Ба мардум эълон намедоранд. Намефаҳмонанд, ки паҳлуи вай ифротгаре ҳаст, ҳамсояи вай ифротгар аст. Мардум барои он, ки ҳушёриро аз даст надиҳанд, бояд ҳамеша огоҳ бошанд. Яъне мақомот ва сохторҳои ҳифзи ҳуқуқи Тоҷикистон ба худашон матбуотро ҳамчун ёрдамчӣ то ҳол интихоб накардаанд. Аз конфронси матбуот то конфронси матбуот бояд интизор шуд, ки мо бояд аз он маводи нав пайдо кунем. Ба саволҳои мо махсусан дар мавзуи ифротгароӣ ҷавоб доданашон ниҳоятдараҷа душвор аст. Ман имрӯз танҳо аз Прокуратураи вилояти Суғд изҳори қаноатмандӣ мекунам. Онҳо дар ин самт бештар ҳамкорӣ мекунанд. Дигар сохторҳо қариб ки аз конфронс то конфронс ҳамкорӣ надоранд. Барои ҳамин ман мегӯям, ки қувваи ВАО бояд дар ин кор истифода шавад.
- Ҳарчанд мақомот боздошт ва ба маҳкама кашидани пайравони гуруҳҳои мамнуъ, аз ҷумла “салафия”-ро ҷилавгирии хавфи эҳтимолӣ медонанд, баъзе коршиносон таъкид меварзанд, ки ба маҳкама кашидани онҳое, ки бехабар ва ё ноогоҳона ба гуруҳҳҳои мамнуъ шомил шудаанд, чандон дурусту самараовар нест. Дар ин бора Шумо чӣ назар доред?
- Вақте дар ин хусус андеша ронданӣ мешавед, ҳамеша саволе ба миён меояд, ки то чӣ андоза онҳое, ки ҷонибдори ин ё он ҷараён ҳастанд, ба ҷомеа хавф доранд. Дар таълимоташон гуфта мешавад, ки гӯё онҳо ба ягон муборизаи сиёсӣ ҳамроҳ нестанд ва ҳамроҳ ҳам шуданӣ нестанд. Онҳо аз ҷангу зулм ҳазар мекунанд. Вале “салафия” ин як ҷунбише ҳаст, ки дар давлатҳое ба мисли Арабистони Саудӣ, Урдун ва Қатар, ки сохти давлатдорӣ ҳам баъзан аз ҳамин равия асос меёбад. Ин ҷо суоле ба миён меояд, ки онҳо оё ҷонибдори дар Тоҷикистон барпо кардани сохтори бегона нестанд? Агар мо чуқуртар андеша кунем, имрӯз онҳо мегӯянд, ки беозор ҳастанд, агар пагоҳ як вазъи сиёсӣ тағйир ёбад, чи тавр мешуда бошад? Чизи дигар амалҳои ҷазодиҳӣ аст. Ҷазодиҳӣ тавре таъин карда шавад, ки мардуми гумроҳшуда бояд ислоҳ шаванд. Агар ҳарчи қадар мо нисбати онҳо ҳукмҳои ғайриодилона андешем, ҳамон қадар ба фикрам шумораи шахсоне, ки аз кирдору рафтори кормандони ҳифзи ҳуқуқ норозӣ мешаванд, зиёд мегардад. Яъне вусъат ёфтани ифротгароӣ аз эҳтимол дур нест. Барои ҳамин ҳукм ҳамеша бояд одилона бошад.
- Дар намозҳои ҷумъа имомхатибон ҳамеша аз насби дурбинҳои назоратӣ дар масҷидҳо таъкид меварзанд, то намозгузорон ҳаракатҳои худро дар вақти адои намоз тибқи мазҳаби Имоми Аъзам Абуҳанифа ба ҷо оранд. Аммо боз ҳам хабари боздошти намозгузорон ба гумони “салафигароӣ” ҳаст. Чаро эълону ҳушдорҳои имомхатибон дар масҷидҳо ба қавле кор намедиҳанду камасаранд?
- Албатта, ин проблема аст. Проблемаи хеле муҳим. Корҳои фаҳмондадиҳӣ бо иштироки шахсоне бояд баргузор шавад, ки онҳо ба қавле як сару гардан аз ҳамон ифротгаре, ки ба доми худаш кашиданӣ аст, баланд бошанд. Ҳам аз нуқтаи назари дониши дунявӣ ва ҳам динӣ. Онҳо бояд тавонанд, ки аз нуқтаи назари талаботи дин ҳамон мардумро эътимод бахшанд. Эътимод бахшанд, ки онҳо ҳақ ҳастанд ва ҳақ мегӯянд. Яъне суханҳои нафаре, ки аз ҳамон роҳ баргардонидан мехоҳад, бояд эътимодбахш бошад. Шахсоне бояд ба арсаи дин ба минбар бароянд, ки аз таҳти дил бо мардум гуфтугӯ кунанд. Ба саволҳои онҳо ҷавоб дода тавонанд. Танҳо дар ҳамин сурат мо метавонем мардумро аз роҳҳои бад ва мамнуъ бозгардонем.
Ба қарибӣ ман бо як ҳуҷҷате шинос шудам, ки он бо имзои Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи раиси ҷумҳур содир шудааст. Тибқи он фармон бояд шахсони аввали мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва қудратӣ дар маҳалҳо бевосита бо мардум вохӯранд ва мулоқот доир кунанд. Тамоми маълумоте, ки дар даст доранд, ошкорона ба мардум пешниҳод кунанд. Ин кор дар ҷумҳурӣ оғоз ёфтааст. Вале нафаре саводи хуб дорад, он вохӯриро чи тавре, ки талаб мешавад, мегузаронад. Аммо иддае дигар мисли расмиятчигӣ боз ҳамон мардумро ҷамъ мекунанд ва вохӯриро барои аз сарашон соқит кардан доир мекунанд. Яъне тарзи кор чандон тағйир наёфтааст ва на дар ҳама ҷой усули корро тағйир дода метавонанд.
- Шумо масъалаҳои терроризмро пайгирӣ мекунед ва дар ин мавзуъ мақолаву гузоришҳои таҳлилӣ ба нашр мерасонед. Матлабҳои Шумо дар зимн қиссаҳое доранд, ки касро таҳти таъсир мегузорад. Қаҳрамонони онҳо бештар падару модаронеанд, ки дар ҳасрати дидори фарзанди бехабар ба сафи ДИИШ пайваста ва ё ҳам онҳоеанд, ки азобу уқубатҳои зиёдро дар Сурияву Ироқ аз сар гузаронидаанд. Як - ду қиссаеро метавонед ҳоло мисол оваред, ки шунидани он ҳарчанд риққатбор аст, вале бисёриҳоро ҳушёр кунад?
- Соли 2014 буд. Бори аввал мо дар матбуот аз як деҳаи Тоҷикистон ба Сурия рафтани гуруҳи сокинони ҳамон деҳаро мунташир кардем. Ин деҳаи Чорқишлоқи ноҳияи Исфара аст. Аз ин ҷо беш аз 17 нафар якбора ба Сурия рафта буданд. Ман бо модаре вохӯрда будам, ки бо чашмони гиряолуд моро истиқбол кард ва вақте ҳамсуҳбат шудем, ҳамеша ба мо муроҷиат мекард, ки фарзандамро баргардонед. Фарзандам барои чӣ онҷо рафтааст?
Яъне падару модарон аксар вақт огоҳ нестанд, ки фарзандашон дар куҷо кор мекунад, зери таъсири кӣ аст. Бо кӣ менишинад, бо кӣ мехезад. Оё соҳиби кор аст ё не.
Ҳамон Масрури ҷавон, ки аз деҳаи Чорқишлоқ, фарзанди ҳамон модаре, ки моро бо чашмони гиряолуд ва ашкони шашқатор пешвоз гирифт, ман намедонам, ки ҳоло зинда бошад, ё на. Вақте ки дар Сурия чунин ҷанги шадид меравад, ман гумон дорам, ки эҳтимолияти зинда мондани бисёриҳо нест ва кам аст.
Ба қарибӣ шоҳиди боз як воқеаи дигар шудам. Яъне дар Прокуратураи вилояти Суғд ба ман тақдири як зани тоҷикро нақл карданд. Гуфтанд, ки зани тоҷик бо номи Шаҳло ду кӯдаки худашро гирифта, шавҳарашро огоҳ накарда, аз шаҳри Екатеринбурги Русия сӯи Туркия рафтааст. Сарҳади Туркияву Сурияро убур карда, ба назди бародараш рафтанӣ шудааст. Сабаб, бародараш даъват кардааст, ки биёяд. Хешу ақрабояш мегӯянд, ки бародараш одами солим буд. Дар Екатеринбург таҳсил кардааст. Донишкадаро хатм намудааст. Баъд ба аспирантура ҳам дохил шудааст. Олим шуданаш мумкин буд, мегӯянд. Вале аз чи сабаб бошад, ман дар Сурия бизнес пайдо кардам гуфта, ба Сурия рафтаасту дар он ҷо гӯё як нуқтаи таъмири мошинҳоро боз кардааст, вале бо чи сабаб бошад, ки хоҳарашро бо ду фарзандаш даъват кардааст, ин чиз то ҳол ноаён аст. Агар вай ифротгар намешуд, магар оилаи хоҳарашро вайрон карда, ӯро ба он ҷо даъват мекард? Тақдири Шаҳло ниҳоятдараҷа талх будааст. Вай то бародараш рафта нарасидааст. Дар Сурия сарсону саргардон шудааст. Зери ҷангу бӯи хун мондааст. Дар маҳалҳое, ки ҷанги шадид рафта истодааст, шояд дар ин ҷойҳо гуруснаву таншна монда бошад. Лекин роҳеро пайдо кардааст, ки баргардад. Ҳини бозгашт аз Сурия вайро дар шаҳри Бокуи Озорбойҷон боздошт карда, ба Тоҷикистон ва зодгоҳаш шаҳри Истаравшан интиқол додаанд. Имрӯз ин зан дар додгоҳ барои кирдорҳояш ҷавоб мегӯяд. Агар ӯро гунаҳгор донанд, тибқи қонун на кам аз 12 сол эҳтимол ҳукм гирад. Ин тақдир тақдири шикаста аст. Яъне оила вайрон, ду фарзанд як муддат бепарастор монд. Ин гуна тақдирҳои шикаста хеле бисёранд.
- Ин роҳе, ки иддае аз сокинони кишвари моро ба бадбахтиҳо бурд, муҳоҷирати корӣ аст. Бо поён ёфтани ҷанг дар Сурияву Ироқ муҳоҷирон метавонанд эмин бошанд ва ё онҳо ҳамеша осебпазир хоҳанд монд?
- Шумори пайравони ДИИШ ва ё ифротгароёни дигар дар Русия хеле зиёд аст. Онҳо ҳоло кори худашонро идома медиҳанд. Агар боз як маҳалли даргирӣ пайдо шавад, ба онҷо бурданашон аз эҳтимол дур нест.
Шахсе, ки беҳуқуқ аст, шахсе, ки бекор аст, хеле осебпазир аст. Мо бояд пеш аз ҳама имкон пайдо кунем, ки дар кишвари худамон ҷойҳои корӣ омода созем. Маоши арзанда пешниҳод карда тавонем. Ду сол пеш дар вилояти Суғд ислоҳоти соҳаи кишварзӣ аз нав сурат гирифт. Бисёриҳо соҳиби замин шуданд. Вале дар навоҳии дурдаст ҳамин ислоҳот то охир бурда расонида нашуд. Иддае аз мансабдорон, сарватмандон ва корчаллонҳову ба ном соҳибкорон, онҳое, ки замину молу мулки кишварро як замоне ба дасти худ гирифтаанд, намехоҳанд онро тақсим кунанд. Онҳо медонанд, ки замин одамро хӯронидаву мепӯшонад, барои ҳамин тақсим карданӣ нестанд. Агар ислоҳотро гузаронида бошанд ҳам, бо расмиятчигӣ гузаронидаанд ва бисёриҳо соҳиби замин нестанд. Ман дар чанде аз ноҳияҳо будам, ки соҳиби замин амлокдорон ҳастанд. Деҳқони оддӣ ҳамчун батрак дар замини онҳо кор мекунад. Деҳқон иҷоракор аст. Агар худи мардум соҳиби замин шаванд, 1 га замин як оиларо хӯрониданаш мумкин аст. Деҳқон сатҳи зиндагиашро баланд бардошта метавонад. Имрӯз умед аст, ки Роғун ба кор дарояд. Якчанд корхонаҳо бояд ба кор дароянд. Ва агар онҳо ба кор дароянд, ҷойҳои иловагии корӣ пайдо мешавад.
Ман мехостам, ки имрӯз имтиёзҳои андозӣ дар Тоҷикистон ҷорӣ шаванд, ки сармоягузорон озодона ба Тоҷикистон биёянду ҷойҳои корӣ ташкил кунанд. Чи фоида аст аз оне, ки шумораи корхонаҳои мо намеафзояду бештари корхонаҳоямон муфлис асту он корхонаҳо имконияти андоз ба давлат супориданро надоранд. Бигзор шумораашон бештар бошад, андозро камтар супоранд, лекин аз ҳисоби бештар будани шумори корхона ва рушд кардани истеҳсолот хазинаи давлат бояд пур шавад.
Агар Тоҷикистон ислоҳоти ҳақиқии иқтисодӣ гузаронад, ҷойҳои муносиби корӣ ҳам пайдо мешаванд. Ва ин як роҳи гирифтани пеши роҳи муҳоҷират буда метавонад. Мо бояд мардуми худро ба ватани худамон баргардонем. Ман фикр мекунам, ки ин роҳи дуруст ҳам ҳаст.

Ин мусоҳиба дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 283

Барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” - яке аз барномаҳои муаллифӣ-таҳлилии телевизиони Тоҷикистон дар тӯли 6 соли пахш аз (7-уми феврали соли 2012) бисёр ҳаводорон ва мухлисони дохиливу хориҷиро пайдо кардааст. Мо бахшида ба 6-солагии таъсиси барнома суҳбате доштем бо муаллифи барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон”, журналисти муваффақ Фатҳиддин Замон, ки фишурдаи он пешкаши шумост.
- Сараввал мехостем огаҳ шавем, ки барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” пешниҳод ва идеяи кӣ буд, то ин барнома дар Телевизиони Тоҷикистон таҳия ва пахш шавад?
- Пеш аз ташкили барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” мо соли 2010 барномаи “Паргор”-ро таъсис дода будем, ки фарогири масоили муҳими ҷаҳонӣ буд. Баномаи “Паргор” то соли 2012 таҳия ва пахш мешуд ва дар миён банда тасмим гирифтам барномаро ба “Тоҷикистон ва ҷаҳон” табдили ном кунам ва пахши онро аз санаи 7-уми феврали соли 2012 ба роҳ монем. Идеяи пешниҳоди барнома бошад, аз тарафари худи ман аст. Асоси пешниҳоди барнома ин илҳом аз талошҳо ва ташаббусҳои созандаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Рамҳмон дар роҳи ояндасозии Ватан, даъвати насли ҷавон барои ободӣ ва якпорчагии давлат буд.
- Барои чӣ маҳз номи барнома “Тоҷикистон ва ҷаҳон” шуд? Оё зарурате пеш омад барои таъсиси чунин як баномаи мураккаби таҳлилӣ дар Телевизиони Тоҷикистон?
- Дар фазои иттилоотии ВАО-и ҷаҳонӣ имрӯз телевизионҳо нақши калидӣ доранд ва таҳияи чунин барномаҳо тақозои вақту замон аст. Зеро ҳоло дар телевизионҳои давлатҳои хориҷӣ чунин барнома вуҷуд дорад, аз ҷумла дар телевизионҳои ИМА - “Амрико ва ҷаҳон”, дар Қазоқистон - “Қазоқистон ва ҷаҳон”, дар Куриё - “Куриё ва ҷаҳон”, дар Ҷопон - “Ҷопон ва ҷаҳон”. Дар кишварҳои ҷаҳон таҳти чунин ном барномаҳо пешниҳод мешаванд. Аммо зарурати таъсиси чунин як барнома бо чунин ном, бо чунин идея ва бо чунин андеша дар фазои расонаҳои ҷумҳурӣ, хусусан телевизионҳо вуҷуд дошт. Зеро дар фазои расонаҳои Тоҷикистон ҷойи чунин як барнома холӣ буд ва мо тасмим гирифтем барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон”-ро таъсис диҳем.
- Яъне “Тоҷикистон ва ҷаҳон” ин таҳаввулоти навест дар радифи барномаҳои Телевизиони Тоҷикистон. Пас мақсад ва мавзуоти муттамарказии барномаро чиҳо ташкил медиҳанд?
- Барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” вазъи феълии сайёраи Заминро дар қиёс ба сиёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳия ва пешкаш мекунад. Дар баробари дигар давлатҳои абарқудрати ҷаҳон Тоҷикистон низ ҳамчун як узви ҷомеаи байналмилал дар ҳаллу баррасии мушкилоти ҷойдошта ҷойгоҳи худро нишон медиҳад. Дар ин радиф Тоҷикистонро ҳамчун як давлати соҳибистиқлол аз нигоҳи манфиату нуфузи кишвари худ дар ҷойгоҳи ҷаҳонӣ ҳифз мекунем ва мақсади асосии барномаи мо низ ҳамин аст. Мавзуҳои дар рафти барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” баррасишаванда гуногунанд. Мавзуҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ, маданӣ, ахлоқӣ, илмӣ, терроризму ифротгароӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир, буҳрони муҳоҷират, паноҳҷӯёни бесарпаноҳ, парвандаи ҳастаии Куриёи Шимолӣ, тағйирёбии иқлими сайёра, таъмини аҳолии сайёра бо оби ошомиданӣ, ҳуқуқ ва озодиҳои инсон, ҳуқуқи зан ва кӯдак, баробарҳуқуқии зан ва мард, ваъият дар Ховари Миёна ва хоки Афғонистон, муҳимтарин дастовардҳои улуми кайҳоншиносӣ ва илму технологияи навинро барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” дар бар мегирад. Умуман, дар таҳияи барнома мо ҳеҷ гоҳ побанди як мавзуъ намешавем, яъне дар пахш барнома бо шаклу услуби дигар ба тамошобинон пешкаш мешавад.
- Баҳои журналистони хориҷӣ ба барномаи «Тоҷикистон ва ҷаҳон» ва қабули барнома аз тарафи тамошобинони бурунмарзӣ чӣ гуна аст?
- Дар шабакаҳои иҷтимоӣ, дар сомонаи «Ютуб», дар сомонаи Кумитаи телевизион ва радио бештар журналистони хориҷӣ оид ба барнома фикру ақидаҳои худро менависанд. Аз ҷумла, журналистони телевизиони БИ-БИ-СИ, телевизионҳои Афғонистон - «Тулуъ» ва «Паёми афғон», хусусан телевизионҳои афғон дар шаҳри Торонтои Канада гароиши зиёд доранд барои ҳамкорӣ ва дунболгирии мавзуоти доғи рӯзи хоки Афғонистон. Вақте мо пайгири ҳодисаи кушта шудани афғондухтар Фархунда шудем ва онро дар барномаи худ пахш кардем, як ҳодисае рух дод. Рӯзе дар идора будам ва занг шуд, ки дар берун касе шуморо интизор аст. Ба берун баромадам, ки як ҷавоне тайи ду соат мунтазири ман аст. Пас аз аҳволпурсӣ огаҳӣ пайдо кардам, ки ин ҷавон бародари Фархундаи кушташудаи афғон аст. Гиря мекард, ки хоҳарамро бегуноҳ куштанд ва аз ман хоҳиш кард, ки сабте аз барномаи ба Фархунда бахшидаро ба ӯ диҳам, то ба ватан бурда, дар телевизион намоиш диҳад. Пас мо як нусхае аз барномаро ба бародари Фархунда тақдим кардем ва эшон ин барномаро бурда дар телевизиони «Тулуъ - нюс» пахш карданд.
Вақте барномаро дар кишварҳои хориҷа сабт ва пешкаш мекунем, ҳама тарафдори мо мешаванд, ки бояд чунин як барнома, ки тарғибгари сиёсати Ҳукумати кишвар аст, вуҷуд дошта бошад. Ҳатто мо барои муаррифии Тоҷикистон барномаро вақте дар кадом маклакате сабт кунем, бо ҳамон забони кишвар тарҷума ва пешкаш мекунем. Барномаҳои ба мавзуҳои ташаббусҳои бунёдкоронаи Пешвои миллат дар самти обу экология, ҳамкориҳои СММ ва мубриза бо терроризму ифротгароӣ бахшидашударо мо ба забонҳои англисӣ, арабӣ ва русӣ тарҷума мекунем, ки ҷумла ҳамаи инҳо аз тарафи тамошобинони хориҷӣ хуш пазируфта мешаванд.
- Ишора шуд, ки вақте дар хориҷа барномаро сабт мекунед, онро бо забони ҳамон давлат тарҷума мекунед. То имрӯз барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” дар кадом мамолики ҷаҳон сабт ва таҳия шудааст?
- Дар ҳар мамлакате, ки ман ташриф меорам, кӯшиш мекунам як-ду барнома сабт кунам. Мо дар шаҳрҳои Абу - Забии АМА, Токиои Ҷумҳурии Ҷопон, Тошкенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва давлатҳои Россия, Арабистони Саудӣ ва Қувайт баномаро сабт карда, ҳатто нусхаҳои онро ба ҳамин кишварҳо фиристодаем. Ман дар сафаре, ки ба Ҷопон доштам, бо журналистони телевизионҳои The Japan News ва Osaka TV суҳбат доштам ва чанде аз бахшҳои баномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон”-ро дар онҷо пахш кардему барнома аз тарафи онҳо хуш пазируфта шуд. Ҳатто журналистони Ҷопон изҳори боварӣ намуданд, ки «мо омода ҳастем бо журналистони Осиёи Марказӣ, хусусан Тоҷикистон ҳамкорӣ кунем».
- Пас, дар оянда чӣ нақшаҳо ва дигаргуние дар барнома ба нақша гирифта шудааст, хусусан дар соли 2018?
- Дар фурсатҳои наздик барои тарғиби сиёсати кишвар ҳамаи нусхаҳои барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон”-ро, ки теъдодашон зиёда аз 470 бахшро ташкил медиҳад, пайдарҳам дар саҳифаи сомонаи «Ютуб» мегузорем, то ба хориҷиён дастрас бошад. Дар соли 2018 бошад, дар дохили барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” бахшида ба “Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ” бахшеро таҳия кардем, ки ба тарғибу ташвиқи ҳунарҳои мардумӣ, ёдгориҳои таърихӣ, мавзеъҳои сайёҳӣ, мушкилоти соҳа ва даъвати кишварҳои хориҷӣ ба Тоҷикистон нигаронида шудааст. Мо бояд ҳамеша ҳамқадами ваҳдат ва иттиҳод бошем, зеро иттиҳоди мо - ин қудрати мост.
- Ногуфтаҳои Фатҳиддин Замон бо “Тоҷикистон ва ҷаҳон” чист?
- Дунё! Дунёи пур аз таззод аст. Зеро ҳар лаҳза вазъияти ҷаҳон дар ҳоли тағйир аст. Ҳар сония, ҳар дақиқа ва ҳар соат ҷаҳонро таҳаввулоти нав фаро мегирад ва барои дастрас кардани ҳамаи ин навгонӣ ва пешкаш кардани он ба бинанда фурсат танг асту даст намедиҳад. Вале ҳоло навгониву воқеоту гузоришҳои барномаи “Тоҷикистон ва ҷаҳон” дар пешанд, зеро мо пайгири ҳар ҳодисаи рӯзмарраи ҷаҳонем. Ҷаҳон дар ҷойи худ ҳамеша дар ҳоли инкишофу навгонӣ пеш рафта истодааст ва ҳар нафас нав мешавад. Чунончи, Мавлоно гуфтааст:
Ҳар нафас нав мешавад дунёи мо,
Бехабар аз навшудан андар бақо.

Суҳбати Нуралӣ КАРИМ

Хонданд 535

Суҳбати ихтисосӣ бо Нур Ҳабиб Свотӣ, президенти Своти Қавм Танзими Покистон

Муборизаи тоҷикони бумии Покистон барои бозгардонидани ҳуввияти гумшудаи худ таҳаввулоти ҷолиберо аз сар мегузаронад. Cоли гузашта маҷаллаи инглисизабони The Friday times (Покистон), №4, 3 августи соли 2017) матлаби Ориф Ҳасан Охундзода, муҳаққиқи тоҷики покистониро таҳти унвони «Тоҷикони гумшудаи Покистон» ба нашр расонд (тарҷумаи онро ҳамон моҳ нашрияи «Самак» низ нашр кард). Бино ба он, замони ҳамлаи Бобури темурӣ ба Ҳинд Мамлакати Габр ё Салтанати Свот, ки ҳокимонаш тоҷик буданд, сарнагун шуд. Ба хотири расидан ба тахти Ҳинд Бобур аз пуштунҳои юсуфзойӣ мадад хост. Ахириҳо дар навбати худ аз ӯ тахти Свотро талаб карданд. Бобур розӣ шуд. Ҳамин тавр, салтанати 330 - солаи тоҷикони Свот (1190 – 1519) барҳам хӯрд ва таърихаш низ ба кунҷи фаромӯшӣ афтод. Тоҷикони Свот тобеияти ҳокимони паштунро пазируфтанд. «Деҳгонон» - аристократҳои тоҷик ба як кишоварзи иҷоракор – деҳқон ва тоҷик ба паштун табдил ёфт.
То Ориф Ҳасан Охундзода на як бору ду бор бузургони тоҷики свотӣ мавзӯи эҳёи ҳуввиятро ба миён гузоштанд, аммо дастгирӣ наёфтанд ва корашон ҳам пеш нарафт. Аммо имрӯзҳо тоҷикони Свот ба муваффақиятҳо даст меёбанд. Ин суҳбат бо Нур Ҳабиб Свотӣ, президенти Своти Қавм Танзими Покистон, созмони расман сабтиномшудаи тоҷикони Свот аст.

- Инак, Своти Қавм Танзим Покистон… Ин чӣ созмон аст?

- Своти Қавм Танзим Покистон созмони ҳифзи иҷтимоиест, ки тоҷикони Свотро дар атрофи андешаи баргардонидани ҳуввияти миллиашон муттаҳид мекунад. «Своти қавм» қабила нест, балки номи хоси тоҷикони водии Свот аст, ба монанди тоҷикони Афғонистону Эрону Ӯзбекистону Тоҷикистон. Тоҷикон дар қиёс бо халқҳои дигари минтақа қабила надоранд. Ҳар тоҷик, дар кадом гӯшаи дунё, ки ба сар набарад, аз чашмаи як таърих, фарҳанг, адабиёт ва забон об мехӯрад.

- Андешаи ташкили ҳамчунин созмон кай ва аз сӯи кӣ ба миён омад ва зарурати онро барои Покистон дар чӣ мебинед?

- Гомҳои аввалия дар амри эҳёи ҳуввияти миллии «свотӣ» чанд даҳа пеш аз сӯи чанд бузурги ноҳияи Дири музофоти Хайбар – Пахтунхваи Покистон бардошта шуда буд. Соли 1986 Ҳоҷӣ Заррин Свотӣ ва Ширин Хон Свотӣ, ду бузурги тоҷикони Свот, созмонеро таҳти унвони "Танзим барои таҳаффузи ҳуқуқи инсони свотӣ” ё Созмони ҳуқуқи башари свотиёнро роҳандозӣ карданд. Мутаассифона, фаъолиятҳои эшон самар надод ва кор ҳам то соли гузашта, ки матлаби Ориф Ҳасан Охундзода – “Тоҷикони гумшудаи Покистон” нашр шуд, пеш нарафт. Маҳз матлаби ӯ таваҷҷуҳи бесобиқаи мардуми моро зинда кард. Фикр мекунам, фурсат ҳам расид!

- Оё созмон расман сабти ном шудааст?

- Бале, ҳатман. Своти Қавм Танзим дар вазорати таъминоти иҷтимоии Покистон ва бар пояи Қонуни ҷамъият ва созмонҳо (1860) 25 октябри соли 2017 сабти ном шуд.

- Созмон Оинномаву Барнома дорад?

- Бале, ҳастанд ва мо аз рӯи онҳо корро пеш мебарем. Мо аллакай рӯи аҳдофи гузошташуда дар амри беҳбуди зиндагии мардуми худ кор мекунем. Тайи се моҳи охир чандин дафтар дар Покистон ва хориҷ аз он боз кардем. Дафтарҳои мо ҳамин ҳоло дар навоҳии Дир, Мансеҳра, дар умум водии Свот ва шаҳри Мардони музофоти Хайбар Пахтунхва кор мекунанд. Ду рӯзи пеш дафтарамон дар шаҳри Ровалпиндии музофоти Панҷоб низ ифтитоҳ шуд. Дирӯз дафтари марказиамон дар Исломобод ба кор шуруъ кард. Ҳанӯз дар оғози кор намояндагиҳоямон дар шаҳрҳои Риёзи Арабистони Саудӣ, Бостони ИМА ва Лондони Бритониё боз шуда буданд.

- Дафтарҳо дар кишварҳои хориҷӣ ба кадом хотиранд?

- Ба хотири эҷоди афкори умум ва ҷалби таваҷҷуҳи ҷомиаи байнулмилалӣ.

- Оё мешавад Своти Қавм Танзимро созмони сиёсӣ ё Ҳизби тоҷикони Покистон унвон кард?

- На. Дар ҳоли ҳозир, мо созмонро дар амри «хадамоти мардумони тоҷикони Покистон» кор мебарем. Ҳадафу вазифаҳои он ҳизбӣ нестанд, балки махсуси як созмони миллиянд, ки ҳуввият ва эҳёи ҷамоати тоҷикони Покистонро таблиғ мекунад. Пешниҳоди ташкили ҳизб низ буд, аммо дар марҳалаи кунунӣ мо ба ин омода нестем. Фақат ва фақат барномаҳои ҳуввияти миллии худро пеш мебарем. Нияти дар интихобот ширкат карданро ҳам надорем. Аммо ба рушди умумии сиёсӣ, қавмӣ ва фарҳангии тоҷикони Своти Покистон талош мекунем. Баъдтар метавон онро аз ҳисоби ҷамоати тоҷикони Деҳвори Балуҷистон низ тавсиа бахшид.

- Шумо бо тоҷикони Деҳвор тамос гирифтаед?

- Бале, албатта. Мо бо онҳо дар ҳама сатҳ музокираи ғайрирасмӣ дорем. Онҳо яке аз қишрҳои соҳибнуфузи ҷамъияти Балуҷистонанд. Тоҷирони сарватманданд, аммо тоҷикони на он қадар аҳл. Аммо ҳамагӣ медонанд ва ифтихор мекунанд, ки тоҷиканд. Ин муҳим аст. Раҳбари асосии онҳо, ҳамкасби ман Доктор Ториқ Хон мебошад. Чеҳраи дигари маъруф Мир Қурбон Тоҷикзода аст. Мо бо онҳо музокира дорем.

- Хуб, Шумо маҳз чӣ кор карданиед?

- Корҳои мо оддӣ ва шаффоф хоҳанд буд. Ба ҳамон корҳое даст хоҳем зад, ки барои эҳёи ҳуввияти тоҷикони Свот заруранд. Дар навбати аввал, мо ба соҳаи маориф авлавият додаем. Як «ҳавзи миллӣ» ё мактабҳои миллиро эҷод мекунем ва дар онҳо таърих, фарҳанг ва адабиёти тоҷикро таълим хоҳем дод.

- Тоҷикони свотӣ бо кадом забон ҳарф мезананд?

- Свотиҳо дар манотиқи қавмии мухталифи Покистон зиндагӣ мекунанд. Дар Своту атрофаш, ба шумули водии Пешовар, свотиҳо – тоҷикҳо пашту ҳарф мезананд. Аммо дар Ҳазораи он тарафи дарёи Синд ҳудуди 40% - и тоҷикон ба забони ҳиндку, як намуди дигари забони панҷобӣ ва ҳам пашту суҳбат мекунанд.

- Яъне свотиҳо забони тоҷикии форсиро намедонанд?

- Бале, аксарияти онҳо. Аз ин хотир, мо ният дорем ҳанӯз дар сатҳи ҷиноҳи ҷавонони созмон – «Рустамдор» забони модариамонро омӯзем. Омӯзгор дорем ва агар зарур бошад онҳоро аз кишварҳои ҳамсоя ворид мекунем.

- “Рустамдор”? Ин чӣ маъно ва чӣ рабте бо номи Рустами Достони устураӣ дорад?

- Бале, ҷиноҳи ҷавонон ба номи қаҳрамони устураӣ Рустам, писари Зол ва падари Суҳроб аз «Шоҳнома» аст... Ҳадафи он таблиғу роҳандозии тарбияи баданӣ, назму тартиб, одобу рафтор ва дониши хуб миёни ҷавонони тоҷики Покистон аст...

- Магар онҳо намехонанд ва одоб надоранд? Ё ман Шуморо нодуруст фаҳмидам? Аз кадом назму тартиб ва таҳсил мегӯед?

- «Рустамдор» як чизе монанд ба бойскаутҳо, ё пионеру комсомоли Иттиҳоди Шӯравӣ аст. Онҳо бо тарбияи баданӣ ва руҳии худ машғул хоҳанд буд, аммо сирф ба маънои тоҷикии он. Тавре дар «Авасто» омада: «Рафтори нек, гуфтори нек, пиндори нек». Мо – калонсолон мехоҳем фарзандонамонро он гуна тарбия кунем, ки бояд бошанд. Ва маҳз тоҷик, ки дар тӯли таърих ҷаҳониён ӯро як фарди илму адаб, одобу ахлоқи ҳамида ва намунаи одаму одамгарӣ мешинохтанд.

- Ҷавонони Свот, ё тоҷикони бумии Покистон чӣ мехоҳанд ва дар бораи ояндаи худ чӣ фикр доранд?

- Онҳо ояндаи худро бо Покистон мебинанд ва мехоҳанд беҳтарин шаҳрвандони ин сарзамин тариқи илму дониш бошанд.

- Вақте тоҷиконе, ки дар канори пуштунҳо ва дигар ақвоми Покистон ба пашту, ҳиндку ва дигар забонҳо такаллум мекунанд, аз дигарон чӣ фарқ доранд? Албатта, ман тарзи зиндагӣ, тафаккур ва фарҳанги онҳоро дар назар дорам.

- Усулан, свотиён ба монанди дигарон покистониянд. Аммо онҳо ҳуввияти хоси худро доранд – свотӣ! Свотиён тоҷиканд, на паштун. Мо худро ҷузъе аз Покистони гуногунмиллат меҳисобем. Ватанамонро дӯст медорем ва ба он хизмат мекунем. Аммо мо мехоҳем моро ҳамон гуна эътироф кунанд, ки будем ва дар асл ҳастем. Мо таъриху фарҳанг ва адабиёти ғании худро дорем, он чӣ дигар ақвом надоранд.
Свотиён «ахлоқ» - рафтору одоб, тарзи зиндагии худро доранд ва аз решаҳои худ фавқулодда ифтихор мекунанд. Ростӣ, як фоҷиаи бузург хоҳад буд, агар моро дар як сатҳи поёнтаре – «паштун» дастабандӣ кунанд.

- Тоҷикони Свот аз тоҷикони дигари минтақа, масалан, Осиёи Марказӣ ва Афғонистон, ки тӯли таърих ба Покистон ҳиҷрат карда, онро ватан баргузидаанд, чӣ фарқ доранд?

- Суоли хеле хубест. Дар оғоз бояд шарҳ диҳем. Ин як таърихи хеле ҷолиб аст! Тоҷикон яке аз қадимитарин ҷамоатҳои бумии ин минтақаанд. Шалмониҳо аз ҷамоати ҳукмрони «деҳгон» буданд ва як таърихи рӯшан доранд. Иддае аз муаррихин бар инанд, ки тоҷикони шалмонӣ аз Курдистону Сурия омадаанд. Ба ҳамин қарибӣ як таҳқиқи генетикии олимон ва муҳаққиқини мустақили байнулмилалӣ ин нуктаро собит кард. Он замон ин минтақа (Ассурия) марзҳои ғарбии Империяи Форс буд. Муҳоҷирати тоҷикони шалмонӣ ба Пешовар (Гандҳара) то ибтидои империяи Ҳахоманишиён анҷом ёфтааст, агар аз ин ҳам барвақттар набошад. Аристократияи тоҷик – «деҳгон» аз Куруши Кабир маншаъ мегирад, ки дар Қуръон «Искандари Зулқарнайн» ёдоварӣ шудааст.
Гибарӣ ё Габарӣ як силсилаи шоҳонӣ шалмонӣ аст. Баъдтар дар даврони исломи ибтидоӣ онҳо салтанати худро ташкил доданд. Гибариҳо ҳамчунин «свотӣ» машҳур шуданд (аз калимаи арабии «сувад», ки маънои заминҳои ҳосилхези канори соҳили рудҳоро дорад). Дар минтақаи Гандҳара чунин рудхонаҳо ва маҳалҳои зисти одамон зиёд буданд. Тадриҷан мафҳуми «Сувад» (ё баъдтар Свот) – ро дар баробари ҳамон водие истифода мекарданд, ки маҳалли иқомати ҳукумати салотини Гибар буд ва сокинонаш ба «свотӣ» маъруф шуданд. Аммо тоҷикони шалмонӣ, ҳар куҷо набошанд ва зиндагӣ накунанд, ба унвони «свотӣ» ҳақ доранд.

- Шумо ҷуғрофиёи “Своти қавм” ё “тоҷикони Свот” – ро чӣ гуна тасвир мекунед?

- Тоҷикони Свот ҳамон шалмониҳое ҳастанд, ки дар ин минтақаи як замон маъруф ба Салтанати Свот/Гибар зиндагӣ мекарданд. Он аз Кобулу Кописо дар Ғарб то дарёи Ҷайлам ва Кашмир дар Шарқ густариш ёфта буд... Аммо ҳоло дар ҷамоаҳои свотии манотиқе назири Мансеҳра ва Баттаграм маҳдуд мешавад.

- Имкон дорад, ки теъдоди тоҷикони Свотро муайян кунед? Ҳадди ақал, тахминан…

- Свотиён як қавми бузурганд. Ҳудудан 800 000 нафаранд. Аммо тоҷикони пуштуншуда дар ҷойҳои дигар ва манотиқи атроф, ки эҳтимолан аз мансубияти қавмии аслии худ хабар надоранд, тақрибан 3 то 4 миллион нафар ҳастанд. Ин ҳама арқоми тахминиянд. То ба ҳол ягон нуфусшумории расмӣ сурат нагирифтааст ва дар тақсимбандии қавмии Покистон мафҳуми эътирофшудаи «тоҷик» вуҷуд надорад. Свотиёнро дар бахши «паштун» зикр мекунанд.

- Дар корҳои созмон кӣ Шуморо ҳамроҳӣ ва кӣ мадад мекунад?

- Моро худи свотиён сармоягузорӣ ва мадад мекунанд. Ҳар яки онҳо мехоҳад дар кори умум саҳми мусбати худро гузорад.

- Чӣ муваффақиятҳое дар кори Шумо дида мешавад?

- Тавре гуфта будам, мо корро соли гузашта аз нав шуруъ кардем. Шаш моҳ гузашт, аммо дар ин муддати кутоҳ шоҳиди пешрафт ва ибтикорҳои фавқулодда будем. Созмонҳои ибтидоӣ ва дафтарҳо дар тамоми сатҳҳо рӯи кор меоянд, худи мардум онҳоро ташкил ва ба раҳбарият муроҷиат мекунанд. Ин воқеан болотар аз он аст, ки мо интизорашро доштем!

- Оё он чиро, ки дар ибтидои кор мехостед, ба даст овардед?

- Бале ва таваққуъи мо аз ин бештар аст!

- Маҳз чӣ, агар сир набошад?

- Ин ҷо сирре нест. Мо мехоҳем худро тоҷики свотии Покистон собит ва хатои таърихиро, ки ҳуввияти моро аз мо гирифт, ислоҳ кунем.

- Мардуми оддӣ Шуморо чӣ гуна қабул дорад?

- Онҳо медонанд, ки мо дар кори эҳёи ҳуввияти эшон самимӣ ҳастем. Имрӯзҳо ман зиёд сафар мекунам ва дар чашмони мардум шуълаи умеду орзу ва бовариро мебинам.

- Кӣ Шуморо бештар дастгирӣ мекунад: бузургсолон ё ҷавонон?
- Мешавад гӯям, ки ҳама.

- То ба ҳол чӣ қадар узв пайдо кардаед?

- Мо аллакай чанд ҳазор узв дорем. Ҳоло сабти номи расмии аъзоро шуруъ накардаем. Аммо кори тавзеъи кортҳои узвият дар бархе манотиқ шуруъ шудаанд. Ба ҳамин наздикӣ дар бораи теъдоди мушаххаси аъзо метавонем омор пешниҳод кунем.

- Дар бораи Тоҷикистон чӣ медонед?

- Мо, албатта, медонем, ки бародарони қавмии мо дар шарқ хеле пеш соҳиби давлати худ шудаанд ва дар кишвари пешрафтае, ки ба номи Тоҷикистон маъруф аст, зиндагӣ мекунанд... Он ба марзҳои шимолии мо хеле наздик аст.

Суҳбати Фахриддини ХОЛБЕК


Мухтасари тарҷумаи ҳол:

Доктор Нур Ҳабиб Свотӣ 10 июни соли 1978 дар деҳаи Ҳоли ноҳияи Дири музофоти Хайбар Пахтунхваи Покистон таваллуд шудааст. Мактаби миёнаро дар зодгоҳ хатм карда, ба Коллеҷи ҳукуматии Тимергари шаҳри Дир дохил шуд. Касбаш пизишки дандон аст. Аз хурдӣ ба корҳои иҷтимоӣ ва ҷамъиятӣ машғул буд. Ҳамчунин узви комиссияи ҳукуматии мубориза бо Толибон – Амана Ҷиргаи ноҳияи Дири музофоти Хайбар – Пахтунхва аст. Бо тахаллуси «Ноз» шеър мегӯяд. 

Хонданд 359

Хабари рӯз

Минбари сардабир

  • занакГАП

    Ҳама аз дард менолад, вале ҳар кас ба таври худ,…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.