.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Мусоҳиба

Сӯҳбат бо директори Боғи ботаникии шаҳри Кӯлоб, номзади илмҳои биологӣ, дотсент, раиси Маркази илмии хатлонии АИ ҶТ, Корманди шоистаи Тоҷикистон Тилло Бобоев

- Устод Тилло Бобоев, Боғи ботаникии шаҳри Кӯлоб кай ташкил ёфтааст?
- Соли 1985 нахустин маротиба дар шаҳри Кӯлоб муассисаи аввалини илмии академӣ бо номи Боғи ботаникӣ ташкил шуд. Соли гузашта мо 30-солагии боғро ҷашн гирифтем. Аз рӯзҳои аввали ташкилшавии боғ ташаббускораш ман будам. Ростӣ, ман ташкилкунандаи он собиқ президенти АИ ҶТ шодравон Муҳаммад Осимиро медонам.
- Инро чӣ тавр фаҳмидан мумкин?
- Он кас он замон вақте ба шаҳри Кӯлоб омада буд, дар ДПК як ҷаласа ташкил шуд ва дар он ҷо нақши АИ ишора шуд. Ман баромад карда, гуфтам, ки «маро мебахшеду ҳамин АИ дар водии Кӯлоб нақш надорад. Ба ғайр аз ман дар ин ҷо ягон кас нақш бозӣ намекунад. Ман ягона одаме ҳастам, ки бо институти ботаникаи АИ ҶТ дар ин ҷо як маромнома, як чӣ дорем, ки аз ҳамон ҷо олимонро оварда, дар ин ҷо як конференсияи илмӣ оид ба кабудизоркунӣ гузаронидаму ба ғайр аз ин як боғчаи ботаникӣ ташкил кардаем. Лекин, ман дар баробари ҳамин гуфтаҳоям савол дорам, ки чаро дар Хуҷанду Душанбеву Хоруғ боғи ботаникӣ ҳасту дар Кӯлоб нест?». Он кас ба ман муроҷиат карда гуфт, ки «чӣ кор кардан даркор, Тилло?». (Устод маро нағз медидан, бо ҳамин сабаб номамро мегирифтанд). Ҳамон вақт дар шаҳри Кӯлоб Поносов гуфтанӣ як нафар рус котиби горком буд. Ӯ дар паҳлуи устод Осимӣ нишаста буд. Устод гуфт, ки «мо сад дар сад тарафдор ҳастем, ин котиби горком ҳам розӣ аст». «Мо ташкил мекунем» гуфтани устод сабаб шуду моҳи феврали соли 1985 ҳамин муассиса таъсис ёфт.
- Ҳамон вақт Боғи ботаникиро заминаш ҳам дарҳол ҷудо шуд?
- Не, замини боғро ҷудо карданаш низ заҳматҳои зиёдеро ба бор овард. Дар мадди аввал, мо 5 га замин гирифтем. Ин замин лалмӣ буд, на об буду на ободонӣ ва на ягон бутта ва ниҳоли сабзшуда. Ҳамчунин, на барқ буду на роҳ, ҳеҷ чиз набуд. Ростӣ, бо умеди он, ки дар ҳамсоягиамон идораи кабудизоркунии шаҳр буд, гумон кардем ин идора об дораду кори мо осон мешавад. Баъдтар фаҳмидем, ки ин идора ҳам на ягон нуқтаи об доштаасту на шароити дурусти кабудизоркунӣ. Он вақт ман дар донишгоҳ кор мекардам ва ёру рафиқонам ҳам зиёд буданд. Ба онҳо бисёр кӯмак карда будам, ки шояд онҳо ҳамаашон подоши ҳамон кӯмакҳои кардаамро гардонданд. Ман ба воситаи онҳо ин ҷоро бунёд кардам, набошад ҳеҷ вақт чунин обод карда наметавонистам.
- Замони ташкилшавӣ Боғи ботаникии Кӯлоб чанд воҳиди корӣ дошт?
- Ба ғайр аз ду корманд як корманди илмӣ, як мудири сектор, яъне ду нафар воҳиди корӣ дигар ҳеҷ касе надошт. Магар бо ду кас боғ карда мешавад? Ман бештар аз кӯмаки донишҷӯён дар ин ҷо истифода бурдам. Ҳарчанд бахилону ҳасудон буданд дар байни омӯзгорони донишгоҳ ва қисме дар ғайбам мегуфтанд, ки «Тилло Бобоев донишҷӯёнро кор мефармояд». Аз он шогирдони ман, ки вақти дар ДПК таҳсил кардан дарсҳои амалиро дар Боғи ботаникӣ аз худ менамуданд ва обод мекарданд, ман бисёр сипосгузорам. Гоҳо қисме аз онҳо омада ба ман миннатдорӣ карда мегӯянд, ки «устод, мо аз Шумо бисёр хурсандем, ки дар вақти донишҷӯӣ дарсҳои назариявиро бо амалӣ якҷоя карда, аз худ кардем. Маҳз бо заҳмати Шумо имрӯз биологҳои хуб шудем. Мо аз ҳар як бели зада ва ҳар як алафи тозакардаамон барои худ чизе гирифтем». Ҳамаи он нафарони кӯмаккарда рафтанд ва имрӯз боғи онҳо побарҷост.
Аввал 5 га замин гирифтем ва баъдан 11 га замин барои боғ. Имрӯз майдони умумии Боғи ботаникӣ 16 гектарро ташкил мекунад. Дар он зиёда аз 2700 намуд растаниву бутта ва дарахтро овардаву аз таҷриба гузаронидем.
- Аз 2700 навъ растаниву бутта ва дарахтон чандтояш имрӯз дар Боғи ботаникӣ нашъунамо доранд?
- Аз ҳамин шумора 470 намудаш дар боғ ҳаст ва нашъунамо доранд. Инҳо аз минтақаҳои гуногун, аз ҷумла аз Америкаи Шимолӣ, аз Қриму Қафқоз, аз Аврупаи ҷанубӣ ва дигару дигар ҷойҳо ҳастанд.
- Ин растаниву буттаҳо аз ҳар гӯшаву канори дунё ба шакли ниҳол оварда шуданд, ё тухми онҳо оварда парвариш карда шуд?
- Аҳён-аҳён ниҳол овардаем, дигар ҳамааш тухмӣ оварда шуда, пошида шудааст. Баъдан ниҳоли баромадаро парвариш кардаем. Таҷриба гузаронидаем, то тавонем бигӯем, ки ана, ин растанӣ дар водии Кӯлоб мешавад, инаш намешавад.
- Бо кадом ҳадафҳо Боғи ботаникии шаҳри Кӯлоб ташкил ёфт?
- Ҳадафҳои асосии ташкилкунии боғ 3-то буд. 1-ум, аз минтақаҳои гуногуни ҷаҳон овардану аз таҷриба гузаронидани дарахтону буттаҳову гулҳое, ки дар ин ҷо намерӯянд. 2-юм, кабудизор кардани шаҳру ноҳияҳои минтақаи Кӯлоб (он вақт вилояти Кӯлоб буд), 3-юм, дар замири донишҷӯён, кӯдакон, сокинони шаҳру ноҳияҳои собиқ вилояти Кӯлоб парваридани ҳифзи табиат ва табиатдӯстдорӣ.
- Дар сарзамини Тоҷикистони офтобии мо чанд намуд растаниҳо мерӯянд ва чӣ хусусиятҳои фарқкунанда доранд?
- Кишвари мо нисбат ба Қазоқистон 19-уним маротиба хурд аст, вале дар замини Тоҷикистон 4500 намуд растаниҳо мерӯянд. Дар Қазоқистон бошад, 4000 намуд. Аз 4500 намуд растании дар Тоҷикистон мерӯида 800 намудаш эндемикӣ (таҳҷоӣ) аст. Инҳо ба ғайр аз Тоҷикистон дар дигар ҷой намерӯянд. Аксари кулли ҳамин растаниҳо дар арафаи нобудшавианд.
- Чаро?
- Маҳз аз бенизом истифода бурдани сарватҳои табиии Тоҷикистон ин ҳолат рух дода ва дода истодааст.
- Аз 800 намуд растанӣ чандтояш дар Китоби сурхи Тоҷикистон ва Китоби сурхи байналмилалӣ шомил ҳастанд?
- Инҳо ҳама дар Китоби сурхи Тоҷикистон ва Китоби сурхи байналмилалӣ шомиланд. Мисол, яке аз онҳо, ки хеле зиёд буд, пиёзи анзур буд. Инчунин, зираи форсӣ. Ҳозир 337 намуди дарахтону буттаҳои Тоҷикистон ба Китоби сурхи байналмилалӣ ва Китоби сурхи Тоҷикистон шомиланд.
- Ҳастанд растаниҳое, ки дар ягон мавзеи минтақаи Кӯлоб мерӯянду дар дигар минтақаҳои Тоҷикистон намерӯянд?
- Бале, ҳастанд. Масалан, 10 намуд растание, ки дар кӯҳи Эмомаскараи мо ҳаст, дар дигар минтақаи Тоҷикистон намерӯянд. Инҳо ҳам, ки минтақаашон хурд аст, дигар зиёд нашуда истодаанд. Ҳамин ки суми гову гӯсола ба болояшон рафт, ин бечораҳо тамом шуданд.
- Дар масъалаи кампос ва ҷамъоварии баргҳои хазонрези шаҳр ва манъ кардани сӯзондани онҳо чӣ гуфта метавонед? Ин идеяи кӣ буд ва чӣ тавр амалӣ шуд?
- Ин идеяро, ки бори аввал садо доду амалӣ шуд, ҳамроҳи шахсияти шинохтаи кишвар Зафар Мирзоён нишаста маслиҳат кардем. Чӣ кор кардан даркор, ки баргҳои хазонрезшуда кӯчаҳоро пур накунанд ва ё онҳоро сӯзонанду ҳавои шаҳрро ифлос накунанду ҷамъ кунанд ва мо рафта онҳоро биёрем? Вақте хазонрезро ҷамъ карданд, масофаи дурро тай накарда, ба партовгоҳи шаҳр, ки дар масофаи 6-7 километр дур аст, сӯзишворӣ хароҷот накарда бурда напартоянду дар масофаи 1-2 километр, ки боғи мо қарор дорад, бо хароҷоти кам (ва ҳаво ифлос нашуда) оранд, шаҳр тоза мешавад ва ҳам поруи минералӣ ҳосил мешавад. Маърифати тозагӣ ва экологӣ ва табиатдӯстии мардуми деҳоти мо аслан коста аст. Айб аст, ки мардуми деҳот хазонрези дарахтони ҳавливу ҳотаҳояшонро бурда ба як гӯшаи партовгоҳи деҳа партоянд. Ҳол он ки, онро метавонанд дар як гӯшаи ҳавлиашон (ҳотаашон) рехта, онро ба пору табдил диҳанду боз дар заминашон истифода баранд. Ин беҳтар аст, аз он, ки бо арзиши 500-600 сомонӣ як мошин поруро харидорӣ карда, аз дигар ҷо меоранд.
- Шумо бо идораи коммуналии шаҳр маслиҳат кардед ва тӯли се соли охир хазонрези кӯчаҳоро онро ҷамъ кардаву ба пору табдил медиҳед. То ин вақт поруро барои боғ аз куҷо меовардед?
- Масалан, ба совхози Панҷи ноҳияи Панҷ ва дигар колхозҳои минтақаи Кӯлоб ниҳоли гул бурда медодем ва онҳо бар ивазаш ба мо ягон мошин пору медоданд. Мо мошин ё телеҷкаамонро мефиристодем ва аз он ҷо ба мо пору равон мекарданд.
- Кадом ноҳияҳо бо шумо бештар дар ҳамкорӣ ҳастанд?
- Аз ҳама бештар раисони ноҳияҳои Ҳамадонӣ ва Мӯъминобод бо мо дар ҳамкорӣ ҳастанд. Ноҳияи Мӯъминобод имконияти ташкил кардану ба фурӯш баровардани ниҳол дар тамоми минтақаро дорад. Вале ноҳия мутахассисони соҳаи коммуналии хуб надорад.
- Масъалаи тозагии атроф яке аз масъалаҳои доғи рӯз ба ҳисоб меравад. Оё шумо бо ягон ташкилоти байналхалқӣ ягон лоиҳаеро амалӣ кардаед ё на?
- Дар масъалаи кампос Урбанинститут шлангу сетка (симтур) барои бехтани поруи аз баргҳои пӯсида тайёршуда дод. 3 сол шуд дар ҳамин масъала кори мо пеш рафта истодааст. Ҳамчунин, бо дастгирии Урбанинститут як дастуруламал дар масъалаи тайёр кардани кампос навиштем ва чоп шуд барои мардум.
Шумо худатон шоҳид будед, дирӯз дар меҳмонии боғи мо раиси Кумитаи ҳифзи табиати ҶТ буд. Мо ҳамроҳи он кас кор карда истодаем. Он кас аз рӯи маслиҳатҳо як маблағи муайянро бояд ҷудо кунанд ва мо дар ҳамин масъала дар байни мардум корҳои фаҳмондадиҳӣ бубарем. Он кас омада диданд ва гуфтанд, ки «бо шумо дар масъалаи баргҳои хазонрез ҳамкории зич кардан даркор, то мардумро фаҳмонда тавонем, корҳои ташвиқотиву тарғиботӣ бубарем».
- Дарахтони палмаро, ки ман дар Тоҷикистон надидаам, Шумо чи тавр дар Боғи батаникии Кӯлоб парвариш карда тавонистед?
- Соли 1987 дар Ялта, дар Қрим, дар Боғи ботаникии Никитики ба хотири 175-солагии ҳамин боғ конференсия шуд. Дар он мо иштирок кардем. Мо бо роҳҳои мушкил палмаро дастрас намудем. Тарихакарпус форчуна - номи илмии палма ҳамин тавр аст. Боз дигар намудҳояш ҳам ҳаст, масалан, палма вашингтония. Ҳамааш палма аст. Тухмашро оварда шинондам. Боварӣ надоштам баромадану то ба ин сатҳ шуданашро. Лекин баромад. Дар як ҷои дигар дар пал корида будем, ки гум шуд ва дар ким - куҷои он пал 10-12 донааш монд. Аз ҳамон ҷо гирифта оварда ин ҷо шинондем. Худ шоҳиди ҳол ҳастед, дидед, ки чи қадар шудаанд инҳо.
- Нақшаи бунёди ягон гулгашт бо палмаро дар Кӯлоб доред?
- Дар муддати 20 сол метавонем дар Кӯлоб як алеяи калонро бунёд кунем ва одамон бубинанд, ки дар Кӯлоб гулгашти палма ҳаст.
- Чӣ сабаб гашт, ки Шумо гӯшаи зиндаи растаниҳои эндемикии Китоби сурхро дар Боғи ботаникии Кӯлоб ташкил кардед?
- Дар мо гӯшаи зиндаи растаниҳои эндемикии Китоби сурх аст, ки баҳорон ҳамаи инҳо зиндаанд. Яъне моҳҳои феврал - март зебоии ин гӯшаро бубинед, роҳат мекунед. Аз Англия як экспедитсияи 5-нафара омаданд ва маълум шуд, ки аз Боғи ботаникии Еденбург будаанд. Боз аз Боғи ботаникии Кю. Инҳо машҳуртарин боғҳои дунёянд. Омаданд онҳо ва ба боғҳои ботаникии Хоруғ, Душанбе, Хуҷанд рафтанд. Назди ман омаданд, ин ҷо истоданд ва гуфтанд, ки «ҳамин қадар ҷо будааст дар Тоҷикистон, мо дидем ва ҳамроҳи Шумо кор мекунем». Ду маротиба сафири Англия ба ҳамин ҷо омад, ҳам барои дидани боғ ва ҳам шиносшавӣ бо нафарони ҳамватанаш. Онҳо омаданд ва нақша кашида гуфтанд, ки «мо пул ҷудо мекунем барои ташкил кардани гӯшаи намудҳои растаниҳои эндемикии Тоҷикистон, ки дар Китоби сурх қайд шудаанд». Онҳо пул ҷудо карданду мо дар як ҳафта ин гӯшаро пурра тайёр кардем. Омада диданду гуфтанд, ки «мо аз кори шумо қаноатманд ҳастем».

Мусоҳиб:
С. ХАЛИЛИЁН,
аз шаҳри Кӯлоб

Хонданд 355

Нақши созгор метавонад симои ҳунарманди касбиро бармало намояд. Далер Мирхонов аз ҷавонони навэҷодест, ки бо офаридани нақшҳои ҷолиб тавонистааст мақоми воло касб намояд. Ӯро натанҳо ҳамсолон ба ҳунармандони касбӣ шабеҳ медонанд, балки беҳтарин ҳунарпешаҳои соҳибтаҷриба ба маҳорати касбияш қоиланд

- Дар сӯҳбат бо ҳунармандони собиқадор, бо зикри саҳми ҷавонони ҳунарвар, онҳо аксаран аз ҳунари хубу касбияти Шумо ёдрас мешаванд. Мехостам аз чӣ гуна вориди саҳнаи ҳунар шуданатон сухан бигӯед ва ҳамзамон, андешаи Шуморо дар мавриди баҳои ҳунармандон ба маҳорататон донистанӣ будам.
- Аслан, чун падарам аз санъату фарҳанг огоҳ буданд, зиёд мехостанд, ки яке аз фарзандон ҳунарманд шавад. Баъдан, завқи худи ман ба ин пеша ва ҳам амри қисмат буд, ки ҷодаи актёриро ихтиёр кардам. Маҳз бо дидани он, ки ман ба ҳунар рағбат дорам, падар ба қароре омад, то ҳунарманд бошам. Ҳамин рағбат ва ҳавас буд, ки таҳсилро дар Донишкадаи санъат ва фарҳанг муваффақона сипарӣ намоям ва содиқ ба касб дар саҳнаи театр бимонам. Баробари фаъолият дар Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов имкон даст дод, то бо коргардонҳои муваффақ низ ҳамкорӣ карда, дар чанд филми диданӣ нақш офарам. Саҳнаи театр мактаби таҷриба аст, ки аз ин қадар устодони ин ҷо фаъолманд дарси амалӣ мегирӣ.
Як лаҳзаеро аз рафти тамрини намоишноме хуб дар ёд дорам. Ман онқадар ба нақш ворид шуда, табиӣ нақш бозидам, ки гарчӣ мо заррае ба гарди домони Ато Муҳаммадҷон намерасем, бачаҳо бо ҳазл гуфтанд: “Ана ҳамин лаҳзаро мисли Ато Муҳаммадҷон бозидӣ”. Ман ҳам аз шавқ интизор мешудам, ки ҳамон лаҳза боз ояду онро аз нав бибозам. Бароям бисёр хушоянд буд, ки ҳунарамро ҳамсони истеъдоди волои Ато Муҳаммадҷон баҳо доданд. Шояд муҳаббат ба касб ва бархӯрдорӣ аз ҳунари баланди чеҳраҳои ҳунарӣ ва актёрони касбӣ маро таҳрик бахшид, то дар касби хеш зина ба зина пеш равам. Баҳои ҳунармандони собиқадори театру синамо ба ҳунари ман пеш аз ҳама арҷ гузоштан ба маҳорати баланди ҳунармандонест, ки шинохти онҳо маро ба театру синамо овард.
- Аз нақшҳое, ки дар театр бозидаед, кадоме бештар аз ҷониби тамошогарон ҳамовозӣ пайдо кардааст?
- Аксари намоишномаҳои мо аз ҷониби тамошогарон баҳои баланд мегиранд ва бинадагони зиёде, ки меоянд, бо назари некбинона дар мавриди ҳусну қубҳи саҳнаҳои пешниҳодгардида изҳори андеша мекунанд. Баробари чандин намоишномаи диданӣ ман нақши Фирдавсро дар намоиши “Пайраҳаи зиндагӣ” (коргардон Қамариддин Мирзоев) иҷро кардам, ки аз ҷониби тамошогарон хуш қабул гардид. Ҳамчунин, дар намоишномаи “Гирдбод”, ки ба қалами Нур Табаров мансуб аст, баробари устодони ҳунару ҷавонони ҳампеша ҳунарнамоӣ кардам ва он ҳам пазироии хуш ёфт. Фикр мекунам, ки баробари чӣ гуна нақш офаридани мо ҳунармандон мавзӯи намоишнома ва мӯҳтавои сенарияи он хеле муҳим аст. Яъне, кори коргардон ва муаллифи асар метавонад ба муввафақияти ҳунарманд замина гузорад.
- Яке аз нақшҳои таъсирбахши офаридаи Шумо дар филми “Қиёми рӯз” аст, ки маҳбубияти зиёд касб кард. Назари худи Шумо ба ин филм ва нақши офаридаатон чӣ гуна аст?
- Бояд зикр кард, ки мӯҳтавои филми “Қиёми рӯз” мазмунан баланд буда, ҳамзамон коргардонии онро Носир Саидов бар ӯҳда дошт, ки хеле касбӣ кор мебарад. Чун филм мазмунан хеле баландғоя аст, сенарияи хуб, коргардони ҳирфаӣ ва кор бо ҳунармандони беҳтарину касбӣ асос шуд, ки “Қиёми рӯз” олӣ барояд. Шахсан барои ман хеле хушоянд буд, ки бо ҳунармандони касбие чун Шодӣ Солеҳ, Насриддини Нуриддин ва дигарон дар он нақш дошта бошам. Бо ҳамон таҷрибаи андак ман кӯшидам такя ба коргардон ва ҳунармандони касбӣ нақшро хуб бибозам. Бурди ҳайати эҷодӣ буд, ки ин филм дар зиёд озмунҳои байналмилалӣ ширкат варзидаву ҷойгоҳи намоён касб намояд. Ҳоло меандешам, ки айни замон метавонистам бо сайқали касбу кор нақшро дар “Қиёми рӯз” боз ҳам беҳтар офарам. Хушҳолам, ки маро бо чунин ҳайати эҷодии олӣ ҳамкорӣ насиб гардид.
- Паҳлу ба паҳлуи ҳунармандони пуртаҷриба кор бурдан то куҷо метавонад ба пешрафти ҳунармандони ҷавон нақш гузорад?
- Имрӯз мо зиёд ҳунармандони касбиву собиқадоре дорем, ки ному пайкорашон ифтихори мост. Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон, ки ман ин ҷо қатори зиёд ҳунармандони маҳбуб фаъолият мебарам, номи шахсияти номвари театру синамо Маҳмудҷон Воҳидовро доштанаш худ гувоҳи шинохти ҳунари асил аст. Пайкори ин шахсият, Ато Муҳаммадҷон, Аслӣ Бурҳонов, Туҳфа Фозилова ва дигар ҳунармандони бомаҳоати олами ҳунар барои мо омӯзанда аст. Нақшҳои Мушаррафа Қосимова, Ҳошим Гадо, Савринисо Сабзаалиева, Марат Орифов, Марям Исоева, Баҳодур Миралибеков, Қиёмиддин Чақал, Шодӣ Солеҳ ва дигар ҳунармандони маҳбуб ҳамеша дилписанд аст ва фаъолияти ҷавонон дар паҳлуи ин ҳунармандони дилписанд ҳунарашонро сайқал медиҳаду пеш мебарад. Ҷавонон бо пешниҳоди мавзӯҳои нав ба нав метавонанд бинандаи театру синаморо ба ин санъати баланд боз ҳам ҷалб созанд ва нагузоранд, ки ҳунари театру синамо коҳиш ёбад. Танҳо ҳунари асил тамошогарро дар толор нигоҳ медорад.
- Шумо то куҷо ба ирода ва қувваи насли ҷавон бовармандед ва чӣ метавонад онҳоро нерӯ бахшад?
- Асосан нерӯ ва иродаи ҳунармандони асил аст, ки ба мо насли ҷавон қувваву тавон мебахшад. Танҳо бовар, эътимод ва умеди онҳо метавонад ба насли ҷавон иродат бахшад, ки тавони амали созгоре доранд ва метавонанд нақши хубу хотирмон офаранд. Танҳову танҳо боварӣ ба худ метавонад моро дар ҷодаи пешгирифтаи хеш комгор гардонад. Бигирем, аз теъдоди зиёди донишомӯзони гурӯҳи мо танҳо ман дар касби хеш устувор дар театр мондам. Боқӣ бошанд, ба роҳҳои дигари зиндагӣ раҳсипор шуданд. Дар замони пургирудор кор дар саҳнаву театру синамо як андоза душвор буд. Ҳоло мебинем, ки бо мурури замон имконот зиёд гашта, вазъ хеле беҳбуд ёфтааст ва ҷавонони зиёд майли театру синамо доранд. Чӣ дар Теари давлатии ҷавонон ва чӣ дар театрҳои дигар зиёд ҷавонони бомаҳорат шомил гардидаанд, ки қатори устодони варзида фаъолияти чашмрас доранд. Меандешам, ки ин ҳолат боз ҳам беҳтар мегардад ва бовар ба ҷавонон онҳоро боз ҳам далеру шуҷоъ мегардонад.
- Чун аз насли ҷавон ҳастед, шояд аз ин лиҳоз мавзӯҳои пайгирифтаатон бештар марбут ба ҳаёти онҳост?
- Ҳам “Пайраҳаи зиндагӣ” ва ҳам дигар намоишномаву филмҳои дар онҳо нақшдоштаам образи ҷавонеро бозгӯ менамоянд. Дар бештари онҳо баробари нишондоди вазъи иҷтимоӣ авзои замон ва рӯзгори ҷавонон инъикос меёбад.
Ҳамакнун бо дарёфти таҷрибаи андак ба навиштани пйесае рӯй овардам, ки ба ҳаёти имрӯзи ҷавонон дахл мекунад. Баробари бурду пешравии ҷавонон ҳастанд иддае аз ноогоҳон, ки ба ҳизбу ҳаракатҳои гуногун гаравида, ҳаёти худ ва наздиконашонро зоеъ мегардонанд. Ин пйеса бардошт аз мушоҳидаҳо ва ҳикмати пандомӯзи зиндагӣ аст барои насли ҷавон.
- Нақши адабиёти бадеиро дар такомули санъати тоҷик ва рушди тафаккури насли ҷавон то куҷо назаррас меҳисобед?
- Ҳар як намоишу филмномае, ки таҳия мегардад, дар асоси осори бадеӣ рӯйи кор меояд. Аз ин хотир, адабиёти мо дар ҳама давру замон муҳиму дархӯри завқ аст. Насли имрӯзи мо дар баробари адабиёти ғание, ки аз классиконамон мерос мондаву пушт ба пуштамон мерасад, имконоти техникиву табиии зиёде дорем, ки бояд ҳифзу истифода намоем. Дар табиати рангини Тоҷикистон мешавад садҳо филм навор гирифту танҳо андешаҳои солим моро пешбар мешавад. Барои ҳамин, ба оянда бо умед нигариста, бояд донишу маҳорати беш андӯхта, самари нек ба даст овард.

Мусоҳиб: Зулолаи НУР

Хонданд 302

Бобои Ҳоҷӣ: Замин модари мост!

Нояб 11, 2017
Диданд: 394

Дар дунё одамони хуб, заҳматкаш ва меҳнатқарин кам нестанд. Суҳбати мо бо марди меҳнатдӯсту деҳқони хоксор аз ноҳияи Деваштич - Бобои Ҳоҷӣ, ки солҳои охир ба кишоварзӣ машғул асту заминро яке аз муқаддасот медонад, самимиву гуворо буд.

- Бобои Ҳоҷӣ, чанд сол аст, ки ба кишоварзӣ машғулед?
- Ман дар Беморхонаи ёрии таъҷилии рақами №1-и ноҳияи Деваштич (собиқ Ғончӣ) 18 сол ба ҳайси ронанда кор кардам. Баъдан, бо сабаби хира шудани чашмам, бо хоҳиши худ аз кор рафтам. Сипас, ба кишоварзӣ машғул шудам. Раиси Ассосиатсияи кишоварзони ноҳияи Зафаробод Назаров Меҳроҷ ва ҳокими ноҳияи Зафаробод Нурзода Сулаймон маро даъват карда, бароям замин ҷудо карда доданд. Маҳз бо дастгирии Назаров Меҳроҷ ва Нурзода Сулаймон қариб 5 сол мешавад, ки кишоварзӣ мекунам.
- Чанд нафар коргар доред ва музди меҳнати онҳо чӣ қадар аст?
- Ҳамагӣ 10 нафарро бо кор таьмин менамоям. Музди меҳнати онҳо аз 350 то 400 сомониро ташкил медиҳад. Илова бар ин, гандум, ҷав, равған ва маҳсулоти хӯрока низ медиҳам. Яъне, ба ғайр аз музди моҳонаашон, боз бо маҳсулоти хӯрока низ таъмин менамоям. Дар баробари онҳо ман ва фарзандону наберагонам кор мекунем. Ҳамаи онҳо оилаи ман ҳастанд. Кӯшиш мекунам, ки ба ҳар яки онҳо дасти ёрӣ дароз намоям.
- Солҳои охир буҳрони молиявӣ дар Тоҷикистон низ ҳукмфармо шудааст. Оё он ба фаъолияти кишоварзии Шумо низ таъсири худро расонидааст?
- Мутаассифона, буҳрони молиявӣ ба бисёр корхонаҳо ва бонкҳои кишвар таъсири худро расонидааст. Аммо ба фаъолияти кишоварзии ман, Худоро шукр, не. Ман худ бо чунин мушкилӣ рӯ ба рӯ нашудаам. Ҳар сол ҳосили хуб ба даст меорам, аз ҷумла пиёз, гандум, ҷав ва пахта.
- Хоҷагии деҳқониатон бештар ба парвариши кадом намуди зироатҳо машғул аст ва оё ҳосили мегирифтаатон Шуморо қонеъ мекунад?
- Дар соли ҷорӣ пахта кишт кардем, 30-35-сентнерӣ ҳосил ҷамъоварӣ намудем. Инчунин, гандум ва ҷав низ кишт намуда, ҳосили хубе ба даст овардем. Ҳамагӣ 10 гектар замин дорам. Тухмиро ҳокими ноҳияи Зафаробод таъмин менамояд.
- Барои нафаре, ки бо замин сарукор дорад, яъне кишоварз аст, вазифаҳои аввалиндараҷа кадомҳоянд?
- Замин модари мост. Як бурда нони мо кишоварзон аз пушти замин аст.
Ҳамчун кишоварз ман чунин ақида дорам, ки пеш аз ҳама меҳнатдӯст будан лозим. Заминро бояд нағз нигоҳубин карда тавонӣ. Ҳар сол онро бояд як маротиба аз ҳашаротҳои зараррасон пок созӣ. Заминро гардонда, ба аввали баҳор омода намудан зарур аст. Вақте ки зироатҳоро кишт менамоӣ, аз таҳти дил нигоҳубин намуда, бояд алафҳои бегонаашро чинда, ба қадри лозимӣ об доданро фаромӯш насозӣ. Албатта, вақте ки деҳқони меҳнатдӯст ин корҳоро анҷом медиҳад, ҳатман ҳосили хуб ба даст меорад.
- Чун Шумо якчанд маротиба Хонаи Худоро зиёрат карда омадаед, кадом корҳои хайриявиро дар навбати худ анҷом додаед?
- Ман ба ҳамаи ниёзмандон дасти ёрӣ дароз мекунам. Ба мактаби миёнаи рақами №12-и ноҳияи Деваштич маводҳои конселярӣ медиҳам. Боз, дар ҳар як ид дар маҳфилҳои идонаи мактаббачагон саҳм мегузорам. Ба беморхонаи ноҳияи Деваштич якчанд компютери ҳозиразамон харида тақдим кардам.
- Ҳамчун соҳибкори инфиродӣ аз андоз қарздор нестед?
- Ман ягон маротиба қонуншиканӣ накардаам. Аз супоридани андоз саркашӣ намекунам. Ҳамеша кӯшиш менамоям, ки тоза кор кунам. Ҳама қонуну қоидаҳоро риоя менамоям. Худоро шукр, ягон мушкилӣ надорам аз ҳисоби супоридани андоз, қарздор нестам. Ҳамааш қонунӣ аст ва бо меҳнати ҳалол зиндагиамро пеш мебарам.
- Агар махфӣ набошад, солона ба буҷаи давлат чӣ қадар фоида меоред?
- Ҳар сол аз пахта ба буҷаи давлат аз 3 то 4 ҳазор сомонӣ пардохт мекунам. Худо хоҳад, дар оянда бисёр нақшаҳо дорам. Агар ҳамаи онҳоро амалӣ карда тавонам, боз даромад зиёд мешавад ва бе ягон мушкилӣ андозҳоро месупорам.
- Ба назари Шумо, айни замон дар Тоҷикистон бо соҳибкорон чи гуна бояд муносибат кард?
- Фикри шахсии ман чунин аст, ки агар ҳамин андоз 3-4 муассисаро ташкил накардаву як идора шавад, барои соҳибкор хеле хуб мешуд. Худоро шукр, Сарвари давлатамон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нисбати мо хеле ғамхоранд. Ҳар як баромадашонро ман тариқи оинаи нилгун тамошо мекунам. Дар баромадҳои худ ҳамеша қайд менамоянд, ки «соҳибкоронро дастгирӣ намоед, заминҳои бекорхобидаро обёрӣ карда, коркард намоед». Хушбахтона, мо дар давлати соҳибистиқлол, сулҳпарвар, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва демократӣ зиндагӣ менамоем, ки дар ҳамаи ин хизматҳои шоёни Сарвари хирадманди тоҷикон Эмомалӣ Раҳмон дида мешавад. Ман ҳамчун як фарди тоҷик ҳамаи ин арзишҳои миллии худамонро чун гавҳараки чашм ҳифз намуда, баҳри шукуфоии Тоҷикистони азиз ҳамеша кӯшиш ба харҷ медиҳам.
- Барои бунёди ягон корхонаи саноатӣ ба хотири коргарди маҳсулоти кишоварзӣ ягон нақша надоред?
- Албатта, чунин нақшаҳо ҳастанд. Бисёр кор кардан лозим аст, то ин ки ба мақсади худ расем. Аммо айни замон чунин имконият нест. Вале дар оянда умедвор ҳастам, ки ҳамаи умеду орзуҳоям амалӣ мегардад. Зеро таъсис додани чунин корхонаҳои саноатӣ камтар душвор аст. Сармоягузорӣ кардан даркор ва барои ин даромади хуб, яъне маблағҳои калон лозим аст.
Мутаассифона, аксарияти кишоварзон фаъолияти худро қатъ менамоянд, ки яке аз сабабҳо камобӣ ва вазъи ҳавост. Ба ҳамин хотир, агар деҳқон ҳосили хуб ба даст наорад, хароҷотҳои худро рӯйпӯш карда наметавонад.
- Оё нафаре аз фарзандон касби пешакардаи Шуморо интихоб намудаанд?
- Албатта, фарзандон ва наберагонам низ кори маро идома дода истодаанд. Ду нафар фарзандам дар муҳоҷирати меҳнатӣ дар Русия мебошанд. Соли 2011 ҳамроҳи ҳамсарам Усмонова Ҳабибахон Хонаи Худоро зиёрат карда омадем. Худро одами бадавлат ҳис мекунам. Чун ман соҳиби набера мебошам. Худоро шукр, ҳамсарам ва ҳамаи фарзандону наберагон ҳамроҳам ҳастанд. Мо як оилаи калони намунавии бамуросо мебошем. Баъди кори замин ба хона бармегардам, келинҳо дар хизмат, хӯрокҳои бомазза пухтагӣ, хонаҳо рӯфтагӣ. Роҳати ман ҳамин аст.

Мусоҳиб: Нигора САИДБЕКОВА

Хонданд 394

(Мусоҳиба бо раиси АМВАОМТ (НАНСМИТ) Нуриддин Қаршибоев дар мавзуи ифротгароӣ)

- Пайвастшавии ҷавонон ба гуруҳҳои ифротӣ аз мавзуҳои асосии расонаҳои тоҷик шудааст. Ин баёнгари чист? Мавзуъ бозоргир аст, ё…?
- Бинобар ҳодисаҳои Шарқи наздик, вазъ дар Афғонистон, мавзуи пайвастани ҷавонон аз манотиқи пасошӯравӣ, махсусан Осиёи Марказӣ ва Тоҷикистон ба гуруҳҳои ифротӣ ба яке аз мавзуҳои рӯзмарра табдил ёфтааст, зеро асос барои пайдо шудани мақолаю гузоришҳост. Намояндагони Осиёи Марказӣ дар фаъолияти созмони ДИИШ дар амалиётҳои ҷангӣ ширкат меварзанд ва хабарҳо аз Шарқи наздик мерасанд, ки баъзе аз онҳо дар ин ҷангҳо ба ҳалокат мерасанд. Албатта баъзе аз хешовандон, ҳамсар, бародар ё падари онҳое, ки ба ин гуруҳҳо гаравидаанд, шикоят мебаранд. Аз ин рӯ, зуҳуроти тундгароӣ, ифротгароӣ ва терроризм ҳамеша мавзуи муҳим ва доғ барои расонаҳо буд. Дар ҳеҷ як давлат ё кишвар, ё миёни гуруҳи солимақл ифротгароёну тундгароён боиси дастгирӣ ва ҳамовозӣ нашуда буданд. Албатта, дар ҷаҳони имрӯза ба ин зуҳурот яксон назар намекунанд. Ҳастанд давлатҳо ва созмонҳое, ки ин ҳизбу ҳаракатҳои ифротгарою тундгаро ва террористонро дастгирӣ мекунанд. Мубориза миёни онҳое, ки ҷонибдор ва зидди ин созмонҳо ҳастанд, ҳамеша мавриди таваҷҷуҳи расонаҳо ва дар ҷараёни ҷанги иттилоотӣ қарор доранд. Хоҳу нохоҳ ин мавзуъ хеле бозоргир ҳам ҳаст.
- Инъикоси мавзуи мазкур чӣ хатарҳоро барои журналистон эҷод мекунад?
- Бинобар муборизаи густарда алайҳи тундгароӣ, ифротгароӣ ва терроризм дар баъзе ҳолатҳо сабабҳое пайдо мешаванд, ки фаъолияти журналистонро андаке маҳдуд мекунанд. Дар бештари давлатҳо, аз ҷумла дар Тоҷикистон, ба қонунгузориҳо тағйироту иловаҳое ворид шуданд, вале шарҳи он ба ҳама маълум нест. Ҳама дарк карда наметавонанд, ки ҳамон хати қирмизӣ аз куҷо мегузарад. Ҳангоми инъикоси мавзуи марбут ба тундгароӣ, ифротгароӣ ва терроризм журналист донистаю надониста метавонад он меъёрҳоеро, ки нав ҳастанд, риоя накунад, ё аз ҷониби дигар, мутаассифона, он чаҳорчӯбаи меъёрҳо ва шарҳи он меъёрҳое, ки мушаххас нест аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ барои маҳдудиятҳо эҷод кардан ба фаъолияти журналист, метавонад сӯйистифода шавад. Аз ин лиҳоз, хатари ба иттиҳоми дастгирии ифротгаро ё тундгаро ба масъулият кашидани расона ё журналист вуҷуд дорад. Барои эмин будан аз ин хатарҳо бояд пеш аз ҳама журналистон меъёрҳои қонунро хуб донанд ва онро истифода карда тавонанд.
- АМВАОМТ яке аз созмонҳои кӯмакрасони журналистони тоҷик аст. Бигӯед, ки махсусан як-ду соли охир инъикоси мавзуи ифротгароӣ дар ВАО чӣ гуна аст?
- Агар дар муқоиса ба 5 соли гузашта назар кунем, дар 3 соли охир инъикоси ин мавзуъ ҳам дар расонаҳои Тоҷикистон ва ҳам дар расонаҳои тоҷикзабони байналмилалие, ки барои шаҳрвандони Тоҷикистон иттилоъ пахш мекунанд, беҳтар шудааст. Албатта яке аз сабабҳои беҳтар шудани инъикоси ин мавзуъ баргузор намудани тренингҳо, давраҳои омӯзишӣ ва фароҳам овардани шароит барои журналистонест, ки ба ин мавзуъ машғуланд. Аз ҷумла, на фақат созмони мо, балки Пажуҳишгоҳи ҷангу сулҳ дар Тоҷикистон ва баъзе дигар созмонҳо низ барои беҳтару хубтар инъикос кардани мавзуҳои зикргардида озмунҳо эълон карданд, ба журналистон кӯмак расониданд ва ин боис гардид, ки инъикоси мавзуъ дар расонаҳо андаке беҳтар шудааст. Вале ҳамзамон барои беҳтару хубтар таҳия кардани гузоришу мақола, сужету дигар маводи журналистӣ ҳоло ҳам имконот барои журналистон андаке маҳдуд аст, чунки онҳо барои ҷиддан машғул шудан ба инъикоси мавзуи ифротгароӣ ниёз ба омӯзиш ва кӯмак доранд.
- Оё созмони шумо то имрӯз ягон мониторинги махсуси инъикоси мавзуи вобаста ба ифротгароиро роҳандозӣ кардааст ё не?
- Мо ба мониторинги ин мавзуъ машғул ҳастем ва дар конфронсҳои байналмилалӣ гузоришҳо омода мекунем. Мо медонем, ки шамол аз кадом сӯ мевазад ва кадом хатарҳо мавҷуданд. Дар фазои интернетӣ чунин чолишҳо хеле зиёд ҳастанд. Бинобар ин, яке аз самтҳои фаъолияти созмони мо - ин баланд бардоштани малакаи журналистон дар самти амнияти рақамӣ мебошад. Шумо хуб медонед, ки бинобар ворид кардани меъёрҳои нав ба қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳангоми ҷустуҷӯ ва омӯзиши мавзуъ бештар аз интернет истифода мебарем ва чӣ гуна худро эмин нигоҳ доштан ҳангоми кор бо сарчашмаҳо яке аз мавзуҳои мубрам дар давраҳои омӯзишии мост. Мо тадқиқотҳои дигар ҳам анҷом дода будем, ки чӣ гуна ин мавзуҳо инъикос мешаванд ва тавсияҳо низ омода кардем, ҳам барои журналистон ва ҳам барои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, то ҳангоми инъикос ба фаъолияти журналистон маҳдудиятҳо эҷод карда нашавад.
- Чун бештар созмони шумо ба масъалаҳои ҳуқуқи журналистон сарукор дорад, агар рӯзноманигоре баъди инъикоси мавзуи ифротгароӣ ба ягон мушкил ё фишор дучор шавад, барои дастгириаш созмони шумо чӣ чора андешида метавонад?
- Мо пеш аз ҳама барои пешгирӣ ё ҷилавгирӣ кардани қазияҳо кӯшиш ба харҷ медиҳем, ки журналистонро огоҳ намоем, то ҳангоми омода намудани гузориш ё мақола аввал аз кадом мавқеъ бояд ин мавзуро инъикос кунанд. Бояд риояи тавозуни назарҳо таъмин гардад ва сарчашмаҳое, ки бо онҳо ҳамкорӣ мекунанд, зери таҳдид ё фишор қарор нагиранд. Дар сурати пайдо шудани ягон сӯйитафоҳум нисбати ин ё он рӯзноманигор мо омода ҳастем, ки кӯмаки коршиносиро пешниҳод кунем, ки то кадом дараҷа журналист фаъолияти касбиашро иҷро кардааст ва оё омода кардани ин мақола ё гузориш ба ҳуқуқу манфиатҳои дигар нақзе ворид мекунад ё не. Ҳамзамон, дар доираи касбӣ фаъолият кардани онҳо агар ба мушкилие дучор оянд, мо метавонем кӯмаки ҳуқуқӣ расонем ва дар сурати то суд расидани қазия аз ҳуқуқу манфиатҳои онҳо ҳимоя кунем.
- Ба назари Шумо, журналистон ба мавзуҳои вобаста ба ифротгароӣ нахуст бояд аз кадом паҳлу ворид шаванд?
- Пеш аз ҳама бояд манфиати ҷомеаро ба назар гиранд. Яъне оё ҳамин қазияе, ки мавриду таҳқиқу омӯзиш қарор медиҳанд, аҳамияти ҷамъиятӣ дорад ё не? Баъдан, бояд тавозуни назарҳоро ба назар гиранд ва ҳангоми инъикоси ин мавзуъ ба ҳуқуқу манфиатҳои ашхоси дигаре, ки ба қазия ворид нестанд, набояд дастдарозӣ кард. Чизи аз ҳама муҳим худи омӯзиши ҳамон мавзуъ аст. Яъне мавзуро бояд хеле хуб омӯхт, аз хизматҳои коршиносон истифода бурд ва боз ҳам муҳимтар аз ин риоя кардани меъёрҳои қонунгузории Тоҷикистон аст. Вақте ки шумо дар доираи қонун, дар фазои ҳуқуқӣ фаъолиятатонро пеш мебаред, дар ин сурат метавонед ба натиҷаи дилхоҳи худ муваффақ шавед. Фарз кардем, журналист дар мавзуи ифротгароӣ ё тундгароӣ мавод омода мекунад. Мо маслиҳат медиҳем, ки дар аввали мақола, дар муҳтавои мақола ва дар охири мақола бояд як нуктае зикр гардад, ки инъикоси ин мавзуъ маънои дастгирӣ кардани ашхосе, ки ба ин қазия ворид ҳастанд, нест. Шумо ҳамчун журналист метавонед бо сарчашмаҳое, ки марбут ба фаъолияти созмонҳои ифротгарою тундгароянд, ошноӣ пайдо кунед, вале ҳаққи паҳн кардани иттилоъро надоред. Яъне дар шабакаи иҷтимоӣ низ шумо як маводи марбут ба терроризмро хондед, ин ягон ҳуқуқвайронкунӣ нест, вале вақте шумо ба он мавод лайк (мақбул) гузоштед, ин аллакай як қадаме ба сӯи вайрон кардани меъёри қонунгузорӣ аст. Журналист бояд аз ҳамин нозукиҳо огоҳ бошад.

Мусоҳиб: Рухшона ҲАКИМОВА

Ин мусоҳиба дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 505

Хабари рӯз

Минбари сардабир

  • занакГАП

    Ҳама аз дард менолад, вале ҳар кас ба таври худ,…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.