.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Мусоҳиба

Мусоҳиба бо мудири шуъбаи ҳайвонҳои ваҳшии Муассисаи давлатии “Боғи ҳайвонот»-и шаҳри Душанбе Эмомова Зуҳро


Ба «Боғи ҳайвонот» даромадан замон ба назарам панҷараи хирс афтод. Хирси даруни панҷара бо зане бозӣ мекард. Бо супоришҳои пай дар пайи зан, ки аз як панҷара гузашта буд, хирс гоҳ мерақсид, гоҳи дигар «салто» мезад. Ҳама тамошобинон ба ин манзара бо диққат нигариста, бархе сабт мекарданд, бархеи дигар акс мегирифтанд ин манзараро ва бархеи дигар якҷоя селфӣ мекарданд бо хирсу зан. Ин зан бо ҳама ҳайвонҳои даруни панҷара - хирс, гург, шер, паланг, яъне бо ҳайвонҳои ваҳшӣ якранг муносибат карда, дар даҳони онҳо ҳар гуна ширинӣ мемонд, пуштҳояшонро мехорид, суҳбат мекард, супориш медод, механдид… Мо суҳбате оростем бо ин зан, ки фишурдааш ба хонанда пешкаш мегардад.
- Салом!
- Воалейкум бар салом!
- Мо суҳбату бозӣ карданатонро дидем. Ҳатто миёни Шумо ва ҳайвонҳои ваҳшӣ танҳо як панҷара буд. Сабаби наҳаросиданатон дар чист?
- Ҳайвон ҳиссиёти одамро мефаҳмад. Агар шахс ба гандагӣ ва бо нияти зарар расонидан ё ғам додан ба онҳо наздик шавад, ё аз дур ҳам муносибат кунад, ҳатман огоҳ мешаванд. Ҳайвонотро ҳам Худо офаридааст, ҳамон Худое, ки моро офаридааст. Ман аз онҳо наметарсам, зеро онҳо ҳам фарзандони мананд. Онҳо ҳам дар навбати худ наметарсанд аз ман, зеро ман модари онҳо мешавам.
- Модоме, ки ин қадар бо меҳр худатонро бо ҳайвонҳо узви як оила мешуморед, ҳатман дар миён чӣ гапе ҳаст ба ҷуз ин муносибатҳоятон. Ё не?
- Каме ҳам бошад, фаҳмидед. Ман ба ин ҳайвонҳо шир додам, шири худамро ва фикр мекунам, сабаби асосии меҳри зиёд доштанам ба ҳайвонҳо ҳамин аст.
- Қиссаи чи тавр шир доданатнро нақл намекунед?
- Мекунам. Чаро не.
- Марҳамат!
- Ман вақте надоштам, ки ширамро ба фарзандам диҳам. Модарам мегуфт, ки ширатро дӯшида, зери дарахте рез. Ман бошам, ширамро ба ин ҳайвонҳо медодам. Ҳамин тавр, ман модару ин ҳайвонҳо фарзанд шудаанд.
- Чӣ Шуморо ба ҳайвонҳо мепайвандад?
- Якум ин ки, ман аз хурдӣ бо ҳайвонҳо муносибати наздик доштам, хеле наздик. Бузу мурғ, сагу гурбаи ромшуда доштам ва аз субҳ то шом бо онҳо мегаштам. Албатта, ин гуна муносибатро ягон модар намехоҳад ва маро пайваста ҷанг мекарданд. Фикр мекунам, ки меҳри ҳайвон дар хуни ман ҷой дода шудааст. Дуюм ин ки, ман 10 сол фарзанд наёфтам. Шояд инҳо дарди бефарзандиро аз ман каме гирифтанд.
- Инҷо чи гуна ба кор омадед?
- Баъди оилаам вайрон шудан дилам аз зиндагӣ тамоман монд. Аз одамон дида, дарду аламамро ба ҳайвонот холӣ мекардам. Ҳамроҳи гурбаву саги ҳамсояҳо гап зада мешиштам. Ин муносибати маро дида, ҳамсояҳо мегуфтанд, ки «рав, дар «Боғи ҳайвонот» кор кун». Хуллас, ҳамсояҳо роҳнамоӣ карданду ман ба кор омадам. Баробари шунидани мақсадам раиси онвақтаи «Боғи ҳайвонт» дар тааҷҷуб монда, аввал қабул накард. Ман ба зораву нола гузаштам ва аз 8-ум то 12-уми марти соли 2007 омада рафтан гирифтам. Рӯзи охирин бо раис рӯ ба рӯ истода, гуфтам, ки «бовар кунед, ман дигар роҳкиро барои омадан надорам. Маро ба кор мегиред ё не?». Намедонам чи хел шуд, ки маро ба кор гирифт ва ҳамин тавр, аз 12.03.2007 то имрӯз дар инҷо ба нигоҳубини ҳайвонҳои ваҳшӣ машғулам.
- Чанд соат кор мекунед?
- Аз соати 8 то 18.
- Дар як ҳафта чанд рӯз кор мекунед?
- Дар як ҳафта 6 рӯз кор мекунам. Рӯзи истироҳатии ман рӯзи душанбе аст.
- Шумо гуфтед, ки рӯзи душанбе рӯзи истироҳатиатон аст. Пас, рӯзи душанбе ин ҳайвонҳоро кӣ нигоҳубин мекунад?
- Ман рӯзҳои душанбе ҳам меоям. Меояму корҳоро ба барвақтӣ тамом карда меравам. Хӯрок медиҳам, тоза мекунам.
- Хӯрокдиҳӣ чи гуна аст ва чанд маротиба?
- Дари хӯрокдиҳӣ алоҳида аст. Вақте ман аз он дар меоям, ҳайвонҳо худашон эҳсос мекунанд, ки хӯрок овардаам. Бовар кунед, як дарро ман мекушоям, дари дигарро онҳо. Ҳар рӯз як маротиба ба ин ҳайвонҳо хӯрок медиҳам.
- Таги пойҳояшонро чи гуна тоза мекунед?
- Агар аҳамият дода бошед, дар шуъбаи мо 13 панҷара аст, ки дар дохилашон гург, шер, паланг ва хирс зиндагӣ мекунанд. Аз ҳамин миқдор панҷара як панҷарааш холӣ аст. Барои таги пойҳои инҳоро тоза кардан, ман бо тартиб ҳайвонҳои панҷараи дуюмро ба панҷараи якум мегузаронам ва панҷараи ифлоскардаашонро тоза мекунам. Бо ҳамин тартиб ҳамаашро ҳар рӯз тоза мекунам.
- Дар муддати ин қадар сол ягон воқеа рух надодааст?
- Худо нишон надиҳад, то ҳол дар ин кори ман ягон ҳодисаи нохуш рӯй надодааст. Ҳайвонҳо на ба мардум ва на ба худам зарар нарасонидаанд.
- Чаро ба одамон нею ба ҳайвонҳо мудом дарду аламатонро холӣ мекунед?
- Чунки, фикр мекунам аз одамон дида ҳайвонҳо маро бисёртар мефаҳманд. Албатта, ман ҳар вақте зиқ шавам, бо ин ҳайвонҳо гиря мекунам, чӣ дарду ғаме, ки дорам, ба инҳо мегӯям ва фикр мекунам, инҳо маро мефаҳманд.
- Атрофиён, падару модар, хешу ақрабо ба ин касбатон чӣ назар доранд?
- Дар аввал падару модарам умуман розӣ набуданд ба корам. Онҳо дар ташвиш буданд. Ростӣ, ман пинҳонӣ ба ин кор сар кардам. Пас аз чанд моҳ кор карданам хабар ёфтанд. Фикр мекунам, ҳоло розиянд, зеро аллакай фаҳмиданд, ки ман бе ҳайвонҳо худамро тасаввур карда наметавонам.
- Ягон кори нав бо маоши хубтар пешниҳод кунанд, ҷавобатон чӣ мешавад?
- Ҳамин гуна пешниҳод буд. Раиси Сирки давлатӣ пешниҳод карда буд, ки дар онҷо кор кунам. Ҳам хона, ҳам кори сабуктар ва ҳам маоши зиёд буд, аммо натавонистам бе инҳо. Дар онҷо ҳамагӣ дуюним моҳ тоқат кардаму халос. Ин ҳам дар ҳоле, ки онҷо танҳо 2-3 соат кор мекардам.
- Ҳайвонҳоро чи гуна оббозӣ медоронед?
- Аз берун бо об мешӯям ва бовар кунед, ҳаловат ҳам мебарам аз ин кор.
- Саволи охирин ҳамин, ки мо ба шумо таклифи кор карданием, чӣ мегӯед?
- Раҳмат барои суҳбати самимӣ, аммо ин таклифатонро қабул карда наметавонам, зеро, гуфтам-ку, бе инҳо наметавонам. Ҳатто рӯзи истироҳатиам меоям.
- Шӯхӣ кардам, ба Шумо барори кор!
- Раҳмат, ба шумо ҳам! Кам-кам моро хабар гиред!
Мусоҳиб: Ҳафизуллоҳи ТОҲИРӢ

Хонданд 368

Санъати асил ҳамсони насими руҳнавозест, ки равони инсонро таровату тавон мебахшад. Садои хушу ҷозибаноки Нуқра Раҳмат ҳамин махсусиятро доросту нишотафзост. Устоди санъат Нуқра Раҳмат дар баробари сарояндаи хуб будан дар синамо низ нақш дораду бо баҳрабарӣ ва пайравӣ аз ҳунари асилаш шогирдони соҳаи санъат касбу кори хешро сайқал медиҳанд. Суҳбати мо бо ҳунарманд ҳамин махсусиятҳоро бозгӯ месозад.

- Дуруст аст, ки дар ҳама ҷода инсонро ҳунару маҳорат ва талош пешбар аст?
- Албатта, андозаи муваффақият ва пешрафти ҳар нафар дар ҷодаи касбкардааш ба дараҷаи маҳорату малака ва кӯшишу ғайрат вобаста аст. Агар истеъдоди Худодода дар ниҳоди шахс бошад, бо сайқали ҳунар метавонад ҷойгоҳ касб намояд. Барои ҳунармандон ана ҳамин чиз яке аз омилҳои асосии пешрафт аст. Танҳо ҳунари асил ҷовидонисту санъаткорони касбиро истеъдоди баландашон некном мегардонад. Ана ҳамин ҳунари худодӣ буд, ки суруду таронаҳои маро низ мардум хуш қабул намоянд.
- Шумо бо симои зебо ва садои шево дар филми бисёр маҳбуб - «Коваи оҳангар», ки аз рӯйи асари безаволи «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ таҳия гардидааст, нақш офаридаед. Чӣ шуд, ки маҳз Шуморо ба иҷрои ин нақш даъват намуданд?
- Ман хеле ҷавон, 16-сола будам, ки ба иҷрои ин нақш ҷалб гардидам. Бо Гурминҷ Завқибеков (Худо раҳмат кунад!), ки аз пайвандони ман ҳастанд, барои нақшофарӣ дар ин филм даъват гардидем ва якҷо нақш офаридем. Ман дар филм арӯси ҷавони палангпӯш ҳастам. Ин дар Қалъаи Ҳисор буд. Ҳоло филмро мебинаму ҳамон замону лаҳзаҳо ба ёд меояд.
Мо аз сафари Россия омада будему барои нақш дар филм тамоми духтарони зебои Тоҷикистонро гирд оварданд. Моро ба киностудияи «Тоҷикфилм» даъват карданду аксбардорӣ намуданд. Маро барои иҷрои ин нақш режиссёр интихоб кард. Нақш чандон мураккаб ҳам набуд. Мувофиқи сенария ва салоҳдиди коргардон, мо инҷо дар тӯйи хурсандӣ сарояндагӣ мекунем.
- Суруди филми «Коваи оҳангар» махсус эҷод карда шуд?
- Бале. Махсус Сулаймон Юдаков композитори филми «Коваи оҳангар» буданд. Аз Тошканд омаданд ва чанд нафарро даъват карда, дар назди ҳозирон бо забони русӣ гуфтанд, ки «нет, только она будет пет. Не Шоиста Муллоджанова, не Ханифа Мавлонова. Потому что она молодая а голос чтоб было собственная». Ана дар ҳамин ҷойе, ки муассисаи телевизиони «Сафина» аст, киностудия буд. Ҳаминҷо оркестри синфониро оварданд ва ман ҳамин сурудро сароидам:
Ман гули рӯйи туро баҳор гӯям…
- Дар бораи филмҳои ҳамсон назари Шумо чист ва то куҷо санъати сарояндагӣ киноро ҷолиб мегардонад?
- Ҳар нафаре, ки дар филм нақш мебозад, табиатан бояд худаш сарояд. Лекин аз давраи шӯравӣ ҳам буд, ки нақшро бозӣ мекарданду аз садои сарояндагони дигар истифода мебурданд. Шукри Худо, ки аз ман дар нақши худам овози худам, садои ҷавонӣ.
- Шояд як сабаби таваҷҷуҳ ба ҳунари Шумо садои шево ва табииятон бошад?
- Он вақтҳо диску ин гуна чизҳо набуд-ку! Мо дар консертҳо зинда мехондем ва албатта таваҷҷуҳ зиёд буд.
- Шумо зиёд сурудҳои маҳбуб доред ва табиист, ки яке аз онҳо таронаи дар филми «Коваи оҳангар» садодода аст…
- Баъди рӯйи кор омадани филм ҳама ба ман муроҷиат карда мегуфтанд, ки «апа, ҳамин қадар зебо будед, ин қадар суруди хуб сароидед». Дилбар Қосимова зиёд васф мекард, ки «чи қадар онҷо хуш суруд хондед». Мегуфтам, ки маро зиёд таъриф накунед, ситоиши зиёдро рости гап нағз намебинам. Вале, дар ҳақиқат ин филм ва суруд ҳам хеле ҷолиб баромадааст.
- Шояд аз маҳбубияти дошта ба тӯй ва маъракаҳои мардумӣ зиёд даъват мешудед?
- Ман умуман ба тӯйҳо намерафтам. Шодравон Нигина Рауфова, ки дугонаи ҷониам буду зиёд маҳбубият дошт ва ба тӯйҳои мардум даъват мешуд, мегуфт: «А духтар, биё равем». Мегуфтам, ки «не, ман шарм медорам. Мегӯянд, ки шавҳару фарзандҳояш дар хонаву худаш инҷо сурудхонӣ дорад». Баъдан як сол маро бо зӯрӣ гуфт, ки «агар наравӣ, дугонаи ман нестӣ». Ҳамроҳ ба Қӯрғонтеппа рафтем. Он ҷо барои сарояндагону навозандагон кати махсус гузошта шуда буд. Дугонаам баромада 45 дақиқа беист суруд хонд. Баъд раиси маҳфил номи маро гирифта, эълон дошт, ки дар ин ҷо боз сарояндаи хуби дигар ҳам ҳаст. Гуфтам, ки не, ман намехонам. Ҳама ба по хеста, қарсак мезаданду хотири баланди дугонаам ва мардум, хеста ба саҳна баромадам.
- Яқинан, назари неки хонавода ва ҳунари Шуморо хуш қабул доштани ҳамсаратон бошад, ки дар ин ҷода фаъолияти пурсамар нишон диҳед?
- Он кас ҳам ҳамон вақт худашон актёри Театри Лоҳутӣ буданд. Дар ҳамон филми «Коваи оҳангар» тӯйи арӯсии онҳо буд, аз Дилбар Қосимова ва Бахталӣ Сабзалиев. Он вақт мо ҳоло бо ҳам набудем. Баъд аз ҳамон филм тақдир ҳамин хел шуд, ки мо оиладор шудем. Ҳоло, шукри Худо, фарзандону набераҳои мо ҳама маълумоти олӣ доранду хонаободанд. Шукри фарзандону набераву абераҳо. Падари ман (руҳашон шод бод!) прокурор буданд. Модарам хонашин буданду дӯзандагӣ мекарданд. Падарам аз кор ки меомаданд, ҳатман бо рубоб ё сетор суруд мехонданд. Аз ашъори Ҳофизи Шерозиву дигар шоирон шеъру сурудхонӣ мекарданд. Мо ки хурд будем, ин чиз дар зеҳни ман монд. Модарам бошад, мегуфтанд, ки «чаро ин духтар суруд мехонад? Чаро бо ту овозхонӣ мекунад?». Сароянда шудани ман дуои падарам буд. Модарам мегуфт, ки «ӯ духтар аст, барои духтар дӯзандагӣ даркор аст». Ман ҷӯроббофиву ҳама ҳунарҳоро доштаму падарам гуфтанд, ки «не». Аз хонаводаи мо танҳо ман овозхон шудам.
- Назаратон ба ҳунари овозхонҳои ҷавон чи гуна аст?
- Давру замон дигар шуд. Он вақтҳо дигар буд, ҳоло дигар шудааст. Лекин ҳунари асил ҳамеша мавқеъ дорад. Овозхонро метавонад як суруди хубаш маҳбуб гардонад. Албатта дар нақшҳо ин вобаста аз режиссёрҳо аст, ки киро интихоб мекунанд. Барои филм ҳунарманди касбӣ ҳастӣ ё дар дигар соҳа, фарқ надорад. Лекин ба кадом нақш симову ҳунарат рост меояд, ҳамонро ба инобат мегиранд.
- Чӣ умедвориҳое аз насли ҷавон доред?
- Ман узви Шӯрои калонсолони Ваҳдати миллӣ ҳастам ва мехоҳам, ки ҷавонон миллат ва ватани худро дӯст доранд. Орзуву омолам ватанпарастии насли ҷавон аст.
- То куҷо ҳамкорӣ бо шоирони номвар метавонад боиси пешрафти ин ё он ҳунарманд гардад?
- Албатта, мо бо композиторону шоирон ҳамкорӣ мекардем. Ҳама шеъру оҳангҳои ман аз шоирони муосир аст. Суруду таронаҳои халқиву рубоиву фалак хондан зарур аст, зеро эҷодкориҳои мардуми худамон маҳсуб меёбад. Ҳозир санъаткорон бо шоирон то чӣ андоза сарукор доранд ё не, намедонам. Аммо, ҳатман ин корро бояд кунанд. Ман аз Мирсаид Миршакар, аз Сотим Улуғзода суруд хондаам. Ҳамин суруди ман, ки дар филм мехонам, аз Сотим Улуғзода аст. Аз Лоиқ Шералӣ ва аз тамоми шоирон суруд дорам.
Шоири маҳбуб Бозор Собир дар бораи ман шеъре дорад, ки дар дафтари хотиротам маҳфуз аст:
Чашмони кабуди обият Кӯли Сарез,
Чун чашми ту нест дар Бадахшон коррез.
Ҳар ҷо наравӣ, зулоли чашми ту бас аст,
Бар ташналабат чу туҳфаву дастовез.
- Сурудҳои марғубро сарояндагони зиёд бозхонӣ мекунанд. Инро чӣ гуна қабул менамоед?
- Нигина Амонқулова бо Фотима Машрабова, ки ба сурдхонии ман пайравӣ мекунанд, барои сурудани дуэти ману апаи Улфатмо ва Майсара Дилдорова занг зада, пурсон шуданд. Ин ҳам бошад, суруди аввалини сенафараи мо, ки як замон хеле машҳур шуда буд. Ғайр аз ин, бо апаи Улфатмо дуэти дигаре дорем, ки Фотима Машрабова бо Нигина Амонқулова онро барои бозхонӣ пурсон шуданд. Гуфтам, ки иҷозат гирифтед, марҳамат. Вале бе иҷозати мо, ки дар қайди ҳаёт ҳастем, мумкин нест. Масалан аз сурудҳои Акашариф Ҷӯраев, Абдулло Назриев, Одина Ҳошим мумкин. Лекин, касе, ки дар қайди ҳаёт бошад, барои бозхонии сурудҳояш онҳо бояд ҳатман пурсанд.
- Ҳунармандон то куҷо дар тарғиби ҳунари миллӣ нақш дошта метавонанд?
- Ба Испания, Япония, Сурия, Ироқ, Афғонистон, Покистон сафар доштаму сурудҳо хондам. Мутаассифона, бинем, ягон суруди тоҷикӣ дар радиову телевизионҳои ин кишварҳо садо намедиҳад. Ман сурудҳои афғонӣ, туркӣ, ӯзбекӣ хондаам. Ҳама гуна сурудҳо дар репертуари ман ҳаст. Масалан Ӯзбекистон рафта будем, суруди ӯзбекӣ хонда будам. Ҳунарманд бояд ҳама гуна сурудҳоро донад. Вақте дар дастаи ҳаваскорони санъат будам, як суруди хуби ҳиндӣ мехондам ва вақти ҳунарнамоии мо дар майдон мардуми зиёде ҷамъ мешуд. Он вақт Раҷ Капур хеле маъруф буд ва вақте мо ин гуна сурудҳоро мехондем, мардум хуш қабул мекарданд. Ин чизҳо даркор аст, аммо дар Тоҷикистон бояд барои насли наврасамон бештар суруду таронаҳои тоҷикӣ садо диҳад.
- Аз ҳунарнамоӣ дар саҳнаҳои баъдӣ чӣ хотироте доред?
- Баъди нақш дар филми «Коваи оҳангар» чанд даъвати дигар буд, вале ман не гуфтам. Танҳо дар як филми дигар нақши хаткашонро бозидаам. Ин ҳам филми тоҷикӣ буд. Маро ба шаҳри Орҷоникидзеобод, ҳозира Ваҳдат бурданд. Онҷо либоси хаткашонро, ки мактубу рӯзнома тақсим мекунад, пӯшида, нақш бозидам. Ҳамин нақш буду халос ва баъдан танҳо ба санъати суруду оҳанг таваҷҷуҳи беш додаам.

Мусоҳиб: Зулолаи НУР

Хонданд 565

Ҳикмати ҳаёт бо инъикоси воқеоти иҷтимоӣ ва рӯзгори мардум осори нависандаро ба дилу дида наздик мегардонад. Хосса барои нависандае, ки хотири завқи кӯдакон қаламкашӣ мекунад, масъулияти беше қабл аз ҳар нигошта пешорӯст. Азизи Азиз бо ҳикояву афсона ва қиссаҳои ҷозиби кӯдакона дар ҷомеа маҳбубият дораду китобҳои рангинаш рӯи мизу рафи хонадони мову шумо маърифтанамои насли наврасамон аст. Суҳбати мо бо адиби маҳбуб атрофи эҷодкориҳои ҷолиби ӯст.
- Устод, мегӯянд табъу завқи кӯдакон хеле нозук аст ва аз ҳама душвор эҷод барои онҳост.
- Ташаккур! Воқеан мардум ва адибон ҳам мегӯянд, ки барои кӯдакон навиштан бисёр душвор аст. Кадом як донишманд ҳам фармудааст, ки барои кӯдакон ҳамон гуна нависед, ки барои калонсолон, фақат беҳтар...
Барои кӯдакон асар эҷод карданро фақат дар Тоҷикистон не, дар дигар кишварҳои олам ҳам душвор мегӯянд, дар чаҳор ҷумҳурии Осиёи Миёна низ ин масъала ҳалталабу, ба қавле, кундаланг истодааст. Лекин баъзе кишварҳо муваффақ шудаанд, масалан, адибони Эрону Испониёву Россияву Куриёи Ҷанубӣ, лекин хотирҷамъ нестанд...
- Ба Шумо барои онҳо соддаву фаҳмо ва дилнишин эҷод намудан чӣ гуна даст медиҳад?
- Ихтисосам аслан омӯзгорист, барои шогирдони синфҳои ибтидоӣ дарс гуфтаам. Бо табиату хислату одат ва чанд чизи дигар, ки донистани адиб зарур аст, то андозае ошно ҳастам. Албатта, зиёд мутолиа кардаам, хато низ зиёд буд, пурсидам, машқ кардам. На ҳар чӣ навиштам, сазовори чоп буд, вале навиштаму навиштам…
- Ба фикри Шумо, дар Тоҷикистон мо - калонсолон бо кӯдакон муносибати оқилона дорем?
- Ҳаргиз! Муносибати дуруст бо кӯдак ҷо-ҷо ва гоҳ-гоҳ ба назар мерасад. Мо аз табиати кӯдак чандон огоҳ нестем. Инро бо як мисоли оддӣ исбот кардан мумкин аст. Вақте кӯдак аз падар, модар ё бобову бибияш чизе мепурсад, одатан мегӯянд, ки «Рав! Хап шин! Бозӣ бикун! Даматро гир! Ин кори ту нест!...». Аз ҳамин сабаб, мо кӯдаконро намешиносем, зеро намеомӯзем. Вале кӯдакон медонанд, ки мо чигунаем. Онҳо медонанд, ки мо чандон дӯсташон намедорем. Фақат вақте бекор ҳастему ягон машғулият нест, ба онҳо муроҷиат мекунем.
Ҳатто ИМА, ки ҳамасола барои тифлон китобчаҳои хуби бешумор чоп мекунад, баъди панҷоҳ сол дарк кард, ки жанри афсона барои таълиму тарбияи кӯдак басо муҳим аст. Олимонаш гӯё нав аз хоби ғафлат бедор шуданд. Он ҷо ҳоло муассисаву идораҳое таъсис медиҳанд, ки омӯзгори афсонагӯ тайёр мекунанд, ҳатто падару модарон пул дода, афсонагӯӣ меомӯзанд.
- Вазъи адабиёти кӯдакон дар олам чӣ гуна аст?
- Ба ин савол ҷавоб гуфтан душвор аст, вале ман насрнависам ва метавонам гӯям, ки бадбахтона, вазъи адабиёти кӯдакони ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна хуб нест. Адибе баробари Спиридон Вангели, ё Николай Носов надорему надоранд, то барои кӯдак чизи хуб нависад. Таъкид мекунам: пеш аз ҳама насри кӯдаконро дар назар дорам, вагарна шоирони хуб буданду ҳастанд.
Носирон кӯдакшиносу кӯдакомӯз нестанд ва асарҳояшон барои кӯдакон шавқовар нест.
- Дар миёни мардуми мо ҳикмате чун «Нахли умед» ё «Меваи умр» маъмул аст, ки мӯйсафед ниҳолшинонӣ мекунад, бо таъкид бар он, ки ба ояндагон аз гузаштагони худ ин кори хайрро бояд бирасонем. Ё барои бачаҳо хотирнишин ҳаст ҳамон шеъри маҳбуби Гулчеҳра Сулаймонӣ, ки «Бибиҷонам меояд, Дилу ҷонам меояд…». Сар аз мавзуи об баста ба табиату ҳаёт хеле афсонаву ҳикояҳои таъсиргузор доред. Эҷоди Шумо бештар аз ҳикмати зиндагӣ маншаъ мегирад ва ё маҳсули андеша аст?
- Ташаккур! Асари кӯдакона дароз нест, гоҳо 7-10 ҷумларо ташкил медиҳад. Аммо бояд як ҳикмати хуб дошта бошад. «Давронҷон гурусна монду модараш ғизо оварду писарак нӯши ҷон карду ташаккур гуфт» навиштан ҳикоя намешавад. Адиб барои асараш бояд ҳикмате ёбад. Бигирем, ин ҳикояро: «Синою Фараҳноз ширбиринҷ мехӯрданд. «Чӣ хел ширин!»,- гуфт Фараҳноз чумчаро лесида. «Бисёр бомазза!»,- розӣ шуд Сино. Фараҳноз пурсид: «Медонӣ, чаро ширбиринҷ бомазза аст?». «Барои он ки шакар дорад!»,- ҷавоб дод Сино. «Наёфтӣ!»,- розӣ нашуд Фараҳноз. Сино лаҳзае ба хаёл рафту гуфт: «Барои он ки шир дорад!». «Наёфтӣ! Наёфтӣ!»,- боз ҳам розӣ нашуд Фараҳноз ва худаш ҷавоб гуфт: «Барои он ки модарам пӯхтаанд!...».
Аз ин ҳикоя ҷумлаи охиринашро сарфи назар кунем, кор беҳудаю бемаънӣ мешавад.
Такроран мегӯям, ки агар дар асари бадеӣ ҳикмат набошад, ба зеҳни кӯдак намешинад, ба кӯдак хуш намеояд. Барои ҳамин ҳарчи адиб эҷод мекунад, бояд ҳатман як ё якчанд ҳикмат дошта бошад. Баъзан ҳамин ҳикматро аз аввал то охири ҳикоя мушоҳида кардан мумкин аст, баъзан бо як ҷумла ифода меёбад. Масалан дар ҳикояи «Лолачинӣ» Пӯлод Толис асоси мақсадро аз забони як бача ифода кардааст: «Аз ин сафари худ бисёр чиз фаҳмидам, лекин аз ҳама асосаш ин аст, ки дар зиндагӣ бо одами хуб вохӯрдан хушбахтии бузург будааст». Ин ҷумларо агар аз ҳикоя бигирем, мазмуни он мекоҳад. Ҳикоя бояд ба ин монанд як ҳикмате дошта бошад. Баъзан худи кӯдакон бо рафтору гуфторашон ягон ҳикмат эҷод мекунанд. Адиби хуб онро ба мадди назар гирифта, дар атрофи ҳамин ҳикмат воқеа мебофад.
- Вобаста ба асари хуб боз чӣ мегӯед?
- Асари хуб бештар тахайюлӣ мешавад. Вақте ки одам аз худ мебофад, чизи беҳтар эҷод мекунад. Аз ҳаёт як ҷузъи ҳикоя ё афсонаро гирифтан мумкин аст. Баъд адиб онро тағйиру такмил медиҳад. Ҳикоя, афсона, ё қиссаи мукаммалу тайёру яклухт дар зиндагӣ вуҷуд надорад.
- Китобҳои Шумо бо фарогирии афсонаҳои ҷолибе чун «Афсонаи об», «6 ва 9», «Чилпо» ва амсоли инҳо барои маърифатандӯзӣ ва завқи баланду тарбияи наврасон хеле судманд ҳастанд. Дар афсона ва ҳикояҳои Шумо як чизро мушоҳида кардан мумкин аст, ки бештар кори неку амали хайр боло мегирад. Шояд ин аз табиати худи Шумо бошад?
- Адабиёт некиву накукориро тарғиб мекунад, махсусан адабиёти кӯдакон. Ин чиз табиати инсон аст. Инсон барои он офарида нашудааст, ки дағаливу дуруштӣ кунад. Фарз кардем дар ҳамон ҳикояи «6 ва 9» ду писарак рӯ ба рӯ мешаванд ва яке менависад «6», дигарӣ мегӯяд, ки «9» навиштӣ. Дар зиндагӣ агар ҳамин ҳодиса рӯй диҳад, одами калонсол бачаҳоро коҳиш карданаш мумкин аст. Бузургсоле омада агар онҳоро ҷанг кунад, танбеҳ диҳад ва онҳоро аз сари миз дур ронад, чӣ қадар бад аст. Кӯдак аз ҳар лаҳзаи зиндагӣ бояд як чиз омӯзад. Вай ҳанӯз варақи холиву тоза аст. Барои ҳамин, ҳар чиз дар дилу хотираш зуд нақш мегузорад. Аз ҳамин сабаб ман ҳикояро тавре анҷом додам, ки як муаллима меояд ва ҷойи бачаҳоро иваз мекунад. Дар чунин ҳолат оне, ки «6»-ро «9» гуфта буд, аз тарафи муқобил мебинад, ки «9»-и вай ба «6» табдил ёфт. Моҷарои бачаҳо ҳаст, вале танбеҳу дашному дур раву дафъ шави мардумӣ нест. Инаш завқовартар аст, бача хатояшро фаҳмида, завқ мебараду механдад. Ҳикоя оҳанги ҳаҷв ҳам дорад. Аслан асаре, ки барои бачаҳо эҷод мешавад, бояд шӯхиҳо дошта бошад. Бачаҳо қариб ҳамеша хурсанду хандонанд. Ин мо, калонсолон, аз ҳад ҷиддием ва ҳама чизро ҷиддӣ гирифта, худро азоб медиҳем. Кӯдакон тамоман одиянд. Онҳо шӯханд, беқароранд, пур аз нерӯ ва хеле хушҳоланд, зеро ҳанӯз ба олами калонсолон ворид нашудаанд. Кӯдакро як гунҷишк метавонад шод гардонад, барои хурсанд кардани бузургсолон баъзан ҳар ду олам камӣ мекунад.
- Хонандагон зиёд тавассути рӯзномаву маҷаллаҳои «Чашма», «Истиқбол», «Зангӯла», «Анбоз» ва дигар бо эҷоди Шумо ошнову дастрасӣ доштанду доранд. То куҷо ин рӯзномаҳоро дар боло бурдани маърифати кӯдакону наврасон муҳим мешуморед ва то кадом андоза онҳо барои то ба хонанда расидани эҷоди адиб мусоидат менамоянд?
- Воқеан дар Тоҷикистон тақрибан 20 ё 30 нашрияи бачагона таъсис дода шудааст, ки ин хуб аст ва дар аксарияти онҳо ҳикояву афсонаву чистонҳои банда чоп шудаанд ва чоп мешаванд. Рӯзномаву маҷаллаҳои бачагонаи моро ба тамоми мактабҳо, ба тамоми гӯшаву канори ҷумҳурӣ, ҳатто ба Мурғоб ҳам мебаранд. Танҳо бадии кор дар ин аст, ки ин рӯзномаҳо нахуст рассом надоранд. Аз ҳамин сабаб, он мавод, ки онҳо ба хонандаҳо пешкаш мекунанд, бо расму суратҳои интернетӣ оро дода шудааст. Ороишгар ё дизайнер ба уқёнуси интернет ғӯтта мезанад ва як расмеро мегирад, ки ба мазмуни ҳамин ҳикоя ё афсона каму беш наздик аст ва онро чоп мекунанд. Дар акси ҳол рӯзномаву маҷаллаҳои мо чандон бад нестанд. Дуруст, ки баъзан маводи хом ба назар мерасад. Гоҳо шеъре чоп мешавад, ки бачагона нест. Ё баъзан мақолаҳои обшӯста мехонем. Ягон ҳикояи беҳикмат ҳам чоп мешавад. Дар маҷмуъ, ягон рӯзнома барои ман нохонданӣ нест.
- То оне эҷоди тозаатон тариқи рӯзнома дастраси ҳамагон мегардад, хонандаи аввалин афсонаҳои кӯдаконаи Шумо кӣ буду ҳаст ва метавонад нишоти кӯдаке аз шунидани қиссаи нобатон боиси илҳом ва эҷоди навиштаи дигаре гардад?
- Адиб вақте асар эҷод мекунад, бояд бехато донад, ки ба хурдтаракон хуш меояд ё не. Дар аввал фаҳмидану дарк кардан душвор аст, вале вақте таҷриба зиёдтар мешавад, кам хато мекунӣ. Албатта, вақте адиб мебинад, ки кӯдакон афсонаашро қабул карданду хонданду фаҳмиданд, ҳатто дар асоси он саҳначаҳо сохта, нақш офариданд, бисёр хурсанд мешавад. Лекин табиати эҷод чунин аст, ки барои шумо фарқ надорад, сахт танқид мекунанд ё зиёдтар таъриф мешунавед. Вақте эҷод табиати адиб мешавад, ба касб табдил меёбад ва он гоҳ шумо наметавонед, ки нанависед. Гапи мардум хоҳ маъқул аст, хоҳ номаъқул, хоҳ таъриф мекунанд, хоҳ не, эҷод мекунеду халос. Фақат ба ин сатҳ бояд расем, яъне бехато донем, ки чизи, ба қавле, бачахӯрак навиштем…
- Табист, ки эҷоди хубро хонанда ҳатман пайдо кардаву мехонад…
- Ҳатман, навиштаи хуб ҳаргиз гум намешавад. Шояд чанд сол ё муддате аз хотираҳо фаромӯш гардад, аммо як рӯз боз ба дасти хонанда мерасад.
- Ҳам барои тарғиби эҷоди нигоранда ва ҳам барои то ба хонандаи наврас расонидани эҷоди адибон рӯзнома василаи беҳтар аст ё китоб?
- Китоб гоҳ-гоҳ чоп мешавад, рӯзнома ҳар замон. Рӯзнома ҳафтае, ё дар моҳ як ё ду маротиба ва зуд ба хонандагон мерасад. Лекин китоб чизи дигар аст. Дар ҳамин маврид як чизи дигарро ба хотир оварданӣ ҳастам, ки дар ҳар соҳа, дар ҳар як қисмати зиндагӣ ҳар замон як табаддулоти бисёр бузург ба амал меояд. Лекин, як чизе ҳаст, ки ҳатман тағйир намеёбад, яъне гум намешавад, барҳам намехӯрад, агарчӣ ба назари мо чунин ҳам менамояд, ки нақши он хира шуд ё аз байн рафта истодааст. Бигирем, ин қадар ғизову таоми нав ба нав ба қавле эҷоду пешкаш кардем: гамбургеру питсаю бифштексу лағмону ва ғ. Лекин нон боқӣ монд! Ё ин қадар техника пеш рафту компютеру Интернет ихтироъ шуданд, акнун дар як оҳанаки компютер шумо метавонед даҳҳо ва ҳазорон китоб ҷой диҳед. Ин ҳама боз такмил ёфта истодааст, лекин китоб боз боқӣ монд, аз байн нарафт. Дар компютер наметавонед аз даҳ-бист саҳифа зиёдтар китоб хонед. Зуд хаста мешавед. Ҷойи китобро ягон чизи дигар гирифта натавонисту наметавонад. Барои ҳамин имконияти китоб хеле фарох аст.
- Таври маълум, барои кӯдак баробари равонӣ ва муҳтавои қиссаву шеъру афсона ороиши китоб хеле таъсиргузор аст. Шояд як сабаби ҳамкориятон бо ташкилоти «Истиқбол» ва нашри китобҳоятон тариқи идораи он маҳз ороиши хуб бошад?
- Нахуст, бо ягон ташкилоту нашриёт махсус ҳамкорӣ надоштам… «Истиқбол», албатта, ташкилотест, ки барои бачаҳо зиёд чоп кард ва ҳиссааш дар тарғибу ташвиқи китоби бачагона кам нест, вале он чанд китоби маро аз дигар ташкилот, тавассути шартнома гирифта, чоп карда буд, вагарна мо худ қарордоде ба имзо нарасонидаем…
Воқеан, он китобҳоро Сайёра Имоддиноваю Бахтиёр Қаҳҳоров ва Ҳусейн Чиллаеву Абдусалом Абдуллоев хуб оро додаанд. Ороиш бисёр муҳим аст. Барои хонандагони синфҳои якуму дуюм ҳафтод фоизи китоб бояд расм дошта бошад. Барои хонандаҳои синфи сеюм тақрибан нисфи китоб бояд аз расмҳои ранга иборат бошад. Барои хонандаи синфи чорум камтар. Расми сиёҳу сафед барои хонандаҳои синфҳои болоӣ пешбинӣ шудаанд. Агар барои хонандаи хурдсол китоб ранга набошад, ҷолиб намешавад.
Умуман, барои бачаҳо китоби берасм ё бо расми сиёҳу сафед чоп кардан гуноҳ, хато аст.
- Мехостам назари Шуморо ба вазъи кунунии аниматсияи тоҷик бидонам. Чун шоҳид гаштам, ки насли ҷавон ба хотири мазмунан баландғоя будани ҳикояву афсонаҳоятон имрӯз мехоҳанд бо Шумо ҳамкорӣ дошта бошанду бо роҳу усулҳои нав филмҳои тасвириро таваҷҷуҳбарангез созанд. Магар беҳтар нест, ки кӯдакони мо ҷойи филмҳои тасвирии хориҷӣ эҷодкориҳои мазмунан тоҷиконаро тамошо намоянд?
- Баҳои аниматсияи тоҷик алҳол қаноатбахш нест. Ин тавр нест, ки пул надорем. Мо пул дорем. Директори киностудияи «Тоҷикфилм» боре ба Иттифоқи нависандагон омада, бори дигар нависандагон худ меҳмон карда, гуфтанд, ки агар асарҳои хуб эҷод кунем, ҳатман маблағ пайдо мешавад...
Гап дар сари он ки мо мутахассис надорем. Ҳамагӣ чанд сол пеш аз ин бори аввал Бахтиёр Қаҳҳоров, яке аз офарандаҳои филмҳои тасвирӣ дар Тоҷикистон, ки мутахассиси хеле варзида аст, маводи чанд китоби бачагонаро филми тасвирӣ кард. Ба ҷуз Бахтиёр ягон каси дигарро ном гирифтан душвор аст, ки ба офаридани филмҳои тасвирӣ эътибори ҷиддӣ диҳаду аз сидқи дил машғул бошад. Ростӣ, тайи ду-се соли охир як ҷунбиш дар майдони аниматсияи тоҷик мушоҳида мешавад ва бовар дорам, ки ба зудӣ кӯдакони мо филмҳои тасвирии ҷолиб тамошо хоҳанд кард, зеро ҳам рассомон ва ҳам коргардону кормандони дигари соҳа хеле фаъол шудаанд. Имрӯз ду ҷавонмард - Фирдавс ва Акмал низ ба ин кор машғуланд. Ҳозир аз ин зиёдтар сухан наметавон гуфт.
- Айни замон рӯйи кадом маҳсули эҷодиятон кор мебаред ва хонанда кадом афсонаи наверо аз Шумо шунида метавонад?
- Мехоҳам як силсила повест барои бачаҳо нависам, зеро ба ғайр аз «Тобистон»-и Пӯлод Толис ва ду-се асар бачаҳо китоби дигари калонҳаҷм надоранд. Шаш-ҳафт асари тайёр ҳаст, яке дар маҷаллаи «Садои Шарқ» чоп шуд ва иншоаллоҳ, то баҳор дар шакли китоб ба дасти хонандагон мерасад. Дигар повестҳои бачагона «Ду рӯз дар яхдон», «Шаш рӯзи як сафар», «Дурӯғ», «Ҷузвдон», «Таътил», «Пирамард ва саркардаи муғул»-анд.
Як чизи муҳими дигар. Барои хонандагони хурдсол асари саҳнавӣ эҷод намешавад. Бачаҳои моро китобҳое низ даркоранд, ки асарҳои саҳнавӣ ҷой дода шуда бошанд. Чун ба мактабҳо меравед, ба ягон муносибат (Иди Наврӯз, Иди Модарон, Рӯзи Парчами Миллӣ…) бачаҳо ҳамроҳи муаллимонашон саҳначаҳо мегузоранд, ки баъзе бисёр ҷолиб аст, вале аксарият каммаъниву сустанд. Аз ин сабаб мо бояд адибоне ҳам тарбия намоем, ки барои бачаҳо вобаста ба идҳо ва ҳам аз ҳаёти худи бачаҳо асарҳои саҳнавӣ нависанд.
- Воқеан, дар ин баробар масъулони Театри давлатии лӯхтак низ дар як суҳбат зикр карданд, ки агар чанд тан адибони шинохта барояшон асар менавиштанд, ҳоло ин гуна адибон ангуштшуморанду онҳо ба ҳамкории адибони барояшон асарҳои саҳнавии кӯдакона эҷоднамоянда зарурат доранд…
- Театри лӯхтаки мо воқеан ҳам зори асарҳои бачагона аст. Театри Ҷавонон низ чунин саҳнаҳо бояд зиёд дошта бошад. Шояд ягон вақт ба мисли телевизиони бачагонаи «Баҳористон» Театри бачагона ҳам дар Тоҷикистон пайдо шавад. Агар пайдо шавад, бояд боз ҷиддитар эҷод кард. Вале ман солҳои охир ёд надорам, ки ягон нафар барои тифлон ягон асари саҳнавии хотирмон офарида бошад.
Дар ин баробар, барои бачаҳо танҳо асарҳои саҳнавӣ не, асарҳои иттилоотӣ низ эҷод кардан лозим аст. Асари иттилоотӣ асарест, ки дар бораи ин ё он ашё ва ё набототу паранда, одамон, табиат ба хурдсолон кӯтоҳ, пуробуранг, бо далелу рақам ва расму сурат, дар шакли ҳикоя, ҳатто афсона, гоҳо оҳанги илмӣ гирифта, маълумот медиҳад. Мо ба ҷуз як китоби Энсиклопедия барои бачаҳо, ки чоп шуд, асари дигари хуби иттилоотӣ надорем.
Мисоли оддӣ: ман баъзан аз бачаҳо мепурсам, ки чаро парасту дар моҳи октябр, вақте тирамоҳ меояд, ба кишварҳои гарм меравад? Мегӯянд, ки ҳаво хунук мешавад. Пас, чаро гунҷишк намеравад? Гунҷишк ҳам баробари парасту аст, лекин намеравад… Гап дар сари ин, ки парасту ғизо пайдо намекунад, вай донахора нест, ғизояш танҳо магасу хомӯшак аст. Яъне, ба бачаҳо мо бояд бисёр чизҳоро фаҳмонем. Инро тавассути асари бадеӣ фаҳмонидан андак душвортар аст. Лекин тавассути асарҳои иттилоотӣ, асарҳои маърифатӣ фаҳмондан хеле осон мешавад. Бачаҳои мо бояд донанд, ки кадом дарахт кадом моҳ гул мекунад ва чаро ранги гулаш нилобӣ ё сафедтоб аст. Дар ҳақиқат гули баъзе дарахтон сурх, баъзе нилобӣ, сафед, ё зард аст. Сабаб ин аст, ки дар ҳамон фасл ҳашароте пайдо мешавад, ки ҳамин хел рангро дӯст медорад, диққати ҳамон ҳашаротро ҳамин ранг бештар ба худ ҷалб мекунад ва ҳамон гулу гиёҳ ҳам рангашонро ба ҳамон фасл мувофиқ мекунанд. Чаро офтобпараст мегӯем?... Ин қадар савол бисёр аст. Гумон аст бачаи навомӯз дар мактаб танҳо аз китоби дарсӣ ҷавоб ёфта тавонад.
Дар баъзе давлатҳо барои кӯдак соле чор, панҷ, шаш ҳазор номгӯй китоб чоп мекунанд. Ин танҳо номи китоб аст. Теъдодашон ба миллион мерасад! Аз нашриётҳои давлативу хусусии мо бипурсед, ки дар як сол барои кӯдак чӣ қадар китоб чоп кардаанд? Шояд сад нусха. Аммо се миллион кӯдак дорем. Дар Тоҷикистон барои китоб чоп кардан ҳоло шароиту имконият дорем. Аммо нависанда нест… Бовар мекунед, як ташкилоти хориҷӣ барои хонандагони синфҳои ибтидоӣ ният дорад, ки 120 асари бадеӣ, саҳнавӣ, иттилоотӣ чоп кунад. Шаш моҳ аст, ки давутоз мекунем, вале…
- Адиби бачагон тарбия кардан душвор аст?
- Душвор, вале кадом кор осон аст?!
- Имрӯз ба адибон ҳаққи қалам намедиҳанд, ё кам медиҳанд…
- Дуруст, ин чиз ба тарбияи адибони ҷавон бад таъсир мерасонад. Аммо дар ҳама замон адиби асил сарватманд ҳам буду қашшоқ ҳам. Бо вуҷуди ин эҷод мекард, чунонки дар авали суҳбат қайд кардам, чун эҷод табиат шуд, адиб ҳама чизро фаромӯш мекунад, аз ҷумла, пулро. Ба камтар адиб муяссар шудааст, ки аз ҳисоби ҳаққи қалам рӯз гузаронад. Ин як шуғл аст, машғулият, хоббӣ. Эҷод мекунеду нахуст худ лаззат мебаред. Асаратон бо ягон роҳу восита ба дасти дигарон расид, ихтиёрашон… Овозхонҳоро бинед: садояш хуш ояд, дар толор мешинед, хуш наояд, тарки толор мекунед. Зафар Нозиму Ҷӯрабек Муродов боре шикоят кардаанд, ки шунавандагонашон кафкӯбӣ намекунанд?! Аблаҳӣ мешуд. Ё Абдураҳмони Ҷомиву Саъдии Шерозӣ куҷостанд, ки омада ғазалҳои худро ба гӯши мо хонанд, китобашонро ба дасти мо зӯран супоранд, ки хонем?! Навиштед, эҷод кардед, давом диҳед. Агар машҳур нашудед, мардумро гунаҳкор накунед…
- Охир, имрӯз кам мехонанд?!
- Пас замони кам хондан расидаст. Бо вуҷуди ин муваққатист. Лекин барои нависандаи бачаҳо ҳамеша хонанда ҳаст: дар олам кӯдакон то синфи чорум мудом китобхонанд!
- Аммо китоби хуби бачагона кам аст, адиб низ…
- Бале, аммо айб дар бачаҳо, хонандаҳо нест. Волидонашон хонанда нестанд, хӯрҷин гирифта, ба фурӯшгоҳи китоб намераванд. Шояд онҳо гумон мекунанд, ки хонанда будани фарзандашон ин замон шарту зарур нест. Баъзан мегӯянд-ку: «Хондагиҳо чӣ шуданд, ки!...».
Агар чунин бошад, онҳо сахт хато мекунанд: донишманди асилу ҳунарманди асил хор намешавад, ҳатто имрӯз! Даҳ-бист сол пештар чунин ҳам буд, лекин алҳол чунин нест ва ягон ҳол ҳамешагӣ нест. Хондан аз мактаб не, аз оила сар мешавад ва мактаб танҳо ин корро давом медиҳад, такмил медиҳад. Агар падару модарон корро сахт гиранд, ба майдони маориф чунон омӯзгорон меоянд, ки аҳли олам аз кору натиҷаи кори эшон ангушти ҳайрат хоҳанд газид. Волидонамон кунду карахтанд. Ду маротиба ба мактаб рафта, дар дарси омӯзгори фарзандатон шинед, омӯзгор минбаъд ба фарзанди шумо беҳтару хубтар эътибор медиҳад. Аз ин сабаб мо китоб нагирем, нашриёт чаро чоп кунад? Китобро кӯдак не, калонсолон бояд харидорӣ кунанд ва ба дасти ӯ супоранд. Мефаҳмед? Калонсолон!... Шояд мисли қонуни танзими расму оинҳо ва масъулияти падару модар дар тарбияи фарзанд, қабули ягон қонуни дигар зарур бошад? Охир, таълиму тарбия хусусияти иҷборӣ доранд. Фаромӯш накунед: ягон кӯдак ба сари худ, ихтиёран китобхон намешавад. Дар тарҷумаи ҳоли бузургони адабиёт одатан мехонем, ки «шавқу завқи ӯро падараш дида, ба назди фалон устод бурд» навиштаанд…
Баъзан «пул надорем» мегӯянд. Аммо барои маърака оростан пул дорем, пайдо мекунем. Як тоифа аз қабули қонуни танзими расму оинҳо чунон норозианд, ки гӯё қиёмат фаро мерасида бошад. Чун ба хонаашон меравед, аҳволи зори фарзандонашонро дида, раҳми зоратон меояд. Мо тайёрем ҳар сол даҳ-бист ҳазор сомонӣ сарф карда, ягон маърака ороему обрӯ гирем, вале барои фарзандамон соле 10 китобча харидорӣ намекунем, ки маблағаш эҳтимол 100 сомониро ташкил диҳад. Маърифатнок нестем, худро зиёд таъриф мекунем ва мисли дурӯғгӯён ба зудӣ ба дурӯғи худ имон меоварем, бовар мекунем. Оё медонед, як дурӯғро ҳафт маротиба такрор кунед, оқибат бовар мекунед: Афандӣ ҳам ба кӯдакон гуфтааст, ки дар фалон кӯча як ҷувол чормағз рехта мондаанд, чун бачаҳо ба он тараф медаванд, Афандӣ низ «яке рост бошад!?» гуфта, аз паси бачаҳо медавад…
- Ба Иттифоқи нависандагон адибони навқалам зиёд меоянд?
- Қариб ҳар рӯз меоянд, аз шашсола то шастсола меоянд. Як моҳ пештар 170 асари навқаламонро муҳокима кардем... Он рӯз дур нест, ки ба майдони адабиёти кӯдакон чанд адиби хушистеъдод ворид мешаванд, боҷуръату қатъӣ!
- Як замон Иттифоқи нависандагони худмухтор, ё алтернативӣ таъсис додан мехостанд. Дар ёд доред?
- Ёд дорам. Дирӯз ва имрӯз ҳам Иттифоқи дигар не, адиби дигар лозим аст, адибе, ки ҳатто узви Иттифоқ буданашро низ фаромӯш карда, асар менависад, асаре, ки дар олам, дар дигар кишварҳо, дар Мадагаскар ҳам хонда тавонанд, хонда хурсанду қаноатманд гарданд ва харитаро кушода, Ҷумҳурии Тоҷикистонро пайдо кунанд…

Мусоҳиб: Зулолаи НУР

Хонданд 587

Умарҷони Абдусаттор 9-уми марти соли 1988 дар деҳаи Ворухи шаҳри Исфара ба дунё омадааст. Мактаби миёнаро дар деҳа хатм намуда, пас аз хатми мактаб ҳуҷҷатҳояшро ба Коллеҷи мусиқии шаҳри Исфара супоридааст. Дар он ҷо бо дӯсташ Фаррух, ки ҳоло якҷоя фаъолияти гурӯҳи “Сорбон”-ро пеш мебаранд, шинос мешавад. Фаррухи Абдуманнон 14-уми октябри соли 1987 дар деҳаи Устомуллои шаҳри Исфара чашм ба олам кушодааст. Ҳарду сароянда ҳамроҳ пас аз хатми коллеҷ ҳуҷҷатҳои худро ба Донишкадаи ҳунарҳои зебои ба номи М. Турсунзода супорида, то ҳол якҷоя дар ин гурӯҳ фаъолият мекунанд. Сӯҳбати мо атрофи баъзе нозукиҳои санъати тоҷик бо Умарҷони Абдусаттор пешкаши хонандагон мегардад.

- Имсол, ки камтар аз як моҳ мондаасту моро тарк мекунад, Шумо чӣ муваффақиятҳои ҳунариву эҷодӣ доштед?
- Дар моҳи марти соли 2017 консерте бо унвони «Фарёди хомӯшӣ» пешкаши мухлисон гардондем. Ҳамчунин, барои филми кӯтоҳмуддати «Коса» савти садоӣ эҷод кардаву иҷро намудем. Хушбахтона, филми мазкур дар чанд кинофестивали байналмилалӣ иштирок намуда, сазовори ҷоизаҳои баланд гардид. Инчунин консерт дар Боғи Сайфиддини исфарагӣ хушу дилнишин буд. Дар умум, гурӯҳи мо дар соли сипаригардидаистода ба дастовардҳои назаррас ноил шуд, яъне сол барои аҳли гурӯҳ соли бобарор буд.
- Шумо бештар матнҳои оҳангҳои хешро аз кадом шоирон интихоб менамоед ва ҳамчунин, бо кадом шоирон ҳамкорӣ мекунед?
- Мо матнҳоро аз ашъори шоирони классик ва муосир интихоб мекунем ва албатта, пеш аз интихоби матн завқу идроки мухлисони азизро ба назар мегирем. Яъне, мувофиқи завқи эшон матнҳоро интихоб менамоем. То имрӯз кулли эҷодиёти мо аз ҷиҳати матну оҳанг ба мухлисони шеъру наво писанд омадааст. Кӯшиш мекунем аз ин ба баъд низ хубтару писандтар эҷод намоем. Имрӯзҳо мо бо шоираи ширинкалом Сурайё Ҳакимова ҳамкориҳо дорем.
- То ҷое дарк мекунем, ҳунармандон кӯшиш мекунанд бо бисёр оҳангсозон ҳамкорӣ дошта бошанд. Шумо имрӯзҳо бо чанд бастакору оҳангсоз сарукор доред?
- Бо оҳангсозон Манижаи Давлат, Зайниддин Каримов, Шералӣ Шокиров, Баҳоуддин Негматов ва дигарон ҳамкориҳои эҷодӣ ба роҳ мондаем, ки албатта, ин ба сатҳу сифати эҷодиёти мо таъсири мусбати хешро гузоштаасту мегузорад.
- Дар умум, то имрӯз чанд албоми сурудҳои хешро пешкаши мухлисон гардондаед ва эшон чӣ гуна қабул намудаанд?
- То имрӯз мо чор албоми хешро пешкаши мухлисон гардондем, ки ҳар кадом албом аз чордаҳ суруд иборат аст. Пазироии мардум аз албомҳои пешкашнамудаамон хуб буд. Дар оянда низ талош мекунем, ки ҳама малакаву истеъдоди хешро ба кор бурда, барои мухлисон суруду оҳангҳои тару тоза эҷод намуда, пешкаши онҳо гардонем.
- Агар махфӣ набошад, гурӯҳи шуморо кӣ сарпарастӣ мекунад?
- «Хушбахтона», мо сарпараст надорем (механдад).
- Гурӯҳатон барои соли оянда чӣ нақшаҳо ва барномаҳо рӯи даст дорад, ки мехоҳад пешкаши мухлисон намояд?
- Дар соли 2018 нақша дорем, ки дар маркази вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд аввалин консерти хешро баргузор намоем. Ва ҳам агар сарпарасте пайдо гардад, дар шаҳри Душанбе низ консерт баргузор хоҳем кард.
- Дар ҷодаи санъату ҳунар, умуман эҷодиёт, кас бе устод наметавонад роҳ паймояд ва ҳам муваффақ шавад. Мо медонем, ки Шумо на якто, балки зиёд устодон доред. Лутф карда, ба хонанда ва мухлисонатон бигӯед, ки он устодони шариф киҳо ҳастанд?
- Устодоне, ки маро дар ҷодаи санъат раҳнамоӣ ва кӯмакҳо кардаанду мекунанд, аз ҷумла Исроилхон Сайфиддинов, Абдураҳим Шерматов, Хурсандмурод Зарипов мебошанд. Инҳо устодони асосии камина маҳсуб меёбанд, ки пайваста бо эшон ҳамкорӣ кардаву маслиҳатҳо мегирам ва аз ҳамаашон миннатдорам.
- Дар роҳи эҷод бештар ба кадом сарояндагон мехоҳед монанд бошед ва ҳамчунин, кадом сабкро зиёдтар меписандед?
- Ман аслан он равияи санъатеро дӯст медорам, ки он бо санъат ва ҳунари воло ва асил шакл гирифтааст. Ғолибан, аз сарояндагон эҷодиёти Аҳмад Зоҳир, Кароматуллои Қурбон ва Фарҳоди Дарёро меписандам ва тарзу услуби хонишам ба онҳо монандиҳо дорад. Кӯшиш мекунам, ки мисли онҳо санъати асилро равнақ диҳам, зеро муроди ман дар роҳи эҷод ҳамин аст.
- Андешаи Шумо нисбати санъати Аврупо ва худӣ чист?
- Ман аз эҷодиёти онҳо танҳо як чизро дӯст медорам, он ҳам «оранжировка» аст. Дар ҳақиқат, аз ин ҷиҳат онҳо пешрафт кардаанд. Вале бояд бигӯям, ки мусиқии мо бо ҳамин шаклаш ҳам аз мусиқии онҳо хубтару аълотар аст. Агар он шароите, ки имрӯз дар онҳо ҳаст, дар мо бошад, бовар дорам, мусиқии мо дунёро тасхир мекунад. Зеро, ман аз санъати «Шашмақом», «Фалак» ва дигар сурудҳои мардумии миллати хеш ба дараҷаи кофӣ бархӯрдор ҳастаму арзишу мақомашонро дар олами ҳунар медонам. Аз ин лиҳоз, мо - сарояндагон бояд барои ташвиқ ва тарғиби онҳо кӯшиш кунем.
- Ба мухлисони худ чӣ таманниёт доред?
- Таманнои ман ба мухлисонам сараввал ин аст, ки хонаобод ва саломат бошанд, дар хонаҳояшон ҷашну маросимҳои хурсандӣ бошад ва гурӯҳи «Сорбон» дар хидмат бошад. Орзуи ниҳоии ман ин аст, ки ҳама ба қадри санъати асил бирасанд, ҳар эҷодиётро дар тарозуи ақлу завқ баркашанд ва сараро аз носара ҷудо намуда, қадр кунанд.

Сӯҳбати РОМИШ

Хонданд 291

Хабари-рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.