.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Farhat
Шанбе, 10 Ноябр 2018 16:23

Садамаҳои ҳавопаймоии олам

Бузургтарин ва пурқурбонитарин садамаҳои ҳавопаймоии олам дар солҳои 2009-2018

Суқути маргбори ҳавопаймои мусофирбари Boeing 737-8 MAX мансуб ба ширкати ҳавонавардии Lion Air маро водор кард, ки ба садамаҳои ҳавопаймоии даҳ соли охир муруре дошта бошем. Ин ҳавопаймо баъди парвоз аз фурудгоҳи Ҷакартаи Индонезия дучори садама шуд. Он бо 189 мусофир ба ҳаво хеста буд ва даҳ дақиқа пас аз парвоз аз назари радарҳо ғайб зад.

 

Оғози сухан

Бино ба гузориши нашрияи Straits Times ҳавопаймои Boeing 737-8 MAX бо хатсайри JT-610 аз Ҷакарта ба самти шаҳри индонезии Панкалпинанг воқеъ дар ҷазираи Банка равон шуда буд. Соати 6.20 бо вақти маҳаллӣ парвоз кард ва соати 6.33 аз назари радарҳо ғайб зад. Аз 189 нафар саворагони ин ҳавопаймо, ки 3 нафарашон тифлон буданд, касе ҷон ба саломат набуд.  

Lion Air-калонтарин ширкати ҳавопаймоии Индонезия буда, ба 126 фурудгоҳҳои азими олам парвозҳо ба роҳ мондааст. Аммо ин ва ширкати ба он наздики Wings Air аз парвоз ба кишварҳои Иттиҳодияи Аврупо манъ шудаанд. 

Моҳи апрели соли 2013 Boeing 737-800-и ин ширкат дар тункобҳои наздикии Денпасар ба замин нишаст ва ба ду қисм тақсим шуд. Ҳамаи 108 мусофири он зинда монда буданд.  

 

Соли 2018

18 май Boeing 737-200, ки бо хатсайри Гавана-Олгин дар ҳоли парвоз буд, миёни фурудгоҳи ба номи Зосе Марти ва наздикии пойтахти Куба сарнагун шуд. Дар ҳавопаймо 110 нафар савор буданд. Аз миён се нафар зинда монданд, ки ҳарсе зан буданд. Яке дар роҳи интиқол ба бемористон ҷон дод, дуюмӣ дар касалхона ҳалок шуд ва сеюмӣ ҷон ба саломат бурд.  

18 феврал ҳавопаймоии мусофирбарии эронии ATR-72 мансуб ба ширкати ҳавопаймоии Iran Aseman Airlines, ки аз Теҳрон ба самти Ёсуҷ парвоз мекард, аз назари радарҳо ғайб зад. Агентии ISNA истинодан ба Iran Aseman Airlines хабар дод, ки ҳавопаймо суқут кард ва ҳамаи 66 мусофир ва сарнишинони он ҳалок шуданд. Ин ҳавопаймо каме дуртар аз шаҳри Семири вилояти Исфаҳон сарнагун шуд.  

11 феврал тайёраи мусофиркашии Ан-148 мансуб ба ширкати ҳавопаймоии Саратов, ки аз Маскав ба шаҳри Орск парвоз карда буд, ҳамагӣ баъд аз чанд дақиқаи аз фурудгоҳи Домодедово аз замин хестан аз назари радарҳо нопадид шуд. Шикастпораҳои ин киштии ҳавоӣ дар деҳаи Степановскии ноҳияи Рамени назди Маскав пайдо шуд. Ин ҳавопаймо якҷо бо халабонҳояш бо 71 нафар парвоз карда буд, ки ҳамаи онҳо ба ҳалокат расиданд.  

 

Соли 2017

20 март дар Судони Ҷанубӣ ҳавопаймои ширкати ҳавонавардии  South Supreme Airlines, ик ба шаҳри Вау аз пойтахти ин кишвар шаҳри Ҷуба омада буд, ба хати парвоз бархӯрд ва баъди як ҷаҳиши ғайриинтизор суқут кард ва оташ гирифт. Дари ҳавопаймо дар ин ҳангом боз буд ва ба наҷотдиҳандагон муяссар шуд, ки ҳамаи мусофиронро берун кашанд. Аз 40 мусофир ва 5 халабон 37 нафар захм бардоштанд ва ҳамагӣ зинда монданд.  

 

Соли 2016  

7 декабр ҳавопаймо бо 47 нафар (42 мусофир ва панҷ халабон) дар наздикии шаҳри Хавелиани Покистон суқут кард. Ин ҳавопаймо аз Читрол парвоз карда буд ва мебоист дар Исломобод ба замин менишаст. Халабони тайёра хеле пештар аз он ки ҳавопаймо аз назари радарҳо гум шавад,  аз хатар ба замин иттило дод. Дар ин садама ҳамаи мусофирон ва сарнишинон ба ҳалокат расиданд. 31 нафари онҳо мардон, 9 нафар занон ва ду тани дигар тифлон буданд.  

29 ноябр дар Колумбия 50 км дуртар аз Меделин як ҳавопаймо бо 77 нафар, ки 68 тани онҳо мусофирон буданд, суқут кард. Зумрае аз онҳо футболбозони дастаи "Шапекоэнсе" буданд, ки барои бозии финалии ҷоизаи Амрикои Ҷанубӣ мерафатанд. Сабаби ин садамаи маргбор мавҷуд набудани сӯзишвории кофӣ барои парвоз буд. Дар ин садама 71 нафар кушта шуданд, шаш нафар, аз ҷумла се бозингари дастаи футболи "Шапекоэнсе" зинда монданд. Президенти клуби футболи “Напекоэнс” Сандро Палаоро, мураббии даста Кайо Жуниор, сарвари даста Клебер Сантана дар ин садама ҳалок шуданд. 

29 ноябри соли 2016 президенти Бразилия Мишел Темер дар кишвараш се рӯзи мотам эълон намуд.  

Ва боз: Дастаи футболи «Атлетико Насонал», ки «Шапекоэнсе» бояд бо вай мебозид, ба Конфедератсияи футболи Амрикои Ҷанубӣ пешниҳод кард, ки ин бозиро баргузоршуда ва «Шапекоэнсе»-ро ғолиб эълон кунад. Пешниҳод пазируфта шуд. Он сол ҳамаи бозиҳои даври 17-уми Украина бо дақиқаи хомӯшӣ ба поси хотири футболбозони дастаи “Шапекоэнсе” оғоз мешуд.  

19 май ҳавопаймои мулкии Airbus A320 мутааллиқ ба ширкати ҳавопаймоии Egyptair, ки аз Париж ба Қоҳира бо хатсайти MS804 парвоз мекард, аз назари радарҳо попадид шуд. Ин ҳавопаймо баъди 20 дақиқаи вурудаш ба қаламрави Юнон бо 66 мусофир ва сарнишин нопадид шуд. Ҳавопаймо тақрибан 290 км ба самти шимоли шаҳри Александрияи Миср ба замин хӯрд. 2 июни соли 2016 воситаҳои ахбори Франсия, аз ҷумла ширкати телевизионии «France 3» ва рӯзномаи «Le Parisien» дар ҳошияи шарҳи ҷузъиёти хабари суқути ҳавопаймо хабар доданд, ки рӯзе қабл аз садама аз ҳавопаймо сигналҳо дар мавриди ноҷӯриҳо мерасиданд. Пеш аз фоҷеа ҳамин ҳавпаймо ба Асмэр, Қоҳира, Тунис ва Париж шаш парвоз анҷом дода буд. Ҳар бор аз мавҷудияи кадом як мушкили техникӣ хабар дода мешуд ва ҳар бор баъди нишаст онро аз назар мегузарониданд. Вале дар охирин парвоз он дучораи садама гардид.  

19 март тайёраи мусофиркашии Boeing 737-800, ки аз Дубай парвоз карда буд, дар Ростови лаби Дон ба садама дучор шуд. 55 мусофир ва ҳафт сарнишини он ба ҳалокат расиданд. Иллати суқути ҳавопаймо ҳавои тира ва надидани хати нишаст аз ҷониби халабонҳо эълон гардид. 

24 феврал ҳавопаймои ширкати Tara Airlines дар куҳҳои Непал аз назари радарҳо ғоиб гардид. Ин тайёра аз шаҳри Покхар ба самти шаҳри Ҷомс парвоз карда буд. Баъдан онро дар наздикии рустои Дана пайдо карданд. Ҳамаи 23 нафар. Аз ҷумла, 20 мусофир, ки ду тани онҳо кӯдакон буданд ва се халабон кушта шуданд. Дар ҳавопаймо як шаҳрванди Непал, як нафар аз Ҳонконг ва нафари дигар аз Кувейт буданд. 

3 август дар фурудгоҳи Дубай Boeing 777 дучори садама шуд. Ин ҳавопаймо мансуб ба ширкати Emirates буд ва бо хатсайри EK521 Тируванантапурам-Дубай парвоз мекард. Дар фурудгоҳи Дубай нишасти садамавӣ анҷом дод ва оташ гирифт. Ҳамаи мусофирон ва сарнишинони он беосеб аз ҳавопаймо ба макони амн интиқол дода шуданд. Вале ҳангоми хомӯш кардани сӯхтор он таркид ва як сӯхторхомӯшкун куштаву 8 нафари дигар захмӣ шуданд. Ҳамчунин аз ҷумлаи мусофирон низ 24 нафар захм бардоштанд.  

Boeing 777-31H соли 2003 истеҳсол шуда буд ва аввалин парвози худро 7 марти ҳамон сол анҷом дод. 28 марти ҳамон сол ба ширкати Emirates супурда шуд.  

 

Соли 2015

31 октябр тайёраи Airbus-321 мансуб ба ширкати "Когалымавиа", ки бо хатсайри 9268 Шарм-эл-Шайх-Санкт-Петербург аз Миср парвоз карда буд, дар 23-умин дақиқаи парвоз бо 217 мусофир ва ҳафт ҳайати идории он аз назари радарҳо нопадид шуд. Шикастапораҳои ҳавопаймои мулкии Русияро дастаи ковишгарони ҳукуматӣ дар маркази нимҷазираи Сино (минтақае дар Миср) пайдо карданд. 

Гуруҳи террористии “Давлати Исломӣ” фавран масъулияти ин фоҷеаро бар душ гирифт. Вале сарвазири Миср саросемавор эълон кард, ки ин ҳодиса амали террористӣ нест, балки ба эҳтимоли нуқси фаннӣ рух дода бошад. 

Аввали моҳи ноябр хадамоти иктишофӣ ва амниятии Русия эълон кард, ки суқути ҳавопаймо амали террористӣ буд ва он бар асари коргузории бомб дар ҳавопаймо рух додааст. 

Ба дунболи ин хадамоти ҷосусӣ ва амниятии Британия ва ИМА низ амали террористӣ будани суқути ҳавопаймои Русияро тайид карданд. 

Дар ин ҳодиса касе зинда намонд.  

24 март дар ҷануби Франсия, дар департаменти Алпи Прованси Боло ҳавопаймои Airbus A320, ки мансуб ба ширкати Germanwings буд, суқут кард. Ин тайёра аз Барселонаи Испания ба Дюсселдорфи Олмон дар ҳоли парвоз буд ва 142 мусофир ва ҳашт сарнишин дошт. Касе аз ин 150 нафар зинда намонданд. 

Тафтиши “қуттии сиёҳ”-и ҳавопаймо нишон дод, ки садама ба иллати амали барқасдонаи халабони дуввуми тайёра-шаҳрванди Олмон Андреас Лубитс рух додааст. 

4 феврал дар Тайван ҳавопаймои ATR 72, ки аз фурудгоҳи Taipei Songshan Airport ба самти галаҷазираҳои Сзинмэн парвоз карда буд, ба пул бархӯрд ва аз он ба дарёи Сзилун сарозер шуд. Дар он 53 нафар сафар доштанд, ки 31 тани онҳо гардишгарони чинӣ буданд. Дар натиҷаи ин ҳодиса 43 тан ба ҳалокат расиданд ва 15 тани дигар зинда монданд. Ду нафар аз зиндамондагон ҳангоми фуруд аз тайёра захмӣ шуданд.

Гуфтанист, ки ATR 72-212A соли 2014 истеҳсол шудааст ва аввалин парвози худро 28 март анҷом додаву 15 апрел ба ширкати TransAsia Airways супурда шудааст.

Сабаби суқути ҳавопаймо иштибоҳи сарвари парвоз эълон шуд. 

Баъди садамаи хатсайрҳои GE235 ва GE222 , ки ҳарду бо иштибоҳи халабонҳо рух доданд, ширкати ҳавопаймоии TransAsia Airways фаъолияти худро қатъ кард. 

 

Соли 2014

28 декабр ҳавопаймои ширкати малайзиёии Air Asia, ки аз шаҳри индонезии Суробоё (дуюмин шаҳри бузурги Индонезия ва маркази вилояти Ҷоваи Шарқӣ мебошад, ки дар соҳили шимолии Ҷоваи Шарқӣ ҷойгир аст) ба Сингапур парвоз мекард, бо 160 мусофир ва сарнишинонаш дучори садама шуд. Сабаби ин садама иллати техникии Airbus эълон шуд.

Шаби 21 декабр дар фурудгоҳи Внуковои Маскав ҳангоми ба ҳаво хестан тайёраи Falcon 50EX (ҳавопаймои реактивии маъмурие, ки ба масофаҳои дур парвоз мекунад. Ин тайёра ҳоло аз истеҳсол боздошта шудааст) мансуб ба ширкати Unijet ба мошини барфрӯбӣ бархӯрд. Дар ин ҳодиса чор нафар-президенти консерни фаронсавии Total Кристоф де Маржери ва се тани дигар ба ҳалокат расиданд.  

 

Соли 2013

6 июл дар фурудгоҳи Сан-Франсиско (ИМА) ҳангоми ба замин нишастан ҳавопаймои ширкати Asiana Airlines-и Кореяи Ҷанубӣ, ки аз Сеул парвоз карда буд, суқут кард. Аз 291 мусофир ва 16 сарнишини он ду донишҷӯдухтари Чин ҳалок шуданд ва зиёд аз 180 нафар захм бардоштанд. Дар дуюмин шабонарӯзи ҳодиса беш аз 70 захмишудагон аз бемористон ҷавоб дода шуданд.  

Ин Boeing 777-28EER соли 2006 истеҳсол шудааст ва аввалин парвози худро 25 феврал анҷом додааст. 7 марти ҳамон сол ба ширкати ҳавопаймоии Кореяи Ҷанубӣ Asiana Airlines супурда шудааст. 

Моҳи ноябри соли 2014 баъди ин садамаи мудҳиш Вазорати замин, инфраструктура ва нақлиёти Корея ба ширкати Asiana Airlines дастур дод, ки ба муҳлати 45 рӯз парвозҳои пайваста ба Сан-Франсискоро қатъ кунад. Сабаби инро омодагии комил надоштани халабонҳо ба ин гуна парвозҳо ва бозомӯзии онҳо буд.   

13 апрел тайёраи Boeing-737-900 мансуб ба ширкати индонезии Lion Air, ки аз шаҳри Бандунг, маркази вилояти Яваи Ғарбии Индонезия буд, пеш аз он ки ба фурудгоҳи ҷазираи Бали биншинад, ба баҳр уфтод. Ҳамаи мусофирон ва сарнишинони ҳавопаймо зинда наҷот ёфтанд. 50 нафар захм бардоштанд, ки чор тани онҳо бо чароҳати сангин бистарӣ шуданд.  

 

Соли 2012

20 апрел ҳавопаймои мулкии Boeing-737 мансуб ба ширкати Bhoja Airline, ки аз шаҳри покистонии Карочӣ парвоз карда буд, дучори садама шуд. Он дар наздикии пойгоҳи ҳарбии ҳавоии Чаклала, ки дар наздикии пойтахти Покистон шаҳри Исломобод ҷойгир аст, ба замин зад. Ҳамаи 127 нафаре, ки дар он савор буданд, ҳалок шуданд.  

Бино ба хабари ВАО истинодан ба манобеи расмӣ хабар доданд, ки иллати ин суқут шароити бади ҳаво буд, ҳавопаймо иртибот бо маркази идориро гум кард ва дар натиҷа ба рустое сарнагун шуд, ки метавонист муҷиби хисороти бештар шавад.

3 июн тайёраи MD-83 (ҳавопаймои реактивие, ки ҳанӯз солҳои 1970 дар ИМА истеҳсол мешуд ва онро барои иваз кардани модели куҳнашудаи DC-9 сохта буданд) мансуб ба ширкати нигериёии Dana Air буд ва аз шаҳри Абудҷӣ ба Лагос парвоз мекард, ба минтақаи сераҳолии шимоли фурудгоҳи Лагос ба замин зад ва ба қисмҳо тақсим шуда, оташ гирифт. Ҳангоми садама ҳавопаймо ба бинои дуошёна, ки дар он на камтар аз 40 нафар мезистанд, расид. Ин ҳавопаймо аз Абудҷӣ бо 153 нафар парвоз карда буд. Сарвари Раёсати миллии авиатсияи шаҳрвандии ин кишвар Гаролд Демюрен эълон крад, ки дар ин садама касе зинда намонд. Дар миёни мусофирон шаш шаҳрванди Чин, 7 шаҳрванди ИМА буданд. Дар миёни ҳалокшудагон ҳамчунин чанд тан шахсони воломақом, аз ҷумла ду генерал, чанд тан аз узви раёсат ва кормандони бонки марказии Нигерия низ буданд.  

Бар асари суқути ин ҳавопаймо ду хонаи истиқоматӣ, калисо ва чопхона валангор шуданд. Баъди ин ҳодиса ба маҳалли офат ғоратгарон ворид шуданд ва на танҳо биноҳои зарардида ва амволи мусофирони тайёраи харобшуда, балки хонаҳои ободи сокинон ва дӯкону мағозаҳо низ ғорат гардиданд. Дар натиҷаи воҳимаи умум муддати тӯлонӣ мошинҳои зидди сӯхтор ва корвони мошинҳои ёрии таъҷилӣ натавонистанд аз миёни анбуҳи мардум гузаранд. Ноилоҷ пулис вориди амал шуд ва то субҳи дигар дар ҷойи ҳодиса низому тартибот ҷорӣ гардид.  

Президенти Нигерия дар кишвараш мотами серӯза эълон кард.  

 

Соли 2011

8 июл ҳавопаймои Boeing 727 муталлиқ ба ширкати ҳавонавардии Hewa Bora дар фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Кисангани Ҷумҳурии Демократии Конго дучори садама шуд. Аз 178 нафаре, ки дар он сафар карда буданд, 127 нафар ба ҳалокат расиданд. Ин тайёра бар асари ҳавои тира ҳангоми фуруд ба фурудгоҳ дучори садама шуд. Халабон талош кард онро беосеб ба замин нишонад, вале хати нишастро дида натавонист.  

Дар оғоз аз ҳалокати 53 нафар хабар дода шуд ва баъдан мақомот ин рақамро такзиб карданд ва эълон шуд, ки 127 нафар ҳалок шудаву 51 нафар зинда мондаанд. Субҳи 10-уми июл созмони ҷаҳонии Салиби Сурх хабар дод, ки аз 112 мусофир ва 6 сарнишини он танҳо бештар аз 40 нафар бо захмҳои гуногун дар бемористонҳо бистарианд ва боқӣ фавтиданд.  

Маврид ба ёдоварист, ки ширкати ҳавпаймоии Hewa Bora дар «рӯйхати сиёҳ»-и Иттиҳодияи Аврупо буда, тайёраҳои он ҳақи интиқоли мусофирин ба ин кишварҳо надоранд. Зеро ин ширкат меъёрҳои байналмилалии бехатариро риоя намекунад.

9 январ ҳавопаймои Boeing-727 муталлиқ ба ширкати IranAir дар қисмати шимолу ғарбии Эрон, дар ноҳияи Урмияи вилояти Озарбойҷони Ғарбӣ, 700 км дуртар аз шаҳри Теҳрон ба замин зад. Аз 94 мусофир ва 11 халабони он 77 кушта шуданд ва наздик ба 26 тани дигар бо захмҳои гуногун зинда монданд.  

 

Соли 2010

28 июл ҳавопймои А-321, мансуб ба ширкати хусусии ҳавонавардии Airblue, ки аз шаҳри Карочӣ ба самти пойтахти Покистон шаҳри Исломобод равона буд, дар теппае воқеъ дар шимоли нуқтаи охири парвоз ногаҳон ба замин хӯрд. 

Дар гузориши фурудгоҳ гуфта мешавад, ки баъди он ки ҳавопаймо иҷозаи нишаст пайдо кард, ба сабаби тирагии ҳаво ва борони шадид ба силсилатеппаҳои Маргаллаи шимоли Исломобод бархӯрд. Ҳамаи 152 нафаре, ки савори он буданд, ба ҳалокат расиданд.  

22 май ҳавопаймои ширкати Air India Express, ки аз Дубай ба шаҳри Мангалори Ҳинд ҳаракат мекард, ҳамагӣ дар чанд км аз фурудгоҳи Мангалор дуртар дучори садама шуд. Аз 166 мусофири он 158 нафар кушта шуданд.  

12 май дар фурудгоҳи пойтахти Либия шаҳри Трипол ҳавопаймои А-330, ки мутааллиқ ба ширкати Al Afriqiyah буд, суқут кард. Ин тайёра аз шаҳри Йоханнесбург омада буд ва ҳангоми вуруд ба хати нишаст дучори садама шуд.

Ҳавопаймо бо 93 мусофир ва 11 ҳайати сарнишин парвоз карда буд. Дар ин садамаи мудҳиш танҳо як писарбачаи ҳаштсола зинда монд. 

25 январ ҳавопаймои мусофиркаши Boeing-737 мутааллиқ ба ширкати ҳавопаймоии Ethiopian Airlines, ки бо хатсайри Бейрут- Аддис-Абеба дар парвоз буд, дар баҳри Миёназамин, дар наздикии соҳилҳои Лубнон ҳамагӣ баъди чанд дақиқаи парвозаш аз Бейрут сарнагун шуд. Ҳамаи 90 нафар, аз ҷумла 83 мусофир ва ҳафт сарнишини он кушта шуданд.  

Ин Boeing 737-8AS соли 2002 истеҳсол шудааст ва аввалин парвозашро 18 январи ҳамон сол анҷом додааст. 4 феврали он сол ба ширкати ҳавопаймоии буҷавии Ryanair супурда шуда, 12 сентябри соли 2009 ба ширкати Ethiopian Airlines фурӯхта шудааст. 

Президенти Лубнон Мишел Сулаймон фарзияи амали террористӣ будани фоҷеаро рад кард. Рӯзи дигари ҳодиса эълон шуд, ки халабони ҳавопаймо дастури заминро ба инобат нагирифт ва ба парвоз дар минтақаи тӯфонӣ идома дод.  

 

Соли 2009 

15 июл дар Эрон ҳавопаймои Ту-154, ки аз Теҳрон ба Ереван дар ҳоли парвоз буд, суқут кард. Ин тайёра мутааллиқ ба ширкати Caspian Airlines буд. Ҳамаи 168 мусофир ва халабонҳои он ба ҳалокат расиданд. 

Ин Ту-154М дар корхонаи авиатсионии Куйбишев моҳи апрели соли 1987 истеҳсол шудааст ва 20 апрели ҳамон сол ба ширкати Bakhtar Afghan Airlines супурда шудааст. Соли 1998 онро ширкати Caspian Airlines харидааст. Баъди як соли ин фоҷеаи мудҳиш ҳукумати Эрон истифодаи ҳавопаймои Ту-154М-ро манъ кард.  

Шаби 30 июн дар ҷазираҳои Комор тайёраи А-130, ки мансуб ба ширкати Yemenia буд ва аз пойтахти Комор шаҳри Морони ба ҳаво хеста буд, суқут кард. Аз 142 мусофир ва 11 ҳайати хадама танҳо як духтарчаи 12-сола Байя Бакари зинда монд.  

1 июн Аэробуси A-330 мансуб ба ширкати Air France дар уқёнуси Атлантик дучори садама шуд. Ин ҳавопаймо аз фурудгоҳи Рио-де-Жанейро парвоз карда буд ва мебоист ба фурудгоҳи ба номи Шарл де Голи Париж фуруд меомад. Баъди чор соати парвоз иртибот бо ҳавопаймо қатъ гардид. Ҳамаи 228 нафаре, ки дар он савор буданд, ба ҳалокат расиданд. 

 Таҳияи Ф.Муҳаммад

Шанбе, 03 Ноябр 2018 11:00

САБАҚИ «ДИДОР»

Андешаҳо пас аз Синамобазми 8-уми «Дидор»

Аз 16 то 20 -уми октябри соли 2018 дар шаҳри Душанбе Кинофестивали байналмилалии 8-уми «Дидор» баргузор гардид.

Тӯли ин рӯзҳо беш аз 60 филми гуногунҳаҷм ва гуногунжанр дар бахшҳои «Озмуни филмҳои тоҷикӣ», «Озмуни байналмилалӣ» ва «Озмуни байналмилалии филмҳои кӯтоҳ» дар сабқат иштирок карданд. Ҳамчунин, дар бахши «Ҳамсояҳо» филмҳо аз кишварҳои Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Қазоқистон намоиш дода шуданд.

Шоҳҷоизаи Синамобазми 8-уми байналмилаии «Дидор»-ро филми ҳунарии коргардони озар Илгар Наҷаф - «Боғи анор» соҳиб гардида, дар бахши «Озмуни байналмилалии филмҳои кӯтоҳ» филми «Киноман»-и коргардони қирғиз Аскар Нуракан уулу беҳтарин дониста шуд. 

Дар сабқати филмҳои тоҷикӣ филми Алексей Румянтсев - «Сандуқчаи зулбиё» соҳиби Ҷоизаи беҳтарин филми тасвирӣ гардид. Ҷоизаи беҳтарин филми кӯтоҳи тоҷикӣ ба филми коргардон  Файзуллои Файз - «Таксӣ» дода шуд. Дар «Озмуни филмҳои пурраметражи тоҷикӣ» бошад, филми «Хаёлӣ»-и коргардони ҷавон Парвиз Раҷабзода соҳиби ҷоиза гардид. Филми кӯтоҳи коргардони дигари ҷавони тоҷик Соҳибёри Толибиён - «Талош» бо Ҷоизаи ифтихорӣ бахшида ба бузургдошти Тоҳир Собиров қадрдонӣ шуд. 

Ба қавли директори кинофестивал, раиси Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон Сафари Ҳақдод,  дар синамобазми имсола ҳудуди  80 дар сади филмҳои интихобшуда ба филмсозони ҷавони кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Афғонистон тааллуқ доштанд.

Аз ҷумла, дар бахши филмҳои тоҷикӣ   филмҳои кӯтоҳҳаҷми коргардонҳои ҷавон Бобоҷон Меҳтоҷиён - «Хонаи меҳр», Фирӯз Асоев - «Гули бишкаста», Муҳаммадюнус Холов - «Дардошно»,  Одинаи Маҳмад - «Дунё», Самандар Набизода - «Лайка»,    Фирдавс  Нину - «Бархӯрд», Файзулло Файзов - «Таксӣ» Беҳрӯз Давлатбеков - «Марги диданӣ» ва филми пурраметражи коргардон Зафар Муҳаббатов - «Саҳв» намоиш  дода шуданд. 

Аксари ин филмҳо аввалин қадами ҷавонон дар синамо буда, аз камбудиҳо холӣ набуданд. Вале ба назар мерасид, ки ҳар яке диди худро дар филмофарӣ дорад.  

Қобили зикр аст, ки дар озмун филми пурраметражи коргардон Зафар Муҳаббатов - «Саҳв» намоиш  дода шуд, ки пурра ба лаҳҷаи як минтақа сабт шудааст. Филмофарон аз ин чӣ ҳадаф доштанд, намедонем. Вале ба назари мо  ин то андозае беэътиноӣ нисбати забони адабии тоҷикӣ буд. Ман ин ҷо дар бораи камбудиҳои филм, ки хеле зиёданд, ҳарф намезанам ва бо овардани назари коршиносон ва зиёиён дар мавриди забони филм иктифо мекунам. 

Ҳасани Қарибӣ, узви ҳайати доварони филмҳои тоҷикӣ: Истифодаи гӯйиши маҳаллӣ дар баъзе саҳнаҳо ҷоиз аст. Вале меъёри забони адабӣ бояд дар филмофарӣ риоя шавад. Филме, ки дар марказ бардошта мешавад, ҳатман бояд ба забони адабӣ бошад, то бинандагон аз ҳамаи минтақаҳо онро битавонанд хуб бифаҳманд. 

Суҳроби Зиё, хабарнигори бахши форсии Телевизиони Би-Би-Си: Ба забони адабии тоҷикӣ бояд арҷу эҳтиром гузошта шавад. Ворид кардани лаҳҷа ё гӯиш дар муколамаи қаҳрамонҳо шояд ҷоиз бошад. Вале кулли филмро ба лаҳҷаи мардуми як минтақа сохтан ба назари ман дуруст нест. 

Абдулмӯъмин Шарифов: Агар филм хуб бошад, кас ба гӯйиши он мутаваҷҷеҳ намешавад.  

Саъдулло Раҳимов, киношинос, доктори улуми фалсафа: Агар драматургияи филм тақозо кунад, мумкин аз шева истифода шавад.  Фақат бояд муаллиф нишон диҳад, ки ин шева аз забони адабӣ чӣ фарқ дорад. Мумкин ин тарзи кор хато бошад.  Мутаассифона, ин филм дар ёдам нест. Ман дар бораи нафароне, ки дар музофот филм меофаранд ва аслан тафаккури музофотӣ доранд, ҳеҷ чиз намегӯям. Онҳо ҳоло хеле бояд сабзанд, рушд кунанд, ҳирфаиятро омӯзанд.  

Дар рӯзи охири Синамобазми байналмилалии 8-уми «Дидор» мизи мудаввар дар мавзӯи «Синамои  ҷавонон:  устура  ё  ҳақиқат?» бо иштироки мутахассисони соҳаи кино баргузор гардид. 

Саъдулло Раҳимов, киношинос, гардонандаи мизи гирд сараввал дар бораи филмофарии ҷавонон, проблемаҳои синамо дар ин самт чанд сухан гуфт. 

Сипас, Ҳасани Қарибӣ, раиси Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ, узви доварони филмҳои тоҷикӣ гуфт, ки ҷавонон метавонанд ва бояд филм офаранд. Онҳо метавонанд, чӣ мавзӯи ҷавононро баррасӣ бикунанд ва чӣ мавзӯи калонсолонро. Ба ин касе монеъ намешавад. Вале аз он ки ман филмҳои тоҷикиро тамошо кардам, филмофарони ҷавон ҳанӯз бояд зиёд омӯзанд. 

Филмноманавис ва адиби машҳури тоҷик Абдурофеъ Рабизода аз филмофарии ҷавонон дастгирӣ карда, камбудиҳои баъзе филмҳои коргардонҳои ҷавонро гуфт. Ба назари ӯ, бо каме тағйироти ҷузъӣ дар филмнома ва коргардонӣ филмҳои хеле хуб бардоштан мумкин буд. 

Ба қавли Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон, актёри театр ва кино Абдулмуъмин Шарифов,  синамои ҷавонон ба вуҷуд омадааст. Вале барои рушди он дастгирии ҳамаҷониба лозим аст.

Муаллифи ин сатрҳо низ ба он назар  аст, ки бояд коргардонҳои ҷавон рӯи саҳна биёянд. Албатта, филмҳои аввалини онҳо бе камбудӣ нестанд. Вале агар онҳо имрӯз филмофарӣ накунанд, пас фардо кӣ ҷои когардонҳои миёнсолу куҳансолро мегирад? Барои ба дараҷаи ҳирфаӣ расидан бояд онҳо ҳарчӣ бештар омӯзанд ва малакаашонро сайқал бидиҳанд. Ҳоло се чиз - таҷрибаву малака ва ҷаҳонбинии васеъ ба онҳо намерасад. 

Дар мизи гирд ҳамчунин қайд шуд, ки камбуди молиявӣ пеши рушди синамои тоҷикро мегирад. Аз ҷумла, қайд шуд, ки барои офаридани филми «Таксӣ»-и коргардони ҷавон Файзулло Файзов, ки 27 дақиқа аст, ҳамагӣ 5 ҳазор сомонӣ ҷудо шуда буд ва актёрон қариб, ки ройгон нақш офаридаанд.  

Дар охири нишаст изҳори умед карда шуд, ки филмофарии ҷавонон минбаъд боз ҳам рушд хоҳад кард.  

Ҷовид  Муқим

Ба идораи ҳафтаномаи “Фараж” зане ҳамроҳи кӯдаки хурдсолаш муроҷиат намуда, аз болои хешу табори шавҳари собиқаш ва ноадолатии суд шикоят кард.Тавре маълум гардид, ин зан Кабутова Шабистон ном дошта, духтаракро ном Умеда будааст.

Тавре Кабутова Шабистон мегӯяд, “соли 1998 бо шаҳрванд Махсудов Қ., сокини шаҳри Бохтар оила барпо намуда, 13 сол зиндагии якҷоя дошта бошем ҳам, вале дар ин муддат бо сабаби бемории шавҳарам соҳиби меваи умр –фарзанд нашудем. Ман тасмим гирифтам, аз хонаи ятимон кӯдакеро ба фарзандхонӣ қабул намоям. Дар ин вақт бо дахолати хусурам - бародари шавҳарам ва ҳамсараш, ки нав духтари дуюмашон таваллуд шуда буд, ба ман гуфтанд, ки онҳо аллакай як духтар доранд, аз ҳамин сабаб духтари навзодашонро мо ба фарзандӣ гирифта, тарбия намоем”. 

Дар идома Шабистон афзуд, ки: “Мақсудова Шамсия- зани ҳеварамба ман гуфт, ки шавҳарам барои дубора духтар таваллуд карданамбисёр чангу ҷанҷол менамояд, ҳатто чанд маротиба гуфт, ки агар боз духтар таваллудкунӣ, ҷавоби туро медиҳам.Шавҳарам низ гуфт, ки фарзанди бародарам аз хуни худам ҳаст, беҳтараш ӯро ба фарзандӣ мегирем. Ман низ розӣ шуда, кӯдаки он вақт 30 рӯза–ҳамин Махсудова Умедаи ҳоло 10 - соларо бо муҳаббати модарона ба тарбияи худ гирифтам. Ин воқеа соли 2010 сол буд. Соли 2012 шавҳарам бо сабабҳои номаълум аз ман ҷудо шуда, ба Федератсияи Русия рафт. Аз ҳамон сол кӯдак дар тарбияи ман монда, то аввали соли ҷорӣ хуб зиндагӣ доштем. Модари биологиаш Махсудова Шамсия ду-се маротиба ба аёдати Умеда омад, муносибати ман бо ӯ хуб буд. Аввали соли ҷорӣ бо сабабҳои номаълум Махсудова Ш. талаб намуд, ки кӯдакро ба ӯ диҳам. Аммо аз сабабе, ки кӯдакро ман модарвор тарбия намудаву ӯ ба ман меҳри зиёд дошт, бо модари биологиаш нарафт. Бинобар ин, Махсудова Ш. барои гирифтани кӯдак ба суди шаҳри Бохтар даъво намуд. Суд муроҷиатро баррасӣ намуда, бо сабаби ба расмият надаровардании фарзандхонии кӯдак аз ҷониби ман даъвои модари биологияшро қонеъ намуд.

Сабаби ба расмият надаровардани фарзанхондӣ ин буд, ки шавҳарам доим “баъд мекунем” гуфта, оқибат аз ман ҷудо шуда, ба Русия рафт ва ман, ки танҳо будам, барасмиятдарорӣ ғайри имкон буд. Инчунин,мо бо модари биологиаш муносибати хуб доштем, ман фикр намекардам, ки рӯзе ӯ кӯдакро гирифтан мехоҳад.

Пас аз баровардани ҳалнома оиди ба Махсудова Ш. додани кӯдак ман аризаи шикоятӣ навиштам, аммо мутаассифона, суд аризаи маро қонеъ нагардонид. Бинобар ин, ман 15.05.2018 ба суди вилояти Хатлон шикояти назоратӣ навиштам.

Хонандагони азиз, ман ҳамчун модар гуфтаниам, ки пас аз ҷудо шудан бо шавҳарам ман дигар шавҳар накардам ва тамоми меҳру муҳаббатамро ба Умеда бахшида, ӯро модарвор тарбия намудам ва вай низ то оғози мурофиаҳои судӣ аз он ки ман модари худаш нестам, хабар надошт.Умедаҷон дар мактаб бо баҳои хубу аъло мехонад ва ба дарсҳои иловагӣ барои забономӯзӣ меравад. Дар давоми ҳашт сол бо якдигар ҳамчун модару духтар меҳр бастаем ва ман ғайр аз ӯ каси наздик надорам. Ман Умедаро бо касби дӯзандагиам, яъне дар бозор халта дӯхта фурӯхтан калон кардам. Ҳамчунин дар рафти мурофиаи судӣ суд манфиатҳои кӯдакро умуман ба эътибор нагирифта, ваҷҳҳои оварда ва дархости маро ҷиҳати бо иштироки равоншинос ва дигар мутахассисони марбута пурсидани фикри кӯдакро қонеъ накард. Умеда, ки аз навзодӣ бо ман ба воя расидааст, хонаи Махсудова Ш. барои ӯ ҷои ношинос ва номаълум мебошад, ки кӯдак дар он одат накардааст ва ин метавонад ба равони ӯ таъсири манфӣ расонад. Худи Умеда низ модари биологиашро хуб намешиносад ва бо ӯ рафтан намехоҳад.”

Дар рафти суҳбате, ки хабарнигори “Фараж” бо Умеда дошт, ӯ худ чунин гуфт: “Ман дар мактаби миёнаи №4,дар синфи 3-и “г” таҳсил менамоям. Модари ман Кабутова Шабистон аст. Шамсия худашро модари ман мегирад, аммо ман ӯро ҳамчун модари худ қабул намекунам. Майда будам, маро тарк кард.Дар як кӯрпачаи рӯйпӯш маро баста ба очаам дод.Ман намехоҳамхонаи бобоям равам. Маро омада хабар мегирифтанд. Бад  ҳамаи онҳо кӯдакатро мегирем гуфта, очама ба суд  додан. Вақте ки маро тавваллуд кард, худаш нахост маро, дасти очамба дод, духтар шуд, шавҳарам маро талоқ мекунад,гуфта, аз ман рӯ гардонд.Падарамро фиреб карда, Русия равон карданд, гуфтанд, ки ӯ девонакасал шудагӣ, дигар омада наметавонад, мо ӯро табобат карда истодааем.Аз рафтани падарам 8 сол сипарӣ шуду ман ӯро то ҳол надидаам. Модарам маро танҳо калон кард...”

Умеда бо дастони худ оби чашмонашро пок карда,пайдарпайба Шабистон, ки ӯро модар медонад,бо илтиҷо мегуфт, ки “очаҷон, маро ба онҳо надиҳед. Ман ягон ҷо намеравам. Модари ман шумо ҳастед...

Сипас, бо умед ба ман дида дӯхта, суханашро идома бахшид:

-Ман мехоҳам, ки бароҳат бо ҳамроҳи модари худам Кабутова Шабистон зиндагӣ кунам. Дар мактаби худам мехоҳам бо ҳамсинфонамбихонам. Дар синфамон сардори синф ҳастам. Забони русӣ ва англисиро омӯхта истодаам. Дар рӯзномаам фақат баҳои 4 ва 5 дорам. Муаллимони мактаб маро бисёр дӯст медоранд. Ман ҳам муаллимони мактабамро бисёр дӯст медорам, онҳо хеле хуб дарс медиҳанд...Қариб як моҳ мешавад, ки ман мактаб намеравам. Як рӯз дар мактаб дарс хонда истода будам, ки одамони суд ҳамроҳи милиса ва як занак тарафи ман хандида омада маро гирифта бурданӣ шуданд, ман гиря карда, дасташро сар додам, зеро намехостам ҳамроҳи онҳо ба такси шинам. Бобоям холааму очаамро дар пеши ман зад. Ҳатто дилашон ба ман ҳам насӯхт. Дар суди шаҳрӣ бошад, очаам маззааш нашуд, духтурҳо омада ба ману очам укол карданд. Чанд рӯз ман касал шудам...

Дар ҳамин ҳол падари биологии Умеда- Махсудов Ҳалим дар суҳбат бо мо гуфт, ки:

-Ман фарзанди худро бо маслиҳат ба бародари худам, ки фарзанд надошт, додам. Ман ба хотири он надодаам, ки ин зан ҳамроҳи худаш гирифта барад. Асосан мо ду бародарон маслиҳат карда, ин корро анҷом додем. Барои ба фарзандхонӣ қабул карданаш ман ягон ҳуҷҷат надодаам. Дар вақти бемор шуданаш  беморхонаи “Истиқлол” бурда табобат кардам. Кӯдакро гирифта рафт. Фишор овард, ки агар гирифтанӣ шавед, ман худамро ба дарё мепартом. Падарам гуфтанд, ки “бачаам, кордор нашав, мон тарбия кунад, фарзандат як рӯз худаш меояд. Бе ягон ҳуҷҷат, бе рухсати ман кӯдакро гирифта Қурғонтеппа омад. Вақте ман ба дидорбинӣ меомадам, рӯйи хуш намедод, муомилааш хуб набуд. Ба кӯдаки ман бисёр гап ёд медоданд. Ман бисёр мехостам, ки маслиҳат карда, ба як хулоса биёем, аммо ӯ ҳамроҳи хешовандонаш саркашӣ карда, гуфтанд, ки дигар ба дидорбинии кӯдак набиё. Рости гап, байни зану шавҳар чи гапе шуд, ман онқадар дар хотир надорам, барои чӣ аз ҳам ҷудо шуданд, намедонам. 

Махсудова Шамсия - модари биологии Умеда бошад,мегӯяд, ки барои дидорбинии фарзандаш Кабутова Шабистон бисёр мушкил эҷод мекард: “Намехост, ки ман кӯдакамро ба хона барам. Ҳатто ба ман даст бардошт, ман маҷбур шудам, ки ба суд муроҷиат кунам.Вақте ман фарзандамро ба дунё овардам, шавҳарам гуфт, ки акаам бефарзанд аст, биё, кӯдакро ба ӯ медиҳем. Рости гап, ман розӣ набудам. Ноилоҷ кӯдакамро додам. Кӯдаки ман якунимсола шуду муносибаташ дигар хел шуд. Байни зану шавҳар чи гап шуд, хабардор нестам... Ман дар як сол 4 маротиба Умедаро бо сару либос, бо хӯрока ёрдам мекардам. Вақте иҷозат медоданд, омада хабар мегирифтам. Соли гузашта кӯдак касал шуд. Якҷоя духтур бурда, табобат карда овардем. Дар ин миён ҳардуямон ҷанг шудем ва ӯ маро зад... Ман аз дилсӯзӣ фарзандамро ба вай додам, то ин ки зиндагиаш хуб шуда, ба қатори мо дарояд. Дигар худашро қанотшикаста ҳис накунад. Бар ивази ҳамин қадар хубиҳо ба ман даст бардошт. Оби рехтаро дигар ҷамъ карда намешавад ва ман ҳам аз алама маҷбур шудам, ки ба суд муроҷиат кунам. Ҳама қарорҳои суд ба манфиати ман ҳал шуд. Марҳамат, омада хабар гирад. Ман зид нестам. Лекин ман мехоҳам фарзандам ҳамроҳи ман бошад.

Равоншинос Заррина Кенҷаева мегӯяд, ки ҳамаи баҳсҳо ин як зарбаи психологӣ мебошад, ки духтарак аз ҷиҳати психологӣ корношоям хоҳад шуд. 

-Албатта ин як проблемаи бисёр ҷиддӣ аст. Ҳам модари биологӣ ва ҳам модархонд бояд вақте ки кӯшиш мекунанд, фарзандро ба тарафи худ моил кунанд, бо ин амалҳои худ боз як зарбаи психологӣ ба кӯдак мерасонанд. Мумкин аст, ки духтарак аз ҷиҳати психологӣ корношоям шавад. Кӯдаке, ки аз ҷиҳати равонӣ мустаҳкам нест, ӯ ҳеҷ гоҳ ба ягон модар кӯмак расонда наметавонад. Ҳамон модароне, ки фарзандони худро бо розигиашон ба нафаре медиҳанду баъдан талаб менамоянд, ҳаёти кӯдакро ду тақсим мекунанд: Кӯдак дигар на дар ин оила солим буда метавонад, на дар дигар оила. Ба ҳамин хотир бисёр хуб мешуд, ки фарзандро фарзандхонӣ мекарданд. Аз рӯйи қонуну ҳуҷҷат мешуд. Ҳамчун равоншинос ман ба ҳарду модар тавсия медиҳам, ки модарандар нашаванд. Кӯшиш кунанд, ки модари ҳақиқӣ шаванд. Гумон мекунам, модаре, ки бефарзанд, буд, фарзанди дигар касро гирифта тарбият кард ва арзиши модарӣ дорад. Модари биологиаш бояд кӯшиш кунад, ки фарзандаш нороҳат нашавад. Агар аз фарзандаш ҷудо кунад, ҷабр мешавад, хушунат хисоб мешавад.Боварии комил дорам, ки ин фарзанд ҳам дар хонаи модари биологиаш нороҳат мешавад, ӯ ҳис мекунад, ки дигар баргашта наметавонад ва як қисмати ӯ мемонад. Агар фарзанд дошта бошад, ба хотири руҳан солим будани ин фарзандаш бахшад, бигзор фарзандаш бароҳат зиндагиашро пеш барад.

Дар ҳамин ҳол, ҳуқуқшиноси тоҷик Шокирҷон Ҳакимов бар ин назар аст, ки:

-Ин масъала на танҳо ҳуқуқӣ аст, балки ҷиҳатҳои ахлоқию фарҳангӣ ва иҷтимоӣ низ дорад. Бояд таъкид кард, ки мо дар ҷомеаи анъанавӣзиндагӣ мекунем. Агар бисёр мавридҳо ҷонибҳо кӯшиш менамоянд, ки бо риояи урфу одат ва маросимҳои солҳои тӯлонӣ ташаккулёфта ин гуна масъалаҳоро танзиму ҳал намоянд, вале Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Кодекси мурофиавии шаҳрвандӣ бо дар назардошти таҷрибаҳои ҷаҳонӣ ба таври мушаххасу муфассал муносибатҳои ҷамъиятиро дар робита ба фарзандхонӣ танзим кардааст. Бинобар ин, агар аз лаҳзаи аввал ҷонибҳои манфиатдор бо назардошти омилҳои объективию субъективӣ ба таври ихтиёрӣ ва дарки паёмадҳои фарзандхонӣ чунин заруратро ба анҷом мерасонданд, эҳтимолияти ба вуҷуд омадани чунин баҳс пайдо намешуд. Ҳоло бояд мақомоти дахлдору ваколатдори давлат зимни баррасии масъала қарори дуруст қабул кунанд.

Нигора Саидбекова

Шанбе, 03 Ноябр 2018 10:50

ПАЙРОҲАЕ ТО ШОҲРОҲ

50-соли Коллеҷи тиббии Бохтар

Соли 2018 барои Муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар (Қӯрғонтеппа) соли махсус аст. Зеро маҳз дар ҳамин сол аз таъсиси Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар 50 сол пур шуда, устодону муҳассилин 50 соли пур аз файзу баракат, 50 соли пур аз саҳифаҳои рангин ва 50 зинаи такмилро таҷлил доранд. Таърихи 50 - солаи муассисаи мазкур аз 19 декабри соли 1968 оғоз ёфта, бо Қарори Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон таҳти №346 нахуст ҳамчун филиали Омӯзишгоҳи тиббии шаҳри Душанбе, бо роҳбарии духтури ҷарроҳ Раҳимов Теша таъсис дода шуда, аллакай 1 сентябри  соли 1969, яъне ҳамагӣ баъди 10 моҳ ҳамчун Омӯзишгоҳи тиббии шаҳри Қӯрғонтеппа бо шуъбаҳои фелдшерӣ, момодоягӣ, ҳамширагӣ ва  кори ҳамширагӣ ба қайд гирифта шуд. Дар МДТ “Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар” дар айни замон 244 нафар омӯзгорон фаъолият менамоянд, ки  134 нафари онҳо (65 нафар занҳо)  омӯзгорони  асосӣ  мебошанд. 5 нафар аз устодон номзадҳои илми тиб, 14 нафар аълочиёни соҳаи маориф  ва тандурустӣ мебошанд.

Ташрифи мо ба Коллеҷи мазкур ва вохӯрӣ бо устодону муҳассилини он дар остонаи 50 солагӣ, ки 50 соли пур аз ифтихору таҳсин аст,  навгониҳои зиёдеро ба рӯямон боз намуд. Зеро ба назар чунин мерасид, ки Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар на як коллеҷи оддӣ, балки ҳаматарафа рушдкардаву бо бинои ҳозиразамон ва технологияи муосир муҷаҳхаз гардонида шуда, тӯли фаъолияти худ дар тарбияи даҳҳо ҳазор табибони ҳозиқ нақши арзанда гузоштааст. Директори Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар номзади илмҳои тиб Аскар Нуриддинзода, дар сӯҳбат бо мо дар бораи таърихи 50 соли Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар сухан ронда, иброз дошт, ки “дар чанд соли охир мо бо такя ба супоришҳову роҳнамоиҳои Асосгузори сулҳу ваҳдат, Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба дастовардаҳое ноил шудем, ки на дар ҳар Коллеҷи тиббӣ дида мешавад”. Ӯ роҷеъ ба 50 соли фаъолияти Коллеҷи мазкур сухан ронда, хизматҳои шоистаи роҳбарон ва устодони қаблии онро махсус арзёбӣ карда гуфт: “-50 соли пур аз файзу баракати  Коллеҷи мо, ки пеш аз ҳама аз хизматҳои асосгузори омӯзишгоҳ ва нахустин директори он Гамидова А.Д. (солҳои  1969 - 1972) ва роҳбарони минбаъда Ҳакимова Роза Пулатовна  (солҳои 1972 - 1975), Аълочии соҳаи маориф ва тандурустӣ, дорандаи Ифтихорномаи фахрии Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, собиқадори меҳнат - Воҳидов Раҳим Воҳидович  (солҳои 1975 – 2004),  корманди Шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷарроҳи дараҷаи олӣ Муродов Иноят Мармарович (солҳои (солҳои 2004 - 2008) ва номзади илмҳои тиб, духтури ҷарроҳ Партов Мустафо Шоймардонович (солҳои 2008 - 2010) сахт вобастагӣ дорад. Хизматҳои шоистаи онҳо буд, ки Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар дар айни замон ба яке аз беҳтарин Коллеҷҳои тиббии ҷумҳурӣ табдил ёфта, аз тамоми гӯшаву канори кишвар барои таҳсил довталабон ба Бохтар меоянд.

 Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Қурғонтеппа» дар асоси Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16.03.1999 таҳти  № 100 ва фармони Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8.04.1999 № 141 ба  Коллеҷи тиббӣ табдил дода шудааст.

   

Факултетҳо ва шуъбаҳои Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар

Айни замон  дар Муассисаи давлатии таълимии «Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар» 5 факултет фаъолият менамояд:

      1. Факултети кори момодоягӣ

      2. Факултети кори табобатӣ

      3. Факултети кори ҳамширагӣ

      4. Факултети кори фарматсевтӣ

      5. Факултети шуъбаҳои шабона

Мувофиқи Консепсияи ислоҳоти таҳсилоти тиббӣ ва фарматсевтӣ дар коллеҷ 7 шуъба амал мекунад. Инҳо шуъбаҳо ва ихтисосҳое мебошанд,ки  дар Коллеҷ омӯхта мешаванд:

1.Шуъбаи кори момодоягӣ – бо ихтисоси кори момодоя, мутахассисони миёнаи тиббӣ, мӯҳлати таҳсил  4 сол;

2.Шуъбаи кори табобатӣ -  бо ихтисоси ҳамшираи  (бародари) тибби оилавӣ, муҳлати таҳсил  4 сол;

3.Шуъбаи кори ҳамширагӣ, бо ихтисоси ҳамшираи (бародари)  тиббӣ, мӯҳлати таҳсил 3 сол.

4.Шуъбаи кори тиббӣ-ташхисӣ, бо ихтисоси лаборант, муҳлати таҳсил 3 сол;

5.Шуъбаи кори тиббӣ - профилактикӣ, бо ихтисоси ёрдамчии табиби гигиенист, эпидемиолог ва санитарӣ, муҳлати таҳсил 3 сол;

6.Шуъбаи кори дандонсозӣ, бо ихтисоси техники дандон, мӯҳлати таҳсил 3 сол;

7.Шуъбаи кори фарматсевтӣ, бо ихтиссоси ёрдамчии фарматсевт, мӯҳлати таҳсил 3 сол.

Дар Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар аз соли 2013 инчунин шуъбаҳои шабона амал мекунанд, ки дар  факултетҳои кори ҳамширагӣ ва кори фарматсевтӣ ба роҳ монда шудаанд ва мӯҳлати таҳсил 3 сол мебошад.

Дар базаи Коллеҷ соли 2008 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 декабари соли 2006 №603 инчунин Гурӯҳҳои мақсаднок ташкил шудаанд, ки дар 11 шаҳру ноҳияҳои  минтақаи Бохтари вилояти Хатлон, аз ҷумла шаҳру ноҳияҳои Леваканд, Хуросон, Абдураҳмони Ҷомӣ,  Кушониён, Вахш, Ҷалолиддини Балхӣ, Ҷайҳун, Дӯстӣ, Қубодиён, Шаҳритус, Носири Хусрав ва Панҷ фаъолият дошта, 1048 нафар донишҷӯро ба таҳстл фаро гирифтааст. 

 

Шумораи умумии муҳассилин

Феълан дар Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар теъдоди умумии донишҷӯён  3824 нафарро ташкил медиҳад, ки аз ин 2981 нафар духтарон ва 843 нафарро писарон меюошанд. Аз ин, дар шуъбаи рӯзонаи Коллеҷи тиббӣ 2345 нафар (1742 нафар духтарон ва 603 нафар писарон) таҳсил мекунанд.

Дар шуъбаи шабона бошад, 431 нафар (духтарон 316 нафар, писарон 115 нафар) дар гурӯҳҳои шартномавӣ таҳсил менамоянд.

Зимни боздид аз Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар мо мушоҳида намудем, ки гурӯҳҳои буҷавии он қариб як баробар бештар аз гурӯҳҳои шартномавианд. Тибқи нишондод дар гурӯҳҳои буҷавии рӯзона 1543 нафар ва шартномавӣ 802 нафар таҳсил мекунанд.

Дар гуруҳҳои мақсаднок, теъдоди донишҷӯён 1048 нафар буда, аз ин духтарон 923 ва писарон 125 нафарро ташкил медиҳанд, ки  731 нафар дар гурӯҳҳои буҷавӣ ва 317 нафар дар гурӯҳҳои шартномавӣ таҳсил мекунанд.

 Дар шуъбаи шабонаи факултетҳои кори ҳамширагӣ ва фарматсевтӣ 2 нафар шаҳрвандони Ҷумҳурии исломии Афғонистон низ таҳсил менамоянд.

 

Бинои нави таълимӣ

Мо мақте аз бинои нави таълимӣ, синфхонаҳои наву барҳавои бо ҳама лавозимоти техникиву компютерӣ муҷаҳҳзагардонидашуда шинос шудем, нахустин суол ин буд, ки «Бинои мазкур кай ва бо сармоягузории кӣ бунёд шуда,  чӣ бартариятҳоеро дорост?». Албатта, чунин тарзи саволгузорӣ бесабаб набуд. Зеро одат шудааст, ки дар бисёр ҷойҳо асосан аз ҳисоби сармоягузориҳои давлатӣ ва хориҷӣ чунин иншоотҳои бузурги муосир бунёд карда мешаванд ва бунёди чунин биноҳои боҳашамати таълимӣ аз ҳисоби худи муассисаҳо хеле кам ба назар мерасанд. 

Директори Коллеҷ, номзади илмҳои тиб Нуриддинзода Аскар ҳадафи моро фаҳмида, бо табассум иброз дошт, ки Бинои нави таълимии Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар дар соли 2017 ба истифода дода шуда, аз се ошёна ва таҳхона иборат аст. Барои сохтмони он 5 261 390 млн. сомонӣ ва барои харидории таҷҳизотҳои муосири замонавӣ  зиёда аз 1млн. сомонӣ аз суратҳисоби махсуси Коллеҷ хароҷот карда шудааст. Бахусус, синфхонаи лингофонӣ, ки бо 17 компютер ҷиҳозонида шуда, донишҷӯён аллакай аз курси як барои омӯзиши забон аз он истифода мебаранд, шоёни таҳсин аст. Инчунин, имтиҳонҳо ва санҷишҳо низ ба воситаи компютер гирифта мешаванд, ки ба он дар баробари донишҷӯ ва устоди имтиҳонқабулкунанда, директори мактаб низ дастрасӣ дорад.

Дар бинои нави таълимӣ инчунин толори бузурги варзишӣ бо майдони махсуси  замонавии  баскетбол сохта шуда, дар он мусобиқоти гуногуни сатҳи вилоятӣ низ гузаронида мешавад. Дар беруни бино майдончаи муосири футбол низ бунёд шудааст, ки назир надорад.

 

Дарсҳои таҷрибавӣ чун воситаи асосии такмилдиҳандаи донишҳои назариявӣ

Дарсҳои таҷрибавии Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар бештар дар пойгоҳҳои таълимӣ - дар беморхонаҳо, дармонгоҳҳо, ва диспансерияҳои шаҳри Бохтар аз ҷониби омӯзгорони собиқадор бо намоиш додани амалиётҳои тиббӣ ва иштироки бевоситаи мариз гузаронида мешавад. Дар ин дарсҳо донишҷӯён дониши назариявии худро дар амал такмил дода, бевосита иҷро менамоянд, ки ин барои баланд бардоштани савияи дониши амалӣ аҳамияти калон дорад. Дар худи бинои асосии Коллеҷ ҳуҷраи қабл аз амал фаъолият менамояд. Дар ин ҳуҷра мулуҳо (муляжҳо)  барои ҳамаи шуъбаҳо дастрас карда шудааст. Донишҷӯён дар ин мулуҳо таҷрибаи қаблиамалӣ гузаронида, худро барои машғулиятҳои амалӣ омода менамоянд. Ҳамарӯза дар ин ҳуҷра аз ҷониби омӯзгорони собиқадор машғулиятҳо  бо истифодаи айёниятҳои таълимӣ ва муляжҳо гузаронида мешавад. 

Бояд зикр кард, ки аз ҷониби омӯзгорони Коллеҷи тиббии ноҳияи Бохтар якчанд китобҳои дарсӣ низ таълиф карда шудаанд, ки дар асоси он дар аксар муассисаҳои тиббӣ дарс дода мешавад. Китоби дарсии “Микробиология ва УТКЛ”, ки ба қалами омӯзгори Коллеҷи мазкур Махкамова М. тааллуқ дорад, аз ҷумлаи онҳост. Инчунин,  китоби “Услубхои тадқиқоти клиникӣ – лабораторӣ ва  18 дастури методии аз ҷониби омӯзгорони дигар омода карда шуда, дар дарсҳо барои такмили тахассусии донишҷӯён фаъолона истифода бурда мешаванд. 

 

Дастгирии ятимони кул ва донишҷӯёни камбизоат

Дар Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар феълан 20 нафар ятими кулл  дар гуруҳҳои буҷавӣ таҳсил намуда истодаанд, ки ҳамаи онҳо бо идрорпулӣ таъмин мебошанд. Ба ҳамаи ятимони кулл ва донишҷӯёни камбизоат инчунин дар ҷашнҳо ва рӯзҳои ид  (Иди Наврӯз  ва ҷашнгирии соли мелодӣ) кӯмакҳои моддӣ расонида мешавад. Ятимони кул ба истиснои кӯмакпулӣ, ҳамарӯза бо хӯроки гарми ройгон дар ошхонаи донишҷӯён таъмин карда шудаанд.

Дар Коллеҷи тиббӣ чорабиниҳо бахшида ба Рӯзи дониш ва Дарси Сулҳ, Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷашни зодрӯзи  Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ  ва  Ҷалолуддини Балхӣ, Рӯзи омӯзгорон , Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Рӯзи Парчами давлатӣ, Рӯзи пешгирии бемории ВИЧ СПИД дар ҷумҳурӣ, Рӯзи Артиши миллӣ, Рӯзи Модарон, Наврӯзи аҷам, Рӯзи Ғалаба, Рӯзи Ваҳдати миллӣ гузаронида шуда, конференсияҳо, семинарҳо,  мизҳои мудаввар ва вохӯриҳо дар ин ҷашнҳои миллӣ  ташкил карда мешаванд.

 Коллеҷи тиббиро дар соли 2017 1234 нафар хатм намуданд, ки 37 нафари онҳо сазовори дипломи аъло гардиданд. Аз 762 нафар хатмкардагони гуруҳҳои буҷавӣ 583 нафар бо ҷойи кор таъмин карда шуд, ки ин 78,1 фоизро ташкил медиҳад. Омори мазкур нишондиҳандаи он аст, ки дараҷаи бо кор таъминшавии хатмкунандагон низ хеле баланд аст.

 

Иштироки донишҷӯён дар олимпиадаҳои тахассусӣ

Ба назар чунин мерасад, ки муҳассилини Коллеҷи тибби шаҳри Бохтар танҳо бо гузаронидани машғулиятҳои дарсӣ қаноат намекунанд ва инчунин, дар озмунҳои гуногуни фанниву олимпиадаҳои сатҳи ҷумҳуриявӣ ширкат варзида, сазовори ҷойҳои намоён гаштаанд. Далели ин иштироки донишҷӯёни Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар  дар соли 2017 дар озмуни фаннии ҷумҳуриявӣ, аст ки дар ноҳияи Ҳисор баргузор гардида, 1 нафар  аз фанни “Таърихи халқи тоҷик” сазовори ҷойи дуюм ва 1 нафар  аз фанни  “Биология” сазовори ҷойи сеюм гардиданд.

Дар Олимпиадаҳои фанҳои тахассусӣ донишҷӯи шуъбаи кори  табобатӣ Ҳайдарова Марҷина сазовори ҷойи дувум гардида, соҳиби роҳхат барои идомаи таҳсил ба Донишгоҳи миллӣ гардид.

Дар чунин олимпиадаҳо донишҷӯён қариб ҳар сол ширкат варзида, сазовори ҷойҳои фахрӣ ва медалҳо мегарданд. Соли 2015 донишҷӯи бахши 3-юми шӯъбаи кори табобатӣ Ашӯрзода Қ. дар озмуни ҷумҳуриявӣ аз фанни биология иштирок намуда, сазовори ҷойи якум ва соҳиби дипломи дараҷаи якум гардид. Соли 2016 3 нафар донишҷӯёни коллеҷ дар Олимпиадаи фанҳои тахассусӣ ширкат варзида, сазовори Ифтихорномаҳои Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон гардиданд.

 

Дастовардҳо дар соҳаи варзиш дар соли 2018

Донишҷӯёни Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар на танҳо дар олимпидаҳои тахассусӣ иштирок кардаву ғолиб меоянд, балки дар соҳаи варзиш низ дастовардҳои зиёде доранд, ки қобили таҳсин аст. Дар нӯҳ моҳи соли ҷорӣ дастаи мунтахаби волейболи Коллеҷи тиббӣ ду маротиба сазовори Ҷоми раиси вилояти Хатлон гардидааст. Моҳи май нахустин маротиба дастаи волейболи мардонаи коллеҷ ва баъд аз он  дастаи волейболи занонаи коллеҷ дар бозие, ки байни ташкилоту муассисаҳои вилояти Хатлон шуда гузашт, Ҷоми раиси вилояти Хатлонро соҳиб шуданд. 

Дар моҳи март  Фарангиси Худойбердӣ - донишҷӯи бахши дуюм дар мусобиқаҳои вилоятӣ аз намуди бокс дар вазни 51 кг иштирок намуда, сазовори ҷойи якум гардид. Аз намуди дастхобонӣ  донишҷӯ, номзади устоди варзиш Орипова Фирӯза дар мусобиқаи вилояти Суғд иштирок намуда, дар вазни 65 кг ҷойи якумро соҳиб шуд. Дар моҳи апрел аз намуди мусобиқаи гимнастика ва шоҳмоту шашка дар мусобиқаҳои ҷумҳуриявӣ се нафар донишҷӯ ширкат варзида, сазовори ҷойи  якум гардиданд. Донишҷӯ Ёров Ҳамза дар мусобиқаи варзиши сабук, ки дар миқёси вилоят шуда гузашт, ҷойи ифтихориро соҳиб шуд.  

Дар Спартакиадаи ҷумҳуриявӣ, ки моҳи май дар шаҳри Турсунзода баргузор гардид, дастаи баскетболбозон (писарон) сазовори ҷойи дуюм ва соҳиби медали  нуқра ва Дастаи баскетболбозон (духтарон) соҳиби ҷойи сеюм гардиданд.

 20 майи соли ҷорӣ Дави миллӣ баргузор гардид, ки дар он донишҷӯён ва омӯзгорони Коллеҷ фаъолона ширкат варзида, сазовори ҷойҳои намоён гаштанд.  Як нафар донишҷӯ  сазовори  ҷойи дуюм  ва ду нафар  сазовори ҷойи сеюм гашта, бо ифтихорномаҳо ва тӯҳфаҳои хотиравӣ мукофотонида шуданд. Моҳи сентябр 2 нафар донишҷӯи коллеҷ дар мусобиқаҳои ҷумҳуриявӣ, ки байни ҷавонон баргузор гардид, ширкат намуда, дар намуди варзиши бокс (духтарон) дар вазни 48 кило ва  каратэ (писарон) сазовори ҷойи  аввал гардида, бо медалҳои мусобиқа мукофотонида шуданд.

Соли 2017 кормандони коллеҷ дар мусобиқаи варзишӣ бахшида ба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон, ки дар байни муассисаҳо ва идораҳо баргузор гардид, сазовори ҷойи аввал гашта, бо Ҷоми раиси вилоят мукофотонида шуданд. Инҳо ҳама дастовардҳои варзишеанд, ки танҳо дар 9 моҳи соли равон ба даст омадаанд.

 

Нишастгоҳҳо ва табиати зебо

Тамошои муҳити атрофи Коллеҷи тиббии ноҳияи Бохтар, нишастгоҳҳои муосири замонавӣ, наққошии махсуси ҳунармандони ватании ба таври дастӣ оро додашуда, роҳравҳои ба таври махсус сохташуда, таваҷҷӯҳи ҳар бинандаро ба худ ҷалб мекунанд. Ба ҳусни зоҳирии он духтарони зебои бо хилъатҳои тиббӣ нишаста, ҳусни дучандон меафзоянд. Шароите дар ин ҷо муҳайё шудаааст, ки ҳам барои истироҳат ва ҳам барои нишастану тайёр намудани дарсҳо ва ё хондани китобҳои бадеӣ басо созгору мувофиқ аст. Аз сӯҳбат бо муҳассилин маълум шуд, ки аксар вақт онҳо китобҳоро аз китобхонаи муассиса гирифта, ба берун меоянд ва дар оғӯши ин табиати махсус барои фароғат муҳайёшуда, сабзазори сабзу шукуфон ва ҳавои тоза нишаста, мутолиа мекунанд. Бояд ёдовар шуд, ки китобхонаи муассиса бо тамоми китобҳои соҳавӣ, ки ба донишҷӯён зарур мебошад, таъмин аст ва муҳассилин барои дастрас намудани китобҳо ҳеҷ мушкилие надоранд.

 

Хобгоҳи ройгон

Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар аз чор ошёна иборат буда, се ошёнаи он пурра аз таъмир бароварда шуда, дар он 178  донишҷӯйдухатарон  зиндагӣ мекунанд. Дар ошёнаи чоруми хобгоҳ дар айни замон таъмири капиталӣ мегузарад ва тибқи нақша дар арафаи Соли нав ба истифода дода хоҳад шуд. Аз ҳама аҷибаш он аст, ки ҳуҷраҳои хобгоҳ ба муҳассилини аз ноҳияҳои дуру наздик омада, ба таври ройгон дода мешаванд ва ҳеҷ маблағе на аз онҳое, ки дар бахшҳои буҷавӣ таҳсил мекунанд ва на аз онҳое, ки дар бахши шартномавӣ, ситонида намешавад. Хонандагон аз ин дастгирии роҳбарияти муассиса басо қаноатманд буда, бар ивази он хониши хубу аъло, интизоми намунавӣ ва мутахассиси хуб шуданро ваъда додаанд. То имрӯз мо ҳеҷ коллеҷ ва ҳатто донишгоҳу донишкадаеро дучор наомада будем, ки ҳуҷраҳои хобгоҳро ба муҳассилин куллан ройгон пешниҳод карда бошанд. Ин воқеан дастигирии ҷиддист ва бояд намунаи ибрат бошад. 

Дар хобгоҳ бахшида ба Соли рушди сайҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ ҳуҷраи махсуси дӯзандагӣ ва бофандагӣ омода карда шудааст, ки духтарон дар он ҳунари дӯзандагӣ ва бофандагиро меомӯзанд. Ин ҳунарро бо гузаштани курсҳои кӯтоҳмуддати дӯзандагӣ ва бофандагӣ ба духтарон дӯзандагони моҳир меомӯзанд ва аллакай бо гирифтани диплом донишҷӯёни зиёде ба истиснои касби асосӣ, касби дӯзандагиро низ аз худ мекунанд, ки  ин дар оянда метавонад ҳамчун касби дуюм барояшон даромади хуб орад.  

Директори Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар номзади илмҳои тиб Нуриддинзода Аскар дар хотима иброз дошт, ки “-Мо ба ҳама довталабон, ки мехоҳанд ба Коллеҷи тиббии шаҳри Бохтар  дохил шаванд ва ба ҳамаи онҳое, ки аллакай дохил шуда, дар инҷо таҳсил мекунанд, комёбиҳо орзу намуда, таманнои онро дорем, ки орзуи онҳо амалӣ гашта, мутахассисони хуби соҳаи тандурустӣ шаванд ва барои халқу Ватани азизи худ  хизмат намоянд”.

Холиқи Муҳаммадназар,

Маркази тадқиқоти журналистии Тоҷикистон

саҳ 7 аз 47

Хабари-рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.