.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Farhat
Шанбе, 17 Ноябр 2018 11:26

ҚАБРИ АҲМАДИ ДОНИШ ПАЙДО ШУД!

Аз замони Шӯравӣ ин ҷониб масъалаи ҷустуҷӯи марқади бузургони илму фарҳанги миллати тоҷик масъалаи мубрам баршумурда мешуд. Восбаста ба ин бисёр олимон ва муаррихон пажуҳиш ва ҷустуҷӯҳо кардаанду мекунанд. Вале барои ҳамагон то имрӯз мадфани бисёре аз  шахсиятҳо муаммо боқӣ монда буд. Аз ҷумла, марқади падари маорифпарварони миллати тоҷик Аҳмади Дониш (1827- 1897) барои ҳамагон норӯшан буд. Ҳатто шодравон Лоиқ Шералӣ шеъре дар ин хусус эҷод карда буданд  ва дар ин шеър бо алам ва бо лаҳли тунд гуфта буданд:

 «Эй шумо, маъмуру маъзурони торихи Бухоро,

Балки, эй кӯрони торихи Бухоро,

Дар куҷо буд гӯри Дониш?»… 

Бад-ин минвол дигар адибону олимон ҳам зиёд талошҳову ҷустуҷӯҳо кардаанд. Имрӯз он ҳама талошу орзуву омоли эшон ҷомаи амал пушид. Бо кӯшишу ҷустуҷӯҳои профессор Аскаралӣ Раҷабов натанҳо марқади Дониш, балки Шамсиддин Шоҳин, Наҷмиддини Кавкабӣ, Сайидои Насафӣ ва Калободии Бухороӣ пайдо гардид. Аскаралӣ Раҷабов дар натиҷаи таҳқиқотҳои пайваста тавонистаанд, ки мадфани бузургонро дар Бухорову Насаф пайдо намояд ва аксҳо ҳам бардошта бо худ овардаанд, ки якчандтои онро дар ихтиёри мо гузоштанд. Вобаста ба ин бозёфти таърихӣ бо Аскаралӣ Раҷабов мусоҳибае анҷом додем, ки фишурдаи онро пешкаши шумо, хонандагони азиз мегардонем.

 -Сабаби асосии пас аз хомӯшиҳои зиёд ба ин масъала таваҷҷуҳ кардан чӣ буд?

-Банда дар иртибот ба Аҳмади Дониш ва чандин бузургони дигар ҳатто дар даврони ҷавониам таваҷҷуҳи махсус доштам, зеро чанд нафар хешони дуру наздик дар Бухоро доштем.  Ҳамчунин, мадфани амири Хуросони Бузург Исмоили Сомонӣ ва дигар бузургонро дар ҳар сафари хеш зиёрат мекардам. Омили дигар ин буд, ки пештар аз ин на муаррихон ва на олимони мо дар иртибот ба ҷустуҷӯи марқади яке аз бузургтарин шахсиятҳои илмӣ ва фарҳангӣ Аҳмад Махдуми Дониш таваҷҷуҳи амиқ надоштанд.

Бояд ин нуктаро хотирнишон сохт, ки миллати тоҷик умуман ҳамчун миллат тӯли таърих фаротар аз ҳудуди имрӯзаи Тоҷикистон, махсусан дар шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Марв, Замашхар, Нишопур, Сарахс, Балх,Ҳирот ва амсол аз инҳо ташаккул ёфтааст. Ва шахсиятҳои бузурги мо ҳам марқадашон дар ҳамин шаҳрҳо воқеъ аст. Аз ҷумла, дар Замашхар Муҳаммади Замашхарӣ, яке аз бузургтарин олимони фанҳои дақиқ, ки нахусин шуда доир ба грамматика асар навиштааст, ё Наҷмиддини Кубро, ки дар Гурганҷ ва даҳҳои дигар дар ҳар куҷо нуҳуфтаанд. Ба вижа, дар шаҳрҳои Самарқанду Бухоро даҳҳо шахсиятҳои мо хуфтаанд. Натанҳо даргузаштаанд, балки дар он ҷойҳо фаъолияти илмиву фарҳангии густурдае намудаанд. Аз ин рӯ, мо таваҷҷуҳ намудем бештар ба Аҳмади Дониш ва чанд тан, аз ҷумла,  Сайидои Насафӣ, ки имсол бо қарори ЮНЕСКО 400-солагии шоири бузург Сайидо ва 550-солагии бузургтарин аз назариячиёни санъати мусиқии класикиамон-мақом  Наҷмиддини Кабкабӣ таҷлил карда хоҳад шуд. 

Албатта, дар бораи ин шахсиятҳо мақолаҳо навишта мешавад, лекин то имрӯз касе таваҷҷуҳ накардааст, ки марқади онҳо дар куҷост? Ин вуҷуд дорад, албатта! Аммо аз олимону фарҳангиёни мо, ба истиснои устод Лоиқ, ки бо ҳасрат гуфта буд: “Гӯри Дониш дар куҷост?”, касе дар ин бора ба ҷое муроҷиат накардааст. Даҳҳо донишмадону орифони бузург, пешвоёни тариқат, шахсиятҳои барҷаста ҳастанд, ки мардуми мо ба онҳо таваҷҷуҳ намекунанд. Ин аз он сабаб аст, ки мардум ба ҳамон диди мусалмонӣ ҳастанд, яъне бандаи хокӣ ба хок рафт, бояд аз ӯ чизе намонанд, фаромӯш шаваду равад. Ин бисёр андешаи бад аст, ки ҳофизаи таърихиро нобуд мекунад. 

-Шумо чанде пеш ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон сафари хизматии илмӣ доштед. Оё ҳадаф муайян кардани марқади ин бузургон буд? 

-Бале, дар иртибот ба ҷашни Сайидо ва Кавкабӣ, ман бори дуввум ба шаҳрҳои Тошканд, Бухоро сафари хидматии илмӣ анҷом додам. Ҳадаф аз сафари дуввум бевосита муайян кардани ҷои дафни Кавкабӣ, Сайидо ва дар як вақт Аҳмад Махдуми Дониш, Шамсиддини Шоҳин  буд. Мо соли 2017 190-солагии Аҳмади Донишро таҷлил кардем. Ба ин муносибат ҳамоиши байналмилалии сатҳи баланд ҳам гузаронида шуд. Лекин баробари гузаронидани чорабиниҳои расмӣ бояд марқади ин бузургонро ҳамчун зиёратгоҳ, натанҳо барои имрӯзиён, балки барои ояндагон, барои фаромӯш накардани ёди таърихӣ пайдо кунем ва обод нигоҳ дорем. 

Аз ин рӯ, бо кӯмаки раиси шаҳри Бухоро Камолов Карим Ҷалолович, ки шахси фарҳангӣ низ ҳаст, дар ду рӯзе, ки он ҷо будем, тамоми қабристонҳои Бухороро аз назар гузаронидем. Ҳамроҳ бо шахсиятҳои фарҳангии Бухоро маълум кардем, ки  Аҳмад Махдуми Дониш соли 1897 дар яке аз қабристонҳо, ки махсуси шахсиятҳои бузург буда, “Дахмаи биҳиштиён”( ин дахма аз садаи VIII то нимаи аввали садаи ХХ амал мекард) ном доштааст, гӯронида шудааст. Дар ин ҷо соли 1893 шоири бузург Шамсиддини Шоҳин ҳам дафн шудааст. Шамсиддини Шоҳин аз тарафи модараш, ки аз Ғиҷдувони Бухоро будааст, бо Аҳмади Дониш хешутаборӣ доштааст. Ҷои шубҳа нест, ки гӯр кардани Шоҳин дар “Дахмаи биҳиштиён” бо дахолати Аҳмад Махдуми Дониш сурат гирифта бошад. 

-Мегӯянд, ки қабристоне, ки гӯри Аҳмад Махдуми Дониш он ҷо буд, вайрон карда шудааст... 

- Пештар ҳатто фарҳангиёни шаҳри Бухоро бар ин бовар буданд, ки мадфани Аҳмади Дониш гум шудаасту дигар имкони пайдо карданаш нест. То ҳадде дар дилҳо ноумедӣ реша давонда буд, ки академик Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ низ мегуфтанд, ки гӯри Дониш гум шудаасту пайдо карданаш амри муҳол аст. Вале хушбахтона имрӯз ба мо даст дод, ки марқади Аҳмад Махдуми Донишро пайдо намоем ва орзуву омоли шахсиятҳое  чун устодон  Сотим Улуғзода, Расул Ҳодизода, Муҳаммадҷон Шакурӣ ва Лоиқро, ки дар ҳасрати пайдо намудани гӯри Дониш буданд, амалӣ гардид. 

Зимнан бояд изҳор дорам, ки барои гӯри Аҳмад Махдуми Донишро муайян намудан ба мо бевосита меъмор, яке аз фарҳангтёни  Бухоро Маҳмуд Қосимов кӯмак намуданд. Азбаски мавсуф масруф буданд, мо телефонӣ суҳбат кардем ва он кас чанд нафарро муваззаф намуданд, ки ба мо барои аниқ кардани марқади Дониш ёрӣ расонданд.

Маҳмуд Қосимов яке аз меъмороне ҳастанд, ки шоҳиди кӯчонидани гӯри (устухонҳои) Дониш (соли 1955) аз “Дахмаи биҳиштиён”  дар назди Девори Бухоро мақбараи  суханвари номвари мо Хоҷа Исмати Бухороӣ (ва масҷиди машҳур ҳам ин ҷо воқеъ аст, аз нав гӯронида мешавад, ҳозир “Дахмаи биҳиштиён” ҳамчун мавзеи таърихӣ ҳифз ва нигаҳдорӣ карда шудааст, ки мо аксбардорӣ карда, бо худ овардем).

Бояд тазаккур дод, ки  дар   назди Девори Бухоро марқади шоири бузурги дигари мо Хоҷа Исмати Бухороӣ воқеъ аст ва ҳамчунин дар он ҷо масҷиде ба номи ин орифи бузург ҳаст, яъне дар фазои ана ҳамин масҷид устухонҳои Аҳмади Дониш, Шамсиддин Шоҳин ва Калободии Бухороиро бурда гӯронидаанд. 

Дар акси бардоштаи мо аз рост ба чап марқади Аҳмади Дониш, Шамсиддин Шоҳин ва Калободӣ ҷойгир аст. 

-Гуфтед, ки ин сафари Шумо махсуси ҷустуҷӯи марқади Сайидову Кавкабӣ буд, ин кор ба чӣ анҷомид? 

-Дар тазкираи “Музаккир-ул-аҳбоб”-и Хоҷаи Ҳасани Нисорӣ, шогирди Кавкабӣ, навишта шудааст, ки соли 1532, баъди бозгашт аз сафари Машҳад дар миёнаи шаҳрҳои Ҳирот ва Бухоро аз ҷониби одамони шоҳ Таҳмосп дар зери таассуби шиа ва суннӣ Наҷмиддини Кавкабиро ба қатл мерасонанд. Ҷасади эшон дар гӯристон неву дар як маҳалла ба хок супорида мешавад, ки имрӯз он вуҷуд дорад ва мо аз он маҳалла дидан кардем. Мақсад аз ин ҳама ковишҳову ҷустуҷӯҳои марқади шахсиятҳо дар он аст, ки бояд мо дар баробари осору эҷодиёти эшонро нашр кардану аз он баҳраҳо бурдан, мазорашонро низ муайян намуда, ҳифз намоем, чунки мадфани онон нигоҳдошти хотираи таърихӣ ва арҷгузорӣ бар шахсияташон хоҳад буд.

Мадфани Сайидои Насафиро ҳам мо маълум намудем. Бино ба иттилои муаррихон ҳаёт ва фаъолияти Сайидои Насафӣ бештар дар Бухоро гузаштааст, вале ҳеҷ кадом аз тазкиранависон зикр нанамудаанд, ки Сайидо дар куҷо хок шудааст. Шояд тибқи васияти худи Сайидо бошад, ки ӯро ба зодбуми худаш-шаҳри Насаф бурда ба хок супурдаанд. Акнун рӯшан гардид, ки марқади Сайидо дар ноҳияи Муборак дар гӯрситони деҳаи Қарноқ воқеъ аст. Азбаски сафари мо хеле кӯтоҳмуддат буд, мо натавонистем  мазори Сайидоро зиёрат намоем, вале қарор аст, то таҷлили ҷашни 400-солагии ин бузургвор мо аз мазорашро дидан намоем ва аксҳо гирифта, ба иштирокчиёни симпозиуми байналмилалӣ нишон диҳем.

-Чанд сол пеш як нафари Донишнасаб аз Миср эълон карда буд, ки набераи Аҳмади Дониш аст ва гӯё Дониш аз Бухоро ба Миср рафтаву издивоҷ ва зиндагӣ кардааст...

-Ин гапҳо афсонае беш нестанд. Ин тавр шаҷарасозиҳои маснӯъӣ аслан ҳеҷ эътиборе  надоранд. Ин дар мо одат шудааст, барои мисол, дар худи Тоҷикистон мардуми якчанд минтақаҳо иддао пеш меоварданду меоранд, ки шаҷараи мо аз саидзодаҳо, яъне аз хонадони паёмбар аст...

Бисёр олимон дар бораи Аҳмад Махдуми Дониш рисолаву китобҳо навиштанд, аммо мутаассифона, ҳеҷ кадоми онон таваҷҷуҳ накарданд, ки гӯри Дониш дар куҷост. Аз ин рӯ, гирди номи ин шахсияти бузург ҳар гуна ҳангомаҳо гуфта мешуд, вале агар мо дақиқ аҳамият диҳему пажуҳиш намоем, ба осони дармеёбем, ки Дониш чӣ карду чӣ монду ва дар куҷо хок шуд, зеро замони тӯлоние аз давраи Дониш то ба мо пушти сар нашудааст, ҳамагӣ 190 сол гузаштааст, ки ин хеле наздик ба мост ва набояд ба афсонаву ҳар гуна суханҳои беасос бовар намуд. Ва дар ин замина мо ҷиддӣ ба осори Аҳмади Дониш таҳқиқотҳои илмӣ хоҳем бурд. То имрӯз ҳар пажуҳише, ки вобаста ба осори Дониш шудааст, ба талаботи илм ҷавобгӯ нест, зеро худи китоби “Наводир-ул- вақоеъ” дар заминаи  нусхаҳои хаттии дар Тоҷикистон маҳфуз буда ва як нусхаи дар шаҳри Санкт-Петербург буда таҳия гардидааст. Дастхати худи Дониш ,ки соли 1888 таҳиру хаттотӣ кардааст, сарфи назар шудаанд. Мо бояд дар ин замина кори ҷиддии усулан академӣ  анҷом диҳем.Аз ҷумла мо дастхати бо хаттотии худи Дониш китобат гардидааст, пайдо намудем ва гуфта мешавад, ки он дастхат охирин таҳрири худи Дониш будааст. 

Ногуфта намонад, ки мо аз ҷойи аввалае, ки ин бузургон хок шуда буданд, яъне аз “Дахмаи биҳиштиён” як каф-як каф аз хоки гӯри  Дониш, Шоҳин, Кавкабӣ ва Калободӣ бо худ овардем, ки агар дар шаҳри Душанбе ба ифтихори ин бузургон боғе ё маҳалеро бунёд ё номгузорӣ намуданд, бо нишони рамз ин хокро он ҷо бигӯронанд. Аллакай бо ҳидоят ва дастури Пешвои миллат, Президенти муҳтарамамон  Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Душанбе боғи хеле олишону зебо, диданибоб ба номи Аҳмади Дониш бунёд ва ба истифода дода шуд. Ҳоли ҳозир мо ният дорем, ба  Ҳукумати шаҳри Душанбе, муҳтарам  Рустами Эмомалӣ хоки аз марқади аллома овардаро  пешниҳод намоем.Умед аст, раиси ҷавону ободкори пойтахти азизи кишварамон  Рустами Эмомалӣ  дар боғи ба номи Аҳмади Дониш бо нишони рамзӣ марқади Аҳмади Донишро  бино мекунанд  ва Боғи Аҳмад Махдуми Дониш ба зиёратгоҳи воқеии  шаҳрвандони кишварамон  табдил хоҳад ёфт.  Ин барои мо хеле муҳим аст, зеро ононе, ки имкони ба Бухоро рафтан надоранд, ақаллан омада дар ин ҷо марқади Аҳмади Донишро зиёрат бикунанд. 

Суҳбаторо:

Рӯзибойи Умар,

Зоҳири Сайфулло

Бознашр аз нашрияи “Самак”

Моҳи марти соли равон бори аввал дар Тоҷикистон чорабинии бошукӯҳи Tajikistan Fashion Week (TFW) – Ҳафтаи мӯди Тоҷикистон баргузор гардид.  Ин ҷашнвораи тарроҳонро, ки сатҳи байналмиллалиро дошт, Агентии рекламавии «Тайрон» баргузор кард ва ҳамагонро ба ҳайрат овард. Ин шабу рӯзҳо тариқи шабакаҳои иҷтимоӣ аз баргузории даври дуввуми ҳафтаи мӯд эълонҳо пахш мешаванд. Бо мақсади огоҳ шудан аз сатҳи баргузории  Tajikistan Fashion Week  - коллексияи тирамоҳ-зимистон бо асосгузори он, директори Агентии рекламавии «Тайрон» Шаҳноза Ҳамдамова хостем ҳамсӯҳбат шавем. Баробари ворид шудан ба утоқи Шаҳноза бо фараҳ эшонро табрик кардам: 

-Шаҳноза, Шуморо бо баргузории даври дуввуми  ҷашнвораи «Tajikistan Fashion Week», ки ба наздикӣ дар Душанбе баргузор мегардад, табрик мегӯям.

Хаёлам, табрикоти ман ба Шаҳноза Ҳамдамова писанд наомад, ки чеҳраи хандонаш каме гирифт ва хеле сард посух дод:

- Мутаассифона, дар баргузории он банда даст надорад. Дар заминаи идеяи мо касоне пайдо шуданд, ки чолокӣ зоҳир намуданд ва аз мо пешдастӣ карданд. Аслан, ин одамон касоне буданд, ки дар баргузории «Tajikistan Fashion Week» аз ҷониби Агентии рекламавии «Тайрон» барои ҳамдастӣ даъват шуда буданд. Зеро «Ҳафтаи мӯди Тоҷикистон» чорабинии калон ва сатҳи ҷумҳуриявӣ аст. Мо ба ин кор аз қувваҳои беруна ва волонтёрҳо низ истифода кардем. Тоҳири Зоҳирро, ки ба мӯд шавқи зиёд дошт, бо пешниҳоди як кормандамон, ки бо ӯ дӯстӣ меварзид, ба ҳамкорӣ даъват шуд.  Ӯ ба боварии мо даромада, бо ҳушёрии ба худаш хос вориди ошхонаи мо шуда, кӯшиш дорад моликияти зеҳнии моро моли худ кунад. Ман ин иқдоми нодурусташро барояш гуфтам, вале тавре ки мебинед, аз раъяш нагашт. Ширкати «T&Z», ки ба Тоҳири Зоҳир таалуқ дорад, ҳоло даст ба ин кор задааст.

- То ҷое, ки ман огаҳӣ дорам, ӯ корманди гумрук аст, аз қонун бохабар аст, чаро ба ин кор даст зад?

- Инро аз худаш савол кунед.

-Аҷиб, ба ҳамагон маълум аст, ки шумо нахустин маротиба ин чорабиниро ташкил намудаву эълом дошта будед, ки тирамоҳи имсол давраи дуввуми онро баргузор мекунед. 

-Бале, шумо дуруст қайд кардед. Баргузории чунин як чорабинӣ заҳмат ва вақти зиёд мехоҳад. Тӯли 7 сол ин идеяро мо коркард кардем. Дар ин муддат дар саҳифаҳои маҷаллаи IDEAS ҳамеша аз дастовардҳои тарроҳони тоҷик матлабҳо нашр намуда, бештар ба тарроҳони ҷавон таваҷҷӯҳ зоҳир кардем. Ба ин васила хостем, ки индустрияи мӯди Тоҷикистонро ба вуҷуд орем ва онро тарғиб кунем, ба сатҳи ҷаҳон барорем. Билохира, орзуи 7- солаи мо дар Наврӯзи имсола амалӣ шуд. Мо «Ҳафтаи мӯди Тоҷикистон»-ро дар Душанбе баргузор намудем. Дар ҳафтаи мӯди мо намояндагони 7 кишвар: Тоҷикистон,  Ӯзбекистон, Озарбойҷон, Қазоқистон, Гурҷистон, Италия ва Фаронса ширкат карданд ва коллексияҳои худро ба намоиш гузоштанд. Идеяи моро ҳамагон ба хушӣ қабул карданд. 

- Хабар дорам, дар як мусоҳибааш сафири Фаронса хонум Ясме Гуедар чунин гуфта буд: «Ман бо дидани ин либосҳо ва ин чорабинии сатҳи баланд ба ҳайрат афтодам.  Бовар намекардам, ки дар Тоҷикистон чунин як чорабиниро гузаронидан имкон дорад. Тарроҳони тоҷик ба ман писанд омаданд. Ман ваъда медиҳам, ки барои тарғиби онҳо ва дар Фаронса нишон додани коллексияҳошон мусоидат мекунам». 

- Бале. Ногуфта намонад, ки пас аз чорабинии мо хонуми сафир ба ваъдаи худ вафо карда, тарроҳони моро ҳаматарафа дастгирӣ карданд. Дар бисёр чорабиниҳои сафорати Фаронса тарроҳони мо коллексияҳои худро ба намоиш гузоштанд. Яъне мо ба ҳадафи худ расидем: тарроҳони ҷавони мо эътироф шуданд. 

Аммо шумо нағз медонед, ки расидан ба ҳадаф кори душвор аст. Мо то баргузории ҳафтаи мӯд азобҳои зиёд кашидем, ширкати тарғитботӣ ба вуҷуд овардем, то ки ҳадафҳои худро тариқи ВАО-и ватаниву хориҷӣ ба мардум ва алоқамандони мӯди ҷаҳонӣ расонем. 

-Ҷолиб ин буд, ки Шумо бори аввал дар кишварамон коллексияи либосҳои мардонаро ҳам нишон додед… 

-Бале. Ибтидо фикр мекардем, ки шояд коллексияи мардонаро истисно кунем, зеро ба шумо маълум, ки алоқамандони мӯд дар Тоҷикистон бештар ба коллексияҳои занона таваҷҷӯҳ доранд, аммо мо таваккал кардем ва дере нагузашта ҷавононе пайдо шуданд, ки майли чун модел ба подиум баромаданро карданд. Ҳамин тавр, коллексияи мардона низ хеле хуб қабул карда шуд. Натанҳо либоси мардона, балки бисёр чизҳо таҷрибаи нахустин буданд, бори аввал моделҳои тоҷик рӯйи подиуми 30-метра қадам мезаданд. 

Тарроҳи машҳури кишвар, муаррихи либосҳо Мукаррама Қаюмова дар яке аз мусоҳибаҳои худ гуфтаанд: «Моро «Тайрон» ба ҳайрат овард. Баргузории чунин чорабинии сатҳи баланд ва сатҳи ҷаҳонӣ дар Тоҷикистон орзуи чандинсолаи ман буд, ки онро Шаҳноза Ҳамдамова бо ҳайати кормандонаш дар ҳаёт татбиқ кард».

-Шаҳноза, Шумо дар хотимаи «Ҳафтаи мӯди Тоҷикистон» эълон карда будед, ки ин чорабинӣ ҳар сол ду маротиба баргузор мешавад ва коллексияи тирамоҳ-зимистонро ҳам шумо муаррифӣ мекунед. 

-Бале, мо аз раъямон нагаштаем. Омодагӣ дар ин самт идома дорад. Рӯзи баргузориашро ҳатман ба шумо хабар медиҳем.

Мусоҳиб Нигора Саидбекова, «Фараж»

Ё чанд пешниҳод барои пешгирии зӯроварӣ дар оила 

Муҳаббат ва зӯроварӣ - ду мафҳуми мухолиф ва инкоркунандаи якдигар. Ду мафҳуме, ки ҳеҷ вақт наметавонанд паҳлӯи ҳам бошанд ва ё якдигарро пурра намоянд. Вақте аз муҳаббат сухан мегӯем ва ба зӯровариву зулму шиканҷа дар оила рӯ ба рӯ мешавем, ҳатман ба хулосае меоем, ки пояи ин оила аз ғишти муҳаббат бунёд наёфтааст, зеро агар пояи оила аз ғишти муҳаббат бунёд мешуд, ҳатман бо лойи меҳр сиришта мешуд ва муқаддасоте чун оиларо гиромӣ медошт.  Коршиносон эътироф кардаанд, ки зӯроварӣ танҳо дар оилаҳое арзи вуҷуд мекунад, ки муқаддасоте бо номи муҳаббат вуҷуд надошта бошад. Ҳама гуна зӯровариву нофаҳмӣ дар оила ҳамон вақт сурат мегирад, ки миёни аҳли оила муҳаббат, вафодорӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми тарафайн вуҷуд надошта бошад. 

 

Оила, давлати кӯчаке дар дар таркиби давлати бузург!

    Оила худ муқаддас аст ва ҳар ки ин муқаддасотро поймол мекунад, ӯ хиёнат ба аҳли оила, аз ҷумла ба фарзандон мекунад. Фарде ки ба оила хиёнат кард, ӯ хатман ба муқаддасоти дигар, аз ҷумла ба Ватан низ хиёнат хоҳад кард. Оиларо беҳуда пояи давлат ва давлатдорӣ намегӯянд, зеро давлат аз оила сарчашма мегирад ва оила худ як давлати кӯчак низ ҳаст. Давлате, ки сарвар, мақомоти иҷроия ва шаҳрвандони худро дорад. Ободии давлати бузург маҳз аз ҳамин давлати кӯчак сарчашма мегирад. Агар дар ин давлати кӯчак аҳли оила бо ҳам тифоқ бошанду фарзандони худро дар доираи ҳамдигарфаҳмӣ ва меҳру муҳаббат тарбия намоянд, ҳатман аҳли ин оила оянда давлатро низ бо меҳру муҳаббат бунёд хоҳанд кард ва ҳар давлате ки бо меҳру муҳаббат бунёд мешавад, пояндатарин давлат аст. Бинобар ин, барои пешгирии зӯроварӣ дар оила, пеш аз ҳама бояд оиларо дар асоси ишқи пок ва садоқату вафодорӣ бунёд намоем. Дар мазраи диле, ки муҳаббат парварида мешавад, гули вафо, устуворӣ, матонат ва фазилатҳои неки инсонӣ шукуфон мегардад. Дар ҳолати баръакс, яъне бе ишки пок, бе муҳаббати самимӣ ва бе эҳтироми тарафайн бунёди оилаи солим ғайриимкон аст. Оқибати ҳама гуна беэҳтиромӣ бошад, дар ниҳоят ба зӯроварӣ, ҷудошавӣ ва ҳатто худкушиҳо оварда мерасонад. 

Чи бояд кард, ки ҳам пеши роҳи зӯроварӣ гирифта шавад, ҳам вайроншавии оилаҳо кам гарданд? Чи бояд кард, ки боварӣ ва эътиқод дар оила ҳукмфармо ва зӯровариву шиканҷа ба кунҷи фаромӯшӣ равад? Чи бояд кард, ки қонунҳо ва қарорҳо на ба ном, балки дар амал фаъолияти худро нишон дода, пеши роҳи зӯроварии оилавиро гиранд ва худкушиҳоро пешгирӣ намоянд? Инҳо суолҳоеянд, ки омӯзиши дақиқ ва посухи ҳаматарафа мехоҳанд ва ҷомеаи шаҳрвандӣ набояд ба он бетарафӣ зоҳир намояд. Мехоҳам дар ин мавод барои пешгирии зӯроварии оила якчанд пешниҳодҳо намоям. Пешниҳодҳое, ки ба назари банда каме ҳам бошад, метавонад зӯроварӣ ва вайроншавии оилаҳоҳоро пешгирӣ кунанд.

 

Бештар кардани ҷавобгарӣ

бо ворид намудани тағйиру иловаҳо ба қонунҳо 

Ба назари банда, барои решакан кардани зӯроварӣ нисбат ба зан Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро зарур аст, ки дар Қонун "Дар бораи пешгирии зӯроварӣ дар оила" ва “Кодекси ҷиноятӣ” якчанд тағйирот ворид намуда, ба онҳое ки дар оила даст ба зӯроварӣ мезананд, ҷазои сангинтаре муайян созад. Зеро агарчӣ Қонун “ДАР БОРАИ ПЕШГИРИИ ЗУРОВАРИ ДАР ОИЛА” муносибатҳои ҷамъиятиро вобаста ба пешгирии зӯроварӣ танзим намуда, вазифаҳои субъектҳои пешгирикунандаи зуроварӣ дар оиларо доир ба ошкор, пешгирӣ ва бартарафсозии сабаб ва шароитҳои ба он мусоидаткунанда муайян менамояд, вале таҷриба нишон медиҳад, ки ҳанӯз камбудиҳо зиёданд. Бинобар ин, нахуст бояд бо ворид намудани тағйиру иловаҳо ба қонунгузориҳои ҷории кишвар  нақши воқеан баробари зану шавҳар аз рӯзи аввали бунёди оила ба таври қнунӣ таъмин карда шавад. Зеро ҳар як амали зӯроварӣ нишон медиҳад, ки ҳанӯз ҳам баробарии зану мард дар оила таъмин нест ва ҳанӯз гурӯҳе аз мардон занҳоро на ҳамчун ҳамрадифу ҳаммаром дар бунёди оила, балки чун хизматгор, итоаткор ва танҳо иҷрокунандаи дастуру фармонҳо медонанд. Агар вазифаҳои ба дӯшаш гузошташударо зан дар вақташ иҷро накунад, ӯ аллакай мавқеи худро дар оила гум мекунад ва мавриди сарзанишу танбеҳ ва ҳатто зӯроварӣ қарор мегирад.  Бинобар ин қонуне зарур аст, ки аз рӯзи оғози ҳамзистии муштарак, баробариро дар оила кафолат диҳад ва вайронкунандагони онро ба ҷавобгарӣ кашад. Бояд ҳам зан ва ҳам мард ба таври қонунӣ дарк кунанд, ки бунёди оила аз ду нафар иборат аст ва нигоҳдориву равнақи онро низ маҳз ин ду нафар асос мегузоранд. 

 

Дастгирии бештари оилаҳои ҷавон аз тарафи давлат

Ба назар чунин мерасад, ки яке аз омилҳои дигаре, ки мавриди бештари зӯроварӣ дар оила қарор мегирад, ин нақши камранги давлат дар пешгирии зӯроварӣ дар симои Кумитаи кор бо занони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аст. Зеро агарчӣ Кумитаи кор бо занон салоҳиятҳои зиёд дорад, вале салоҳиятҳо ва масъулиятҳои худро на ҳамеша ба таври бояду шояд иҷро мекунад. Таҷриба нишон медиҳад, ки нақши созмонҳои ғайридвалатии кӯмакрасон ва ҳимояи ҳуқуқи занон нисбат ба Кумитаи кор бо занон бештар аст. Барои далел метавонам, мисолеро орам, ки зане аз ноҳияи Панҷакент ба Раиси Кумитаи кор бо занон, ба шӯъбаҳои Кумитаи кор бо занон дар ноҳияҳои Истаравшан ва Панҷакент борҳо муроҷиат карда бошад ҳам, ҳатто натавонист, ки чизу чораи худро аз хонаи шавҳараш бозпас гирад ва ё ба фарзандаш алимент ситонад. Зеро на Кумитаи занон кӯмакаш кард ва на роҳпулие дошт, ки аз Панҷакент ба Истаравшан рафта, чизу чораашро бозпас гирад ва ё адвокат киро кунад. Нодорию камбағалӣ ба чунин занҳо имконият намедиҳад, ки ҳуқуқҳои худро ҳимоя кунанд ва аз зӯроварӣ эмин бошанд. Бинобар ин, бояд нақши Кумитаи занон дар ин самт бештар бошад.

Нақши дуюме ки давлат метавонад барои солим нигоҳ доштани оилаҳо дошта бошад, ин сиёсатӣ иҷтимоӣ аст. Зеро яке аз сабабҳои муноқишаҳои оилавӣ ин сатҳи пасти зиндагӣ, қашшоқӣ ва нодорӣ аст. Давлатро зарур аст, ки аз ҷиҳати иҷтимоӣ ба оилаҳои ҷавон кӯмак кунад. Алъон кӯмакпулии давлат, ки ба модару кӯдак дода мешавад, дар як моҳ ҳамагӣ 50 сомониро ташкил медиҳад ва бояд иқрор кард,  ин кӯмакпулӣ на ба модар кӯмаке мешаваду на ба оила ва ҳатто папмерси якмоҳаи кӯдакро таъмин намекунад. Барои бардоштани вазъи иҷтимоии оила бояд ин кӯмакпулӣ аққалан ба ҳадди аққали маош, яъне ба 400 сомонӣ баробар карда шавад. Ин муқаррарарот, дар моддаҳои 165 ва 219-и Кодекси қаблии меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба ном вуҷуд дошту расман амал намекард вуҷуд дошт ва то якунимсола шудани тифли навзод аз тарафи давлат кӯмакпулии оилавӣ, алалхусус пардохти яквақтаина ва «кӯмакпулии ҳармоҳа» дар ҳаҷми 100% (фоизи) ҳадди ақали моҳонаи музди меҳнат» муайян карда шуда буд, вале ба ҷои ҳадди ақали маош модару кӯдак ҳамагӣ 40 сомонӣ мегирифтанд. Дар Кодекси нав ин муқаррарот барҳам дода шуд ва алъон ба модару кӯдак ҳамагӣ 55 сомонӣ дода мешавад.

 Кумитаи кор бо занони назди Ҳукумати ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар созмонҳои ҳифзи ҳуқуқи оиларо зарур аст, ки ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон роҷеъ ба барқарор намудани муқаррароти моддаҳои 165 ва 219-и Кодекси қаблии меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон яъне  «кӯмакпулии ҳармоҳа» дар ҳаҷми 100% (фоизи) ҳадди ақали моҳанаи музди меҳнат»  расман муроҷиат намуда, дархости қабули онро кунанд. Дастгирии иҷтимоӣ аз тарафи давлат ва ба ҳадди ақали маош баробар  кардани кӯмакпулӣ метавонад, каме ҳам бошад, сатҳи зиндагии оилаҳои ҷавонро баланд бардошта, низоъу зӯровариро дар оила камтар намояд. Тибқи маълумоти оморӣ солона наздик ба 500 занон қасди худкушӣ мекунанд, ки аксари он дар натиҷаи зӯроварӣ ва омили иҷтимоӣ ба амал омадааст.

 

Ҳамоҳангсозии ҷиддии фаъолияти созмонҳои ҷамъиятӣ

бо мақомотҳои марбутаи давлатӣ

Пешниҳоди дигаре, ки барои барҳамдиҳии зӯроварӣ дорам, ба назари ман бояд фаъолияти Шӯрои ҳамоҳангсозии Лоиҳаи PDV-ро густурдатар намуда, нақши ин лоиҳа дар пешгирии зӯроварӣ бештар карда шавад. То онҷое огоҳем ҳанӯз 30 нояби соли  2017 дар меҳмонхонаи  Ҳаят, бо мақсади муттаҳид намудани саъю кӯшишҳои дастгирии татбиқи Қонун “Дар бораи пешгирии зӯроварӣ дар оила” ва Барномаи давлатии пешгирии зӯровари дар оила   дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои  2014-2023 ҷаласаи шӯрои ҳамоҳангсозии лоиҳа бо иштироки намояндагони донори лоиҳа, Ҳукумати Шветсария ва намояндагони Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати ҶТ, Вазорати корҳои дохилии ҶТ, Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати маориф ва илми ҶТ, Вазорати адлияи ҶТ, Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати ҶТ, Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати ҶТ  ва инчунин як катор ташкилотхои байналмалалӣ ба мисли   Helvetas, UNDP, UNFPA ва ғайра баргузор гардида буд, вале дар фаъолияти яксола мушоҳида шуд, ки ин Шӯро агарчӣ хеле фаъолияти густурда дошт, ҳанӯз ба натиҷаи назаррас ноил нашудааст. Бисёр хуб мешуд, ки дар оянда корҳои фаҳмондаиҳиро байни оилаҳо ба роҳ монда, тамоми ниҳодҳои марбута ва созмонҳои дар он ширкаткунанда дар атрофи ҳам муттаҳид шуда, оддитарин зӯровариро мавриди муҳокимаи ҷиддӣ қарор диҳанд ва занони нодору камбағалеро, ки мавриди зӯроварӣ қарор мегиранд, зери муҳофизати худ гиранд. 

 

Барҳам додани ташхисҳои маҷбурӣ,

аз ҷумла сертификати бакорат

    Чанде пеш Созмони ҷаҳонии беҳдошт, Идораи ҳуқуқи башар ва бахши СММ дар умури занон дар изҳороти муштараки худ даъват ба амал оварданд, ки ба “таҷрибаи бисёр дардноку таҳқиромез ва осебгузори санҷиши бакорат, дар ҳолате, ки зарурати тиббии анҷоми чунин санҷиш вуҷуд надорад, хотима дода шавад”.

Мутахассисони СММ санҷиши бакоратро як ҳолати бисёр таҳқиромез меноманд ва мегӯянд, ки он ҳуқуқи занону духтаронро поймол мекунад ва ба сиҳатии табииву равонии онҳо таъсири манфӣ мегузорад. Ҳатто Шӯрои уламои Тоҷикистон аз ҳодисаҳои зиёди ташхиси бакорат дар кишвар изҳори нигаронӣ карда, ҳушдор дод, ки бо ин баҳона набояд шаъну шарафи занон поймол шавад. Масъулини Шӯро мегӯянд, бакорат масъалаи хусусӣ аст ва аз ин роҳ бо обрӯи занон бозӣ кардан дуруст нест. 

   Тақдири Мастонаи Асо, як сокини ноҳияи Балҷувон  нишон дод, ки ҳатто сертификати тиббии пешниҳодшуда натавонист ӯро аз зӯроварӣ ва таҳқиру тӯҳмат ҳифз намояд. Пас чӣ заруряте барои чунин сертификат вуҷуд дорад? Бояд чунин ташхис танҳо дар сурате роҳандозӣ карда шавад, ки агар арӯсу домод қабл аз издивоҷ нисбати якдигар шубҳа дошта бошанд, дар ҳолатҳои дигар бояд комилан чунин ташхисот аз байн бурда шавад.

Равоншиносоне, ки дар мавзӯъҳои зӯроварии оилавӣ дар рӯзҳои нахустини оиладорӣ  тадқиқотҳо анҷом додаанд, мегӯянд, ки  дар аксар ҳолатҳо шаби якум низоъ аз бетаҷрибагии ҳарду тараф оғоз меёбад. Онҳо ҳатто иброз медоранд, ки “баъзе аз занон шаби аввали ҳамхобагиашонро чун хоби дахшатноке нақл мекунанд”. Чунки қабл аз издивоҷ на ба духтар на ба писар оини ҳамхобагӣ ҳаматарафа омӯхта намешавад ва ин омил низ боиси пайдоиши нофаҳмиву зӯроварӣ мегардад. Барои он ки ҳанӯз аз шаби аввали ҳамзистии муштарак ҳамдигарнофаҳмиву зӯроварӣ сурат нагирад, ба ҷои пешниҳоди сертификат, бояд ба навхонадорон аз тарафи равоншиносон ё шахсони таҷрибадори ба онҳо наздик дарси муҳаббат, эҳтиром, садоқат ва ҳатто дарси ҳамхобагӣ гузаронида шавад. 

Ин буд чанд пешниҳоди банда барои бунёди оилаи солим ва пешгирии зӯроварӣ, ки умедворам мавриди пуштибонӣ қарор мегирад. Зеро, мо бояд иззати хонаро дар дӯстӣ, сарвати хонаро дар шодӣ, зебогиро дар покизагӣ, устувориро дар тарбият, гармиву сафои хонаро дар муҳаббат дарёфт намоем на дар зӯровариву шиканҷа.

 

Холиқи Муҳаммадназар 

Маркази тадқиқоти журналистӣ

Шанбе, 10 Ноябр 2018 17:05

Махзани маърифат дар Хатлон

Донишгоҳи давлатии Бохтар ба  номи Носири Хусрав

Муассисаи давлатии таълимии “Донишгоҳи давлатии Бохтар ба  номи Носири Хусрав” яке аз калонтарин таълимгоҳҳои олии касбӣ на танҳо дар вилояти Хатлон, балки дар ҷумҳурӣ буда, миёни дигар донишгоҳҳои кишвар мақоми хоссаро соҳиб аст. Ин боргоҳи маърифат соли 1978 ҳамчун шуъбаи қӯрғонтеппагии Донишкадаи омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таъсис ёфта, соли 1991 ба донишкадаи мустақил табдил ёфт. Дар асоси Қарори Девони вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 236 аз 24-уми июли соли 1992 ва фармоиши Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо № 76 аз 1-уми сентябри соли 1992 донишкада ба Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ба номи Носири Хусрав табдил гардид ва бо сабаби ба шаҳри Бохтар иваз шудани номи шаҳри Қӯрғонтеппа бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 31.07.2018 таҳти № 362 номи Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусравро гирифт. 

 

Маркази бошукӯҳи илму фарҳанг

МДТ “Донишгоҳи давлатии Бохтар ба  номи Носири Хусрав» дар соли аввали фаъолият дорои ҳамагӣ 4 факултет - физика, математика, забон ва адабиёти рус ва таҳсилоти ибтидоӣ буд. Бо гузашти вақт донишгоҳ ба як маркази бошукӯҳи илму фарҳанг мубаддал гашта,  алъон дар  шуъбаҳои рӯзона ва ғоибонаи 12 факултети он  бештар аз шонздаҳ ҳазор нафар донишҷӯ ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Айни замон таъмини босифати таълиму тарбияи мутахассисони рақобатпазири самтҳои омӯзгорӣ, иқтисодӣ, соҳибкорӣ ва техникию технологӣ аз дараҷаи бакалавр то доктори илм, тадриҷан воридшавӣ ба фазои ягонаи ҷаҳонии таҳсилот тавассути татбиқи пурраи низоми таҳсилоти кредитӣ, корбасти тарзу усулҳои фаъол ва пешқадами таълим аз  ҳадафҳои асосии донишгоҳ ба ҳисоб меравад. Лозим ба ёдоварист, ки донишгоҳ раванди таълимро дар асоси Низомномаи низоми кредитии таҳсилот дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо қарори мушовараи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30.12.2016, №19/24 тасдиқ шудааст, ба роҳ монда, дар факултетҳои донишгоҳ аз рӯйи 54 ихтисос барои соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқи ҷумҳурӣ мутахассисон омода  карда мешаванд. 

Айни ҳол дар донишгоҳ 43 кафедра  фаъолият намуда, дар  пешбурди раванди таълим ба 543 гурӯҳи академии донишҷӯёни таҳсили рӯзона ва ғоибонаи донишгоҳ саҳмгузор аст. Аз ин миқдор 361 гурӯҳ дар шуъбаи рӯзона ва 182 гурӯҳ дар шуъбаи ғоибона (фосилавӣ) фарогири донишҷӯён мебошанд.

Ба касе пӯшида нест, ки имрӯз масъалаи баланд бардоштани сатҳу сифати таълим, фарҳанг ва худшиносии миллӣ, маърифатнокии сиёсии донишҷӯён, донистани таърих, адабиёт ва забони миллат аз масоили муҳим ба ҳисоб рафта, дар раванди инкишофи босуръати техникаю технологияи муосир ва мушкилоти ҷаҳонишавии ҷомеа, тарбияи мутахассисони арзанда низ аҳамияти зарурӣ касб намудааст. Бинобар ин, роҳбарияти донишгоҳ барои амалӣ намудани ин мақсад саъю талош намуда, кӯшиш менамоянд, ки толибилмон соҳиби дониши баланд ва ҷаҳонбинии васеъ гарданд. Дар доираи амалӣ намудани ин иқдом факултетҳо ва раёсати таҳсилот як қатор корҳои мушаххасро ба сомон расонидаанд. Аз ҷумла, то оғози санҷишу имтиҳонҳо дар ҳамаи факултетҳои донишгоҳ аттестатсияи донишҷӯён сурат гирифта, барои дар доираи талабот ва шаффоф гузаронидани он комиссияи аттестатсионии донишҷӯён созмон ёфтааст. Бо мақсади дуруст ба роҳ мондани раванди аттестатсия аз фанҳои тахассусӣ вобаста ба ихтисос барномаи минимум таҳия гардида, ҳангоми аз аттестатсия гузаштани донишҷӯён  фаъолияти фардии донишҷӯ дар ҷараёни машғулиятҳои назариявӣ, амалӣ, семинарӣ, озмоишӣ, корҳои берун аз дарс, супоридани корҳои мустақилона  ба назар гирифта шуданд.

Дар донишгоҳ барои бо сифати баланд гузаштани машғулиятҳои озмоишӣ дар факултетҳои химия ва биология, физика, математика, техника ва технология, информатика озмоишгоҳҳо амал мекунанд, ки он  бо таҷҳизоти нави замонавӣ ҷиҳозонида шудаанд. Барои самаранок гузаронидани дарсҳо дар кафедраи физикаи умумӣ 4 озмоишгоҳ- озмоишгоҳи механика, озмоишгоҳи физикаи молекулавӣ, озмоишгоҳи қисми электрик ва озмоишгоҳи оптика фаъолият менамояд.  Дар озмоишгоҳи механика ва озмоишгоҳи физикаи молекулавӣ таҷҳизотҳои зарурӣ барои гузаронидани корҳои озмоишӣ ба таври кофӣ мавҷуданд. Бо дастгирии Раёсати донишгоҳ ин  озмоишгоҳҳо дар соли хониши 2017-2018 бо тамоми асбобҳои озмоишӣ таҷҳизонида шудаанд.

 

Маркази таълимии парки инноватсионию технологӣ

Мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21-уми июли соли 2010,  таҳти № 629 дар донишгоҳ парки технологӣ таъсис ёфта, мунтазам фаъолият мекунад. Мақсади ташкили парки технологӣ ин дар амал  тадбиқ намудани сиёсати давлатии фаъолияти илмӣ –иноватсионӣ, ба  даст овардани натиҷаҳои самарабахши илмии донишҷӯён, мутахассисони ҷавон, омӯзгорон, ташкили лоиҳаҳои хурду миёнаи иноватсионӣ, дастгирии корхонаҳои хурду миёнаи ватанӣ ва хориҷӣ мебошад.

Маркази таълимии парки инноватсионию технологӣ дигар хизматрасониҳо, аз қабили чопи компютерӣ, муқовабандӣ, нусхабардорӣ, саҳифабандӣ, тайёр намудани эълону лавҳаҳои гуногун, суратгирӣ, маслиҳатдиҳиро иҷро менамояд.

Маркази таълимӣ соҳиби як гармхона бо дарозии 50  метр мебошад, ки дар он зиёда аз 40 бех дарахти  лиму парвариш  меёбанд. Дар гармхона дар баробари парвариши намудҳои гуногуни лимӯ (апелсин, мандарин), инчунин зироатҳои сабзавотӣ ва гулҳо шинонида шудааст, ки омӯзгорон, донишҷӯён ва магистрон метавонанд дарсҳои амалӣ ва озмоиширо дар ин ҷо гузаронанд ва корҳои таҳқиқотӣ баранд. 

Дар ин қисмати биноҳои донишгоҳ сехи коркарди дару тирезаҳои пластикӣ низ фаъолият мекунад. Баъди ба кор даромадани ин сех донишҷӯёни ихтисосҳои технология ва сохтмон метавонанд дар ин ҷо таҷриба омӯзанд. Дар назди факултаи технология маркази ташхис ва таъмири автомобил ташкил карда шуда, ин марказ имкон дорад дар ҳамкорӣ бо парки технологӣ ба ниёзмандон хизмат расонад. 

Инчунин дар назди ин факултет маркази таълимии технологияи муосир ва касбу  ҳунарҳои миллӣ бо дастгирии раёсати донишгоҳ ташкил карда шудааст. Марказ аз сехи дузандагӣ ва  коркарди пурраи чӯбу тахта, пластмасса ва коркарди металл иборат аст. Сехи дузандагӣ бо мошинаҳои дарздӯзии замонавӣ муҷаҳҳаз буда, ба касбомӯзон касбу ҳунарҳои мардумӣ дӯхтани либосҳои миллӣ, аврупоӣ, қуроқдӯзӣ, нақшдӯзӣ, кӯрпадӯзӣ, болишту рахти хоб, дастархон,  бо ёрии сангу муҳраҳо сохтани моделҳоро меомӯзонад.    

Дар сехи коркарди чӯбу тахта, ки дорои таҷҳизоти наву замонавӣ мебошад, донишҷӯён ҳангоми дарсҳои амалию озмоишӣ донишҳои назарии худро амалан иҷро менамоянд. 

 

Ҷои дуюми Донишгоҳи давлатии Бохтар дар интихоби довталабон

Бояд таъкид дошт, ки Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав дар миёни 39 муссисаҳои таҳсилоти олии касбии кишвар нахустин муассисаи таҳсилоти олиест, ки низоми қабули имтиҳонҳои ҷориро шурӯъ аз соли 2014, шабеҳ ба Маркази Миллии Тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (ММТНПҶТ) ба роҳ мондааст.

Бо мақсади амалӣ намудани мактуби ВМ ва илми ҶТ таҳти №05/5-1169 аз 31.12.2015 ҳайати профессорону омӯзгорони донишгоҳ барои тарғибу ташвиқи ихтисосҳо ва қабули довталабон аз тариқи ММТНПҶТ,  ҳамасола ба шаҳру ноҳияҳои вилояти Хатлон сафарбар карда мешаванд. Донишгоҳ дар Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти № 112 сабти ном шуда, то анҷоми қабули ҳуҷҷатсупорӣ дар соли таҳсили 2018-2019, дар байни донишкадаву донишгоҳҳои олии ҷумҳурӣ оид ба интихоби довталабон пас аз Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ҷойи дуюмро ишғол намуд.

Бо таваҷҷуҳ ба ниёзҳои соҳаи маорифи кишвар ва тағйир ёфтани авзои омӯзишу парвариш ва дигар шудани тариқи пазириши довталабон ба макотиби олии кишвар зарурати таҳия ва тадвини курсҳои тайёрӣ пеш омадааст, ки дар ин замина Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав аз рӯйи панҷ кластер шурӯъ аз соли таҳсили 2014-2015 шуъбаи тайёриро роҳандозӣ намудааст. Дар соли таҳсили 2018-2019 аз рӯйи панҷ кластер  300 нафар шунавандагон ба таълим фаро гирифта шудаанд. Дар ин гурӯҳҳо устодони варзида дарс медиҳанд ва аз назари молиявӣ низ ҳавасманд гардонида мешаванд. 

 

Дарсҳои таҷрибавӣ ва аҳамияти онҳо дар такмили дониши муҳасилин.

Раванди таҷрибаомӯзии донишҷӯёни ихтисосҳои донишгоҳ тибқи нақшаҳои таълимии амалкунанда дар асоси шартномаҳои тарафайн гузаронида мешаванд. Рафти таҷрибаомӯзӣ  тибқи ҷадвали  таҳиянамудаи раёсати таҳсилот пайваста дар маркази диққати роҳбарияти донишгоҳ қарор дорад. Ҳамчунин ҷадвали рӯзҳои методии мушовирон  дар мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ мураттаб гардидааст, ки риояи он аз ҷониби роҳбарият мунтазам зери назорат қарор дорад. Ҳар ҳафта ҷараёни таҷрибаомӯзӣ дар ҷаласаҳои назоратӣ,  ҷаласаҳои шӯрои олимон ва ректорат, инчунин дар шӯрои илмию дастурдиҳии донишгоҳ мавриди таҳлил қарор дода мешавад. Факултет ва роҳбарони гурӯҳҳо, мушовирон ва таҷрибаомӯзон, ки дар рафти таҷрибаомӯзӣ натиҷаҳои хубро соҳиб мегарданд, ҳатман дар ҷамъбаст қадршиносӣ мегарданд. Дар донишгоҳ ҷадвали гузаронидани конфронсҳои дастурдиҳӣ ва ҷамъбастӣ таҳия гардида, низоми таҷрибаомӯзӣ тибқи он амалӣ мегардад.

Донишгоҳ ба раванди таҷрибаҳои истеҳсолӣ низ диққати ҷиддӣ медиҳад. Санҷишҳо нишон медиҳанд, ки ҷараёни таҷрибаомӯзӣ дар донишгоҳ нисбат ба солҳои қаблӣ хеле хубтар ба роҳ монда шуда, натиҷаҳои мусбат ба бор оварда истодааст. Дар ин росто бояд зикр кард, ки ҷараёни хуби таҷрибаомӯзиро дар мактабҳои миёна роҳбарияти мактабҳо низ қадршиносӣ  менамоянд. Як қатор омӯзгорон ва донишҷӯён барои фаъолияти хубу аъло бо раҳматнома ва ифтихорномаҳои роҳбарияти мактабҳо мушарраф гардонида шуданд.

Соли таҳсили равон бо мақсади амалишавии қарори мушовараи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28.01.2017, №1/16 «Дар бораи тасдиқи Низомномаи таҷрибаомӯзии педагогии муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон» мутобиқи банди 13-и низомнома курсҳои 3-юм ва 4-уми ихтисосҳои омӯзгории 9 факултети донишгоҳ, аз рӯйи 18 ихтисос барои гузаштани таҷрибаи педагогӣ дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии шаҳри Бохтар сафарбар мегарданд.

Натиҷаи сессияи зимистонаи соли таҳсили 2017-2018 дар муқоиса бо сессияи зимистонаи соли таҳсили 2016-2017 (тестӣ).

 

Неруи илмии донишгоҳ

Донишгоҳ тӯли панҷ соли охири фаъолият зиёда аз 14831 нафар мутахассисонро дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ омода намудааст, ки дар  тамоми гӯшаву канори ҷумҳурӣ ва берун аз он кору фаъолият доранд. Шаклҳои таълим дар донишгоҳ рӯзона ва фосилавӣ (ғоибона) буда, шумораи муҳассилини донишгоҳ 15065 нафарро ташкил медиҳад, ки аз ҷумлаи онҳо 6115 нафарашон духтарон мебошанд. Аз ин миқдор  6181 нафар тариқи буҷавӣ ва 8884 нафар тариқи шартномавӣ таҳсил менамоянд. Имсол 128 нафар донишҷӯён аз тариқи квотаи президентӣ шомили донишгоҳ гардиданд, ки аз ҷумлаи онҳо 87 нафар духтарон ва 41 нафар писарон мебошанд. Дар донишгоҳ 101 нафар донишҷӯёни хориҷӣ, аз он ҷумла аз Ҷумҳурии исломии Афғонистон 7 нафар, Ҷумҳурии Ӯзбекистон 1 нафар ва Ҷумҳурии Туркманистон 93 нафар таҳсил менамоянд.

Фаъолияти илмии устодони донишгоҳ боиси таваҷҷуҳ буда, олимони донишгоҳ дар 40 самт аз рӯи 65 мавзӯъ фаъолияти илмӣ бурда истодаанд. Алҳол дар донишгоҳ 685 нафар омӯзгорон кору фаъолият менамоянд, ки аз инҳо 17 нафар докторони илм, профессорон ва 132 нафар номзадҳои илм, дотсентон, 52 нафар саромӯзгорон, 401 нафар муаллимон, 83 нафар ассистентон мебошанд. Дар равияи докторантура PhD  бошад, 38 нафар толибилмон ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Айни ҳол дар Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав 2 нафар Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон, 6 нафар Корманди шоистаи Тоҷикистон, 2 нафар барандаи ҷоизаи ҷавонон ба номи Исмоили Сомонӣ, 2 нафар барандаи ҷоизаи адабии ба номи Ҷалолиддини Балхӣ, 78 нафар Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 8 нафар Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, 4 нафар Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 12 нафар аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, 2 нафар узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон кору фаъолият доранд. 31 нафар устодони донишгоҳ бо мукофотҳои гуногуни давлатӣ сарфароз гардонида шудаанд.

Корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ яке аз самтҳои афзалиятноки донишгоҳ ба шумор меравад. Имрӯзҳо зиёда аз 528 нафар устодони таълимгоҳ дар самтҳои гуногун – физика, математика, техника, иқтисодиёт, педагогика, филология, химия, фалсафа, таъриху ҳуқуқ барои дарёфти дараҷаи илмӣ таҳқиқот бурда истодаанд. Айни ҳол дар назди донишгоҳ шӯрои диссертатсионии 6D.КОА-035 бо фармоиши КОА назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 январи соли 2018, № 7 таъсис ёфтааст, ки  барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илм аз рӯйи се ихтисоси 13.00.02.- Назария ва методикаи омӯзишу парвариш - методикаи таълими математика, методикаи таълими физика, методикаи таълими информатика амал менамояд.

Ҳамасола дар донишгоҳ конфронсҳои солонаи ҷумҳуриявии илмию амалӣ ва байналмиллалӣ баргузор мегарданд, ки дар он натиҷаи корҳои илмӣ-таҳқиқотии кормандони донишгоҳ баррасию муҳокима мегарданд. Аз ҷумла дар соли таҳсили 2018 санаи 23-юми феврал конфронси илмӣ-назариявии ҷумҳуриявӣ таҳти унвони “Соли рушди сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ”, дар санаи 29-30-юми июн конфронси илмӣ-амалии байналмилалӣ таҳти унвони “Мушкилоти мубрами таълими фанҳои риёзӣ дар низоми таҳсилоти кредитӣ”, санаи 19-20-уми октябр конфронси илмӣ-амалии байналмилалӣ таҳти унвони “Истифодаи маводи кишваршиносӣ ҳамчун воситаи тарбияи ифтихори миллӣ ва ватандӯстӣ зимни таҳқиқ ва омӯзиши фанҳои таълимии муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олии касбӣ” баргузор гардид.

Устодони донишгоҳ дар бобати ба корҳои илмию таҳқиқотии донишҷӯён (КИТД) ва таълимию таҳқиқотии донишҷӯён (КТТД) ҷалб намудани шогирдон ҷидду ҷаҳди зиёде менамоянд. Аз ин рӯ, шумораи зиёди донишҷӯён ба корҳои илмию таҳқиқотӣ фаро гирифта шудаанд. Барои вусъат бахшидану таҳти назорати доимӣ қарор додани корҳои илмӣ-таҳқиқотии донишҷӯён дар ҳама факултаҳо маҳфилҳои илмӣ таъсис дода шуда, дар онҳо донишҷӯёни болаёқат, аспирантҳо ва омӯзгорони ҷавон муттаҳид шудаанд. Роҳбарони маҳфилҳои илмӣ асосан устодони ботаҷриба ва дараҷаи илмидор таъин гардидаанд. Хатмкунандагони бакалавриати донишгоҳ дар дигар донишгоҳҳои дохилу хориҷи кишвар низ дар зинаи магистратура таҳсилро идома дода истодаанд. Хатмкунандаи бакалавриати факултаи химия ва биология Азимова Шабнам аз рӯйи ихтисоси химия магистратураи АИ ҶТ хатм намуда, дар кафедраи химияи умумӣ ба кор оғоз намуд. Чор нафар дар кишвари Ҳиндустон ва ду нафар дар Федеретсияи Руссия зинаи магистратураро хатм намуданд.

Соли 2018 дар 43 кафедраи донишгоҳ 49 маҳфил амал менамуд, ки ба онҳо зиёда аз 500 нафар донишҷӯён аъзо буданд. Кори хуби маҳфили «Иқтисодчии ҷавон»-и кафедраи ҳисоби бухгалтерӣ ва аудит, маҳфили «Педагогика ва психология»-и кафедраи омӯзгорӣ ва равоншиносӣ ва маҳфили «Технологи ҷавон»-и кафедраи технологияи коркарди масолеҳҳоро қайд кардан бамаврид аст. Машғулиятҳои ин маҳфилҳо саривақт ва тибқи муқаррароти мавҷуда мегузаранд. Аъзоёни маҳфили «Технологи ҷавон» (роҳбараш Фаттоев Ҳ.) дар самти истифодаи самараноки қувваи барқ корҳои инноватсоинӣ-таҷрибавиро ба роҳ мондаанд. Иштирокчиёни ин маҳфил дар озмуни ҷумҳуриявии «Навовари беҳтарин» мунтазам ширкат варзида, сазовори ҷойҳои ифтихорӣ мегарданд

 

Пояи моддӣ-техникӣ ва таълимӣ

Айни замон МДТ Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав дорои заминаи ғании моддию техникӣ буда, фаъолияти таълимӣ, илмию таҳқиқотӣ ва тарбиявии донишгоҳ дар 12 факултет ва 43 кафедра, дар 54 ихтисоси мавҷудбудаи таълим бо низоми кредитии таҳсилот ба роҳ монда шудааст.

Инчунин ба сохтори донишгоҳ қисмҳои таркибии он – коллеҷи омӯзгорӣ, Муассисаи давлатии маркази таълимии касбомӯзӣ дар ноҳияи Хуросон ва гимназия низ шомил аст, ки фаъолияти онҳо дар асоси қонунҳои роиҷ ба роҳ монда шудаанд.

Донишгоҳ дорои 8 бинои таълимӣ, 372 адад кошонаҳо, аз ҷумла 179 адад синфхонаҳо, 41 адад кабинетҳои фаннӣ, 29 адад озмоишгоҳҳо, 2 адад кабинети лингофонӣ, 2 толори варзишӣ, 2 майдонча, 1 майдони варзишӣ дар минтақаи Дӯстии халқҳо бо масоҳати  7200м2    ва бо 2000 ҷойи нишаст мебошад. Масоҳати умумии ҳудуди донишгоҳ 100 000м2 (10,0 га) буда, айни замон сохтмони бинои нави таълимии чорошёнаи замонавӣ дар ҳудуди бинои асосии донишгоҳ барои 624 ҷойи нишаст идома дорад, масоҳати умумии ҳудуди он 1600м2 (0,16 га) -ро ташкил медиҳад. То имрӯз дар ин иншоот зиёда аз 70 фоизи корҳои сохтмонӣ ба анҷом расидааст.Масоҳати таълимии биноҳои донишгоҳ зиёда аз 400 ҳазор м2 -ро ташкил медиҳад, ки барои ба таълим фарогирии  зиёда аз 15 ҳазор донишҷӯ дар ду баст рост меояд. 

Бо мақсади тақвият додани пойгоҳи моддӣ – техникӣ танҳо дар соли 2018 садорати донишгоҳ тасмим гирифтааст, ки  боз як бинои таълимии иловагии 4-ошёнаро дар кӯчаи С. Айнӣ то оғози соли таҳсил ба истифода диҳад.

Айни ҳол фонди китобҳои донишгоҳ 181681 нусхаро ташкил дода, китобхонаи электронии донишгоҳ ҳудуди 150000 китобро фаро мегирад. Дар семоҳаи аввали соли 2018 ба китобхонаи донишгоҳ 1033 нусха китоби нав ворид гардид, ки аз ин теъдод 869 нусхааш  ҳадяи муаллифон мебошад.

Дар донишгоҳ 14 синфхонаи компютерӣ бо 260 адад компютер муҷаҳаз гардонида шуда, дар кошонаҳои корӣ 135 адад, барои пешбурди корҳои таълим 162 адад компютер, тахтаи электронӣ 54 адад, дар маркази компютерӣ 160 адад дар маҷмӯъ 771 адад компютер мавриди истифода қарор доранд.

 

Таваҷҷуҳи хос ба масъалаҳои иҷтимоӣ

Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав ба масъалаҳои иҷтимоӣ ва шароити таҳсили донишҷӯёни мавриди таваҷҷуҳи хос ва дорои имкониятҳои маҳдуд таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Дар соли таҳсили ҷорӣ дар донишгоҳ 47 нафар донишҷӯёни мавриди таваҷҷуҳи хос ва 21 нафар  донишҷӯёни дорои имкониятҳои маҳдуд таҳсил мекунанд, ки пайваста дастгирӣ мегарданд.

Баъди мулоқоти Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо донишҷӯёни ятими кулл (соли 2013) ва дар ин замина қабул шудани қарорҳои дахлдор аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон раёсати донишгоҳ як қатор тадбирҳоро дар ин самт амалӣ намуда истодааст. Ба донишҷӯёни ин гурӯҳи иҷтимоӣ  ҳамасола дар арафаи ҷашнҳои сиёсӣ ва миллӣ кӯмакпулиҳои якдафъаина расонида шуда,  чунин донишҷӯён аз пардохти маблағи таҳсил озод карда мешаванд ва бо идрорпули (стипендия)-и  академӣ таъмин мегарданд. Онҳо бо хобгоҳ бенавбат ва ройгон таъмин карда шуда, пайваста ба намоишҳои театрӣ ҷалб карда мешаванд. Донишҷӯён дар назди парки технологии донишгоҳ ба таври ройгон ба курсҳои омӯзиши компютерӣ фаро гирифта мешаванд. Донишгоҳ дар солҳои 2014-2015 ба ин гурӯҳи иҷтимоии донишҷӯён ноутбук ва либоси зимистона харидорӣ ва   тақдим намуд.

Ҳамзамон ДДБ ба номи Носири Хусрав сарпарастии мактаб-интернати ҷумҳуриявии ноҳияи Ҷалолиддини Балхиро ба зимма дорад.

Донишгоҳ: - дорои пойгоҳи мустаҳками моддию таълимии муосир, иқтидори пурқуввати илмию омӯзгорӣ ва таҳқиқотию инноватсионӣ мебошад;

- дар донишгоҳ парки технологӣ, маркази озмоишгоҳи муҷаҳҳаз бо таҷҳизоти замонавии таълим фаъолият доранд;

- донишгоҳ бо зиёда аз 40 муассисаҳои таҳсилоти олии мамолики хориҷӣ ҳамкорӣ менамояд ва донишҷӯён дар доираи созишномаҳои ҳамкорӣ ва барномаҳои байналмилалӣ имконияти васеи таҳсил дар донишгоҳҳои кишварҳои Аврупо, Русия ва Осиё доранд;

- дар 5 соли охир беш аз 32 нафар донишҷӯёни донишгоҳ ғолиб ва ҷоизадори озмуну олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ гардиданд;

- хатмкардагони донишгоҳ дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқи ҷумҳурӣ ва хориҷи кишвар дар вазифаҳои роҳбарӣ ва масъулиятнок фаъолият доранд.

 Дастаи донишҷӯёни эҷодкори донишгоҳ бо номи “Леваканд” тӯли 5 сол боз дар озмуни ҷумҳуриявии “Маҳфили зарифон” ба ҳайси ғолиби озмун пазируфта шудааст.

Таваҷҷуҳ ва ғамхориҳои рӯзафзуни Президенти мамлакат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ –Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба соҳаи маориф масъулини донишгоҳро водор намудааст, ки тамоми нерӯи ақлонию зеҳнии худро дар партави иҷрои супоришу ҳидоятҳои Сарвари давлат, ки дар Паёми Пешвои миллат ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ироа гардидааст, барои беҳбудӣ бахшидан ба сифати таълим, корбасти навтарини усулҳо дар ҷараёни дарсҳо, истифодаи техника ва технологияи муосир дар раванди таҳсилот, омода намудани мутахассисони варзидаву дорои ахлоқи ҳамидаи ба талаботи бозори ҷаҳонии муосир ҷавобгӯ равона созанд.

 

Холиқи Муҳаммадназар,

Маркази тадқиқоти журналистии Тоҷикистон

саҳ 4 аз 47

Хабари-рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.