.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Farhat

Хар сол санаи 10 сентябр ба устод занг мезанам ва мешунавам: «Нисо, зодрузи ман ба шумо муборак бод!». Ин на муболиға асту на киноя. Лутфи бемуҳоботи устод, ки воқеан зодрӯзашон ба ид табдил ёфтааст. 

Дар як суҳбат бо устод Иброҳим Усмонов шогирде  гуфт, ки “Шумо медонед, ки  фалонӣ одамгарӣ надорад, нисбати шумо беҳурматӣ мекунад, вале  ҳангоми  навиштани кори илмӣ ва унвонгирӣ Шумо ба ӯ кӯмак кардед, тақриз навиштеду маслиҳат додед”.  Устод дар посух гуфтанд, ки «он кас одамгарӣ надорад, вале илм дорад, манфиаташ ба шогирдон бештар мерасад».

Бори дигар боварӣ ҳосил кардам, ки барои  устод  манфиати умум дар ҷойи аввал аст на манфиати шахсӣ. Илм ва дилбастагӣ ба илму маърифат дар ҷойи аввал меистад. Шояд нафаре ба мисли устод Иброҳим Усмонов чунин фидокору сермаҳсул набошад дар илми журналистика. Ба андешаи ман, устод шогирд ва яке аз пайравони воқеии мактаби журналистии Садриддин Айнӣ, Саидризо Ализода, Бобоҷон Ғафуров ва Воҳид Асрорӣ ҳастанд. Соҳибмактаби илми журналистика буда, барои пойдории он саҳми арзанда гузоштаанд. Асари серҷилдаи «Журналистика» далели ин гуфтаҳост.

Устод тоҷикона ифтихор ва тоҷикона андеша доранд. Устод маҳал надоранд, як ватан доранд. Аз тоҷик будан ифтихор кардану ифтихори миллӣ доштанро талқин мекунанд. 

Яке аз аввалинҳое буданд, ки соли 1987 мақоми давлатӣ гирифтани забони тоҷикиро пешниҳод кардаанд, ки имрӯз аз он ёд намеорем. Дар бораи таърихи тоҷикон, забони тоҷикӣ мегӯянду менависанд. Ин гоҳо ба бегонапарастон сахт мерасад. Дар суҳбате гуфтанд, ки “ман аввал тоҷикам, баъд мусулмон”. Шояд ин ҳарфҳо ба аксарият писанд наояд. Боз ҳам ба андешаи ман Устод батақвотар аз нафаронест, ки дар зоҳир худро батақво нишон додан мехоҳанд.  Дар тамоми гӯшаву канори кишвар шогирдони худро доранд. Ҳисси маҳалгароӣ барои он кас бегона аст. Барои он ки Устод шахсият ҳастанд ва шахсият сохтан мехоҳанд. Як аспирант гуфт, се сол шогирди муаллими дигар будам. Корамро ба сомон расонида наметавонистам. Вале як суҳбат бо устод Иброҳим Усмонов равиши кори ман ва дарки мавзӯъро бароям мушаххас кард ва бо се соли гузашта баробар шуд. Устод сахтгиру серталабанд ва онро бо маҳорати аҷиб анҷом медиҳанд. Боре дар рӯи маводи пешниҳодкардаам навишта буданд, ки «аз худ рафтаед, наход ҳамин кори рӯбардоршударо пешниҳод кунед». Ман аз ин навиштаҳо сурху сафед шудаму азоби виҷдон кашидам. Гуфтам, ки беҳтар мебуд як шаппотие ба рӯям мезаданд. Вале  ин сахтгирӣ маънии ғамхориро дошт. Инро дарзамон пайхас кардам.

Ҳар боре дилозурдаву хаста аз бори рӯзгор гардам, ба назди Устод меравам. Аз онҷо бо авзои комилан дигар ва рӯҳи болида бармегардам. Ҳунари талқин карда тавонистан, сухани лозимаро ёфта гуфтан, роҳнамоӣ кардан аз истеъдодҳои нотакрори устод Иброҳим Усмонов аст. Як нафар шогирд гуфт, ки агар Устод ширро сиёҳ гӯянд бовар мекунам, зеро чунон қотеона ва боварибахш мегӯянд, ки бовар накарда намешавад.  Ин маҳорат ба осонӣ намеояд, пайваста омӯхтану бедордил буданро металабад. 

Суханҳои наву беҳтарини устодро дар дафтари хотира то ҳанӯз ҳам сабт мекунам. Замони донишҷӯ буданам гуфта буданд, ки “аз хизматгори касе будан, хизматгори давлат будан беҳтар аст”. Расонаҳои давлатиро барои кор рафтан интихоб кунед. Баъди гузашти солҳо дарк намудам, ки Устод воқеан дурбин ҳастанд.

Устод зиндаҳоро мепарастанд ва ба хотири зиндаҳо аз рафтагон зикри хайр ва аёдат доранд. Зиёрати қабри шодравон Воҳид Асрорӣ ва дигар бузургонро аз устод Иброҳим Усмонов омӯхтам. Ҳамасола дар арафаи иди Ғалаба аз мазори Сари Осиё гузар карда, ояте  дар ҳақи хуфтагон мехонанд. Қадршиносӣ, поси хотир нигоҳ доштан, хайрхоҳ будан, бахшида тавонистан, беғараз буданро аз устод бояд омӯхт. Пурэҳсос будану якраву якрӯ буданро аз устод омӯхтам. Устод боре гуфтанд, ки “мо муаллимон боифтихор ҳамаи шогирдонеро, ки сабақ додаем, шогирд мегӯем. Лекин муҳим он аст, ки шогирд эътироф кунад, ки устодаш кист”. Ман аз он тоифае ҳастам, ки Шуморо ба устодӣ қабул кардаам.

70 солагӣ ба мо муборак бошад, устоди азиз!

Нисо Абдукамолова

Шанбе, 15 Сентябр 2018 17:33

Коммунисти демократ

Баландӣ чист, бузургӣ чист? Саволе, ки ҳар кас метавонад аз нигоҳи худ посух гӯяд, аммо гуфтан мумкин аст, ки дар касби рӯзноманигорӣ ба ғайр аз қуллаҳои баланди диёр баландиҳои бисёре ҳастанд, ки гоҳо мо онҳоро нодида мегирем ва зиёда аз ин на ба ҳама имкони расидан ба ин гуна қуллаҳои бо кӯҳсорони мо баробар муяассар мегардад. Касе ин баландиҳоро мебинад, ки аз оламу одам бохабар бошад, неку бадро аз ҳам ҷудо кунад.

Аҷиб он аст, ки дар рӯзгори мо гоҳо ҳампоягону ҳампешагон дар баҳри ҳасад фурӯ рафта, ба ҳам сангандозиву бадгӯйӣ мекунанд, аммо хушбахтона ин устоди бузурги мо аз ҳамаи ин мартабаҳо болотару волотаранд, касеро надидаем, ки рӯйирост ё пинҳонӣ ба устод ҳасадхурӣ намояд. Ҳама медонанд, устод Иброҳим Усмонов аз ҳамаи ин дардҳо покизаанд, на ба касе ҳасад мебаранд ва на касе пайдо мешавад, ки дар ҳаққи он кас олимона, оқилона кинаҷӯйӣ кунад, зеро ҳадди фарҳангу дониши устод болотар аз  ин одатҳост, ба таърифашон  ҳам, ба бадгӯйиашон ҳам қудрати мо намерасад... Донишманд донишманд аст.  Ба гуфтае раванди болоӣ ба «фитратҳои дунёӣ»-и халқи арҷманди мо вобаста аст, ки пас аз гузаштани садсолаҳову ҳазорсолаҳо «Калила ва Димнаҳ»-ҳо, «Шоҳнома»-ҳо, «Қобуснома»-ҳо, «Сиёсатнома»-ҳо, «Футуватнома»-ҳо то ба имрӯз истифода мегарданд ва танҳо тавассути онон номи қабоилҳои ҳукмрон ёдоварӣ мегардад. Муайянкунандаи сиёсати ин давлатмардони қаблӣ низ ба асарҳо ва навиштаҳои нависандагон, муаррихон, адабиётшиносон, рӯзноманигорон ба гуфтаи ҳамкашони дохиливу хориҷии устод ва худи устод «рӯзноманигории қабл аз рӯзноманигорӣ» вобаста аст. Бубинед дар байни шоҳони гузашта шоирон ва нависандагон, сафарноманависон кам набуданд, аммо пас аз онҳо ҳеҷ касе аз рӯйи навиштаҳои онҳо давраи ононро баҳо ва баҳогузорӣ наменамояд. Сабаби инро мо пеш аз ҳама дар масали халқии тоҷикон дормеёбем, ки ин аст: «Ҳеҷ кас дӯғи худро турш намегӯяд».  Ва миннаатдории худро халқ рӯҳан ва амалан ба муаллифони ин офаридаҳо баён менамояд, ки аз худ чунин асари безаволе гузоштаанд, ки таввассути онон  бо  гузашта ошно гашта, имрӯзаи миллатро сохтан мумкин аст. Офаридаҳои устоди моро ба ҳамин поя гузоштан мумкин аст, ҳарчанд имрӯз мо аксаран аз он офаридаҳо чашмпӯшӣ менамоем ва худро нодида мегирем, аммо таърих хусусияти аслиаш он аст, ки бо гузашти солҳо ҳама чизро ҷо ба ҷо менамояд. Ин нуктаро дар таъриху таърихшиносӣ «иқболи баланд» мегӯянд, ки воқеан халқи арҷманди тоҷик, миллати тоҷик дорои он аст ва инро устод хеле хуб дарк менамояд ва ба шогирдон ва пайравонаш низ ҳамеша ҳамин чизро тавсия медиҳад.

Ҳамин иқболи баланд буда, ки мо замоне дар зери роҳбарии устод донишҷӯ будем ва он кас декани факултаи филология гаштанд ва ин коммунист рӯҳи озодидӯстиву озодипарастиро дар факултаи филологияи тоҷики он замон давлатӣ, ҳоло миллӣ роҳандозӣ намуд ва муваффақ низ гашт. Ҳамин коммунист тавонист, ки дар замони  «гулгулшукуфӣ»-и замони шӯроҳо андешаҳои демократии воқеиро дар факултаи филологияи тоҷик роҳандозӣ намояд. Бояд гуфт, ки он замон мо аз нигоҳи фунуни «Таърихи партияи коммунистӣ»,  «Фалсафаи марксистӣ-ленинӣ», «Атеизми илмӣ», «Коммунизми илмӣ» ба ҷаҳон менигаристем ва ҷаҳонро ба ду сохтор, сохтори коммунистӣ ва капиталистӣ, ки имрӯз мо сармоядориаш мегӯем, ҷудо менамудем ва сохтори навине, ки пас аз капитализми ваҳшӣ дар сарзаминҳои дигар бо номи демократия ба вуҷуд омада буд, бохабар бошем ҳам, онро давоми сохтори давлатҳои капиталистии истисморгар медонистем, чунки устодони фунуни ҷомеашиносӣ онро ба мо «беруннадидаҳо» чунин муаррифӣ менамуданд ва ин амал дар расонаҳои хабарии собиқ шӯравӣ ҳам маъмул буда, аз он касе қадаме берун гузошта наметавонист. 

Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, дар расонаҳои хабарии ин кишвар низ ҳамеша аз паи баҳо додан ба сохторҳои коммунистӣ ва капиталистӣ буданд ва мо низ ҳеҷ ҷоеву ҳеҷ чизеро ба ҷуз аз китобҳои боло нахонда сохторе, ки зиндагӣ менамудем, аз сохторҳои дигари ҷаҳонӣ боло медонестем. Устод ҳангоми сӯҳбатҳо зиёда вақт аз мо мепурсид: «Фалон ҳикоя, повест ва ё романи нависандаи олмонӣ, инглис, лаҳистонӣ ва ғайраро хондӣ», ба тасвири сохтори ҷамъиятии он диққат бидеҳ ва хулосаи худро барор. Устод тавассути китобҳои бадеӣ андешаи моро тағйир медод. Ӯ аввалин муаллиме буд, ки моро маҷбур менамуд дар бораи достони «Шоҳ Лир»-и Шекспир андеша намоем, ки чаро духтарони шоҳ Лир ӯро овораву саргардон намуданд ва ӯ чаро танҳову бекас дунёи фониро падруд гуфт? Ва мо ҳамаи инро дар аввал афсона медонистем, аммо пас аз андешаи умқ сохторро, муборизаҳои давраҳои гузариши аз як ҷамъият ба ҷамъияти дигарро дар он навиштаи Шекспир дармеёфтем. Ин буд, ки устоди коммунисти мо сохтори демократиро аввалтар аз ҳама дар факултае, ки худ сарварӣ менамуд, роҳандозӣ намуд. Он замон донишҷӯ ҳатто ҳуқуқ надошт, ки сар боло намуда ба устодони коммунист ва комунистмаобони графо-коммунист, ки дар факулта хеле зиёд буданду аз ибораи «ҳоло ист, дар имтиҳон ва ину он чорабинӣ (аз ҷӯмла ғунучини дастаҷаъмонаи ҳосили пахта ва ғайра) ман ба ту нишон медиҳам», мегуфтанд, ҷавоб доданро ба мо ӯ ёд дод, аммо бо донистани қонунҳои ҳизби коммунист ва қонуни асосии давлати шӯроҳо худро дифоъ намудан дар ин раванд дар ҷойи аввал истоданро дар ин гуна ҳолатҳоро низ вай ба мо омӯхт. Ҳуддифоъкуниро мо бевосита аз устод ёд гирифтем. Қабл аз устод декани факулта будан, ҳатто донишҷӯ дар кӯча агар чунин устодонро медид, аз тарс ва қасосгирии он устоди графо-коммунист роҳи худро тағйир медод, ки он устод ӯро набинад. Устод ҳангоми декан будани худ ҳамин раванди номатлуб «тарси инсон аз инсон»-ро то ҳадде гум кунонда тавонист ва акнун дар факулта донишҷӯҳое пайдо гашта буданд, ки андешаи худро озод баён менамуданд, аммо на чун ғайбат балки рӯ ба рӯ бо оне, ки шахсият ва андешаи  ононро таҳқир менамуд ин ҳолат ба вуҷуд оварда мешуд. Дар ҳамин давра «ғайбат» ва «миш-миш»-и донишҷӯ аз устод ва устод аз донишҷӯ кам гашт ва гуфтан мумкин аст, ки фазои факултаи филология тавассути як журналисти роҳбар тағйир ёфт ва ин тағйирёбӣ дид, андешаронии ҳам устодон ва ҳам донишҷӯёнро нисбат ба якдигар дигар намуд. Дигар донишҷӯ аз устодони коммунистмаоб ва диспечер (имрӯз танзимгар) апаи Мисригул,  котибаи декан Таня намеҳаросид. Бо онон озод сухан мегуфт. Албатта ин рафтору кирдори декани коммунисти демократ на ба хамаи устодон писанд набуд. Махсусан устодони фанҳои ҷамъиятӣ қариб дар ҳама ҷо ғайбати устодро менамуданд, аммо имрӯз он замонро ба хотир оварда мо гуфта метавонем, ки пояи аввалини демократияро устод Иброҳими Усмон дар факултаи филология монд. Шояд то он замон дар кулли мактабҳои олии Тоҷикистон чунин раванд набуд. Мумкин, ки буд, аммо дар факултаҳои дигари Донишгоҳи давлатии (имрӯз миллӣ) Тоҷикистон дар собиқ ба номи В. И. Ленин воқеан набуд. Пас поягузори демократия дар ин даргоҳ устод буданд. Дигар донишҷӯи каму беш аз ҳуқуқи худ бохабар худро дифоъ менамуд, чун медонист, ки дар пасаш устоди мо коммунисти демократ Иброҳим Усмон аст ва ӯ мӯйро аз хамир ҷудо карда метавонад  ва тарафайнро ба мусолиҳа оварда метавонист, равғане, ки оташи даргирифтаро рӯшантар менамуд, намегузошт, ки ба болои оташ аз сари нав  чош бидиҳанд ва алангаи онро зиёд намоянд. Ҳамин равандро ҳангоми сулҳи тоҷикон низ устод ба кор бурдаанд, ки инро аз назари он кас ҳангоми сӯҳбат, мусоҳибаҳо ва навиштаҳои устод дарёфтан мумкин аст.

Ин як амали аслии журналист мебошад, мусоҳибро гӯш кардан ва ҳангоми сӯҳбат бо саволҳои майдаву калон пурра намудани мавзӯи таҳқиқ ва ё ба гуфтае мавзӯи интихобнамуда мебошад, ки мо ҳангоми донишҷӯ буданамон аз устод ёд гирифтем ва имрӯз ҳам дар ҳамин радиф кор ва фаъолият дорем.      

Ҳошо, ки дар сарзамине, ки мову шумо ба дунё омадаем, касе, ки кӯҳсорони баланди моро мебинад, шефтаи онон мегардад, аммо «кӯҳҳо»-и баланди имрӯзаи маърифату ирфонро мо худ нодида мегирем, шояд хуни мо инсонҳоро парвардигор ва ё табиат чунин сиришта. Ғарами пахтаву алаф, хасу хошокро, баландии қуллаҳои кӯҳсоронро мебинем, аммо баландии инсони баландпарвозро, ки ҳамроҳи мо буду бош дорад, ҳис наменамоем. Дар ин росто агар ба тамаддуни имрӯза баҳо диҳем аз ғарамҳо, баландиҳои будаву нобудае, ки мо мегӯему менависем баландиҳое вуҷуд дорад, ки он ба инсони комил марбут аст ва чунин одамон дар ҷомеаи кунунии мо дар тамоми сохторҳои ҷомеаи мо воқеан вуҷуд доранд, ки рӯзноманигор бояд ба баландии назар ва диди ин гуна одамон баҳо дода тавонад, ки устод яке аз чунин чеҳраҳои камшумори ҷомеаи кунунии мост. Дар ин  ҳолат дигар баландиҳои табиӣ, ҷузъе аз табиат боқӣ мемонад ва қадри инсони рӯҳшинос ва ҷомеашинос, созанда, офаранда аз кулли қуллаҳои осмонбуси на танҳо Тоҷикистон, балки ҷаҳон баландтар мегардад. Устод ҳамин баландиҳои инсонро дарёфта, мо шогирдонашро ба ҳамин рӯҳия тарбия намудааст. Барои устод баландии кӯҳҳо, ғарамҳои зиёди анвои растанӣ ва ашёҳои дигари табиӣ дар пеши баландии қудрати инсон поёнтар аст ва ӯ ба қудрати инсон бовар дорад ва онро ба гуфтаи устод Рӯдакӣ «ба чашми хирад» мебинад. Мо медонем файласуфон аксар вақт «хирад ва дониш»-ро як донистаанд. Аммо ҳангоми баррасии рӯзгор ва фаъолияти устод мо ин ду вожаро дигар хел дарёфтем ва бар замми донишманд будан соҳиби хиради воло будани он кас дар ҷои аввал аст. Ин ҳар ду сифатро на ҳар кас доро мебошад ва агар касоне доранд, яки онро доранд ва ононе, ки ҳардуро доранд, чун устоди мо дар тамоми ҷомеаҳои инсонӣ ангуштшумор буданд ва ангуштшумор мемонанд.

Маданияти баланди устодро солҳост дар муҳокимаҳои гуногуни маводу матлаб, рисолаҳои илмиву таҳлили офаридаҳо мебинем. Устод ҳеҷ гоҳе чун баъзе аз уламои навини соҳа, навиштаи нафарареро сиёҳу сафед наменамоянд, бо ифтихор хат намезананд, бо валвалаву ҳамҳама сухан намегӯянд, балки бо сухани нек, агар кор ба талаботи илмӣ ҷавобгӯ набудан ва ё навишта хонандаро қонеъ накунонданашро дарк кунанд, бо мулоиматӣ ва хеле самимона чунин мегӯянд: «Шумо худатон ин чизро хеле хуб аз мо медонед…» ва аслан ҳамин гуфта барои воқеан одами аҳли фаҳм кофӣ аст, ки андеша намояд, устод чӣ гуфтанианд. 

 Ҳангоми навиштани ин сипосномаи то ба ҳол дар пеши устод шогирдона, гуфта метавонем, ки дар сарзамине, ки мо буду бош дорем, баландиҳо дар ҳар сари қадам ба назар мерасад, аммо баландие баланд аз рӯҳи инсони комил, ки устод дар ҳама ҳолатҳои зиндагии пур аз шебу фарози худ дорои он будааст,  нест! Устоди азиз ҳамеша баланд ва сарбаланд бошед ва дар охир ин мисраъҳои шодравон шоири шаҳири воқеан миллии тоҷик, устод Лоиқ ба хотирамон мерасад, ки аз ин зиёдтар нисбат ба шумо дар адабиёти имрӯзаи тоҷик чизеро дарнаёфтам. Ва танҳо гуфта метавонем, ки «баландие баланд аз рӯҳи ту нест». Табъатон шод ва рӯҳатон болида бод. Ҳамеша бо мо бошед:

Зи кулли қуллаҳои сар ба афлок

Сари мо сад ҳазорон бор болост.

Бале, дар сарзамини мо

Баландиҳои бисёр аст, аммо

Баландие баланд аз рӯҳи мо нест!..

Қутбиддин Мухторӣ

Дӯстмуроди Бобо

Дар  ҷамъияти  мо оилае нест, ки баъд аз тавлиди кӯдак чанд рӯз дар ҷустӯи ном андармон  нашуда бошад. Ин мушкилӣ дар оилаҳо баҳсу мунозираҳоро ба бор меоварад. Падар  мехоҳад ба писараш номе гузорад, ки шуҷоату далериро дар худ ифода кунад. Модаркалон  мехоҳад, ки номи наберааш маънии динӣ дошта бошад. Ҳамин тавр, дар бисёре аз оилаҳо номи тоҷикӣ, арабӣ ва ҳам туркиро вохӯрдан мумкин аст. 

Мо  ҳамчун  омӯзгор имрӯзҳо ба  садҳо ном шинос мешавем ва аз саҳлангории волидон ва ё кормандони САҲШ дар тааҷуб мемонем. Ҳангоми номгузорӣ шахсони масъул ба хатогӣ  роҳ медиҳанд. Ҳангоми пур кардани ҳуҷҷатҳо, дафтари синф ва шаҳодатномаи хатми мактаб дарк мекунед, ки онҳо дар адои вазифа саҳланкоранд. Маслан, Муҳабат (ба ҷои Муҳаббат), Хушвахт ( ба ҷои Хушбахт),  Гулғумча ( ба ҷои Гулғунча) ва ғ. Барои ҳалли ин масъала пешниҳод мекунем, ки волидон қабл аз номгузорӣ, ҳадди ақал аз муаллимони забон ва адабиёти тоҷик маслиҳат пурсанд. 

Дар  бисёре аз маҳаллаҳо номҳоеро чун Теша, Хоркаш, Ҷоруб, Басгул, Гурез, Табар, Сафол, Намоз, Гадо, Ғулом, Пайванд, Қамчин ва Кулӯх вохӯрдан мумкин аст. Номҳои дигаре чун  Ҷамшед, Хуршед, Суҳроб, Гулҷаҳон, Дилафрӯз ва Рустам дар шахсияти онҳоест, ки ба ин сазовор нестанд. 

Айни замон дар кишвар метвон як шеваи тақлидкориро мушоҳида кард. Масалан дар Руссия ҷавонони тоҷик ҳангоми муошират аз номҳои русӣ истифода мекунанд. Масалан, Алик (ба ҷои Алӣ), Коля (ба ҷои Қодир), Шока (ба ҷои Шоҳин), Шурик (ба ҷои Шуҳрат), Диля (ба ҷои Дилноза), Баха (ба ҷои Бахтиёр) ва ғ. 

Дар бисёр ҳолатҳо ҷавонон ҳангоми  муроҷиат ба якдигар аз лақабҳои бемаънӣ истифода мебаранд. Масалан, номҳое чун Кал, Кур, Чулоқ, Шоша ва ғ. 

Номҳои арабӣ низ метавонад аз мавзӯҳои нигароникунанда бошад. Масалан номҳое чун Абдураҳим, Абдусамад, Абдухолиқ ва Муҳаммад. Масалан, гоҳо дар як синф шаш нафар номи Муҳаммадро вохӯрдан мумкин. Илова бар ин, вақтҳои охир номҳои туркӣ ба фарҳанги мо кӯч бастаанд. 

Бояд гуфт, ки ному насаб нишони миллат ва шиносномаи ҳар як  қавм  аст. Дар  интихоби  ном мо  озодем. Ин озодиро бояд дуруст истифода барем. Ҳангоми номгузорӣ аз китобҳое чун «Гулбоғи  муаттар» истифода бурдан ба манфиати кор аст. 

Рузимади Тоҳир

Сулаймон Дарёев

“Соҳаи маориф на танҳо қувваи харакатдиҳандаи ҷомеа, балки нишондиҳандаи калидии рушди нерӯи инсонӣ ҳисоб меёбад. Таҳсилоти баландсифат яке аз омилҳои асосиест, ки барои пешрафти устувори иҷтисодиёт мавқеи ҳалкунанда дорад”.

(Эмомалӣ Раҳмон)

 Ҳеҷ дине мисоли дини Ислом талаби илмро ба пайравони худ воҷиб нагардонида, аз донишмандонаш истиқбол накарда ва мақоми илмро боло набардоштааст. Паёмбари ислом Муҳаммад (С) мефармояд, ки “фариштагон барои меҳнате, ки аҳли илм мекунанд болҳои худро меандозанд”. (Мунзирӣ, Тарғибу тарҳиб)

Тибқи шариати исломӣ, олимон дар ҷомеа қадри зиёд доранд ва онҳо аз ҳама зиёдтар аз Худованд метарсанд. Ин гуфтаҳои Худованд дар сураи “Фотир” (ояти 28) зикр гардидааст: “Албатта аз миёни бандагони Худо зиёдтар донишмандон аз Ӯ метарсанд.” Ҳамчунин Ислом ҷаҳлу ҷоҳилиро ҳаром ва ҳақир мешуморад. Дар сураи “Анъом” (ояти 35) омадааст, ки  “Пас аз нодонон мабош”. Шояд аввалин ояте, ки ба Паёмбари ислом (с) нозил шуд, ҳамин амрро дар бар мегирифт ва ба ин минвол мусулмононро ба пойбанд будан ба ин мафҳум амр мекунад.

Худованд дар сураи “АЛАҚ” (ояти 1-5) мефармояд: “Бихон ба номи Парвардигорат, ки биёфарид, одамиро аз лахтаи хуне. Бихон! Ва Парвардигори ту арҷмандтарин аст. Худое, ки ба воситаи қалам омӯзиш дод, ба одами он чиро, ки намедонист, биомӯхт”.

Дар аввалин ояти нозилшуда ба Паёмбар, Худованд амр мекунад, ки бихон ба номи Парвардигоре, ки инсонро офарид ва ба воситаи қалам ӯро таълим дод. Тавре мебинем, паёми Худо се калимаро дар бар мегирифт: бихон, илм ва қалам. Ин вожаҳо ба аҳамияти баланди илм, роҳи таҳсил ва кӯмаки омӯзиш ишора мекунанд. Ин далели он аст, ки Ислом аз рӯзи аввал ҷонибдори илму маърифат буда, куллан зидди ҷаҳолат миёни умматон мебошад.

Илм ду гуна аст: илме, ки ба хотири Худо касб мешавад ва иборат аст аз ҳар намуд илме, ки ба манфаати мардум аст. Дуввум, илми сеҳр, ки ба фоидаи мардум нест. Ислом инсонро ба талаби илм ташвиқ ва фазли онро баён намуда, аз донишмандон истиқбол гирифта, фармуд, ки аз ҷаҳолату моли дунё дурӣ ҷӯянд. Аҳли илмро аз ин бадбахтиҳо барҳазар дошт.  

Мардумро дар ибтидо ба хотири Худо ва баъд ба хотири манфиати мардум ба талаби илм роҳнамоӣ бояд кард. Агар талаби илм ба ин мақсад оғоз гардад, пас олим дар роҳи интишори он фоидаҳои зиёд дида, аз ҳар мушкилӣ дур хоҳад шуд. Ҳар илме, ки ба хотири ба даст овардани моли дунё бошад, илм нест. Ислом аз ин гуна илм ва олим безор аст. Парешониҳо дар ҷомеаи аз ин гуна илму олим сар мезанад. Илм шариф аст ва набояд, ки барои ҳадафҳои паст ва беарзиш истифода шавад. Ислом ҳам пайравони худро ҳушдор медиҳад, ки илмро ғайр аз ҳадафҳои муфид, дигар ба ягон заррае истифода накунанд. Ислом ақлҳоро аз ҳама гуна ғубору хурофот ва ширк озод сохта, инсонро аз доми хаёлоти пучи хаёлпарастӣ дур мекунад. 

Худованд дар сураи “Юнус” (ояти 101) мефармояд, ки “Бигӯ: «Бингаред, ки чӣ чизҳое дар осмонҳову замин аст!».  Ин маънои онро дорад, ки шахсиятҳое ҳастанд, ки аз илм бохабаранд, дорои илму дониш ҳастанд, вале илми худро дар роҳи ғайр ва бар зидди давлат ва ҷомеа истифода мебаранд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола 1 сентябр ҳамчун рӯзи дониш таҷлил мегардад. Умедворам, ки соли дар пеш буда пурмаҳсултарин сол барои донишҷӯёну мактаббачагон хоҳад буд. Мисоли солҳои қаблӣ имсол дар Донишкадаи исломии Тоҷикистон ба номи Имоми Аъзам-Абӯҳанифа Нуъмон ибни Собит дарси аввал бо суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Эмомалӣ Раҳмон тавассути шабакаи телевизионӣ оғоз гардид, ки гумон мекунам фоли нек барои толибилмон буд. 

Каримов Раҳим, декани факултети   

филологияи Шарқ  ДИТ ба номи Имоми 

Аъзам – Абӯҳанифа (р)

саҳ 4 аз 22

Хабари рӯз

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.