.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Сентябр 2018 - || ФАРАЖ
Шанбе, 15 Сентябр 2018 17:41

Сари террорро чӣ мехӯрад?

Соле қабл, раиси Ҷамъияти динии мусулмонони Русия муфтӣ Албир Қурғонов аз он изҳори нигаронӣ кард, ки дар марзҳои Афғонистон бо Тоҷикистон ва Туркманистон гурӯҳҳои нави тундраву ифротӣ мисоли «Хуросон» дар ҳоли шакл гирифтан аст. Албир Қурғонов аз он изҳори нигаронӣ кард, ки сафи ифротгароён аз ҳисоби муҳоҷирон дар афзоиш аст. Ин гуфтаҳо дар ҳолест, ки коршиносон мегӯяд, Тоҷикистон дар миёни кишварҳои посошӯравӣ яке аз муваффақтарин кишварҳо дар самти решакан кардани ифротгароӣ ва ифротгароён аст.

Мисоли ин гуфтаҳо ҳодисаҳои тӯли чанд соли охир дар кишвар рӯҳдода мебошад, аммо суоли матраҳ ин аст,  ки оё воқеан ҳукумати кишвар сиёсати дурустро дар ин самт пеша карда, онро ба таври дуруст ба тарғиб гузоштааст?  

Назари коршиносон роҷеъ ба ин масъала гуногун аст. Аксар ба сиёсати пешгирифтаи роҳбарият, ки «сиёсати зиддитеррористӣ» муааррифӣ шудааст, таҳсин хонда, аз он пуштибонӣ мекунанд. Аммо дар ин моваро, онҳое низ ҳастанд, ки мегӯянд бо дарназардошти афзоиши шумораи ҷонибдорони гурӯҳҳои террористӣ, ҳукумат бояд аз шеваи нави мубориза кор гирад, чун сиёсати қаблӣ то андозае ҳуқуқҳои диниву виҷдонии мардумро маҳдуд мекунад. 

Саидҷаъфар Исмонов, вакили Маҷлиси намояндагон ва ҳамзамон роҳбари Ҳизби демократии Тоҷикисто бар он назар аст, ки сиёсати пешигирифтаи ҳукумат дар ин самт комилан дуруст аст. Ба назари ӯ ҳар қонуне, ки парлумони кишвар қабул мекунад ва ҳар навъ сиёсате, ки ҳукумат пеша мекунад, баҳри таъмини амнияти кишвар аст. 

-Агар ба он чи ки дар олами сиёсат рух медиҳад, назар андозем маълум мегардад, ки қувваҳое, ки вазъро ноором мекунанд, вуҷуд доранд. Яъне он чи ки имруз рух медиҳад, гувоҳ аз он аст, ки қувваҳое мехоҳанд дар кишвар нооромиро ба вуҷуд оранд. Аз ин лиҳоз, сиёсати зиддитеррористӣ дар кишвари мо дуруст аст. Бояд ба ҳар роҳе ки набошад, монеаи ин падидаи шум шуд, - мегӯяд Саидҷаъфар Исмонов.  

Гуфта мешавад, ки дар амалӣ намудани сиёсати пешгирифта, ҳукумат аз тамоми зерсохторҳои худ истифода мебарад. Аммо ба назари бархеҳо дар амалӣ намудани сиёсати пешгирифтаи ҳукумат мавқеи бузургро расонаҳои давлатӣ ишғол мекунанд. Вале шеваи тарғиби ин навъи сиёсат наметавонад, ки хамаро қонеъ гардонад. Ҳуқуқшинос Шокирҷон Ҳакимов аз шеваи тарғиби ин навъи сиёсат тавассути расонаҳои давлатӣ изҳори нигаронӣ карда, мегӯяд, ки чанд соли охир оид ба эхтимолияти тахдиду хатари террористию экстремистӣ дар нашрияхо ва воситахои дигари ахбори оммаи давлатии Точикистон барномахои махсусро таҳия мекунанд. Аммо тақрибан дар хусуси омилу сабабхо ва ангезахои содир шудани чунин чиноятхо ягон маводхои тахлилӣ ва чиддӣ ба назар намерасанд. Чунин маводу намоишхо сатҳӣ буда, талаботу завки бинандаю шунаванда ва мутолиакунандагонро конеъ намегардонад. 

-То замоне, ки ин ва дигар мушкилиҳо бартараф намешаванд, сиёсати ҳукуматро бо терроризм ва экстремизм муваффақу дуруст номидан хеле мушкил аст», -мегӯяд Ҳакимов.

Гуфта мешавад, ки сиёсати зиддитеррористии ҳукумат, аз замоне ки салафиҳо миёни руҳониёни кишвар ба иғвоангезӣ оғоз карданд, сарчашма мегирад. Коршиносон аз он мегӯянд, ки сиёсати зиддитерористии ҳукумат аз соли 2015, аниқтараш замоне, ки  ҲНИТ, ҳамчун ҳизби террористӣ эълон гардид, тезу тунд шуд. Ба андешаи ҳуқуқшинос Файзинисо Вохидова сиёсати пешгирифтаи ҳукумат омили аслии аз миён рафтани чеҳраҳои огоҳ аз сиёсати замона дар кишвар гардид.  

- Дар партави мубориза бо терроризму экстремизм мухолифин ва баъзе аз чеҳраҳои гапнодаро аз саҳнаи сиёсат дур шуданд. Дуруст аст, ки ифротгароӣ имрӯз дар ҷаҳон ба мушкили рақами як табдил ёфтааст. Қатли одамон, ваҳшоният, таркишҳо, таҳдиду зӯроварӣ дар дили мардум ваҳм ҷо кард. Ин падидаест, ки ҳатман зиддаш мубориза бояд бурд, Аммо ин маънои онро надорад, ки озодии виҷдону озодии сухан лағв гардад, - мегӯяд Воҳидова.   

Дар пайравӣ бо гуфтаҳои боло, ҳуқуқшиноси дигар Ойнихол Бобоназарова, мегӯяд, ки имрӯз стратегия дурусти мубориза бо ифротгароиро нест. Ӯ пешниҳод дорад, ки бояд аз ҳисоби зиёиён ва олимон гурӯҳҳои вижае таъсис дода шаванд, ки барои баланд бардоштани сатҳи дониши сиёсии мардум мусоидат кунанд. 

- Ҳукумат бояд сабабхои аслии ба гурӯҳҳои террористӣ ҳамроҳ шудани ҷавонони тоҷикро пурра дарк кунад. Ин тоифа ҳатто чӣ будани терроризмро намедонанд. Сабаби якум, шароити вазнини иқтисодӣ доштани мардум аст. Сабаби дуюм, набудани стратегияи амалӣ оиди пешгирии терроризим ва барномахои фаҳмондадиҳӣ барои ҷавонон дар ВАО- и ҳукуматӣ мебошад. Ҷавонон бояд ҳис кунанд, ки ояндаи ин миллатанд ва ин ҳукумат ҳукумати онхо низ ҳаст. Онҳо бояд худро ояндаи Ватан ҳис кунанд. Бо як шиори патриотизм намешавад ин масъаларо хал намуд. Яъне, ман гуфта наметавонам, ки сиёсати имрӯзаи ҳукумат ин масъаларо ҳал менамояд»,- мегӯяд ӯ. 

Аммо бар хилофи ин гуфтаҳо муовини директори Маркази тадқиқоти стратегӣ Сайфулло Сафаров зимни суҳбат бо мо гуфт, ки ҳам сиёсат ва ҳам стратегие, ки ҳукумат барои нест кардани решаҳои ифротгароӣ ва ифротгароён пеша кардааст, комилан дуруст аст. Ба назари коршинос стартегие, ки имрӯз ҳукумат пеша кардааст танҳо ба хотири амнияти миллӣ мебошад.

-Дар кишвар имрӯз барномаҳои зиёди стратегӣ, ки ҳадафашон таъмини амнияти миллӣ мебошад, амал мекунанд. Ман қариб дар ҳар як конфронс ва баромадҳоям ба ин нуқта ишора мекунам, ки ҳамагуна стратегияе, ки аз ҷониби ҳукумат тарҳрезӣ шудааст, ба манфиати миллӣ бошад. Масалан чанде қабл дар як конфронси илмӣ ман ба ин нуқта ба таври возеҳ ишора кардам,- мегӯяд Сайфулло Сафаров. 

Коршиносон бар он назаранд, ки сиёсати зиддитерористии ҳукумат тавонист дигаргунии куллие ҳам дар системаи сиёсӣ ва ҳам дар ҷомеа ба вуҷуд оварад. Ҷомеашинос Меҳмоншо Шарифзода мегӯяд, ки ҳукумати Тоҷкистон солҳо боз аз он чи ки мардуми пешрафтаи дунё сиёсат меноманд бегона мондааст. Ба назари ӯ  идеологҳои мо аз  шиорҳои ҷаҳонии «ҷанг бо террор» танҳо барои рӯйпуш кардани бесалоҳиятӣ ва фасод дар ҷомеа истифода мекунанд, ки ин амал на танҳо пеши роҳи террорро намегирад, балки барои ба вуҷуд омадани он шароит ба вуҷуд меоварад. Аз ин лиҳоз ҳукумат бояд аз дигар роҳу воситаҳо истифода барад. 

- Мо дар ин муҳит субъекти сиёсӣ надорем ва шиори «зиракии сиёсӣро аз даст надиҳед», на ҳамеша кор мекунад. Зеро мардуме, ки ба шиорбардорӣ ва манипулятсия одат кардаанд, ба осонӣ зери таъсири ҳарфу шиорҳои дигарон қарор хоҳанд гирифт. Ин  гуна муносибатҳо аз фарҳанги паст, аз надоштани дониши сиёсӣ, ки ба талаботи замона бозгӯ бошад, аз фасод ва маризиҳои дигар дар ҷомеа гувоҳӣ медиҳанд, - мегӯяд Шарифзода.

Тибқи маълумоти Вазорати корҳои дохилӣ беш аз ҳазор ҷавони тоҷик тӯли чанд соли охир ба сафи гурӯҳҳои ифротӣ пайвастаанд. Чанде қабл аз ҷониби як қатор ҷавонтеррористон панҷ сайёҳи хориҷӣ дар кишвар ба қатл расиданд, ки шури зиёдеро ҳам дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҳам дар кишвар ба бор овард. Ҷиҳати дигари масъала он аст, ки аксарияти онҳое, ки бо гурӯҳҳои террористӣ пайвастаанд, аз маҳдудиятҳои диниву виҷдонӣ дар кишвар шикоят кардаанд. Сабаби то кунун вуҷуд доштани ҷонибдорони гурӯҳҳои ифротгароӣ ба назари коршиносон дар он аст, ки аз як тараф, сатҳи донишу фарҳангии сиёсии мардуми мо дар сатҳи паст қарор дорад ва аз ҷониби дигар, Тоҷикистон дар танҳоӣ бар зидди ин амали шум мубориза мебарад. Рӯзноманигор Хилватшоҳи Маҳмуд мегӯяд, ки сиёсати зиддитеррористии Тоҷикистон бояд ҳамоҳангии бештар бо давлатҳои ҳамсуд, инчунин созмонҳои байналмилалӣ дошта бошад, дар сурати акс,  мубориза бо терроризму унсурҳои он ғайри имкон мегардад.

- То куҷо муваффақ ва дуруст будани сиёсати ҳукуматро дар ин роҳ вақт ва амалҳои сареъи мақомот нишон хоҳанд дод. Ба ҳар сурат ман хушбин ҳастам, ки дар Тоҷикистон аъмоли бади террористӣ ҷои по нахоҳад ёфт ва кишвари мо аз ҷангу муноқиша эмин хоҳад буд, - мегӯяд ӯ. 

Ба назари коршиносон шумораи тарафдорони гурӯҳҳои ифротгароӣ бештар аз ҳисоби муҳоҷирон меафзояд. Сабабаш дар он шарҳ дода мешавад, ки бештари муҳоҷирон дар шароити вазнини иқтисодӣ қарор доранд. Аммо, бо вуҷуди ин аксарияти онҳое, ки дар муҳоҷирин қарор доранд, зимни сӯҳбат бо мо аз  сиёсати зиддитеррористӣ пуштибонӣ мекунанд. Комрон, як ҷавони муҳоҷир мегӯяд, ки сиёсати пешгирифтаи ҳукумат сиёсати одилона аст, зеро ин падидаи номатлуб метавонад, ки боиси хархаша ва низоъҳои дохилӣ гардад. Ӯ пешниҳод дорад, ки бояд қонунҳои ҷазо нисбати нафароне, ки аз ифротгароӣ пуштибонӣ мекунанд, зуртар гардад. Ӯ мегӯяд, ки ҳукумат бояд маҳз аз худи рӯҳониён истифода барад. 

Гуфтаҳои боло дар ҳолест, ки соли 2016 Комиссия оид ба озодиҳои динӣ дар ИМА Тоҷикистонро бори аввал дар қатори кишварҳое ҷо кард, ки озодиҳои виҷдониву динӣ дар он маҳдуд мешаванд. Аммо ҷониби ҳукумат ин гуфтаҳоро рад мекунанд. Соли 2017 директори Маркази тадқиқоти стратегӣ Х. Холиқназар гуфт, ки дар муқоиса бо дигар кишварҳои минтақаи осиё дар Тоҷикистон озодии бештар ба назар мерасад.

Бояд гуфт, ки ифротгароӣ, яке аз падидаҳои шум дар минтақаи Осиё буда, даҳсолаҳо боз инҷониб арзи хастӣ дорад. Аммо бо пайдоиши ДОИШ дар сарзамини Сурия ва Ироқ ин мавзӯъ ранги дигар гирифт. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои дигар сиёсати зиддитерористиро пеша кардааст. Дар пайравӣ бо гуфтаҳои боло метавон хулоса кард, ки роҷеъ ба ин масъала коршиносони тоҷик назари гуногун доранд. 

Д. Салимов. «Фараж»  

Ин мавод дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозииҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Шумо дар Амният

Хар сол санаи 10 сентябр ба устод занг мезанам ва мешунавам: «Нисо, зодрузи ман ба шумо муборак бод!». Ин на муболиға асту на киноя. Лутфи бемуҳоботи устод, ки воқеан зодрӯзашон ба ид табдил ёфтааст. 

Дар як суҳбат бо устод Иброҳим Усмонов шогирде  гуфт, ки “Шумо медонед, ки  фалонӣ одамгарӣ надорад, нисбати шумо беҳурматӣ мекунад, вале  ҳангоми  навиштани кори илмӣ ва унвонгирӣ Шумо ба ӯ кӯмак кардед, тақриз навиштеду маслиҳат додед”.  Устод дар посух гуфтанд, ки «он кас одамгарӣ надорад, вале илм дорад, манфиаташ ба шогирдон бештар мерасад».

Бори дигар боварӣ ҳосил кардам, ки барои  устод  манфиати умум дар ҷойи аввал аст на манфиати шахсӣ. Илм ва дилбастагӣ ба илму маърифат дар ҷойи аввал меистад. Шояд нафаре ба мисли устод Иброҳим Усмонов чунин фидокору сермаҳсул набошад дар илми журналистика. Ба андешаи ман, устод шогирд ва яке аз пайравони воқеии мактаби журналистии Садриддин Айнӣ, Саидризо Ализода, Бобоҷон Ғафуров ва Воҳид Асрорӣ ҳастанд. Соҳибмактаби илми журналистика буда, барои пойдории он саҳми арзанда гузоштаанд. Асари серҷилдаи «Журналистика» далели ин гуфтаҳост.

Устод тоҷикона ифтихор ва тоҷикона андеша доранд. Устод маҳал надоранд, як ватан доранд. Аз тоҷик будан ифтихор кардану ифтихори миллӣ доштанро талқин мекунанд. 

Яке аз аввалинҳое буданд, ки соли 1987 мақоми давлатӣ гирифтани забони тоҷикиро пешниҳод кардаанд, ки имрӯз аз он ёд намеорем. Дар бораи таърихи тоҷикон, забони тоҷикӣ мегӯянду менависанд. Ин гоҳо ба бегонапарастон сахт мерасад. Дар суҳбате гуфтанд, ки “ман аввал тоҷикам, баъд мусулмон”. Шояд ин ҳарфҳо ба аксарият писанд наояд. Боз ҳам ба андешаи ман Устод батақвотар аз нафаронест, ки дар зоҳир худро батақво нишон додан мехоҳанд.  Дар тамоми гӯшаву канори кишвар шогирдони худро доранд. Ҳисси маҳалгароӣ барои он кас бегона аст. Барои он ки Устод шахсият ҳастанд ва шахсият сохтан мехоҳанд. Як аспирант гуфт, се сол шогирди муаллими дигар будам. Корамро ба сомон расонида наметавонистам. Вале як суҳбат бо устод Иброҳим Усмонов равиши кори ман ва дарки мавзӯъро бароям мушаххас кард ва бо се соли гузашта баробар шуд. Устод сахтгиру серталабанд ва онро бо маҳорати аҷиб анҷом медиҳанд. Боре дар рӯи маводи пешниҳодкардаам навишта буданд, ки «аз худ рафтаед, наход ҳамин кори рӯбардоршударо пешниҳод кунед». Ман аз ин навиштаҳо сурху сафед шудаму азоби виҷдон кашидам. Гуфтам, ки беҳтар мебуд як шаппотие ба рӯям мезаданд. Вале  ин сахтгирӣ маънии ғамхориро дошт. Инро дарзамон пайхас кардам.

Ҳар боре дилозурдаву хаста аз бори рӯзгор гардам, ба назди Устод меравам. Аз онҷо бо авзои комилан дигар ва рӯҳи болида бармегардам. Ҳунари талқин карда тавонистан, сухани лозимаро ёфта гуфтан, роҳнамоӣ кардан аз истеъдодҳои нотакрори устод Иброҳим Усмонов аст. Як нафар шогирд гуфт, ки агар Устод ширро сиёҳ гӯянд бовар мекунам, зеро чунон қотеона ва боварибахш мегӯянд, ки бовар накарда намешавад.  Ин маҳорат ба осонӣ намеояд, пайваста омӯхтану бедордил буданро металабад. 

Суханҳои наву беҳтарини устодро дар дафтари хотира то ҳанӯз ҳам сабт мекунам. Замони донишҷӯ буданам гуфта буданд, ки “аз хизматгори касе будан, хизматгори давлат будан беҳтар аст”. Расонаҳои давлатиро барои кор рафтан интихоб кунед. Баъди гузашти солҳо дарк намудам, ки Устод воқеан дурбин ҳастанд.

Устод зиндаҳоро мепарастанд ва ба хотири зиндаҳо аз рафтагон зикри хайр ва аёдат доранд. Зиёрати қабри шодравон Воҳид Асрорӣ ва дигар бузургонро аз устод Иброҳим Усмонов омӯхтам. Ҳамасола дар арафаи иди Ғалаба аз мазори Сари Осиё гузар карда, ояте  дар ҳақи хуфтагон мехонанд. Қадршиносӣ, поси хотир нигоҳ доштан, хайрхоҳ будан, бахшида тавонистан, беғараз буданро аз устод бояд омӯхт. Пурэҳсос будану якраву якрӯ буданро аз устод омӯхтам. Устод боре гуфтанд, ки “мо муаллимон боифтихор ҳамаи шогирдонеро, ки сабақ додаем, шогирд мегӯем. Лекин муҳим он аст, ки шогирд эътироф кунад, ки устодаш кист”. Ман аз он тоифае ҳастам, ки Шуморо ба устодӣ қабул кардаам.

70 солагӣ ба мо муборак бошад, устоди азиз!

Нисо Абдукамолова

Шумо дар Фарҳанг
Шанбе, 15 Сентябр 2018 17:33

Коммунисти демократ

Баландӣ чист, бузургӣ чист? Саволе, ки ҳар кас метавонад аз нигоҳи худ посух гӯяд, аммо гуфтан мумкин аст, ки дар касби рӯзноманигорӣ ба ғайр аз қуллаҳои баланди диёр баландиҳои бисёре ҳастанд, ки гоҳо мо онҳоро нодида мегирем ва зиёда аз ин на ба ҳама имкони расидан ба ин гуна қуллаҳои бо кӯҳсорони мо баробар муяассар мегардад. Касе ин баландиҳоро мебинад, ки аз оламу одам бохабар бошад, неку бадро аз ҳам ҷудо кунад.

Аҷиб он аст, ки дар рӯзгори мо гоҳо ҳампоягону ҳампешагон дар баҳри ҳасад фурӯ рафта, ба ҳам сангандозиву бадгӯйӣ мекунанд, аммо хушбахтона ин устоди бузурги мо аз ҳамаи ин мартабаҳо болотару волотаранд, касеро надидаем, ки рӯйирост ё пинҳонӣ ба устод ҳасадхурӣ намояд. Ҳама медонанд, устод Иброҳим Усмонов аз ҳамаи ин дардҳо покизаанд, на ба касе ҳасад мебаранд ва на касе пайдо мешавад, ки дар ҳаққи он кас олимона, оқилона кинаҷӯйӣ кунад, зеро ҳадди фарҳангу дониши устод болотар аз  ин одатҳост, ба таърифашон  ҳам, ба бадгӯйиашон ҳам қудрати мо намерасад... Донишманд донишманд аст.  Ба гуфтае раванди болоӣ ба «фитратҳои дунёӣ»-и халқи арҷманди мо вобаста аст, ки пас аз гузаштани садсолаҳову ҳазорсолаҳо «Калила ва Димнаҳ»-ҳо, «Шоҳнома»-ҳо, «Қобуснома»-ҳо, «Сиёсатнома»-ҳо, «Футуватнома»-ҳо то ба имрӯз истифода мегарданд ва танҳо тавассути онон номи қабоилҳои ҳукмрон ёдоварӣ мегардад. Муайянкунандаи сиёсати ин давлатмардони қаблӣ низ ба асарҳо ва навиштаҳои нависандагон, муаррихон, адабиётшиносон, рӯзноманигорон ба гуфтаи ҳамкашони дохиливу хориҷии устод ва худи устод «рӯзноманигории қабл аз рӯзноманигорӣ» вобаста аст. Бубинед дар байни шоҳони гузашта шоирон ва нависандагон, сафарноманависон кам набуданд, аммо пас аз онҳо ҳеҷ касе аз рӯйи навиштаҳои онҳо давраи ононро баҳо ва баҳогузорӣ наменамояд. Сабаби инро мо пеш аз ҳама дар масали халқии тоҷикон дормеёбем, ки ин аст: «Ҳеҷ кас дӯғи худро турш намегӯяд».  Ва миннаатдории худро халқ рӯҳан ва амалан ба муаллифони ин офаридаҳо баён менамояд, ки аз худ чунин асари безаволе гузоштаанд, ки таввассути онон  бо  гузашта ошно гашта, имрӯзаи миллатро сохтан мумкин аст. Офаридаҳои устоди моро ба ҳамин поя гузоштан мумкин аст, ҳарчанд имрӯз мо аксаран аз он офаридаҳо чашмпӯшӣ менамоем ва худро нодида мегирем, аммо таърих хусусияти аслиаш он аст, ки бо гузашти солҳо ҳама чизро ҷо ба ҷо менамояд. Ин нуктаро дар таъриху таърихшиносӣ «иқболи баланд» мегӯянд, ки воқеан халқи арҷманди тоҷик, миллати тоҷик дорои он аст ва инро устод хеле хуб дарк менамояд ва ба шогирдон ва пайравонаш низ ҳамеша ҳамин чизро тавсия медиҳад.

Ҳамин иқболи баланд буда, ки мо замоне дар зери роҳбарии устод донишҷӯ будем ва он кас декани факултаи филология гаштанд ва ин коммунист рӯҳи озодидӯстиву озодипарастиро дар факултаи филологияи тоҷики он замон давлатӣ, ҳоло миллӣ роҳандозӣ намуд ва муваффақ низ гашт. Ҳамин коммунист тавонист, ки дар замони  «гулгулшукуфӣ»-и замони шӯроҳо андешаҳои демократии воқеиро дар факултаи филологияи тоҷик роҳандозӣ намояд. Бояд гуфт, ки он замон мо аз нигоҳи фунуни «Таърихи партияи коммунистӣ»,  «Фалсафаи марксистӣ-ленинӣ», «Атеизми илмӣ», «Коммунизми илмӣ» ба ҷаҳон менигаристем ва ҷаҳонро ба ду сохтор, сохтори коммунистӣ ва капиталистӣ, ки имрӯз мо сармоядориаш мегӯем, ҷудо менамудем ва сохтори навине, ки пас аз капитализми ваҳшӣ дар сарзаминҳои дигар бо номи демократия ба вуҷуд омада буд, бохабар бошем ҳам, онро давоми сохтори давлатҳои капиталистии истисморгар медонистем, чунки устодони фунуни ҷомеашиносӣ онро ба мо «беруннадидаҳо» чунин муаррифӣ менамуданд ва ин амал дар расонаҳои хабарии собиқ шӯравӣ ҳам маъмул буда, аз он касе қадаме берун гузошта наметавонист. 

Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, дар расонаҳои хабарии ин кишвар низ ҳамеша аз паи баҳо додан ба сохторҳои коммунистӣ ва капиталистӣ буданд ва мо низ ҳеҷ ҷоеву ҳеҷ чизеро ба ҷуз аз китобҳои боло нахонда сохторе, ки зиндагӣ менамудем, аз сохторҳои дигари ҷаҳонӣ боло медонестем. Устод ҳангоми сӯҳбатҳо зиёда вақт аз мо мепурсид: «Фалон ҳикоя, повест ва ё романи нависандаи олмонӣ, инглис, лаҳистонӣ ва ғайраро хондӣ», ба тасвири сохтори ҷамъиятии он диққат бидеҳ ва хулосаи худро барор. Устод тавассути китобҳои бадеӣ андешаи моро тағйир медод. Ӯ аввалин муаллиме буд, ки моро маҷбур менамуд дар бораи достони «Шоҳ Лир»-и Шекспир андеша намоем, ки чаро духтарони шоҳ Лир ӯро овораву саргардон намуданд ва ӯ чаро танҳову бекас дунёи фониро падруд гуфт? Ва мо ҳамаи инро дар аввал афсона медонистем, аммо пас аз андешаи умқ сохторро, муборизаҳои давраҳои гузариши аз як ҷамъият ба ҷамъияти дигарро дар он навиштаи Шекспир дармеёфтем. Ин буд, ки устоди коммунисти мо сохтори демократиро аввалтар аз ҳама дар факултае, ки худ сарварӣ менамуд, роҳандозӣ намуд. Он замон донишҷӯ ҳатто ҳуқуқ надошт, ки сар боло намуда ба устодони коммунист ва комунистмаобони графо-коммунист, ки дар факулта хеле зиёд буданду аз ибораи «ҳоло ист, дар имтиҳон ва ину он чорабинӣ (аз ҷӯмла ғунучини дастаҷаъмонаи ҳосили пахта ва ғайра) ман ба ту нишон медиҳам», мегуфтанд, ҷавоб доданро ба мо ӯ ёд дод, аммо бо донистани қонунҳои ҳизби коммунист ва қонуни асосии давлати шӯроҳо худро дифоъ намудан дар ин раванд дар ҷойи аввал истоданро дар ин гуна ҳолатҳоро низ вай ба мо омӯхт. Ҳуддифоъкуниро мо бевосита аз устод ёд гирифтем. Қабл аз устод декани факулта будан, ҳатто донишҷӯ дар кӯча агар чунин устодонро медид, аз тарс ва қасосгирии он устоди графо-коммунист роҳи худро тағйир медод, ки он устод ӯро набинад. Устод ҳангоми декан будани худ ҳамин раванди номатлуб «тарси инсон аз инсон»-ро то ҳадде гум кунонда тавонист ва акнун дар факулта донишҷӯҳое пайдо гашта буданд, ки андешаи худро озод баён менамуданд, аммо на чун ғайбат балки рӯ ба рӯ бо оне, ки шахсият ва андешаи  ононро таҳқир менамуд ин ҳолат ба вуҷуд оварда мешуд. Дар ҳамин давра «ғайбат» ва «миш-миш»-и донишҷӯ аз устод ва устод аз донишҷӯ кам гашт ва гуфтан мумкин аст, ки фазои факултаи филология тавассути як журналисти роҳбар тағйир ёфт ва ин тағйирёбӣ дид, андешаронии ҳам устодон ва ҳам донишҷӯёнро нисбат ба якдигар дигар намуд. Дигар донишҷӯ аз устодони коммунистмаоб ва диспечер (имрӯз танзимгар) апаи Мисригул,  котибаи декан Таня намеҳаросид. Бо онон озод сухан мегуфт. Албатта ин рафтору кирдори декани коммунисти демократ на ба хамаи устодон писанд набуд. Махсусан устодони фанҳои ҷамъиятӣ қариб дар ҳама ҷо ғайбати устодро менамуданд, аммо имрӯз он замонро ба хотир оварда мо гуфта метавонем, ки пояи аввалини демократияро устод Иброҳими Усмон дар факултаи филология монд. Шояд то он замон дар кулли мактабҳои олии Тоҷикистон чунин раванд набуд. Мумкин, ки буд, аммо дар факултаҳои дигари Донишгоҳи давлатии (имрӯз миллӣ) Тоҷикистон дар собиқ ба номи В. И. Ленин воқеан набуд. Пас поягузори демократия дар ин даргоҳ устод буданд. Дигар донишҷӯи каму беш аз ҳуқуқи худ бохабар худро дифоъ менамуд, чун медонист, ки дар пасаш устоди мо коммунисти демократ Иброҳим Усмон аст ва ӯ мӯйро аз хамир ҷудо карда метавонад  ва тарафайнро ба мусолиҳа оварда метавонист, равғане, ки оташи даргирифтаро рӯшантар менамуд, намегузошт, ки ба болои оташ аз сари нав  чош бидиҳанд ва алангаи онро зиёд намоянд. Ҳамин равандро ҳангоми сулҳи тоҷикон низ устод ба кор бурдаанд, ки инро аз назари он кас ҳангоми сӯҳбат, мусоҳибаҳо ва навиштаҳои устод дарёфтан мумкин аст.

Ин як амали аслии журналист мебошад, мусоҳибро гӯш кардан ва ҳангоми сӯҳбат бо саволҳои майдаву калон пурра намудани мавзӯи таҳқиқ ва ё ба гуфтае мавзӯи интихобнамуда мебошад, ки мо ҳангоми донишҷӯ буданамон аз устод ёд гирифтем ва имрӯз ҳам дар ҳамин радиф кор ва фаъолият дорем.      

Ҳошо, ки дар сарзамине, ки мову шумо ба дунё омадаем, касе, ки кӯҳсорони баланди моро мебинад, шефтаи онон мегардад, аммо «кӯҳҳо»-и баланди имрӯзаи маърифату ирфонро мо худ нодида мегирем, шояд хуни мо инсонҳоро парвардигор ва ё табиат чунин сиришта. Ғарами пахтаву алаф, хасу хошокро, баландии қуллаҳои кӯҳсоронро мебинем, аммо баландии инсони баландпарвозро, ки ҳамроҳи мо буду бош дорад, ҳис наменамоем. Дар ин росто агар ба тамаддуни имрӯза баҳо диҳем аз ғарамҳо, баландиҳои будаву нобудае, ки мо мегӯему менависем баландиҳое вуҷуд дорад, ки он ба инсони комил марбут аст ва чунин одамон дар ҷомеаи кунунии мо дар тамоми сохторҳои ҷомеаи мо воқеан вуҷуд доранд, ки рӯзноманигор бояд ба баландии назар ва диди ин гуна одамон баҳо дода тавонад, ки устод яке аз чунин чеҳраҳои камшумори ҷомеаи кунунии мост. Дар ин  ҳолат дигар баландиҳои табиӣ, ҷузъе аз табиат боқӣ мемонад ва қадри инсони рӯҳшинос ва ҷомеашинос, созанда, офаранда аз кулли қуллаҳои осмонбуси на танҳо Тоҷикистон, балки ҷаҳон баландтар мегардад. Устод ҳамин баландиҳои инсонро дарёфта, мо шогирдонашро ба ҳамин рӯҳия тарбия намудааст. Барои устод баландии кӯҳҳо, ғарамҳои зиёди анвои растанӣ ва ашёҳои дигари табиӣ дар пеши баландии қудрати инсон поёнтар аст ва ӯ ба қудрати инсон бовар дорад ва онро ба гуфтаи устод Рӯдакӣ «ба чашми хирад» мебинад. Мо медонем файласуфон аксар вақт «хирад ва дониш»-ро як донистаанд. Аммо ҳангоми баррасии рӯзгор ва фаъолияти устод мо ин ду вожаро дигар хел дарёфтем ва бар замми донишманд будан соҳиби хиради воло будани он кас дар ҷои аввал аст. Ин ҳар ду сифатро на ҳар кас доро мебошад ва агар касоне доранд, яки онро доранд ва ононе, ки ҳардуро доранд, чун устоди мо дар тамоми ҷомеаҳои инсонӣ ангуштшумор буданд ва ангуштшумор мемонанд.

Маданияти баланди устодро солҳост дар муҳокимаҳои гуногуни маводу матлаб, рисолаҳои илмиву таҳлили офаридаҳо мебинем. Устод ҳеҷ гоҳе чун баъзе аз уламои навини соҳа, навиштаи нафарареро сиёҳу сафед наменамоянд, бо ифтихор хат намезананд, бо валвалаву ҳамҳама сухан намегӯянд, балки бо сухани нек, агар кор ба талаботи илмӣ ҷавобгӯ набудан ва ё навишта хонандаро қонеъ накунонданашро дарк кунанд, бо мулоиматӣ ва хеле самимона чунин мегӯянд: «Шумо худатон ин чизро хеле хуб аз мо медонед…» ва аслан ҳамин гуфта барои воқеан одами аҳли фаҳм кофӣ аст, ки андеша намояд, устод чӣ гуфтанианд. 

 Ҳангоми навиштани ин сипосномаи то ба ҳол дар пеши устод шогирдона, гуфта метавонем, ки дар сарзамине, ки мо буду бош дорем, баландиҳо дар ҳар сари қадам ба назар мерасад, аммо баландие баланд аз рӯҳи инсони комил, ки устод дар ҳама ҳолатҳои зиндагии пур аз шебу фарози худ дорои он будааст,  нест! Устоди азиз ҳамеша баланд ва сарбаланд бошед ва дар охир ин мисраъҳои шодравон шоири шаҳири воқеан миллии тоҷик, устод Лоиқ ба хотирамон мерасад, ки аз ин зиёдтар нисбат ба шумо дар адабиёти имрӯзаи тоҷик чизеро дарнаёфтам. Ва танҳо гуфта метавонем, ки «баландие баланд аз рӯҳи ту нест». Табъатон шод ва рӯҳатон болида бод. Ҳамеша бо мо бошед:

Зи кулли қуллаҳои сар ба афлок

Сари мо сад ҳазорон бор болост.

Бале, дар сарзамини мо

Баландиҳои бисёр аст, аммо

Баландие баланд аз рӯҳи мо нест!..

Қутбиддин Мухторӣ

Дӯстмуроди Бобо

Шумо дар Фарҳанг

Дар  ҷамъияти  мо оилае нест, ки баъд аз тавлиди кӯдак чанд рӯз дар ҷустӯи ном андармон  нашуда бошад. Ин мушкилӣ дар оилаҳо баҳсу мунозираҳоро ба бор меоварад. Падар  мехоҳад ба писараш номе гузорад, ки шуҷоату далериро дар худ ифода кунад. Модаркалон  мехоҳад, ки номи наберааш маънии динӣ дошта бошад. Ҳамин тавр, дар бисёре аз оилаҳо номи тоҷикӣ, арабӣ ва ҳам туркиро вохӯрдан мумкин аст. 

Мо  ҳамчун  омӯзгор имрӯзҳо ба  садҳо ном шинос мешавем ва аз саҳлангории волидон ва ё кормандони САҲШ дар тааҷуб мемонем. Ҳангоми номгузорӣ шахсони масъул ба хатогӣ  роҳ медиҳанд. Ҳангоми пур кардани ҳуҷҷатҳо, дафтари синф ва шаҳодатномаи хатми мактаб дарк мекунед, ки онҳо дар адои вазифа саҳланкоранд. Маслан, Муҳабат (ба ҷои Муҳаббат), Хушвахт ( ба ҷои Хушбахт),  Гулғумча ( ба ҷои Гулғунча) ва ғ. Барои ҳалли ин масъала пешниҳод мекунем, ки волидон қабл аз номгузорӣ, ҳадди ақал аз муаллимони забон ва адабиёти тоҷик маслиҳат пурсанд. 

Дар  бисёре аз маҳаллаҳо номҳоеро чун Теша, Хоркаш, Ҷоруб, Басгул, Гурез, Табар, Сафол, Намоз, Гадо, Ғулом, Пайванд, Қамчин ва Кулӯх вохӯрдан мумкин аст. Номҳои дигаре чун  Ҷамшед, Хуршед, Суҳроб, Гулҷаҳон, Дилафрӯз ва Рустам дар шахсияти онҳоест, ки ба ин сазовор нестанд. 

Айни замон дар кишвар метвон як шеваи тақлидкориро мушоҳида кард. Масалан дар Руссия ҷавонони тоҷик ҳангоми муошират аз номҳои русӣ истифода мекунанд. Масалан, Алик (ба ҷои Алӣ), Коля (ба ҷои Қодир), Шока (ба ҷои Шоҳин), Шурик (ба ҷои Шуҳрат), Диля (ба ҷои Дилноза), Баха (ба ҷои Бахтиёр) ва ғ. 

Дар бисёр ҳолатҳо ҷавонон ҳангоми  муроҷиат ба якдигар аз лақабҳои бемаънӣ истифода мебаранд. Масалан, номҳое чун Кал, Кур, Чулоқ, Шоша ва ғ. 

Номҳои арабӣ низ метавонад аз мавзӯҳои нигароникунанда бошад. Масалан номҳое чун Абдураҳим, Абдусамад, Абдухолиқ ва Муҳаммад. Масалан, гоҳо дар як синф шаш нафар номи Муҳаммадро вохӯрдан мумкин. Илова бар ин, вақтҳои охир номҳои туркӣ ба фарҳанги мо кӯч бастаанд. 

Бояд гуфт, ки ному насаб нишони миллат ва шиносномаи ҳар як  қавм  аст. Дар  интихоби  ном мо  озодем. Ин озодиро бояд дуруст истифода барем. Ҳангоми номгузорӣ аз китобҳое чун «Гулбоғи  муаттар» истифода бурдан ба манфиати кор аст. 

Рузимади Тоҳир

Сулаймон Дарёев

Шумо дар Ҷомеъа
саҳ 9 аз 34

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…
  • зодРӮЗ

    Андӯҳи ту, ки хуршедро падруд мегӯяд, ба андозаи ҳасрати як…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.