.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Сентябр 2018 - || ФАРАЖ
Шанбе, 22 Сентябр 2018 15:12

«РИСК»

Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ» гирифтор шудаанд ва аз риск кардан, ҳарос доранд.

На ҳар нафар ҷуръати риск карданро дорад. Мардуми рус як мақол доранд, ки «Кто не рискует, тот не пьёт шампанского».

Агар ин вожаро ба таври дигар шарҳ диҳем, шояд дар худ маънии «худқурбониро» ғунҷонад. Аслан, ин тоифа нафароне ҳастанд, ки миёни тоҷикон «говҷигар» мегӯянд. На аз чизе тарс ва на аз касе ҳарос доранд. Кистанд онҳо?

Сиёсатшиноси олмонӣ М. Вебер мегӯяд, ки онҳо нафароне ҳастанд, ки аз одамони оддӣ бо рафтору гуфтор, иродаву иқдоми худ ба куллӣ фарқ мекунанд. Ҷои дигар менависад, ки ин тоифа нафаронеанд, ки характери харизматикӣ доранд. Ҳам Макиавеллӣ ҳам М. Вебер ва ҳам Г. Моска дар эҷодиёти худ аз онҳое таҳсин кардаанд, ки соҳиби иродаанд ва риск карда метавонад. 

Агар ба таърих назар афканем, ҳар ки «риск» карда чизе гуфт, ҳар ки «риск» карда дигаргуние дар ҷомеа ба вуҷуд овард,  номаш дар таърих монд. Оне ки ҷомеа замоне ба онҳо санг зад, онҳоро радди маърака карданд, аз онҳо ба нафрат ёд карданд, мавзӯи дигар аст. 

Сабаби ба ин мавзӯъ даст заданам дигар аст. Тахмин 7 рӯз қабл пурсиданд, ки «чаро Айнӣ зиёд навишт вале нависандагони замони муосири мо кам менависанд?». 

Касе ҳам посухи дуруст надод. На ман ва на худи саволдиҳанда. Вале суол воқеан бамаврид буд. Чаро Айнӣ бузург шуд? Шояд Айнӣ ба он хотир бузург шуд, ки ба таваккал даст заду ҷонашро зери хатар гузошт. Сино барои он Сино шуд, ки вақти дар зиндон қарор доштанаш, миёни хатҳои «Қуръон» боби нави китобашро навишт. Достоевский ба он хотир бузург шуд, ки дар зиндон аллакай хаёлан китоби «Преступление и наказание» - ашро навишт. 

«Риск» кардан бояд дар вуҷуди нависанда, журналист ва адиб ҷӯш занад. Расул Ғамзатов китоби «Доғистони ман»-ро замоне навишт, ки болои сараш панҷаи оҳанини ҳукумат соягӣ мекард. Ҷумъа Одина «Гузашти айём»-ро навишту дилкаф шуд. Вақте фарзанди Сотим Улуғзода, Азиз ба хориҷа рафт, китобҳои нависандаро аз фурӯш гирифтанд, ӯро радди маърака карданд. Вале номаш боқӣ монд. Яъне онҳое, ки «риск» карда, зиндагӣ карданд, дар хотир монданд. 

Як сухани Шери Панҷшер, Аҳмадшоҳи Масъуд ба хотирам расид. Вақте аз ӯ суол мекунанд, ки инсон чӣ тавр бояд зиндагӣ кунад, ки номаш ҷовидон монад, гуфт «ҳамон тавре, ки иродааш мехоҳад. Муҳим нест, ки чанд сол умр мебинед, муҳим он ки чӣ тавр зиндагӣ мекунед, пушти парда ва ё миёни майдони ҷавонмардӣ». Як саҳобаи пайғомбар, ки номаш дар хотирам нест, рӯи бистари беморӣ гириста, гуфта буд, ки «ҳайфо, ки дар майдони ҷанг мурдан, насиби ман нашуд». 

Ирода муҳимтарин аслиҳа барои ҳар нафарест, ки бо қалам сару кор мегирад. Агар ирода намешуд, Чингиз Айтматов ва Максим Горкий барин нависандагон сиёсати замонаро ба тавре, ки пай бурданаш душвор аст, ба риштаи тасмахур намекашиданд. 

Айнӣ чӣ?

Айнӣ ҳам «риск» кард. Ҳамон тавре, ки гуфтам, ҷонашро зери хатар гузошт. Ҳар касе, ки «Ёддоштҳо», «Марги Судхур», «Мактаби кӯҳна», «Ғуломон» барин асарҳои Айниро хондааст, ба хубӣ дарк мекунад, ки чӣ тавр ва чаро Айнӣ «риск» кард. Шояд «риск» кардани Айнӣ маҷбурӣ буд ва шояд баракс. Шояд ин аз сари шавқу завқи худи нависанда буд, шояд ин тақдир буд. Вале агар иродаи ӯ намебуд, Айнӣ бузург намешуд. 

Устод Айнӣ ба як сабаб зиёд навишт: 

Омили таҳриккунанда дар ин моваро насле буд, ки кӯшиши мутолиа карданро дошт, як чӣ омӯхтан мехост, як кас шудан мехост, аз ҳодисоти замона огоҳ шудан мехост. 

Вакте Айнӣ романи «Ғуломон»-ро навишт, дар яке аз рӯзномахои маҳаллӣ бо унвони «Ленин Уйли» дар хусуси ин роман маколаи чоп шуд. Муаллифи мақола кӯшиш кард, то «исбот» кунад, ки романи мазкур характери зиддихалқӣ ва зиддисотсиалистӣ дорад. Соли 2005 академик Ҳамид Мансуров  навишта буд, ки «ин замон хонаводаи Айнӣ мотам гирифтанд, худи нависанда дар коргохаш пардахои тирезаро пӯшонида менишаст ва ҳар лаҳза омадани одамони НКВД-ро интизор буд. Дар мактаб муаллимаи забони узбекӣ ба мо пешниҳод кард, ки болои сурати Айнӣ дар саҳифахо китоби дарсӣ хат кашем. Ман рӯирост гунаҳкор будани нависандаро дурӯғ гуфтам. Муаллима аз дасти ман гирифта, барои суҳбат назди мудири қисми таълимии мактаб бурд. Он рӯзҳо аз ҳар тарафи шаҳр ҷилдҳои романро ба фойтунҳо бор карда оварда, дар майдони Регистон оташ мезанданд…».  Аммо ҳамагӣ пас аз як сол, онҳое, ки ба ин амал даст зада буданд, аз Айнӣ узр пурсиданд. 

….Пас аз пош хӯрдани ҳукумати Шӯравӣ нависандагони мо низ муҳри хомушӣ ба лаб заданд. Гуноҳ аст вақте хизмати Саттор Турсун, Сорбон, Баҳманёр барин нависандагонро нодида мегирем. Вале бо як гул баҳор шудан амрест маҳол. 

Шояд як омили дигар дигар дар он бошад, ки мо хонанда надорем. На мо китоб хондан мехоҳем, на нависандагон асаре меоваранд, ки ҷомеи моро таккон диҳад. 

Шояд на нависандагон «риск»  карда, асар менависанд ва на мо «риск» карда пайрави ӯ мешавем. 

Намедонам… 

 Диловар Салимов 

Шумо дар Нигоҳи хос

Дар таърихи Нюрнберг саҳфаҳои драмавиву фоҷеабор ба асри ХХ алоқаманданд. Соли 1927 ин шаҳри қадимии Олмон ба маркази идеологии натсионал-сотсиалистҳо табдил шуд. Дар ин шаҳр бештари анҷуманҳои ҳизбӣ доир шудаанд, роҳпаймоиҳои аъзои ҳизби миллигаро маҳз аз ҳамин шаҳр шуруъ гардиданд. Аввалин нутқҳои оташини сарвари ин ҳизб Адолф Гитлер ҳам аз даҳҳо минбари анҷуману гирдиҳамоиҳои ҳамин шаҳр ба гӯши ҳамаи олмониён ва мардуми минтақаву ҷаҳон расиданд. Рейхи сеюм дар солҳи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар ҳамин шаҳр конслагерҳои худро бунёд намуд. Ва билохира маҳз дар Нюрнберг додгоҳи ҷинояткорони ҷангӣ доир шуд, ки муттаҳаминро ҳукми ҷазо муқаррар намуд.

Бо гузашти даҳсолаҳо аз рӯйдодҳои хунини гузашта ва мурофиаи додгоҳӣ дар Нюрнберг ин ҳамаро наметавон тасодуфӣ номид.

 Соли 2001дар Нюрнберг тарҳи байналмилалии Маркази ҳуҷҷатнигорӣ таъсис ёфт, ки ширкаткунандагонаш ба пажуҳиши гузаштаи начандон дур-забони ҳокимияти миллигароёни гитлерӣ мепардозанд. Ин марказ дар маконе ҷойгир шудааст, ки он замонҳо Адолф Гитлер ва пайравону думравонаш ҷамъомадҳои пуровозаи худро ташкил мекарданд ва муҳимтарин қарорҳову низомҳоро ба иҷро мегузоштанд. Аз он рӯзгори пур аз даҳшат ва аз он давроне, ки баъдан дар таърихи башарият нақши хунин аз худ ба ёдгор гузошт, филмҳои зиёд, расму наворҳое боқӣ монд, ки ҳар кадом арзише доранд ва ҳикоёте аз лаҳзаҳои таърих.  

Барои анҷуманҳои солонаи худ тибқи тарҳи меъмори Гитлер Алберт Шпеер, ки баъдан вазири Рейх оид ба мусаллаҳшавӣ таъин шуда буд, соли 1933 маҷтамаъи бузурге дар майдони 11 м. мураббаъ сохта шуд, ки баъдан он қаламрави анҷуманҳои Ҳизби коргари миллӣ-сотсиалистии Олмон унвон гирифт. Дар қисмати шимолии он иншоотҳои монументалӣ аз қабили Луитполдарен, Кӯчаи калон, Минбари Сеппелин, Варзишгоҳи олмонӣ, Майдони Мартов ва ғайра ҷой гирифта буданд. 

Дар қисмати ҷанубии он иншоотеро ба нақша гирифтанд, ки мебоист ба чандин ҳазор ширкаткунандагони чорабиниҳо хизмат мерасонд. Дар ин ҷо саристгоҳи роҳи оҳан, бинои сангии комендатура, урдугоҳҳои бузурги хаймагӣ ва шабакаи азими роҳҳо мавҷуд буданд.  

Бо оғози Ҷанги дуюми ҷаҳон дар қаламрави ин шаҳр урдугоҳҳо барои асирони ҷангӣ, яъне конслагерҳо кушода шуданд. Ин лагер бо номи шталаг XIII D  ва ё Нюрнберг-Лангвассер маълуму машҳур аст. То моҳи апрели соли 1945, то замоне, ки амрикоиҳо ин шаҳррро аз натсистон озод карданд, дар ин лагерҳо бештар аз 200 ҳазор нафар асирони ҷангӣ аз ҳамаи кишварҳои олам, ки Гитлер лашкар кашидаву ишғол намуда буд, иқомат кардаанд.  

Баъди ҳамла ба СССР ба Нюрнберг сарбозони асири шӯравиро низ эъзом мекарданд. Дар бораи шарту шароити ин лагерҳо садҳо навиштаву гуфтаҳо ва шаҳодати шоҳидон мавҷуданд. Гуруснагӣ ба ҳадде буд, ки бо вуҷуди садои тири нигаҳбонон сарбозон ба муҷарради ба замин пой мондан, ҳатман дар талоши чизе мешуданд, ки ба даҳон баранд. Даҳҳо ҳазор сарбозону афсарони Артиши Сурх аз ҷумлаи бошандагони ин урдугоҳҳо буданд.  

 

ЗИНДАҲО АЗ ДӮЗАХ  

 Дар бораи сарнавишти аҷоиби маҳбуси зиндамондаи Нюрнберг ва рафиқи вай асноде ҳикоят мекунад, ки дар хазинаи маҷтамаъи  ёдбуди “Қалъаи қаҳрамон Брест” боқӣ мондааст. Солҳои 70-и асри гузашта муҳаққиқ Владимир Иванович Купчиков, собиқадори ҷанг Фёдор Иванович Железовро, ки бо насаби Шахов  мезист, ҷустуҷӯ кард. 

Железов/Шахов ба ҷанг чун сержанти полки 125-уми тирандози двизияи шашум, ки он замон двизияи Байрақи сурхдори Орлов номида мешуд, ҳамроҳ шуд. 22-июни соли 1941 Федор Иванович аз ҳалқаи муҳосира худро наҷот дод, вале ду рӯз пас фашистон ӯро дар ҳоли беҳушӣ дастгир карданд ва аввал дар урдугоҳи лаҳистонии бяла-Подляск ҷо карданд ва баъдан ба Нюрнберг интиқол доданд. Дар ҳамин ҷо вай бо Сергей Капитонович Поляков аз полки тирандози 333-и двизияи шашум вохӯрд.  Солҳои 80-и асри гузашта Поляков ба ёд оварда буд: Охири соли 1941 моро ба Нюрнберг оварданд, дар хаймаҳои брезинӣ ҷой доданд. Ҳаво хеле сард буд. Шабушҳо ба мо ҳамла карданд, одамони зиёде ба ҳалокат расиданд. Мурдаҳоро шабона мебурданд. Аз чор ғурфаи бузург мо ду нафар зинда мондем ва аксарият мурданд”.  

Албатта, Поляков дар бораи ҳамон урдугоҳи хайманишиноне нақл мекард, ки то оғози ҷангҳо мавҷуд буданд. Ин ғуфраҳои инсонбадбин ба макони азияту шиканҷаи ҳазорон асирони ҳарбӣ табдил ёфтанд, ки тадриҷан аксари онҳо фавтитанд ва теъдоди каме зинда монданд. Шароити нигаҳдории маҳбусонро идеологияи натсистӣ муайян мекард. Касонеро, ки барои кор аз лагер берун мебурданд, бахташон омад мекард ва эҳтимоляти зинда монданашон зиёд буд. Ва Железов ва Поляков аз ҷумлаи ҳамин хушбахтон буданд. Аввалӣ муддате дар як хоҷагии деҳқонӣ кор мекард. Дуюмӣ дар ҳайати коргарони дигар дар омода кардани зағолсанг иштирок кард. Дар ду маврид ҳам заҳматашон хорошикану сангин буд, вале аз шароити дохили урдугоҳ фарқ дошт. Ин ҷо метавонистанд ақалан аз гуруснагӣ намиранд.  

…Вале муаммои насаби Железов ба Шаховро хеле одӣ фаҳмониданд. Вақте ба ватанаш вилояти Иванов баргашт, Фёдр Иванович бо бонуи серфарзанде издивоҷ кард ва барои он ки насаби ин панҷ фарзандро дигар накунад, насаби худро тағйир дод. 

 

ЗИНДОНИЁНИ УРДУГОҲ 

 Ҷустуҷӯи бойгонӣ кори хеле заҳматталаб ва мушкил мебошад ва лозим аст хеле бо эҳтиёт ва мӯшикофона кор кард. Муаррихон истилоҳе доранд: танқиди сарчашма. Ва суоле бармеояд: оё метавон ҳамаи шаҳодати шоҳидонро  дар бораи он солҳои мудҳиш чун ҳақиқат қабул кард? Аз натиҷаи кори ҳамкасбони олмонӣ бармеояд, ки на ҳамеша метавон он ҳама гуфтаҳову навиштаҳоро чун ҳақиқат қабул кард. Таърихи солҳои ҷанг ҳодисаҳои зиёдеро ёд дорад, ки дар бораи марги сарбозе ё афсаре иттилоъ дода мешавад. Номаи сиёҳ ба хешовандону пайвандонаш низ мерасад, дар ватанаш рӯзи мотам ҳам мегузарад. Марги ӯро шоҳидон ҳам тайид мекунанд. Вале сарнавишти он мард дигаргуна сурат мегирад.  

Масалан, дар рустои белорусии Милевичи Иван Фёдрович Нагуй, соли таваллудаш 1913 мезист. Моҳи майи соли 1941 аллакай мақомот медонистанд, ки аз ҳамлаи фашистон ҷойи гурез нест, ӯро қатори дигарон, аз ҷумла ҳамватанаш Пётр Андреевич Русак аз эҳтиёт ба самти ҷабҳаи эҳтимолӣ бурданд. Ҳарду ҳамхизмат дар полки 124-уми артилерӣ шуданд. 22-юми июни соли 1941 полк тақрибан бе ягон муҳимоти ҷангӣ дар тамрингоҳи Красний Бор ба ҷанг рӯ ба рӯ шуд. “Бо фармон ба самти Белосток ақиб нишастем,- ба ёд меорад Пётр Русак, ки то охир дар ҷанг буд. - Бисёре аз рафиқон аз партови бомбҳо ва тири мушакҳои душман ба ҳалокат расиданд. Ва 26-уми июни соли 1941 дар ҳамин ҷо дар пеши чашмони худам дӯстам ва ҳамдеҳаам Нагуй Иван Фёдрович кушта шуд. Маконро дақиқ намедонам, вале тахминан 15 км баъди Белосток буд”. 

Бар ассоси ҳамин шаҳодат комиссариати ҳарбӣ ҳамсари вай Анна Макаровнаро хабардор кард, ки шавҳараш қаҳрамонона ҳалок шуд. Дар бойгониҳо низ ҳамин гуна навишта шудааст, асноди Вазорати мудофиаи Русия низ ҳаминро тайид мекунад. Аниқтараш чанд даҳсола ҳамин аснод ҳақиқати ҳол дониста мешуд. То он замоне, ки қайди Нагуйро дар дафтари як лагери фашистон пайдо накарданд. Дар ин қайдҳо омада, ки Нагуй 25-уми июн ба асорат меафтад ва ба Нюрнберг бурда мешавад. Вай дар пурсишҳо рақами қисми ҳарбии худро нагуфт, худро то тавонист пинҳон дошт ва ба ҷойи қисми ҳарбӣ аз ким-кадом воҳиди ҳарбии сохтмонӣ ном гирифт. Вале то охир ин ҳама пинҳонкориҳояш кор надоданд. Гестапо билохира шахсияти ӯро муайян кард. Вале сабаби маргаш номаълум, метавон ҳадс зад, ки дар кадом эътирозе ширкат намуд ва тасодуф кушта шуд.  

 

ЁДИ ҲАМА  

 Чун қоида асирони шӯравиро дар урдугоҳи Нюрнберг дурудароз нигоҳ намедоштанд. Як ҳафта ва шояд ду ё се ҳафта он ҷо нигоҳ медоштанд ва баъдан ба сар то сари Баварияи Шимолӣ тақсим менамуданд. Аммо аъзоёни ҳизбӣ, ки 1400 нафар буданд, сарнавишти дигар доштанд. Ҳамаи онҳоро дар атрофи лагер ба кор монданд. Моҳи ноябр аз онҳо тими кории 298 сохтанд. Зимистони солҳои 1941-1942 маҳбусон бо вуҷуди вазъи асафборашон ба корҳои вазнини замин дар майдони Мартов истифода шуданд. То моҳи апрели соли 1942 аз 1500 нафар наздик ба 600 нафар зинда монданд. Дигарон аз гуруснагӣ, беморӣ, сардӣ ва шароити тоқатшикани кор фавтиданд. Беш аз 30 ҳазор сарбозон ҷабран дар лагерҳои марг кушта шуданд. Тими кории 298 ҳам истисно набуд: онҳоро ба гуруҳҳо ҷудо мекарданд ва дар тамрингоҳҳо мепарронданд. 

Ҳоло исми сарбозони руси кушташудаву ҳалокшуда дар ин урдугоҳҳо маълум аст ва ҳатто ҷойи дафнашон дар қабристони Нюрнберг низ дақиқ аст. Аз ҳамаи касони шомилбуда дар тими 298 ва баъдан паррондашуда дар Дахау исми 30 нафарашон маълум, аммо ҳамагӣ як расм пайдо шудааст. 

 

ҶУСТУҶӮ ИДОМА ДОРАД 

Соли 2019 дар Нюрнберг намоишгоҳи сайёр ташкил мешавад ва баъдан аз он ҷо ба кишварҳои дигар бо ҳама асноду экспонатҳояш сафар мекунад. Муҳаққиқон талош доранд ҳамзамон бо ин рӯнамоии онлайни онро низ баргузор кунанд, аз ҷумла қарор аст бо забони русӣ низ он муаррифӣ шавад. 

Ташаббускорони олмонӣ талош мекунанд донанд, ки ба ҷуз тими машҳури 298 боз кадом гуруҳҳо ё шахсоне дар ин урдугоҳҳои марговар буданд. Мехоҳанд ҳамчунин номҳои фаромӯшшудаи сарбозон ва афсарони Артиши Сурх, ки дар ин зиндонҳо будаанд, пайдо кунанд. 

Кормандони Маркази ҳуҷҷатнигорӣ ба аксу суратҳо, хотирапораҳои маҳбусони собиқ, тарҷумаи ҳоли тоҷангии фармондеҳону сарбозон, ки дар қабристони Ҷанубии Нюрнберг ба хок супурда шудаанд, таваҷҷуҳ доранд. 

Ҳамзамон ин созмон аз ҳамагон хоҳиш мекунад ҳар иттилое дар ин замина доранд, ба ин суроға ирсол намоянд: 

Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Роман НИКИТИН,

"Совершенно секретно", No.8/409 августи соли  2018

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Шумо дар Ҷаҳон
Шанбе, 22 Сентябр 2018 15:02

Пешвои миллати Покистон

Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ-Ёде аз Бобои қавм ё Қоиди Аъзами Покистон 

Миллатсозӣ ё мудирият корест, хело душвор ва масъулиятталаб. Таърих гувоҳ аст, ки шахсиятҳо ва роҳбароне дар гӯшаву канори дунё мавҷуданд, ки барои сохтани миллатҳо талошҳо ва муборизаҳо  карданд. Номи ин афрод дар ҷаридаи олам сабт аст ва то ҳол фаромӯш нашудааст. Ва лизо донистани таърих ва саргузашти ин ақвому ашхоси хурду бузург барои ибратомӯзӣ ва рушди иҷтимоии ҳар инсон мадад мерасонад. Ба мо мардуми мутамаддини Тоҷикистон-миллати саршор аз меросу фарҳанги ғанӣ, омӯзиш ва маърифати саргузашту осори ин афроди таърихсоз хело ба маврид буда, корнамоиҳои онон аз манфиат холӣ нест.

Инҷо хостем ёде ба саргузашти пешвои миллат ё ба истилоҳ қоиди аъзами Покистон чун шахсияти таърихсози минтақа дошта бошем.

Гуфтан ба маврид аст, ки 25 декабри соли 1876 дар маҳаллаи Вазир Мансиони шаҳри Карочӣ кӯдаки ба дунё омад. Ин марди наҷибу шариф фарде корсозе буд ва лиҳозо талошу муборизаҳои вай сабаб шуд, то миллат ва кишвареро бунёд ва обод кунад. Ин абармарди таърих бо ин мақсадҳои неку ормондор ба мактаб рафт ва таҳсилоти ибтидоияшро оғоз кард. Тадриҷан баъди хатми мактаби миёна ба донишгоҳи шаҳри Бомбай ва Линколн Инни Британия қабул шуда, риштаи ҳуқуқ ва ваколатдориро хатм кард. Ҳамзамон баъд аз такмили курсҳои олии тахассусӣ чун ҳуқуқшинос дар суди олии Бомбай ба фаолият оғоз кард.

Тибқи сарчашмаҳои муътабар ва таърихӣ исми аслии ин абармарди наҷиб Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ буда, дар кишвари Покистон чун "бобои қавм" ё "Қоиди Аъзам" шуҳрат дорад. Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ аз соли 1913 то 1944 дар созмони “Олл Индия Муслим Лиг” ба ҳайси роҳбари ин ташкилоти халқиву мардумӣ кор кард. Бо тавсия ва машваратҳои дурусту мантиқӣ ва дастгирии ин фард дӯстиву ваҳдат ва ҳамгироии ҳуқуқӣ байни мусулмонон ва ҳиндуён ҳифз ва дастгирӣ меёфт. Дар ҳамон замон, соли 1916 Созишномаи Лакнаву байни  Конгресс ва Олл Индия Муслим Лиг имзо шуд, ки аз тарафи Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ идора ва ҳимоя мешуд. Вале бо баъзе сабабҳо ва  ихтилофи назарҳо вай аз конгресс канорагирӣ карда, истеъфо дод.

Дар натиҷа, соли 1920 Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ аз Конгресси Миллии Ҳинд барканор шуда, барои таҳким ва ваколати ҳуқуқи мусулмонон 14 нукоти калидеро ироа кард. Ин нукот ва назарот сабаб ва заминаи ташкили давлати алоҳида барои қавмиятҳои Ҳиндустон гашт.

Дар Покистони навин Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ мулаққаб бо “Қоиди Аъзам” чун муассис ва пешвои Покистон шинохта шуда, ҳамасола дар санаи 11-уми сентябри 1948 ёдбудаш баргузор мегардад. Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ дар 19-20 солагиаш ба Лондон рафт ва дар риштаи тиҷорат ва ҳуқуқ илм ҳосил кард ва чун ваколатдори ҳуқуқ фаъолият кардааст.

Муҳамад Алӣ Ҷиноҳ вақти зиёди худро дар мутолиаи китоб, дидан аз осорхонаҳо ва шунидани баҳсу мунозираҳои аъзои порлумони Британия гузаронд ва баъди такомул ва таҷрибаомӯзи ба Ҳиндустон баргашт. Ин даврон барояш душвор ва заҳматталаб буд то корҳои назариашро дар муддати тулонӣ амалӣ гардонад. Ҳамзамон вай дар 30 солагиаш ба Конгресси миллӣ шомил шуд ва ҳамроҳи дигар роҳбарон назару афкорашро барои  рушд ва истиқлолият ироа ва тавсия медод.

Вай чун шаҳрвандти Ҳинд, вазъияти кишварро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, барои озодии сарзаминаш ба талошу муборизаҳо оғоз кард. Вале Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ мухолифи озодихоҳии муҳандис Карамчан Гандӣ чун шахсияти мазҳабӣ ба ин назар буд, ки мусулмонон ва ҳиндуҳо муштарак тавони берун кардани душманро доранд. Лиҳозо ӯ, соли 1931 барои муқовимати душманон созмони озодихоҳонеро ташкил дода, роҳбарияшро ба дӯш гирифт.

Хулоса, ин марди наҷиб зодаи шаҳри Карочӣ буда, падараш савдогар ва хохараш Фотима Алӣ Ҷиноҳ яке аз фаъолони даврони истиқлол мебошад. Аз соли 1905 ба сиёсат ворид шуд ва тадриҷан ба зинаҳои болотар расидан гирифт, ки дар натиҷа роҳбари як кишвари бузург гашт.

Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ солҳои зиёд созмони мардумии "Олл Индия Муслим лиг"-ро сарварӣ кард. Дертар санаи 14-уми августи соли 1947 бо машваратҳо ва тавсияҳо дар ташкил додани давлати алоҳида дар қораи ҳинд ба номи Покистон саҳм гузошт, ки то имрӯз дар ҷаҳон шинохта мешавад.

Метавон гуфт, ки Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ муассис ва бобои қавми Покистон буда, чунин хусусиётро  низ дорост, ки метавон онҳоро  намунаи ибрат қарор дод:

- Муассис ва "бобои қавм"-қоиди аъзам ё падари миллат; 

- Дорои афкору назароти модернӣ ё аврупоӣ ва маълумоти олӣ;

- Сиёсатмадори барҷаста ва озодихоҳи мусулмонтабор;

- Талош мекард, то кишварро бо мисли Аврупо тасаввур ва идора кунад, аммо бо равишҳои гуногун ва қавмию мардумӣ;

- Донандаи хуби илми ҳуқуқшиносӣ, аз ҷумла ӯ сарқонуни Британияро муҳтарам мешуморид.

Тибқи маълумоти торнамои Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкории дипломатӣ байни кишвари Покистон ва Тоҷикистон аз 6 июни соли 1992 барқарор шуданд. Покистон яке аз аввалин давлатҳое аст, ки истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро ба расмият шинохтааст. 

Айни ҳол, Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Исломии Покистон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаноби Тариқ Иқбол Сумро ва Сафири Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Покистон ҷаноби Ҷононов Шералӣ Сайдамирович мебошад.

Дар ин давра байни ду кишвари дӯст зиёда аз 30 санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ ба имзо расиданд. Моҳи марти соли 1994 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аз Ҷумҳурии Исломии Покистон боздиди расмӣ ба амал овард. Ин боздид дар таърихи муносибатҳои дуҷониба сафҳаи нав оғоз намуд. Соли 1997 Консулгарии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Исломободи Ҷумҳурии Исломии Покистон кушода шуд. Дар давоми 21соли муносибатҳои дипломатии байни ду кишвар тақрибан 40 ширкатҳои хусусии покистонӣ ва соҳибкорони инфиродии покистонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамоянд. Дар соли 2011 гардиши мол байни ду кишвар 14 млн. 850,1 ҳазор долл. ИМА ва дар соли 2012 бошад, ба 78 млн 814,8 ҳазор доллар расид, ки аз он содирот 26 млн. 498,5 ҳазор доллар ва воридот 52 млн. 316,3 ҳазор долларро ташкил медиҳад. 

Муносибату ҳамкориҳои ҳар ду кишвар дар дигар соҳаҳо - иқтисод, маориф, илму техника, тандурустӣ, савдо низ мавриди баррасӣ қарор дошта, тарафайн барои ҳифзи сулҳу суббот ва оромӣ дар Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ, алалхусус дар кишвари Афғонистон, ки яке аз ширкаткунандаи лоиҳаи CASA - 1000 мебошад, саҳм мегузоранд.

Дар бахши маориф муносибатҳои ду кишвар рушд меёбанд ва айни замон шуморе аз донишҷӯёни покистонӣ дар донишкадаву донишгоҳҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳсил мекунанд.

Мирсаид Рахмонов, ходими илмии

Институти омӯзиши масъалаҳои

давлатҳои Осиё ва Аврупо

Шумо дар Таърих

Ноҳияи Қубодиён яке аз ноҳияҳои вилояти Хатлон аст ва он дар ҷануби Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад. Ин ноҳия 27 октябри соли 1939 дар бахше аз вилояти Сталинобод дар ҶШС Тоҷикистон таъсис ёфта ва дар солҳои 1930-1970 ба ёди Анастас Микоян, яке аз раҳбарони шӯравӣ, ноҳияи Микоянобод номида мешуд.

Аз 4 январи соли 1944 ин ноҳия бахше аз вилояти Қӯрғонтеппа шуд.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Қубодиён аст, ки дар канори рӯди Кофурниҳон, шохоби рости рӯди Панҷ, 94 км ҷанубу ғарбтар аз шаҳри Бохтар ва 2 км дуртар аз истгоҳи роҳи оҳан ҷой дорад. Аз Қубодиён то Душанбе 198 км роҳ аст. Ин шаҳрак дар солҳои 1930-1970 Микоянобод ном дошт. Ноҳияи Қубодиён бо 1834,4 км² дар дараи рӯди Кофурниҳон ҷой дорад. Дар шимол бо ноҳияи Рӯдакӣ, дар шарқ бо ноҳияи Ҷиликӯл, дар ғарб бо ноҳияи Шаҳритуси вилояти Хатлон ва дар ҷануб бо ноҳияи Қалъаи Золи вилояти Кундузи Афғонистон ҳаммарз аст.

Дар ноҳияи Қубодиён чунин ҷамоатҳои шаҳраку деҳот мавҷуд аст: шаҳраки Қубодиён, ҷамоати деҳоти Носири Хусрав, Тахти Сангин, 20-солагии Истиқлол, Ишмурод Ниёзов, Ӯтақара Назаров, Заркамар ва Навобод.

Аз 9 декабри соли 2016 Файзуллозода Зафар Хайрулло раиси ноҳияи Қубодиён мебошад.

 

АҲОЛИИ ҚУБОДИЁН

Бо шаҳодати таърихнигорон ва муҳаққиқон дар қарнҳои VI–II то милод, дар даврае, ки Қубодиёни қадим шомили давлати Бохтар, сипас  империяи Ҳахоманишиёну Юнону Селевкиён ва давлати Юнону Бохтар буд, омезиши фарҳанги осиёимиёнагӣ-ориёӣ-ҳинду юнонӣ ба амал  меояд. Дар натиҷаи раванди бисёрасраи этногенетикӣ халқияти ориёӣ- аҷдоди тоҷикони имрӯза ба вуҷуд меоянд. Дар қарни VIII баъди  футуҳоти ислом муқимишавии арабҳо дар Қубодиён оғоз мешавад.  Тибқи маълумоти баъзе сарчашмаҳо дар ин сарзамин арабҳои қабилаи банӣ Тамим сокин мешаванд. Ҷойи сукунати арабҳоро дар Қубодиён ва Шаҳритус ба мисли дигар манотиқи Мовароуннаҳр «Арабхона» меноманд. Дар охири қарни XIX дар Қубодиён қабилаҳои ҷалай ва ахчаи ӯзбек, инчунин туркманҳо зиндагӣ ба сар мебурданд. Дуртар аз  амлокдории Пешканд (Вешканд, Бешканд, Бешкент) дурманҳо ҷо-ҷо  таҳҷойӣ шуда буданд. Аксари аҳолии деҳаи Чилучорчашма хоҷагони тоҷик буда, дар байни онҳо арабҳо низ зиндагӣ мекарданд. Ин арабҳо дар авали интишори дини ислом, баъд аз забти пурраи Мовароуннаҳр,  ба ин сарзамин омада, ба ҳайси марзбон зиндагӣ намуда, бо

мардуми маҳаллӣ, хосса тоҷикон омезиш ёфтаанд ва ба забони тоҷикӣ ҳарф мезананд.  

Дар худи Қубодиён тоҷикон, ӯзбекҳои қабилаи ахча ва ӯзбекҳои афғонистонӣ, ки дар охири қарниXIX ба ин ҷо омада буданд, сукунат доштанд. Нахустин маҳалҳои руснишин низ дар Қубодиён, ки аз ҳарбиён ва сарҳадбонон иборат буданд, дар охири қарни нуздаҳи милодӣ, пас аз забти Осиёи Миёна аз тарафи Русия, пайдо мешаванд. Дар қатори русҳо арманҳо, яҳудиён ва намояндагони дигар миллату халқиятҳо низ умр ба сар бурда, асосан ба тиҷорат машғул буданд.  

Дар давраи Ҳокимияти Шӯравӣ афзоиш сунъии аҳолӣ ба миён омад. Ба ин ҷо соли 1927 ӯзбекҳои водии Фарғона ва солҳои 1947–1954 тоҷикони водии Қаротегин ва дигар навоҳии ҷумҳурӣ муҳоҷир карда шуданд.  Онҳо дар ободонӣ, ривоҷу равнақи зироаткорӣ, махсусан пахтакорӣ,  саҳми арзанда гузоштанд. 

Дар солҳои барқарорсозии Ҳокимияти Шӯравӣ шумораи аҳолӣ 18 ҳазор

нафарро ташкил медод. Тағйироти шумораи аҳолӣ дар ноҳияи  Қубодиён мувофиқи барӯйхатгирӣ чунин буд: соли 1979-73 ҳазору 535 нафар, соли 1989-98 ҳазору 535 нафар ва соли 1995-115 ҳазору 169 нафар.

Аҳолии ноҳия то ибтидои соли 2017 175 ҳазору 620 нафар, аз ҷумла 86 ҳазору 229 нафар мард ва 89 ҳазору 391 нафар занро ташкил медод.

  

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ ҚАДИМТАРИН

Таърихи Қубодиён ҷузъи таркибии таърихи халқҳои Мовароуннаҳру Хуросон мебошад. Куҳу водиҳо ва халқҳои маскуни он дар сарчашмаҳои ниҳоят қадимии арабию форсӣ ёд мешаванд. Нахустин бошишгоҳҳои  одамони давраи ибтидоӣ дар ҳудуди Қубодиён қариб 3,5 ҳазор сол қабл пайдо шудаанд.  

 

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ БОХТАРИ ҚАДИМ

Қубодиён дар аҳди қадим, то тасарруфи Ҳахоманишиён шомили давлати Бохтари қадим буд. Дар он давра дар Осиёи Миёна се давлати қадим: Бохтар, Суғд ва Хоразм арзи вуҷуд дошт, ки бузургтарини онҳо Бохтар ба шумор мерафт. Мулки Қубодиёни таърихӣ (ноҳияҳои Қубодиён, Шаҳритус, Носири Хусрави кунунӣ) ҷузъи давлати Бохтари қадим ба шумор мерафт. Аҳолии шаҳри Қубодиён (алҳол Қалъаи Мир) ва маҳалҳои аҳолинишини он дар ҳаёти Бохтари Шимолӣ нақши бузург мебозид. Ба шаҳодати маводи бостоншиносии дар ин мавзеъ ёфташуда, сокинони он ба кулолгарӣ, бофандагӣ, оҳану биринҷгудозӣ ва дигар касбу пешаи ҳунарварӣ машғул буданд. Бозёфтҳои бостоншиносон шаҳодат медиҳанд, ки дар Қубодиёни аҳди Бохтари қадим дар ин ҷо ҳунари заргарӣ, рассомӣ ва муҷассамасозӣ ба авҷи аълои худ расида  буд. Ашёи гарнбаҳои «Хазинаи Амударё», ки аксар аз тилло ва нуқра сохта шудаанд, аз санъати олии рассомону наққошон ва заргарони ин давра шаҳодат медиҳанд.  

Ҳамин тариқ, дар мулки Қубодиёни бостонӣ шаҳрҳои Кайқубодшоҳ ва Қалъаи Мир дар қарнҳоиVI–VII то милод арзи ҳастӣ доштанд ва қисми  таркибии давлати Бохтари қадимро ташкил медоданд ва ба рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии он таъсири бузург расонидаанд. 

 

БЕКИГАРИИ ҚУБОДИЁН

Қаламрави Қубодиён дар миёнаи қарни XVIII як қисми мулки Ҳисор ба ҳисоб рафта, солҳои 1753-1758 милодӣ дар замони ҳукмронии Муҳаммад  Раҳимхон шомили ҳайати хонигарии Бухоро буд. Баъдан қубодиёниҳо дар якҷоягӣ бо қувваҳои муттаҳидаи Бухорои Шарқӣ бар зидди Муҳаммад Раҳимхон мубориза мебаранд, ки дар натиҷаи он Қубодиён ба мулки мустақил табдил меёбад. 

То шикасти аморати Бухоро аз тарафи неруҳои Русияи подшоҳӣ (соли1868 милодӣ) Қубодиёну Ҳисор, Қаротегину Кӯлоб ва дигар бекигариҳои Бухорои Шарқӣ давлатчаҳои ниммустақиле буданд, ки бо ном ба аморати Бухоро тааллуқ доштанду дар асл ҳар кадоме ба сари худ мавҷудият мекарданд. Русияи подшоҳӣ ҳамчун дастгирӣ баҳри  мустаҳкам намудани ҳокимияти амири Бухоро дар минтақа Бухорои Шарқиро пурра ба аморат тобеъ кунонд. Байни ин бекигариҳо низоъҳои доимӣ мавҷуд буд. Аморати Бухоро, ки ба 28 бекигарӣ тақсим буд, идора кардани ҳамаи онҳо барояш даст намедод. Барои ҳамин ҳам, ин иқдоми  Русия барои «гапдаро» намудани бекҳо ва хотима бахшидан ба низоъҳои феодалӣ барои амир табъи дил буд.

 

ЁДГОРИҲОИ ТАЪРИХИИ ҚУБОДИЁН

Қубодиён қадимтарин сарзамин на танҳо дар Тоҷикистону Осиёи Марказӣ, балки Шарқу ҷаҳон ба шумор меравад. Дар ин сарзамин ёдгориҳои бешумор аз замонҳои қадимтарин то ба имрӯз вуҷуд доранд,  ки мутаассифона, то ҳол ягон пажуҳишгари соҳаи таърих теъдоди аниқи  онҳоро муайян накардааст. Ёдгориҳои машҳури Қубодиён: Қалъаи  Мир, Кайқубодшоҳ, Тахти Сангин, Тахти Қубод, Шоҳтеппа (Теппаи  Шоҳ), Хушдормулло (Уштурмулло), Куҳандиж, Яртигунбаз, Қуммазорот, Сафедмазор, Хоҷа Салим, Дижи Тӯс, Хоҷа Машҳад, Хоҷа  Дурбод, Ҳоҷа Сарбоз, Мунҷоқ-теппа, Ҳазратбобо, Масҷиди Намозгоҳ, Ҳазрати Кон, Бешкентқалъа, Тиллоҳаллоҷӣ, Дурахшонтеппа, Қалъаи Кофурниҳон ва ғайра аз таърихи чандҳазорсолаи ин диёри бостонӣ бо забони безабонӣ шаҳодат медиҳад. Қубодиёни таърихӣ на танҳо  қаламрави ноҳияи имрӯзаи Қубодиён, балки ҳудуди ноҳияҳои Шаҳритус ва Носири Хусравро низ дар бар мегирад. Дар ин ду ноҳияи дигар ҳам  ёдгориҳои гаронбаҳои таърихӣ хеле зиёданд, ки баъзе аз онҳоро дар

боло зикр намудем. Дар ин қисмати матлаб мо якчанд ёдгориҳои машҳури Қубодиёни таърихиро ёдовар мешавем. Таҳқиқ ва омӯзиши  ёдгориҳои таърихӣ аз ҷониби бостоншиносон ва муаррихон танҳо пас аз ҶБВ оғоз меёбад. Таваҷҷуҳи мутахассисони ин соҳаро ёдгориҳои зиёди таърихӣ ба худ ҷалб намуданд. Дар натиҷаи кори пурмаҳсули  бостоншиносони шӯравӣ дар ҳудуди ноҳияи Қубодиёни имрӯза 4 ёдгории меъморӣ ва 22 ёдгории бостоншиносӣ кашфу омӯхта шудаанд. Дар ноҳия ҳоло ҳам ёдгориҳои таърихии зиёде мавҷуданд, ки ҳоло кашф нашудаанд, бостоншиносон ва ҳаводорони таърихро интизоранд.

 

ТАХТИ САНГИН ВА ТАХТИ ҚУБОД

Тахти Сангин дар қисмати шарқии Қубодиён дар пушти қаторкуҳи  Тешиктош, дар соҳили рости рӯди Амударё қомат афрохта. Номи куҳанаш Тахти Сангин нест. Бо ин ном дар сарчашмаҳо ва навиштаҳои таърихӣ зикр нашудааст. Ҳангоми кофтуковҳои бостоншиносон маълум шуд, ки тамоми шаҳрак, девору роҳравҳо ва сутунҳои бузурги он аз санг бино шудааст, бинобар ин, олимон онро «Тахти Сангин» номиданд ва азбаски ёдгории мазкур монандӣ ба Тахти Ҷамшед (Персеполис) - пойтахти империяи Ҳахоманишиён (Порсибостон), ки дошт, дар номгузорӣ ба он пайравӣ намуданд. 

Яке аз сабаҳои таваҷҷуҳи таърихнигорон ба ин маҳал дарёфти«Хазинаи  Амударё» буд. Дар нимаи дуюми асри нуздаҳ бозаргони бухороӣ маснуоти фаровон-маҳсули ҳунармандони қубодиёниро ба бозорҳои Ҳиндустон барои фурӯш бурданд, ки пасон аз ҷониби англисҳо харида, ба осорхонаи Британияи Кабир туҳфа карда шуд. Олимон макони дарёфти маснуотро соҳили рости рӯди Омӯ муқаррар карданд. Акнун дақиқ кардан лозим буд, ки бозёфтҳо тасодуфӣ ба ин маҳал омадаанд, ё  ватани аслӣ ва созандагонашон аз мулки Қубодиёнанд. 

Соли 1976 милодӣ 34 километр дуртар аз маркази ноҳияи Қубодиён бостоншиносон ба таҳқиқи маъбади қадимаи Окс шуруъ намуданд.  Тахти Сангин–шаҳракест, ки дар замони Ҳахонанишиён бунёд шуда,  дар аҳди юнону мақдуниҳо рушду тараққӣ ёфтааст. Ин ёдгорӣ дар қисми ҷанубии ноҳияи Қубодиён, дар соҳили рости саргаҳи Амударё, ки оби рӯдҳои Вахшу Панҷ, Куҳандизи Афғонистон, Кофурниҳон ба ҳам омезиш меёбанд ва рӯди Амударё ташкил меёбад, ҷойгир аст. Тахти Сангинро аз шарқ Амударё, аз ғарб куҳи Тешик-тош (Рафеъ), аз шимол ва ҷануб иншооти дуқабатаи муҳофизаткунанда иҳота кардаанд. Маъбад  пурра сангӣ буда, на танҳо сохти меъморӣ, балки ҳама ҷузъиёти он то ба имрӯз хуб пойдор мондааст. Ҳанӯз соли аввал-1976-ум ковишҳо он миқдор ашёро ба бостоншиносон доданд, ки ҳайратангез буд.  

Ин ёдгорӣ дар якҷоягӣ бо Тахти Қубод, ки 5-6 км дуртар воқеъ аст, ба воситаи деворҳои пурқуввати сангӣ, бандари дорои гузаргоҳ ва шаҳраки соҳили чапи Амударё комплекси ягонаро ташкил медиҳад.  

Шаҳраки Тахти Қубод дар соҳили рости рӯди Ому, дар муқобили он  ҷое, ки рӯди Куҳандиз (Кундуз) ба Амударё мерезад, 5 км ҷанубтар аз  Тахти Сангин ҷой гирифтааст. Ақидае ҳаст, ки «Ганҷинаи Амударё» маҳз аз ҳамин ҷо ёфт шудааст. Қабати болоии шаҳрак дар натиҷаи  корҳои сохтмонии замони шӯравӣ сахт зарар дидааст. Қисми марказии он ба теппаи росткунҷа шабоҳат дорад. Баландии он аз пойгоҳ 8–9 метр мебошад. 

 

ЗИНДАГИНОМА ВА ОСОРИ НОСИРИ ХУСРАВИ ҚУБОДИЁНӢ

Шоир ва мутафаккири бузурги халқи тоҷик Носири Хусрав соли 1003-и  мелодӣ дар ноҳияи Қубодиёни Тоҷикистон дар хонаводаи деҳгони сар-ватманд чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Ному насаби аслии худро худи ӯ дар оғози китоби«Сафарнома» чунин зикр кардааст: «Чунин гӯяд Абӯмуинниддини Носири Хусрав ал-Қубодиёнӣ ал-Марвазӣ, ки ман марди дабирпеша будам ва аз ҷумлаи мутасаррифон дар амвол ва аъмоли султонӣ». Падараш яке аз мансабдорони дарбори Ғазнавиён ба ҳисоб рафта, дар шаҳрҳои Қубодиён ва Балх соҳиби молу мулки зиёде буд. Ӯ дар чунин хонадони сарватманд ба камол расида, ба таҳсили  улуми динӣ ва дунявӣ пардохт. Аз рӯйи ахбори сарчашмаҳои таърихӣ Носири Хусрав маълумоти ибтидоиро дар мадрасаи зодгоҳаш Қубодиён гирифта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Хоҷа Машҳади ноҳияи Шаҳритус идома дод. Сипас вай барои фаро гирифтани улуми мухталиф ба шаҳри Балх ва Марв сафар мекунад. Дар мадрасаҳои ин ду маркази илму фарҳанги исломӣ таҳсил намуда, чун донишманди бузург ба камол мерасад. Ӯ чун донандаи хуби забонҳои арабӣ, юнонӣ, ҳиндӣ, чун олими забардасти улуми асримиёнагӣ:- фалсафа, калом, нуҷум, тибб, табииёт, фиқҳ, таърих, мантиқ, ҷуғрофия, ҳандаса, мусиқӣ, адаб ва ғайра ном  мебарорад. Шуҳрати донишмандии Носири Хусрав ба дарбори  Ғазнавиён мерасад ва ӯро ба корҳои девону дафтардорӣ дар вилояти Балх ҷалб месозанд. Ӯ дар корҳои давлатдорӣ худро чун шахси фозилу кордон нишон медиҳад ва дар байни аҳли дарбор соҳиби обрӯю эҳтироми баланд мегардад ва ӯро бо унвони ифтихории «Хоҷаи Хатир» сарфароз менамоянд. 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ ба як хоби дидааш амал намуда, соли 1045-и мелодӣ аз хизмати дарбор истеъфо медиҳад ва ба саёҳат мебарояд. Ин сафари ӯ ҳафт сол давом мекунад ва дар ин муддат Озарбойҷон, Осиёи Хурд, Сурия, Урдун, Фаластин, Миср, Ҳиҷоз, Ҳалаб, Тунис, Судон ва дигар кишварҳоро сайёҳат менамояд. 

Дили пурэҳтироси шоир ва мутафаккари бузург, зодаи Қубодиёни бостонии Тоҷикистон дар сини 85-солагӣ соли 1088-уми милодӣ аз тапиш монд. Мадфани ӯ дар Юмгондараи Бадахшони Афғонистон воқеъ гардидааст ва дар болои қабраш ихлосмандонаш мақбарае сохтаанд, ки то ба имрӯз побарҷост. Ҳазор сол боз пайи пойи иродатмандони ин шах-сияти бузург аз он ҷо канда нашудааст. 

Носири Хусрав осори зиёди гаронбаҳо ба ёдгор гузоштааст. Аз таълифоти эшон асарҳои зерин дастраси мост: «Девони ашъор», маснавиҳои «Рӯшноинома», «Саодатнома», «Ваҷҳи дин», «Зод-ул-мусофирин», «Сафарнома», «Ҷомеъ-ул-ҳикматайн», «Хон-ул-ихвон», «Бӯстон-ул-уқул». 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ яке аз шоирону нависандагон ва мутафаккирони бузурги халқи тоҷик буда, як умр барои хушбахтӣ ва озодию истиқлолияти сиёсию маънавии мардуми тоҷик ва умуман, форсизабон ва ориёинажодон мубориза бурдааст. Дар таърихи илму  тамаддуни гузаштаи тоҷик ба мисли ӯ кам шахсиятеро пайдо мекунем, ки ғояҳои миллии ватанхоҳӣ ва истиқлолиятталабӣ дошта бошад. Аз ҳамин  ҷост, ки Носири Хусрави Қубодиёнӣ аксари осори пурқимати худро ба забони модариаш-форсии дарӣ (тоҷикӣ) эҷод намуда ва ифтихор  доштааст, ки дурру гавҳари гаронбаҳои бо ин забони ширини малакутӣ сӯфтаи худро ба пойи хару хукон, яъне нокасон намерезад: 

Ман онам, ки бар пойи хукон нарезам, 

М-ар ин қиммати дурри лафзи дариро. 

 

МАОРИФ

Дар ноҳияи Қубодиён 52 адад муассисаи таҳсилоти умумӣ, 6 адад муассисаи таҳсилоти асосӣ, 2 адад гимназияи давлатӣ, 1 адад муассисаи хусусии таълимии ба номи Барфигул, 1 адад мактаб-парваришгоҳ, 1 адад муассисаи таҳсилоти иловагӣ, 1 адад маркази технологияҳои информатсионӣ ва коммуникатсия, 1 адад маркази рушди дарёфт ва рушди истеъдодҳо ва 4 боғчаи бачагона фаъолият мекунанд.

Ҳамзамон ҷиҳати рушду густариши бештари тарбияи томактабӣ ва ҷалби пурраи кӯдакон ба таълим давоми солҳои охир тадбирҳои амалӣ андешида шуда, айни ҳол дар назди 33 адад муассисаҳои таълимии ноҳия Маркази инкишофи кӯдак ташкил карда шуда, дар онҳо 918 нафар кӯдакон, аз ҷумла 391нафар духтарон бо тамоми шароити лозима ва омӯзгорони пуртаҷриба аз рӯи Барномаи давлатии тарбияи томактабӣ ба таълим фаро гирифта шудаанд.

 

ФАРҲАНГ

Дар ҳудуди ноҳия 4 Маркази фарҳангӣ-фароғатӣ, 1 осорхонаи таъриху кишваршиносӣ, 1 мактаби бачагонаи санъат ва 18 китобхонаи оммавӣ амал мекунад. Шумораи умумии кормандони соҳа 86 нафарро ташкил медиҳад.

Шумо дар Минтақа
саҳ 4 аз 38

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.