.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Фарҳанг

Нигинаи Муъмин ва ТВС

Июл 30, 2018
Диданд: 158

Солҳои охир Муассисаи давлатии «Телевизиони Сафина» силсилаи намоишҳои ҷолибро аз қабили «Асолат», «Шоми ғазал», «Ҳукм», «Субҳ ба хайр, Тоҷикистон!», «Толори оинаҳо», «Оини Ватандорӣ», «Вожазори маонӣ»

Хонданд 158

Ё худ, ба хотири забону фарҳанг месазад баъзе дигар чизҳоро қурбон кард

Чанд соли пеш ҳунарпешаи ҷавону воқеан умедбахши театрамон шавҳар кард ва бо хоҳишу тақозои ҳамсару модаршӯяш тарки кори театр кард. Яке аз сабабҳои асосӣ - ин сафарҳои пайиҳами ҳунарӣ ба гӯшаҳои кишвар ё берун аз он буд. Рӯзе ӯ ба ман телефон кард ва бо сӯзу дард алам кард, ки ба дари шаш боғчаи бачаҳо барои кор сар зада ва ҳама барои надонистани забони русӣ ҷавоби рад додаанд. Ҳарчанд ӯ пофишорӣ карда, ки ба қадри зарурӣ русиро мефаҳмад, вале дар гуфтор мушкилӣ дорад ва ё ҳатто каму беш забони ингилисиро ҳам омӯхтааст ва дар сурати зарур будан метавонад омӯзишро идома диҳад, фоида накардааст. Ӯ бисёр бо дард фиғон кард, ки мо дар кадом давлат зиндагӣ дорем ва чаро забони модарии давлатиам ба дарди ман намехӯрад? Ба ҷуз маслиҳати сабру тоқат ва идомаи ҷустуҷӯ, ки ба мурод хоҳад расид, дигар чӣ ҳам мегуфтам?!...
Чанд моҳ аст, ки ин масъала дар сарам чарх мезанад ва қалбамро такон медиҳад. Баъди чанде мушоҳидаҳо ва то ҷое сар задан ба умқи ин масъала, лозим донистам қалам ба даст гирам (ҳарчанд атрофи ин масъала кам нагуфтаанду кам нанавиштаанд).
Замоне ки дар қатори театри академии Лоҳутӣ дар театри русии ба номи Маяковский ҳамзамон тариқи шартномавӣ кор мекардам, вақти иҷрои нақши пирамард Хаттоб аз қатори пеши толори тамошо навраси 14-15-сола бо дард «эй акаҷон, тоҷикӣ гап занед, охир мо русия намефаҳмем» гуфта буд. Имсол вақти иҷрои намоиши “Солинавӣ” дар театрамон, ки ман нақши Бобои Барфиро доштам, кадоме аз боғчаи бачагонаи шаҳрамон омада буд. Дар вохӯрӣ бо Бобои Барфӣ беш аз навад дар сади бачаҳо шеърҳои русӣ мехонданд, ҳарчанд дар ёдам нест, ки чеҳраи нафаре аз бачаҳо ё мураббиҳо рус бошад. Аз забони Бобои Барфӣ гуфтам, ки чаро фақат шеърҳои русӣ мехонед, биёед шеъри тоҷикӣ ҳам мехонем. Мураббие бо ҳасрат «ин гуруҳҳо ҳама русианд» гуфт. Ман гуфтам, ки ҳеҷ русе дар ин ҷо нест, чаро русианд? «Чӣ донам бобоҷон, мо иҷрочием, дигар чӣ кор кунем?»,- гуфт ӯ.
Чанд соли пеш иттифоқан аз назди яке аз мактабҳои миёнаи таҳсилоти ҳамагонии шаҳрамон мегузаштам. Саҳни мактаб ҷамъомади мактаббачаҳо ва муаллимон пеш аз оғози дарс буд. Муаллиме, ки аз чеҳрааш тоҷик буданаш аён буд, баландгӯяк дар даст бо забони русӣ ҳарф мезад (маълум, ки мактаб расман русӣ аст). Нохост якбора ба тоҷикӣ гузашт: - э бача, ҳе бар падарат ла-т, х-р, ҳозир аз мактаб дафъ мекунам, гап назан, қаторда бест! Ва боз ба русӣ гузашт.
Манзурам аз мисолҳои дар боло зикршуда чист?
Чаро имрӯз дар кишвари Тоҷикистон шароити мактабу литсей ва боғчаву донишкадаҳои русӣ нисбат ба тоҷикӣ беҳтар аст? (Ба ҷуз чанд муассисаи тарбиявию таълимии ангуштшумори тоҷикӣ, ки на ҳама имконияти он ҷо бурдани фарзандонашонро доранд). Чаро аз фарҳангӣ то ба тоҷиру мансабдорони кишвар сайъ мекунанд фарзандони худро ба муассисаҳои тарбиявию таълимии русӣ диҳанд? Чаро аксари беҳтарин мутахассисон дар ин муассисаҳоянд, вақте қариб дар ҳамаи ин муассисаҳо 80 - 90 дар сад тоҷик ё ғайри русанд? Сабаби асосии зиёд будани муассисаҳои таълимии русӣ дар чист? Маблағ барои ин муассисаҳо аз куҷост?
Агар бигирем, ба гуфтаи баъзеҳо кишвари Русия баъзан маблағгузорӣ мекунад, пас боре ба худ суол додаем, ки чаро Русия дар шароити на он қадар хуби иҷтимоию иқтисодии худ барои беҳбудии сатҳи донишу афкори тоҷику тоҷикистониён имрӯз маблағ ҷудо мекунад?...
Оё ин рафтори мо такрори амалӣ кардани барномаи таҳмилшудаи таълимии замони шӯравӣ нест, ки ҳама корро кард, то забони 400-сола бар забони 1500-сола тасаллут кунад?
Кадоме аз шумо агар ин суханҳоро зиёдаравӣ ё воҳима донед, пас хонаводаеро дар Тоҷикистони азизамон мисол оред, ки пас аз 26 соли истиқлолият бе истифодаи истилоҳҳои кӯчагии забони русӣ ҳарф мезанад. Ба ҷуз баъзе аз аҳли фарҳангу адабиёт, уламо ва матбуоту дастандаркорон, ки фақат дар суҳбатҳои расмӣ тоҷикгуфторанду вале дар суҳбати маишии хонаводагию кӯча мисли ҳама. Агар имконияти таҳлили амиқ надоред, пас ба кӯчаҳои деҳу ноҳия ва шаҳрҳои кишварамон бароед ва кофист, ки бо диққат ба суҳбати ҳамватанони азизамон таваҷҷуҳ кунед. Мушкилии ҳамзабонони хориҷии мо дар он аст, ки моро дар суҳбатҳои хосу расмӣ мефаҳманд, на дар муоширати маишӣ ё кӯчаву хонаводагӣ. Пас мо бештар расман тоҷикем, на дар асл!
Чанд моҳи пеш пирамарди мунаққид ва фарҳангшиноси укроинӣ як ҳафта дар Душанбе даъватӣ буд. Ӯ бо ҳайрат аз ман суол кард, ки чаро ҷавонони тоҷик байни худ муоширати русӣ доранд ва шумораашон кам нест? Ё чаро ҳоло ҳам мисли замони шӯравӣ навиштаҳо русию тоҷикианд?
Таъсири таълими шӯравӣ он қадар дар дилу зеҳну мағзи мо ҷо гирифта, ки ҳар куҷо русзабонеро бинем, нохудогоҳ ба русӣ ҳарф мезанем. Ҳатто бо чиниву арабу ҳабашу амрикоиву аврупоӣ ҳам нохудогоҳ бо русӣ ҳарф мезанем. Ҳатто бо сагу гурбаҳоямон. Ҷавони зодаи замони истиқлолиятро дидам, бо сагаш русӣ, ки хеле бад балад буд, гап мезад. Гуфтам;- чӣ, сагат русиро мефаҳмаду тоҷикиро не? Гуфт;- не, тоҷикиям мефаҳмад, фақат аз рӯи одат ман русӣ ҳарф мезанам. Ба ҷавони зодаи замони истиқлолият, ки забони русиро намедонад, ин одат аз куҷо пайдо шуд...? Чаро сафи ҷавонони тоҷик, ки дар интернет байни худ русӣ муошират мекунанд, зиёд мешавад, ки он ҳам миёнашон ҷавонони фарҳангӣ ё аз хонаводаҳои фарҳангию зиёӣ кам нестанд?
Бо писарам масъалаи ба боғча - кӯдакистон бурдани фарзандонашро гузоштем.- Ба боғчаи русӣ мебарем,- гуфт писарам.- Чаро ба тоҷикӣ нею русӣ?,- пурсидам ман.- Аз боғча - кӯдакистони тоҷикӣ бурдан, беҳтараш набарем, чунки дар ин наздикиҳо боғчаи дурусти тоҷикӣ нест,- гуфт ӯ.- Пас боғча намераванд, дар хона худамон тарбия мекунем,- гуфтам. Шояд аз ин тасмими ман, ки писарам розӣ шуд, бачаҳо дар бисёре аз масълаҳо зарар ҳам бинанд. Аммо барои ман коста нашудани сатҳи худшиносии миллии онҳо авлотар аст, муҳим мисли мо нашаванд.
Арҷу авлавияти забони ғайр бар забони модарӣ дар зеҳни ҷавонону наврасони мо аз куҷо пайдо шуд? Ин амалкард худ ба худ ки пайдо намешавад. Ин ҷавонону наврасон зодагони кадом муҳитанд? Бадбахтона, агар ҳамин раванд бошад, пас аминам, ки баъд аз сад сол ҳам ин муҳит барои рушди забону фарҳанг ва суннатҳои миллӣ, дар ҷамъ ҳастии миллат ба қадри лозимӣ иваз ва созгор нахоҳад шуд.
Ман ҳеҷ гоҳ зидди забони русӣ ё фарҳанги ин миллат набудам ва нестам. «Ба худодода ситеза макун» мегӯянд. Беҳуда нисфи замини дунё аз ин миллат нашудааст. Гап сари тафаккур ва амалкарду андешаи миллати худам аст, ки оқибаташро Худо нигоҳ дорад. Чаро имрӯз мо дидаву дониста ба ин роҳи хато меравем? Таҷрибаи замони шӯравӣ дарс нашуд магар, ки онро такрор мекунем? Шӯравӣ тавонист аз мо манқуртҳо созад. (Агар баъзе аз шумо маънии “манқурт”-ро надонед, ба Театри ҷавонон биёед ва намоиши “Як рӯзи дарозтар аз аср”-ро бубинед ва агар хуши ба театр омадан надоред, китоби “Як рӯзи дарозтар аз аср - Дуроҳаи бӯронӣ”-и Чингиз Айтматовро хонед). Агар манқурти Чингиз Айтматовро бо дар сар кашидани пӯсти уштури ҷавон месохтанд, пас шӯравӣ муваффақ шуд дар қалбу мағзу маънавиёти мо пардае бикашад, ки аз пӯсти уштур хеле бадтару хатарноктар буд. Ва ин ҷавонону наврасон наслҳои аз мо пайдошудаанд. Дар хонавода ва фазою муҳити ҷомеаи мо ба воя расидаанд. Аз дастурхони мо обу ғизо хӯрдаанд ва ғизои руҳонию маънавӣ ва ватандорию миллатпарвариро ҳам аз фазои маънавию муҳити сохтаи мо гирифтаанд. Онҳо аз моянд! “... Ҳар касе он даравад оқибати кор ки кишт...”!
Ҳар миллате, ки фарҳангию аҳли зиёяш фаъолу ҳушёранд, нисбатан худшиносу ҳушёру пешрав аст. Кам надидаму нашунидам, ки бисёриҳо (ҳатто аҳли фарҳанг) бо итминон мегуфтанд, ки бачаҳои худро дониста ба боғчаю мактабҳои русӣ медиҳанд, чаро ки забони тоҷикӣ, ба қавлашон, хоҳ - нохоҳ аз худашон аст, муҳим забони дигарро меомӯзанд. Мисли замони шӯравӣ, ки амалҳои манқуртонаи худро ҳамин гуна сафед мекарданд. Сухан сари тарбияи маънавию зеҳнии ҷомеа меравад, вагарна забондонӣ магар бад аст? Чаро имрӯз дар ҷомеаи мо забону фарҳанги бегона афзалият дорад? Тасаввур кунед, фарзандони мо ба мактабу боғчаҳое мераванд, ки 80 - 90 ё сад дар сад тоҷиканд. Аммо ҳама маводҳои муҳими илмиву таълимӣ бо забони ғайр, яъне ба забони ҳамон 5 ё 20 дар сади бачаҳои ғайри тоҷик. Мо нохудогоҳ аз хурдӣ дар зеҳни фарзандонамон ҷо мекунем, ки забони модариашон забони илму маърифат нест, балки забони бечорагӣ, кӯчаву бозор ва дуруштиву дағалӣ аст. Ба ин хотир, бачаҳои мо ҳам нохудогоҳ кӯшиш мекунанд мисли он 5 ё 20 дар сади бачаҳои ғайри тоҷик бошанд, на мисли худ. Ва ба ин хотир шаҳриву дунявӣ будани худро дар муошират ба забони русӣ мебинанд. Тасаввур кунед, тифлакони тоҷик то ҳафтсолагӣ дар боғча - кӯдакистонҳо дар гуруҳҳои русианд ва ҳама муоширати байни худу мураббию дояҳо тоҷикӣ аст (хоҳ - нохоҳ ҳамингуна аст...) ва фақат дарсҳои омӯзишиву таълимӣ, ҷамъомадҳои расмӣ, шеърхониҳо ғайри тоҷикӣ, яъне русӣ. Албатта дар оянда маълум аст ин тифл кӣ будан мехоҳад. Яке аз сабабҳои арабгаро ё русгаро шудани ҷавонони мо ана ҳамин нобоварӣ ё назари пасту бечорагӣ ба забону фарҳанги хеш аст. Ва ё заминаи пайдо шудани истилоҳи нангини “Тоҷикӣ кардӣ…, тоҷикиш накун…» заминааш аз ҳамин ҷост. Замони шӯравӣ яке аз дастгоҳҳои пурқудрати манқуртсозӣ - ин сағирхона ва баъзе мактабҳои хусусӣ буд. Муҳим дар мағзу зеҳни бача бештар фарҳангу забони ғайр ва ё сохтаи худро ҷо кун, мешавад манқурти ин замона!
Сиёсати фарҳангиву маънавиро бояд ин гуна равона сохт, ки насли оянда авлавияти забону фарҳанги миллии худро дар амал эҳсос кунад ва ӯро созандаи илму маърифату фарҳанг ва ояндаи зиндагию ҳастии хеш донад (ҳамингуна ҳам ҳаст). То насли ҷавон афзалияту манзалати забону фарҳанги миллии худро дар амал набинаду татбиқ накунад, дар бораи ватану ватандорӣ ва миллатпарварӣ сухан гуфтан бефоида аст. Торих гувоҳ аст, ҳар миллате, ки сиёсати фарҳангиаш аз сиёсати давлатдориаш авлотар буд, пойбарҷо монд. Ҳеҷ давлати ҷаҳон дар торихи имрӯзи башар шояд ҳадди аксар аз чандсад сол зиёд умр надидааст, аммо миллатҳо чандин ҳазорсолаҳо умр доранд. Бадбахтона, кам набуданд миллатҳое, ки бо сиёсати хатои фарҳангӣ аз байн рафтанд. Пас месазад ба хотири тақвият ва амалӣ шудани сиёсати фарҳангӣ баъзе дигар чизҳоро қурбон кард.
Сиёсати давлатдории имрӯзи ҷаҳон хеле сахту пурчигил аст. Кори саҳл нест дар ин солу замона тинҷу ором зиндагию давлатдорӣ кардан. Бахусус ба мисли мо давлатҳои хурд, ки ниёз ба пуштибонҳои абарқудрат дорем. Вале, бо вуҷуд, сиёсати фарҳангии ҳар миллат бояд новобаста ба ҳолату вазъияти дигар сиёсатҳо интихоби роҳи дурусту созанда бошад, ки натиҷааш пойдории ҳастии хеш аст.
Кишвари Арманистон бе дастгирии Русия имрӯз наметавонад дар фишору таҳдиди кишвари Озарбойҷон дар масъалаи Қаробоғ биистад, аммо вазорати фарҳангаш забони русиро дар қатори дигар забонҳои хориҷӣ мегузорад ва авлавияти пештараи аз замони шӯравӣ мондаи ин забонро мегирад. Кишвари Русия дар шароити имрӯзаи буҳрони иқтисодӣ барои рушди театрҳои русии кишварҳои ҳамсоя маблағ ҷудо мекунад. Бале, барои ҳастии миллат сиёсати фарҳангии худро новобаста ба сиёсати давлатдорӣ бояд пеш бурд, ҳатто баъзан дар баъзе масъалаҳо агар мушкилӣ ё шояд қурбонӣ талабад.
Хеле сахт аст, вақте филми мустанад дар бораи бузургони гузаштаи торихи синамо - кинои тоҷик ба забони русӣ аст ва бо навиштаи «Мы вас помним…» сар мешавад (филмро ду сол пеш ба навор гирифтанд). Мо фарҳангиёни миллат имрӯз ҳам қудрати бо забони модариамон ёд кардани гузаштагони худро надорем. Шукр, ҳар сол як - ду сафари ҳунарӣ ба кишварҳои ҳамсоя дорем. 10 - 12 соли охир надидам, ки намояндаи ҳукумат ё вазорати фарҳанги ин кишварҳо маърӯзаи расмии худро ба ҷуз забони модариашон хонда бошанд. 90 дар сади ин маъракаҳо ба забони худашон мегузарад. Ҳарчанд дар ҷашнвораҳо ҳудуди 4 то 15 кишвари хориҷӣ ҳузур доштанд. Дар мо чӣ? Дар ҷашнвораи синамо “Дидор” сухани сӯгвории ба ёдбуди шодравон коргардони шинохтаи синамои тоҷик Бахтиёр Худоназаров бо забони русӣ қироат мешавад. Вақте қисми зиёди хориҷиён ҳамзабонони мо буданд. Ё дар яке аз чунин маҳфилҳо мансабдори ҳукумати мо, ки маълум аст забони русиро хуб намедонад, бо як азоби сахте маърӯзаи худро бо забои русӣ мехонад ва баъди тамом кардан дар чеҳрааш ифтихор аз ин амалашро пӯшонда наметавонад. Дар телевизион мусобиқаи дастаҳои муштзанӣ (бокс)-и Русия ва Ӯзбекистонро дар Тошканд тамошо кардам. Тамоми муаррифию рафти мусобиқа бо забони ӯзбекӣ ва инглисӣ буд.
Агар ҳар миллате аз байн меравад, аввалу охир ва бешубҳа фарҳангиёну зиёиёни он миллат гунаҳкоранд. Воқеияти чанд соли суботу амнияти кишвар сиёсати давлатдории кишвару давлатамон аст. Вале камбудиву доғҳои дар боло ифшошуда нахуст рисолати фарҳангиёну аҳли зиёи кишвар аст. Баъди ғалабаи инқилоби исломӣ дар Эрон қариб ҳама муҷассамаву ҳайкалҳоро аз байн бурданд. Замони аз байн бурдани ҳайкали ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ тамоми аҳли зиё, адабу фарҳангиёни Теҳрон назди муҷассама худро гирифтанд ва давлатро аз нияташ баргардонданд. Дар мо чанде пеш хабари аз байн бурдани ду бинои фарҳангӣ расид, ки якеро аз байн бурданд. Аҳли зиёву адаб ва фарҳангиён чӣ вокуниш нишон доданд? Чанд бор аст, ки ҳунарпешаи театр Суҳроб бо дард шиква мекунад, ки баъди чанд муддат бастани тарҷумаи (дубляжи) филмҳои туркӣ ман бо чашми худ дидам, ки шумораи хеле зиёди ҳунармандони аз мардумӣ то ба поён нома ба ҳукумат навишта буданд ва хоҳиши бекор намудани ин қарорро карданд. Вақте қарори кандани ду театр овоза шуд, ҳеҷ кас хоҳиши навиштани нома надошт. Бале, 70 соли шӯравӣ тавонист тафаккури маънавии мадуми моро хеле коста кунад. Ҳатто имрӯз ҳам барои бештари мардуми мо, бахусус фарҳангиёни миллат фарқе надорад, ки солшуморӣ милодӣ аст ё аҷдодӣ, ҳуруф форсӣ аст ё сирилик, соли нав 1-уми январ аст ё 21-уми март, забон тоҷикӣ аст ё русӣ, мактабу боғча - кӯдакистонҳо тоҷикианд ё ғайри тоҷикӣ. Муҳим, ҳарчӣ бошад, фақат барои мавҷудияти онҳо халал ворид накунад. Муҳим дар ҳар сурат вуҷуд доштан аст. Ба ҳайси кӣ, муҳим нест!
Мегӯянд, ки ҳар кор вобаста ба қудрат ва тавоноӣ. Имрӯз қудрати мо фарҳангиёну аҳли зиё ба ҳамин мерасидагист, ки созандагиро ақаллан аз худ сар кунем. Ақаллан худу хонаводаи худро дар тарбияи фарҳагу забони модарӣ ва сунатҳои миллӣ барои ояндаи ҳастии хеш дар амал татбиқ намоем. Муҳити фарҳангиро агар мо насозем, пас кӣ бояд созад? Оё ин ниёзҳо метавонанд ҷойи ниёзҳои нафсонӣ, мансабу унвонгирӣ, вазифаталабӣ, маҳалгароӣ, ноумедӣ ва монанд ба инҳоро бигиранд?!
Ту медонӣ, ки ислоҳи башар чист?
Ҷуз ислоҳи худӣ чизе дигар нест.

Абдумумин ШАРИФӢ,
ҳунарпешаи театр

Хонданд 377

Наврӯз - ҷашни хирадварзӣ

Март 19, 2018
Диданд: 207

Наврӯз бузургтарин ҷашни фарҳангии ҷаҳонист, ба ин далел, ки он на танҳо ба як қавм, як миллат, як нажод мунҳасир мешавад, балки ба тамоми ақвоми башарӣ - ба инсоният мансуб аст.
Дар дунё аз қадим то имрӯз ҷашну маросимҳои зиёде мавриди таҷлил қарор гирифта ва мегиранд, ки хусусиёти қавмӣ, қабилавӣ, этникӣ ва динӣ дошта, бо ин ё он васила дар доираи фарҳанги қавмӣ ва динӣ маҳдуд мешаванд. Вале Наврӯз аз ин қоида мустасност, чунки он аз дониш, хирад, фарҳанг ва меҳр сарчашма гирифта, бо ин ҷавоҳири шарифи инсонӣ азалан ва абадан пайванд аст ва он чӣ ки бо хирад ва меҳр иртибот дорад, ҳеҷ гоҳ куҳнашавиро намепазирад, дар масири таърих ҳамвора бо инсон ҳамқадам ва ҳамқисмат мешавад, пайваста дар маҷрои таҷдиду таҳаввул қарор мегирад.
Вожаи Наврӯз, ки дар забони паҳлавӣ ба сурати «НУКРУЧ» (NOKROCH) омадааст ва аз ду бахш таркиб ёфтааст: бахши аввал «НУК», ба маънии наву ҷадид ва тоза ва бахши дуюм ба маънии рӯз аст, ки дар маҷмуъ, рӯзи наву тозаро далолат мекунад. Агар сари ҳамин вожа амиқ андеша кунем, ба хубӣ хоҳем дарёфт, ки калимаи «Наврӯз» маънии хирад ва донишро низ дорад, зеро ки таъбири «рӯзи нав» худ далолатгари таҷдиди зиндагӣ ва фикру андеша мебошад.
Наврӯз, бешубҳа, ҷашни бостонист ва собиқаи тӯлонии таърихӣ дорад, вале чун бо хирад ва фарҳанг пайванд аст, аз фарсудагӣ орӣ буда, доиман, ба навию навоварӣ мегирояд, чунки хислати хирад навҷӯйиву навоварию навофаринист. Ин ҷашни хирадмаоб бо номи Ҷамшед - нахустин шаҳриёри олами ориёӣ сахт иртибот дорад.
Ҷамшед, ба қавли муҳаққиқон, нахустин инсон ва аввалин шаҳриёри донишманди ориёист, ки мушкилоти зиндагиро бо мизони хирад баркашида, дар ҳалли масоили муҳим аз ақлу мантиқ мадад меҷуст. Ин шаҳриёри устуравӣ танҳо бо хираду фарҳанг дигаргун кардани ҷомеаи инсониро имконпазир медонист. Ҷамшед ба хотири саодатманд сохтани мардум ва аз ҷаҳлу залолат наҷот додани исоният саъю талош мекард. Ин инсони ормонии ориёӣ бо ақлу хирад дар замин биҳишт месозад ва рӯзи ба итмом расонидани биҳишти рӯйи заминро Наврӯз меномад.
Дар фарҳанги ҷамшедӣ, ки орӣ аз ҷаҳолату залолат аст, меҳр, хирад ва фарҳанг меъёри асосӣ дар шинохти инсону ҷаҳон шумурда мешаванд. Танҳо бо меҳрварзӣ ва хирадпарварӣ инсон ҷаҳонро фарҳангӣ месозад ва бар ҷаҳлу ҷаҳолат пирӯз мегардад.
Дар фарҳанги бостонии форсу тоҷик умри ҷаҳон 12 ҳазор сол муқаррар шуда, ки 8 ҳазори он ба таърихи инсонӣ марбут аст ва бо ҳазораи Ҷамшед оғоз меёбад. Ҳазораи Ҷамшед ҳазораи меҳр, хирад ва фарҳанг аст. Маҳз ҳамин ҳазора ҳазораи Наврӯз, яъне ҳазораи таҷдиди фикрӣ, навандешӣ, навсозӣ, навофаринӣ ва рӯшангарӣ будааст.
Ҷамшед бо Хуршед иртиботи қавӣ дорад, то он ҷо ки ӯро «Писари Хуршед» донистаанд. Писари Хуршед бо нуру рӯшноӣ, ки аз меҳру хирад сотеъ мешавад, ҷаҳон - заминро мунаввар месозад ва торикию зулматро дафъу рафъ мекунад. Муаррихи асримиёнагии форсу тоҷик Ибни Балхӣ Ҷамшедро чунин тасвир мекунад: «Марде будааст қавӣ ва накӯрӯй ва ҷаъдмӯй ва дар баъзе ҷойҳо сурати ӯ гирд аст ва чунон аст, ки рӯй бар офтоб дорад ва ба як даст асое гирифтааст ва ба як даст миҷмарае дорад ва ба хур месӯзад ва офтобро мепарастад». Аз қавли Ибни Балхӣ чунин хулоса намудан мумкин аст, ки Ҷамшед марди қавипайкар, некӯрӯй ва бузургманиш буда, ба офтоб меҳр меварзидааст. Офтоб дар фарҳанги ориёӣ рамзи некӯӣ, додгарӣ, андешамандӣ ва инсонсолорӣ мебошад.
Устураи Ҷамшед ва ҷашни Наврӯз ба фарҳанги сомӣ (яҳудӣ, масеҳӣ, исломӣ) бо номҳои дигар нуфуз карда, дар кутуби муқаддаси ақвоми ғайриориёӣ таъсири амиқ гузоштааст.
Дар фарҳанги ҷамшедӣ ҳар кӯшише, ки бо хирадварзӣ робита дошт ва бар рағми ҷаҳлу залолат равона шуда буд, ба пирӯзӣ расида, он пирӯзиро Наврӯз мегуфтанд ва ҳамагон бо шодию сурур таҷлил мекарданд. Дар мушкилтарин вазъият, ки ҷаҳолат бар адолат чангол задан мехост, Ҷамшед падид меомад ва торикӣ (ҷаҳолат)-ро бо рӯшноӣ (хирад) рафъ мекард. Фарҳангшиноси маъруфи асримиёнагии форсу тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ нақлеро меоварад, ки тибқи он Иблиси лаин баракатро аз мардум зоил мекунад, мардумро ба қашшоқӣ ва гуруснагӣ мувоҷеҳ сохта, бад-ин тартиб дунёро нобуд кардан мехоҳад. Ҷамшед бо амри Худованд ба манзили Иблису пайравони ӯ меравад, зулму залолатро барҳам зада, баракату фаровониро меорад, мардум ин рӯзро Наврӯз мегӯянд ва ҷашн мегиранд.
Ҳаким Фирдавсӣ дар «Шоҳнома», ки беҳтарин бозгӯкунандаи фарҳанги қадимаи иронитаборон аст, ба устураи Ҷамшед таваҷҷуҳ намуда, аз тахти бо нерӯи хирад сохтаи шаҳриёр чунин ёдовар мешавад:
Ба фарри каёнӣ яке тахт сохт,
Чӣ моя бад-ӯ гавҳар андарнишохт.
Ки чун хостӣ дев бардоштӣ,
Зи ҳамун ба гардун барафроштӣ.
Чу хуршеди тобон миёни ҳаво,
Нишаста бад-ӯ шоҳи фармонраво.
Ҷаҳон анҷуман шуд бар тахти ӯ,
Шигифтӣ фурӯ монда аз бахти ӯ.
Мардум Ҷамшедро, ки бо нури меҳру хирад партавафшонӣ менамуд, таҳсин карданд ва бо шодмонӣ он рӯзро Наврӯз эълом дошта, ҷашн гирифтанд. Фирдавсӣ ин лаҳза - пирӯзии Ҷамшеди хирадварзро чунин ба риштаи тасвир мекашад:
Ба Ҷамшед бар гавҳар афшонданд,
Мар он рӯзро рӯзи нав хонданд.
Сари соли нав Ҳурмузи фарвадин,
Баросуд аз ранҷ рӯйи замин.
Бузургон ба шодӣ биёростанд,
Маю ҷому ромишгарон хостанд.
Чунин ҷашни фаррух аз он рӯзгор,
Ба мо монд аз он хусравон ёдгор.
Дар давраи салтанати Ҷамшед, ки Наврӯз ба он даврон тааллуқ дорад, дарду газанд, хорию забунӣ, ҷаҳлу ҷалолат, сардию хунукӣ, беморию марг ва бадбахтию беадолатӣ аслан вуҷуд надоштанд ва ин нуктаро дар китоби динии «Минӯи хирад» мехонем: «Аз Ҷамшеди хубрамма писари Вивангаҳон ин судҳо буд, ки шашсад сол барои ҳамаи офарандагони Урмузд бемаргӣ фароҳам овард ва ононро орӣ аз дарду пирӣ ва офат кард».
Ҳазораи Ҷамшед ҳазораи хирадварзӣ ва меҳрофарии мардуми иронинажод маҳсуб мешавад. Зимистон ва сардӣ дар фарҳанги ориёӣ рамзи торикӣ, ҷаҳолат ва бадбахтӣ буда, тибқи ривоёти бостонӣ, Ҷамшед барои раҳоии мардум аз сардии муҳиб (даҳшатнок) диже месозад ва бад-ин тариқа, инсониятро аз бадбахтӣ ва балои аҳриманӣ наҷот медиҳад. Ҳар қадаме, ки ба ҷодаи меҳру хирад гузошта мешавад, аз ҷониби Ҷамшед хуш пазироӣ мегардад.
Ҷамшед ҳамчун шаҳриёри хирадварз, меҳрубон ва додхоҳ ҷашни Наврӯзро бо шукуҳу шаҳомати хос таҷлил мекард, зеро ки ин ҷашн ҷашни тантанаи хирад, адолат, меҳр, озодӣ ва накӯӣ буд. Тибқи маъхазҳо, Ҷамшед рӯзҳои моҳро бахш карда, 5 рӯзи нахустро барои бузургон, 5 рӯзи дуввумро Наврӯзи подшоҳ қарор дод, ки дар он ҳадя медод ва мегирифт, 5 рӯзи саввумро барои коргузорони шоҳ ниҳод, 5 рӯзи чорумро барои вижагони шоҳ гузошт, 5 рӯзи панҷумро барои сипоҳиён ниҳод ва 5 рӯзи шашумро барои раъоё гузошт, ки ҳамаи он 30 рӯзро ташкил медод ва муддати моҳ Наврӯз таҷлил мешуд. Ба таъбири дигар, Ҷамшед тӯли як моҳ бо тамоми ақшори ҷомеа Наврӯзро таҷлил мекард. Ҳама табақоти сиёсӣ ва иҷтимоӣ Наврӯзи фархундаро мутобиқи дастури ҷамшедӣ муддати 5 рӯз ҷашн мегирифтанд.
Ҷамшед рӯзи барбастани раҳи дӯзах, пирӣ, беморӣ, марг ва ранҷу зиёнро Наврӯз номид ва ба шарафи ин пирӯзӣ ҷашни басо дилафрӯз барпо кард, ки тасвираш чунин аст:
Мар он рӯзро ном Наврӯз кард,
Яке ҷашн бас беҳ дилафрӯз кард.
Раҳи дӯзах он рӯз Ҷамшед баст,
Ба шодӣ бар он тахти заррин нишаст.
Набуд маргу пирию ранҷу зиён,
Набуд кинаю кибрашон дар миён.
Бояд таъкид кард, ки Наврӯзро, ҳамчунин чун рӯзи ғалабаи некон бар Аҳриман ва девон дар гузашта таҷлил мекарданд. Дар ин рӯз Каюмарс Арзӯри девро бишикаст, дар ҳамин рӯз Соми Наримон Сановзаки девро нобуд сохта, Аждаҳокро бияфканд ва дар ин рӯз Кайхусрав Афросиёбро бикушт.
Ҷамшед, ки бо дастури Заҳҳок кушта мешавад, тӯли ҳазор сол ҷаҳолату залолат салтанат мекунанд ва мардумро ба коми даҳшатбори хеш мекашад. Фаридун, ки аз тухмаи Ҷамшед буд, дар ҳазораи сеюм ба майдон омада, Заҳҳокро нобуд мекунад ва то як андоза пирӯзии хирадро бар ҷаҳолат таъмин месозад.
Агар аз маҷрои устураҳои Ҷамшед, Заҳҳок ва Фаридун берун бароем, хоҳем дид, ки Наврӯз дар даврони салтанати Ҳахоманишиён, Сосониён, хилофати Умавиёну Аббосиёни араб, Тоҳириён, Саффориён, Сомониён низ таҷлил мегардидааст. Чи хеле ки дар боло ишора шуда буд, Наврӯз бо тобишу ҷилоҳои тоза дар фарҳангҳои сомӣ ва урупоӣ (яҳудӣ, масеҳӣ, исломӣ, юнонӣ, румӣ) низ арзи ҳастӣ намуда, ҷавҳари худ - хирадварзӣ ва меҳрофариро аз даст надодааст.
Ҳамин тариқ, фарҳанги ориёӣ ҷашнеро дар қолаби афсонаю устура ба ҷаҳониён манзур намудааст, ки бар мабнои меҳру вафодорӣ ва хираду бунёдкорӣ пардохта шуда, дар имтидоди набарду муборизоти тӯлонии бофтаю сохтаҳои ақвоми куҳани форсӣ-тоҷикӣ ақлу хирад, ки дар ойину маросими наврӯзӣ инъикос ёфтааст, бар ҷаҳлу ҷаҳолат пирӯз мегардад. Ҷомеаи мутамаддини муосир беш аз пеш ба меҳру фарҳанг ва хиради созанда ниёз дорад ва Наврӯз ҳамчун ойини меҳрпарварию хирадварӣ дар самти ҳамгироии башарияти сайёра, имрӯз низ метавонад нақши муассир дошта бошад ва мардумро муттаҳид намуда, ба сӯйи хушбахтӣ ва саодати инҷаҳонӣ раҳнамун созад.

Нозим НУРЗОДА

Хонданд 207

АҲАМИЯТИ КИТОБҲОИ АУДИОӢ

Март 19, 2018
Диданд: 196

Дар ҷаҳони муосир китобҳои электронӣ маъмулу машҳуранд. Ҳар касе завқи китобхониву газетахонӣ дорад, дар ҳама ҳолат имкон дорад китобҳои дилхоҳро бо тариқи электронӣ пайдо намуда, мутолеъа намояд.

Вале ин гуна китобу газетаҳо барои қонеъ намудани талаботи мардумони кишварамон бо тақозои замона басанда нестанд. Барои мутолиаи китобу газетаҳои электронӣ, ин ё он нафарро мебояд нахуст бо компютор шиносоии хуб дошта бошад. Аммо мушоҳида мешавад бархе одамон бо компютер дуруст кор карда наметавонанд. Сипас шахсро мебояд бо интернет шиносоӣ дошта бошад, то он китобу маводи лозимаашро пайдо карда истифода барад. Истифодабаранда дар навбати саввум он китоби пайдо намудаашро мебояд бихонад. Хондану дарк намудани мазмуни китоб ҳам завқу маърифати баландро талаб менамояд. Моро месазад аз таҷрибаи давлатҳои тараққинамуда дар ин бахш кор бибарем ва илму маърифатро дар ҷомеа рушд диҳем.
Давлату ҳукумати Русия, хоса президенти ин кишвар В.В.Путин барои бо тарзу усули замонавӣ бомаърифат гардонидани сокинони кишвараш, тасмим гирифтааст, ки дар ин кишвар китобҳои «аудио»-иро коркарду фароҳам оранд.
Маърифатнокии ҳар як шахс аз оила оғоз мегардад ва нахустин устоди ҳар як шахс модар ва падари ӯст. Барои ҳамин ҳам дар тамоми рӯи олам забонро модарӣ мегӯянд. Нахуст, мебояд модарон бомаърифат бошанд. Барои бомаърифат гардидани модарони коргару хонанишин давлату ҳукуматро мебояд китобҳои аудиоӣ-ро муҳайё намояд. Китобҳои бузургони оламро аз забони ровиёни хушсалиқа ва хонандагони мумтози каломи бадеъ сабт намуда, тариқи интернету телефонҳои мобилӣ пешкаши истифодабарандагон намудан лозим меояд. Дар ин сурат, модароне, ки машғули кору бори хонаанд ва падароне, ки дар корхонаҳо кор мекунанд, дар як замон ҳам корро иҷро мекунанду ҳам маърифат меомӯзанд. Ҳангоми бо ин тариқ истифода бурдани технологияи замонавӣ он ба қавле «ду ҳосил» мерӯёнанд. Заноне, ки соатҳои дароз дӯзанда шуда кор мекунанд, онҳо модаранд ва дар як замон метавонанд аз китобҳои аудиоӣ тариқи телефонҳои мобилӣ мавзӯи дилхоҳ интихоб намуда, маърифатнок гарданд. Ҷавонписароне, ки дар ошёнаҳои баланд иморат месозанд, онҳо низ падаранд ва дар як вақт аз китобҳои аудиоӣ тариқи телефонҳои мобилӣ метавонанд илм омӯхта бомаърифат гарданд. Ронандаи автомашинаи боркаше, ки соатҳои дароз сари чанбарак нишаста меҳнат мекунад, вай ҳам падар аст ва аз китобҳои аудиоӣ тариқи телефони мобилӣ имкон пайдо мекунад, ки мавзӯи дилхоҳро интихоб намуда, ҳам корро иҷро кунаду ҳам маърифат биомӯзад. Баъди ҳамду санои Худованд Қуръони карим бо лафзи Алиф Лом Мим оғоз мегардад, ки муфассирон, хоса Ҳусайн Воизи Кошифӣ ин лафзро ҳамчун ИЛМ тафсир намуда аст. Қуръон. Сураи 2, ояти1. Паёмбар Муҳаммад (с.) низ башорат дода аст, ки талаби илм ҳатмию зарур аст барои мардон ва занон. Ҳар амали носавобе, ки аз одамон сар мезанад, аз ҷаҳолату нодонии ҳамон ашхос аст. Одамон дар афту андом, ҳусну ҷамол шабеҳи якдигаранд. Фарқияту тафовут миёни одамон фақат дар илму маърифаташон мебошад. Ашхоси мутасаддии илму маърифати ҷумҳуриамон, хоса кормандони маорифу фарҳангро месазад аз технологияи муосир истифода намуда, барои боз ҳам бомаърифат гардидани мардумони кишварамон тадбирҳои зарурӣ биандешанд. Шахсиятҳои мутасаддии кишварамонро мебояд тариқи радиову телевизион дар миёни мардумон ташвиқоту тарғибот бурда, тарзу усули истифодаи китобҳои аудиоиро ба одамон фаҳмонанд. Ҳар рӯз, Сарвари давлатамон, тариқи телевизион, қабл аз ахбор, ба кулли мардумони кишварамон башорат медиҳад, ки: «Дӯст бошед, иттифоқ бошед, шукронаи ин сарзамин кунед, шукрона кунед, ки чунин ватани азизу маҳбуб доред.»
Дӯстиву рафоқат, меҳру муҳаббат, таҳаммулпазириву адолат дар натиҷаи бомаърифатии мардумон ба вуҷуд меояд. Ҳар як кӯтоҳие, ки аз одамон сар мезанад, аз бемаърифативу нохудогоҳии ҳамон ашхос дарак медиҳад. Бо фароҳамсозии китобҳои аудиоӣ сокинони кишварамон, хоса ҷавонон аз асарҳои ба ёдгормондаи ниёгонамон баҳраманд гашта, бомаърифатару худогоҳтар мегарданд. Сарвати бебаҳои ҳар як давлат нефту газу тиллову нуқраи он набуда, балки донишмандон ва ҷомеаи бо маърифату худогоҳи он сарвати бебаҳои ҳамон давлатанд. Ҳар як давлат бо донишмандону олимон ва ҷомеаи солиму фаъоли кишвараш ифтихор мекунад. Умедворем, ки дар ояндаи наздик ин гуна технологияи муосир дар кишвари мо низ фароҳам мегардад, чунки тақозои замони нав дигар ҳамин аст. Хуб мешуд, ки агар бо эълон гардидани соли 2018 ҳамчун «Соли сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ» ин гуна технология дар тамоми қаламрави кишвар аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва сохторҳои дахлдори он роҳандозӣ мегардиду дар амал татбиқ мешуд.
Ба равшандилону маорифпарварони Тоҷикистон дар ин ҷода комёбиву муваффақият таманно дорам!

Раҳмат ШЕРАЛИЕВ

Хонданд 196

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…
  • зодРӮЗ

    Андӯҳи ту, ки хуршедро падруд мегӯяд, ба андозаи ҳасрати як…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.