.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Фарҳанг

«Бунбасти забонӣ»

Окт 07, 2017
Хонданд: 386

Аз он чӣ гуна метавон раҳоӣ ёфт?

Таъсири фарҳанги рус ба мардуми минтақаи Осиёи Миёна ҳанӯз дар асри 18 оғоз гардида буд. Чунин як таъсиргузорӣ пас аз зери таъсири армияи ҳукумати подшоҳии рус қарор гирифтани ин минтақа ба авҷи аъло расид. Маданияту фарҳанги рус солҳо инҷониб дар ин минтақа ҳукмрон буд. Тӯли солҳои зиёд мардуми ин минтақа зери таъсири ин ҳукумат қарор гирифта буд. Чунин бархӯрд пас аз барҳам хӯрдани ин ҳукумат ва таъсис ёфтани империя бузурги Шӯравӣ низ ба мушоҳида расид. Аммо сиёсати ин импрерия дар тафовут ба сулолаҳое, ки ин сарзаминро ғасб карда буданд, ба куллӣ фарқ мекард.
Тӯли 70 соле, ки мардуми тоҷик зери таъсири идеологияи коммунистӣ қарор дошт, тавонист аз як тараф худро муаррифӣ кунад, аз ҷониби дигар, бо ҷурми роҳбарияти вақт баъзе аз муқаддасоти худро аз даст диҳад. Аммо бо вуҷуди ҳамаи ин, мардуми 15 республика зери як унвон - «советский человек» ва ё таври маълум, «шуравӣ» муаррифӣ мешуданд. Идеологияи ягона зери ливои ҳизби ҳоким онҳоро бо ҳам мепайваст. Мардум тавони ба ҳамдигар кӯмак кардан ва хоҳони ба ҷо овардани эҳтироми ҳамдигарро доштанд. На рус тоҷикро мекушт ва на тоҷик русро ба ин ҷурм бад медид.
Лозим ба таъкид аст, ки дар муқоиса ба намояндагони мардумони дигар, русҳо дар ин макону дар ин маврид нақши хоса доштанд. Ин падида ба ду омил пайвастагии қавӣ дошт: аввалан ин ки русҳо дар тафовут ба мардумони дигари минтақа дорои дониши хуби техникиву электрикӣ ва сиёсиву иқтисодӣ буданд. Аз ҳамин лиҳоз, онҳо бештар дар ташаккули илму техника дар ин сарзамин саҳми сазовор гузоштанд, ки дар натиҷа сатҳи зиндагии мардум низ дигар гардид. Омили дигаре, ки мавқеи хоса доштани русҳоро дар минтақа бозгӯ буд, ин аст, ки танҳо онҳо метавонистанд ба талаблоти роҳбарияти компартия ҷавобгӯ бошанд. Аз ин рӯ, дар арсаи сиёсат русҳо дар муқоиса бо мардуми таҳҷоӣ вазифаҳои калидии давлатиро ишғол карда буданд. Чунин ҳолат то замони пайдо шудани кадрҳои наву соҳибтаҷриба аз миёни мардуми ин кишварҳо идома ёфт.
Тоҷикистон низ дар радиф истисно набуд. Русҳо дар самтҳои мухталифи сиёсиву иҷтимоии кишвар нақши бориз доштанд. Хусусан, дар соҳаи инкишофи хоҷагидорӣ саҳми онҳо бараъло мушоҳида мегардид. Шумораи мардуми русзабон низ дар ин давра миқдори зиёдро ташкил медод. Аммо дар аввали солҳои 90-ум вазъият ранги дигарро ба худ касб кард. Империяи Шӯравӣ бо коми марг фурӯ рафт. Вазъияти ногувори сиёсӣ, пайдоиши гуруҳҳои сиёсиву манфиатҷӯ ҳастии давлтҳое чун Тоҷикистонро зери шубҳа қарор дод. Дар қатори садҳо ҳамватанон, мардуми руссзабон низ тарки кишвар намуданд. Авҷи ҷанги шаҳрвандӣ, ки ҷони ҳазорҳо нафарро ба коми марг бурд, ба ҷараёни кӯчбандии мардуми русзабон вусъат бахшид. Вале ин падида охирин пайвандгари маданиву иқтисодӣ ва сиёсии ин ду кишвар набуд. Муносибатҳои дӯстонаву дипломатии ин кишварҳо то имрӯз низ дар сатҳи олӣ қарор дорад. Заминаи муносибатҳои дипломатии Русия ва Тоҷикистон 8-уми апрели соли 1992 гузошта шуд ва то имрӯз ҳамчун шарики боэътимоди стратегии ҳамдигар ба шумор мераванд. Моҳи феврали соли 2017 сафари Президенти Русия В. Путин ба Тоҷикистон сурат гирифт. Роҳбарият зимни мулоқот 25-солагии муносбатҳои дипломатии ду кишварро таҷлил карданд. Дар ин радиф, метавон аз омилҳои дигаре низ ёдовар шуд, ки аз муносибатҳои қавию дуҷонибаи Тоҷикистон ва Русия гувоҳӣ медиҳанд. Ба ҳайси мисол метавон аз азимтарин базаи ҳарбии Русия - 201-ум дивизия ном бурд, ки дар сарзамини Тоҷикистон карор дорад. Сафорати Русия дар кишвар аз 4-уми майи соли 1992 инҷониб фаъолият мекунад. Ба сифати яке аз дастовардҳои бузург метавон ба имзо расидани «Шартнома дар бораи дӯстӣ, ҳамкорӣ ва ва кӯмаки ҳамдигарӣ» («Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимопомощи»)-ро зикр намуд, ки ҳанӯз 25-уми майи соли 1993 миёни ин ду кишвар ба тасвиб расида буд. Имрӯз чандин ҳазор муҳоҷирони тоҷик дар ин сарзамин кору фаъолият доранд. Илова бар ин, ҳамин миқдор ҷавонони Тоҷикистон дар макотиби Русия таҳсили илм доранд. Миқдори чунин далелҳое, ки аз дӯстиву рафоқати ду кишвар гувоҳӣ медиҳанд, зиёданд. Аммо он чӣ, ки дар фавқ зикр шуд, кофист, то хонанда дар зеҳни худ ин нуктаро ғунҷонад, ки Русия муҳимтарин шарики стратегии Тоҷикистон ба шумор меравад, ҳамон тавре, ки Тоҷкистон барои Русия. Аммо…
Кӯчбандии мардуми русзабон аз Тоҷикистон ба сатҳи зобондонии мардуми мо таъсири ҷиддӣ расонд. Айни замон, мувофиқи Конститутсияи кишвар забони русӣ ҳамчун забони муоширати байналмилалӣ муаррифӣ шудааст. Дар ин баробар, забони русӣ ҳамчун василаи дастрасӣ ба технологияи наву ҳозиразамон, фарҳанг ва санъат ва омӯзиши он дар тамоми макотиби кишвар ба роҳ монда шудааст. Бо вуҷуди ҳамаи ин, савияи забондонии ҷавонони кишвар дар сатҳи паст қарор дорад. Чунин ҳолат метавонад аз ду падида гувоҳӣ диҳад: аввалан, аз паст будани сатҳи таълим ҳам дар макотиби миёна ва ҳам дар макотиби олӣ. Дуввум, чунин хунукнназарӣ боис гардид, ки дигар нигоҳи мардум ба забону адабиёти рус коста гардад. Дар умум, ин ду падида гувоҳ аз хунукназарии Вазорати маориф ва илми кишвар аст.
Чанде пеш ҳафтаномаи «Тоҷикистон» суҳбати мустақимеро тариқи телефон бо вазири ин ниҳод баргузор намуд. Мардуми огоҳ саволҳои зиёд доданд. Нафаре аз он азият мекашид, ки бо вуҷуди доштани ду диплом наметавонад кори хубе пайдо кунад. Нафари дигаре аз он пурсон мешуд, ки ба кадом сабаб фалон китобро азбарномаи дарсӣ гирифтаанд. Аммо дар ин моваро касе ҳам аз вазир пурсон нашуд, ки чаро дар барномаи дарсии мактабҳои миёна таълими фанҳое чун «адабиёти рус», «таърихи рус» ба роҳ монда нашудааст?!
Аммо дар ин миён як амали Вазорати маориф ва илм «боиси таҳсин гардид». Соли равон вазорат тасмим гирифт, ки дарсҳои «таълими меҳнат ва тарбияи ҷисмонӣ» ба забони русӣ газаронида шаванд. Чунин як тасмим ҳанӯз ҳалли мушкилот нест. Тасмими мазкур метавонад чун ҳарвақта аз ҷониби вазорат ба коми фаромӯшӣ равад. Бо вуҷуди ин, иқдоми роҳбарияти вазорат ба интиқоди «журналистони мустақил» рӯ ба рӯ гардид. Ин тоифа журналистон иқдоми мазкурро «тамаллуқ ва чоплусӣ» унвон карданд. Вокуниши ин тоифа бозгӯи он буд, ки онҳо метавонанд аз ин ба баъд низ монеи инкишофи забони русӣ дар кишвар гарданд. Аммо дар ин баробар, метавонанд аз эронпарастӣ ва ё ба ибораи дигар, аз кӯмаки «бародарони эронӣ» даст накашанд.
Барои дар муқобили чунин падидаҳо қарор гирифтан, бояд сифати таълиму тарбияро дар макотиби кишвар ба таври дурусту замонавӣ ба роҳ монд, шумораи дарсҳои забони русиро бештар кард, мутахассисони хуби ин соҳаро ба кор қабул намуд. Амалӣ шудани чунин иқдом шояд номи ин ниҳодро дар саҳифаи таърих солҳо нигоҳ дорад. Дуруст аст, ки шумораи мактабҳои русӣ дар кишвар кам нестанд. Вале қимати таҳсил дар ин гуна мактабу гимназияҳо гарон буда, мардуми оддӣ аз истифодаи онҳо фарсахҳо дур қарор доранд. Ба назар чунин мерасад, ки дар сурати ҳал нашудани мушкилиҳои зикршуда ва ё хунукназарӣ, қабл аз ҳама насли ҷавону солим маҳв мегардад. Чунин фазо метавонад беҳтарин имкон баҳри пайдо кардани «луқма» барои гуруҳҳои терористӣ бошад.
Аз рӯи адл нест, агар талошҳои ҳукуматро баҳри баланд бардоштани сатҳи забондонии ҷавонони кишвар нодида гирем. Баланд бардоштани сатҳи забондонии ҷавонон ва омӯзиши донишҳои наву замонавӣ аз мавзуҳои муҳим дар баромадҳои роҳбари давлат ба шумор меравад.
Соли 2013 сарвари давлат зимни сафари худ ба Русия, дар шаҳри Маскав аз роҳбарияти ин кишвар дархост карда буд, то 4 ҳазор муаллим ба Тоҷикистон фиристонад. Ҳамчунин, гуфта шуда буд, ки дар баробари кафолати амният, онҳо бо манзили истиқоматӣ ва маоши хуб таъмин мегарданд. Аммо ҷониби Маскав хомӯширо ихтиёр кард ва то имрӯз низ касе дар ин бора дигар наандешид.
Аслан, барои нигоҳ доштани забони русӣ на танҳо Тоҷикистон, балки бояд ҷониби Маскав низ аҳамияти ҷиддӣ диҳад. Сафорати Русия бояд бо истифода аз сайти интернетии худ барои густариши забони русӣ тадбирҳои зарурӣ андешад. Барои мисол, таъсиси курсҳои махсуси омӯзиши забони русӣ ба таври ройгон на танҳо дар пойтахти кишвар, балки дар манотиқи дурдасти куҳистон, гузаронидани озмунҳои гуногун барои донандагони забони русӣ, чопи китобҳои мутобиқсохташуда аз ашъори М. Горкий, Тургенев, Чехов, Булгаков, Толстой, А. С. Пушкин ва ғ. метавонанд барои ташаккули минбаъдаи забони мазкур замина гузоранд. Нашри маҷалла ва ё рӯзномаи мактабӣ ба забони русӣ, иштироки муаллимони забони русӣ дар курсҳои такмили ихтисос ва дар ин баробар фиристодани муаллимони соҳибтаҷриба ба Тоҷикисон низ метавонад омили баланд бардоштани сатҳи забондонӣ гардад.
Соли 2012 Думаи давлатӣ қонунеро ба тасвиб расонд, ки дар заминаи он муҳоҷирон вазифадор шуданд, то барои роҳ ёфтан ба Русия сараввал имтиҳон супоранд. Чунин иқдом вазъиятро боз ҳам душвортар кард. Агар қаблан забони русӣ барои такмили илм ва тамошои барномаҳои русӣ истифода мешуд, пас имрӯз он ҳамчун калид барои роҳ ёфтан ба бозори мардикорӣ гардид.
Вале, ба ҳамаи ин нигоҳ накарда, имрӯз забонҳое чун англисӣ ва хитоӣ мавқеи забони русиро танг карда истодаанд. Эҳтимол чунин омили аслии чунин ҳолат дар паст будани савияи забондонии муаллимон аст, ки ин забон мавқеи дувумдараҷа ба худ касб кард. Аз тарафи дигар, набудани китобҳои ҷолиб ва оммафаҳм боиси он гардидааст, ки ҷалби насли нав ба ин забон коста гардад. Масалан, имрӯз дар «Шаҳраки донишҷӯён» маркази омӯзиши забони русӣ, ки роҳбариашро Нағзибекова Меҳриниссо Бозоровна ба уҳда дорад ва маркази фарҳангиву маънавии Конфутсия бо роҳбарии Дзия Дзин Фан фаъолият доранд. Ба назар чунин мерасад, ки шумораи довталабони забони хитоӣ дар муқоиса ба забони русӣ меафзояд.
Албатта, дар шароити ҷаҳонишавӣ моро зарур аст, ки на танҳо забони русӣ, балки забонҳои дигаре ба мисли англисӣ, хитоӣ, олмонӣ, франсузиро омӯзем. Аммо, чун мо бо мардуми рус пайванди фарҳангиву таърихӣ дорем, забони хитоӣ, ки тамаддуни мардумаш аз тамаддуни мо фарсахҳо дур аст, бояд бароямон мавқеи дувумдараҷа дошта бошад.
Муҳимтарин роҳи раҳоӣ аз бунбасти бесаводӣ (надонистани забони русӣ) бояд таълими ҷавонон дар мактоби русӣ, чи дар кишвар ва чи дар ҳудуди Русия бошад. Забони русӣ ба ҷавонони мо имкон медиҳад, ки таърихро омӯзанд, воқеаҳои имрӯзаро таҳлил кунанд ва ба ин васила ояндаро пешгӯӣ карда тавонанд. Барои мисол, метавон Донишгоҳи федералии шимолии Русия (ДФШР)-ро, ки дар шаҳри Архангелски Русия қарор дорад, зикр намуд. Аслан, Архангелск, ҳамон тавре, ки худи русҳо мегӯянд, «город воинской славы», шаҳри ором ва зебост, шаҳрест, ки дар он нобиғае чун М. И. Ломоносов ба дунё омадааст. Дар хусуси мардумаш танҳо метавон гуфт, ки мисоли мардуми Шарқ меҳмоннавоз ва меҳрубонанд. Соли равон ДФШР дар рейтинги байналмилалӣ дар қатори 100 беҳатарин донишгоҳи Русия ворид гардид. Имрӯз дастпарварони ин донишгоҳ дар вазифаҳои калидии давлатӣ низ қарор доранд. Муаллимони донишгоҳ дорои донишҳои замонавӣ буда, аксарияташон дасрпарварони донишгоҳҳои Маскаву Питер мебошанд. Имрӯз дар донишгоҳ ҷавонони зиёд аз кишварҳои гуногун таҳсили илм доранд. Тоҷикистон низ дар ин радиф истисно нест. Дониши наву замонавӣ ва забондонӣ ба онҳо имкон медиҳад, ки минбаъд муаррифгари миллату давлати худ бошанд. Аз ин лиҳоз, таълими ҷавонони тоҷик дар чунин донишоҳҳо метавонад барои раҳоӣ аз «бунбасти забонӣ» мусоидат кунад.

Диловар САЛИМОВ

Хонданд 386

Маориф кошонаи ҳусн аст?!

Окт 07, 2017
Хонданд: 766

Маорифи мо зебост. Шояд ҳайрон шавед, ки маориф ҳам зебо мешудааст?! Ҳайрон нашавед. Воқеан, маорифи мо зебост. Барои исбот, биёед ба соҳаи маориф як назар андозем.

То имрӯз оё боре шуморо барои дарсро тайёр накардан аз донишгоҳ ва ё мактаб пеш кардаанд? Шахсан маро ҳеҷ гоҳ чунин накардаанд, вале ҳар боре, ки бе галстук ва ё бо куртаи сиёҳ ва ё бо риши каме баланд ба дарс рафтаам, намондаанд, ки ворид шавам. Ба ҳамин монанд, ба Китобхонаи миллӣ низ бе либоси расмӣ даромадан қатъиян манъ аст. Ҳамаи ин гуфтаҳо далели тозаю зебо будани соҳаи маориф аст. Шояд "Тозагӣ гарави дониш аст" шиори маорифчиёни мо бошад? Ба ҳар ҳол, ман ҳам зебо будани маорифро меписандам ва дар зеботар шудани он саҳм гузоштан мехоҳам. Аз ин рӯ, якчанд пешниҳод низ дорам:
1. Биёед чанд нафарро вазифадор бикунем, ки пеш аз дарс толибилмҳоро бӯй бикашанд, то шахсоне, ки атр истифода намебаранд, ҳавои синфхонаро вайрон накунанд.
2. Толибилмон ва омӯзгоронро вазифадор бикунем, ки ҳамеша дар ҷузвдонҳояшон ашёҳои ҳаётан муҳим, аз қабили оина, шона, ришгирак, собун, атр ва дигар лавозимоти ороишӣ дошта бошанд. Китобу дафтар ихтиёрӣ!
3. Дар долонҳои муассисаҳои таълимӣ овезаҳое, ки дар онҳо тарзи дурусти истифодаи косметика, шаклҳои гуногуни оро додани мӯйи сар ва корҳои ба ҳамин монанд, ки аҳамияти иҷтимоӣ доранд, овезон карда шавад.
4. Ороиши мӯйи ягона ба роҳ монда шавад.
5. Қоидаҳои бехатарӣ ба таълимгирандагон фаҳмонида шавад. Масалан, баъд аз хондани китоб ва ё тамошо кардани суратҳои он дастҳоро бояд бо собун шуст, чунки саҳифаҳои китоб макони ҷамъ шудани бактерияҳо аст.
6. Баъзе корҳо маҳдуд карда шавад, ба монанди зиёда аз 2 китоб хондан дар як сол. Чунки дар ҳолати аз ин зиёдтар хондан ҳам бактерияҳо ба шумо таъсир мерасонанд, ҳам чашмҳо аз мутолиаи зиёд зарар мебинанд.
7. Омӯзгор набояд ба шогирдоне, ки ин талаботро иҷро намекунанд, баҳои хуб гузорад, ҳарчанд босавод ҳам бошанд.
Инҳо буданд якчанд роҳҳои боз ҳам зебову олуфта кардани маориф. Шояд шумо низ пешниҳоде дошта бошеду ба ин рӯйхат илова кунед. Хулосаашро ба маорифчиён вомегузорем...

Хайёми САРАХОН

Хонданд 766

Зиндагиро бе суруду мусиқӣ тасаввур кардан фикр мекунам, ки ғайриимкон аст, зеро ҳар яки мову шумо, мухлисони савту наво, ҳар лаҳзаю ҳар дақиқа гӯш ба суруду мусиқӣ медиҳем. Суруду мусиқӣ ба кас руҳу илҳоми тоза бахшида, хастагиро дур месозад. Албатта, ҳар як инсон сарояндаи писанддидаи худро дорад ва дӯстдори ҳунару савту наво ва таронаҳои дилангези ӯст. Сарояндагон ва мутрибон бо суруду оҳангҳои дилнишину гӯшнавози худ дарди садҳо дардмандро даво мебахшанду мушкили садҳо нафари дигарро осон менамоянд. Оҳангсоз ва сарояндаи номвари кишвар Зикруллоҳ Ҳакимов аз ин шумор истисно нест, зеро ӯ бо навозишҳои фораму гӯшнавоз ва таронаҳои баландмазмуну дилнишинаш кайҳо дар дилу дидаҳо ҷой гирифта, эшонро тариқи овози хубу гуворо ва оҳангҳои руҳнавозаш қабул намудаанд. Ва месазад, ки нисбати ин гуна сарояндагони аз дарду нишот ва ҳуввияти миллии мардум месурударо, эҳтироми бузурге қоим буд. Зикруллоҳ Ҳакимов дар таърихи фаъолияти ҳунариаш бисёр дастовардҳои назарас дорад. Вақте ба репертуари эҷодиёти ӯ назар меандозем, ҳамагуна мавзуҳои ҷомеаро дар бар мегирад. Ва дар баробари ин, мавсуф яке аз оҳангсозони муваффақ низ ҳаст. Кам сарояндагоне пайдо кардан мумкин аст, ки аз эҷодиёти Зикруллоҳ нахонда бошанд. Албатта, бештари сарояндагони ҷавон аз ӯ дархости оҳанг мекунанд, ки ин ба он ишора мекунад, ки Зикруллоҳ Ҳакимов дар боробари сарояндагӣ, оҳангсози хуб ҳам ҳаст. Дар тақвияти гуфтаи боло сароянда Шаҳзоди Даврон изҳор медорад: «Вақте ансанбли«Ориё»-и Кумитаи телевизион ва радио таъсис ёфт, Зикруллоҳ Ҳакимовро барои ҳунари волою садои гӯшнавоз доштан, барои оҳангсози хуб ва аз нозукиҳои санъат бохабар будан роҳбари дастаи мазкур интихоб намуданд, ки воқеан ҳам тавонист чанд муддат вазифаи хешро сарбаландона иҷро намояд. Ҳатто аввалин сурудҳои яккаи ансанбл бо заҳмати зиёди ин марди соҳибистеъдод пешкаши ҳаводорони таронаҳои ноб гаштанд. Агар гӯям, ки маҳз оҳангҳои гӯшнавози Зикруллоҳ муаррифгари як ансанбли нав шуданд, хато нахоҳам кард». Сарояндаи дигар Боғигул Саидова дар ҷое мегӯяд, ки «аксар сарояндагон маҳз бо маҳсули эҷоди ӯ ба хурду калон муаррифӣ гаштанд, пас месазад, ки офаринаш хонд. Оҳанги таронаи «Омадӣ нигорам»-и ман низ аз эҷодиёти ӯст, ки бароям туҳфа кардааст ва ҳангоме ки онро сурудам, ба тамоми мардум писанд омад, ки ин аз истеъдоди хуби ӯ дарак медиҳад». Чи тавре, ки мо худ воқиф ҳастем Зикруллоҳ Ҳакимов дар бештари озмунҳо, амсоли «Суруди сол», «Сарояндаи маҳбуб» ва ғ. ғолиб гардидаасту мегардад. Ин ҳама пазироии мардум аз рӯи ҳунару санъати воло доштани сароянда аст. 

Мардум худ чашми сарабину носари бин дорад ва ҳеҷ интихоби касе баробар ба интихоби мардум набуду нест. Ва писандидани ҳунару санъати Зикруллоҳ Ҳакимов ҳам, аз тарафи мардум, ин аз лаёқат ва арзандагии сароянда аст. Вақте, ки суруди «Ҳамон роҳе, ки поёнаш намебинам, ватандорист!»-ро эҷод намуд ва ба мардум пешкаш кард, аз хурд то бузург онро то ба имрӯз зери лаб замзама менамоянд. Даҳҳо оҳангу суруди дигараш ҳамчунин моли мардумӣ гаштаанд. Ҳама ин хидматҳо ва заҳматҳои мавсуф, аз тарафи мардум арҷ гузошта шудаанд ва ин ба сароянда таҳрик медиҳад, ки бештар барои мардуми хеш эҷод намоянд ва дар меҳвари эҷодиаш эшонро ҷой бидиҳад.
Ҳамкориҳои эҷодии Зикруллоҳ Ҳакимов бо аксарияти устодону ҳунармандон ба роҳ монда шудааст. Чигунае, ки ҳамкасбон ва шогирдонаш павайваста мегӯянд, ки бо Зикруллоҳ ҳамкорӣ ва дӯстӣ кардан хеле гуворост, зеро аз инсонгароӣ ва меҳру муҳаббатӣ ӯ бар мусиқӣ мо бештар меомӯзем. Ва чи гунае, ки дар боло изҳор доштем, Зикруллоҳ бо ҳама сарояндагони товонои кишвар ҳамкорӣ дорад ва илова бар ин ӯ, сарояндагони навқадаму навэҷодро раҳнамоӣ мекунад ва эшонро аз мусиқиву санъат меомӯзонад. Зикруллоҳ Ҳакимов равияи махсуси худро доро мебошад ва ин имкон медиҳад, ки ҳунармандони ҷавонро таълим диҳад ва ба роҳи дуруст ҳидоят намояд. Албатта, ин масъулияти бузург аст, вале чи тавре ки айён аст Зикруллоҳ аз уҳдааш хуб баромада истодаст. Ва дар ин баробар боз ҳамкориҳои хешро бо дигар сарояндагон мустаҳкамтару созандатар гардонида истодааст. Аз ин ҳама гуфтаҳо хулоса кардан мумкин аст, ки Зикруллоҳ Ҳакимов дар пешрафти санъату ҳунар ва рӯи саҳна омадани ҳунармандони болаёқат ҳиссаи арзанда дорад.

РОМИШ

Хонданд 840

Соли нави ҳиҷрӣ муборак!

Окт 02, 2017
Хонданд: 543

Фазилати моҳи муҳаррам
Моҳи муҳаррам аввалин моҳи санаи ҳиҷрӣ ва яке аз моҳҳои “ҳаром” ба ҳисоб меравад. Ҳаром ё муҳаррам вожаҳои арабиянду андар забонамон ҳазм гаштаанд ва онҳоро ба таври васеъ дар гуфтугӯ истифода мебарем.
Худованд қабл аз он ки замину осмонро биофарад, баҳри муайян намудани гузашти замона солҳову моҳҳо, ҳафтаҳову рӯзҳо ва соатҳову дақиқаҳоро ба вуҷуд овард. Ҳисоби вақту гузашти замона унсури муҳими ҳаёти шахси оқил ба ҳисоб меравад, вақт неъмати бебаҳоест, ки боястӣ онро идора кард ва мавриди истифодаи босамар қарор дод. Агар вазъ баръакси ҳол табдил шавад, бе шак умри панҷоҳу садсолаи инсон ба ҷуз зарраҳои парешон дар шуъои офтоб, бештар арзиш надорад. Бо замона ва ё асрҳо савганд ёд намудани Худованд ва аз хасорату зиёни инсони ғофил хабар доданаш барои фарди оқил бояд як танбеҳи хатарнок дониста шавад.
Вобаста ба таъриху таъсиси дувоздаҳ моҳ ва авомили ҳаромияти чор моҳи аз онҳо Худо дар Қуръони карим чунин мефармояд: “Шумораи моҳҳо дар ҳукм ва тақдири Худо, дар китоби Худо, аз он рӯз, ки осмонҳову заминро биёфарида, дувоздаҳ аст. Чаҳор моҳ моҳҳои ҳароманд. Ин аст шеваи дуруст. Дар он моҳҳо бар хештан ситам макунед (аз фармони Худо сар мапечед)”, (Сураи Тавба, ояти 36). Яъне дар тақдироти хеш, дар “Лавҳулмаҳфуз” сабт намудааст, ки замона иборат аз сол ва чунин моҳҳо хоҳад буд. Дар ҳадис чунин зикр мегардад: “Аз рӯзе, ки Худо замину осмонро офаридааст, замона бо ҳайъати худ давр мезанад. Як сол иборат аз дувоздаҳ моҳ аст, аз он дувоздаҳ моҳ чортояш моҳҳои ҳароманд, сетои онҳо пайдарпаянд, зулқаъда, зулҳиҷҷа, муҳаррам, аммо моҳи раҷаб дар миёни ду ҷумод (ҷумодулаввалу ҷумодуссонӣ) ва шаъбон ҷой гирифтааст” (Ривояти Бухорӣ, №3167). Дар ҳадисе расули Худо (с) моҳи муҳаррамро ба лафзи бузурги Аллоҳ изофа намуда, “шаҳруллоҳ” гуфтаанд, яъне моҳи Худо, ки бино ба андешаи донишмандон, изофа кардани ин моҳ ба калимаи Аллоҳ азамат ва бузургии моҳи мазкурро баён мекунад.
Муфассири Қуръон Қатода дар атрофи оятҳои боло чунин андешаронӣ мекунад: “Худованд дар миёни махлуқоташ баргузидаҳо дорад. Аз байни малоикаҳо ва мардум паёмбарон, аз суханҳо зикри худаш, аз замин масҷидҳо, аз миёни моҳҳо рамазон ва моҳҳои ҳаром, аз рӯзҳо рӯзи ҷумъа ва аз шабҳо шаби қадрро баргузидааст. Пас он чиро, ки Худо бузург доштааст, шумо низ бузургаш доред, чунки ҳар он чизеро, ки Худо бузург медорад, он дар назди аҳли илму маърифат бояд бузург дошта шавад” (Тафсири Ибни Касир).
Абӯзар ривоят мекунад, ки “Аз расули Худо (с) пурсидам, беҳтарин шаб ва беҳтарин моҳ кадом аст? Паёмбар (с) дар ҷавоб гуфтанд: “Беҳтарин шаб мобайни он ва бофазилаттарин моҳ моҳи Худо аст, оне ки муҳаррамаш мехонед!”(Ривояти Нассоӣ).
Мавриди таъкид аст, ки беҳтар будани мобайни шаб ба истиснои шаби қадр ва афзалияти муҳаррам албатта баъд аз моҳи рамазон мебошад. Дар ин ҳадис истисно вуҷуд дорад.

Рӯзаи моҳи муҳаррам
Рӯзаи нафлӣ яке аз хусусиятҳои хоси моҳи муҳаррам гаштааст. Ин масъала низ ба ҳукму фармони соҳиби шариат тааллуқ дорад. Ислом “иттибоъ” (пайравӣ) аст, на “ибдоъ” (ихтироъ) гуфтани уламо таъкид бар он аст, ки он чӣ Худо амр намудааст, бе қилу қол пайравӣ мехоҳад ва он чиро манъ намудааст, аз он даст кашиданро мехоҳад. Он афроде, ки рӯзи ҷумъаро тоқу танҳо рӯза доштанду ҳазрати Умар онҳоро сарзаниш намуд ва водорашон кард, то рӯзаашонро бихӯранд, сабабаш он буд, ки шариат рӯза доштани рӯзи ҷумъаро ба танҳоӣ мамнуъ эълон намудааст. Чунки ҷумъа рӯзи ид аст ва хӯрдану нӯшидан хоси рӯзҳои ид мебошад. Чуноне, ки рӯзҳои идайн рӯза доштанро мамнуъ гардонидааст. Ин таъкидҳо аз он лиҳоз аст, ки баъзеҳо донистаю надониста баъзе моҳҳову рӯзҳоро махсуси рӯза доштан мепиндоранд, ки чунин амалкард пайравӣ аз Ислом не, балки Исломро пайрави худ кардан аст. Ба гунаи мисол, баъзе нафарон дар ҷомеаҳои исломӣ моҳи раҷабро хоси рӯза доштан таъйин мекунанд, ки дар ин маврид аз ҷониби шариат ҳеҷ ҳукму фармоне содир нагаштааст. Аммо вобаста ба фазилат ва рӯзаи моҳи муҳаррам ривоёти фаровон ворид гаштааст ва тарғибу ташвиқ. Мутаассифона, ноогоҳӣ аз ин фармоишоти дуруст боис гаштааст, ки амалҳои баъзеҳо баръакси ҳол шавад.
Ҷои таъкид аст, ки аз ҳар моҳ рӯзи душанбе ва панҷшанбе ва ҳаддалақал се рӯз рӯза доштан суннати расул аст, чӣ моҳи раҷаб бошаду чӣ ғайри он. Аммо моҳи муҳаррамро аз назарҳо дур сохтану моҳи раҷабро худсарона хоси рӯзаву зикру ибодот ва дигар амалҳо пиндоштан айни ҷаҳолат дониста мешавад. Аз Абуҳурайра (р) ривоят аст, ки мегӯяд паёмбари Худо (с) гуфтанд: “Бофазилаттарин рӯза баъди рӯзаи моҳи рамазон рӯзаи моҳи Худо, муҳаррам аст ва бофазилаттарин намоз баъд аз намозҳои фарз, намози шаб аст”(Ривояти Имом Муслим, №1163). Ҳадиси мазкур сароҳатан ва ошкоро фазлу бузургии рӯзаи моҳи мазкурро исбот мекунад, ки дар ин ҳукм шубҳаву ихтилоф роҳ намеёбад. Аммо як паҳлуи ин масъала уламоро дар зовияи ихтилоф қарор додааст. Оё ҳамаи моҳи муҳаррамро бояд рӯза дошт, ё аксари онро? Донишмандони соҳа гуфтаанд, ки он чӣ зоҳири ҳадиси мазкур далолат мекунад, фазли рӯза доштани ҳамаи моҳ аст. Қисмати дигари донишмандон мегӯянд, мутлақан зикр ёфтани ин ҳукм дар ҳадиси боло далолат ба тарғибу ташвиқи рӯзаи ин моҳ дорад, на рӯза доштани кулли моҳ. Онҳо барои исботи ин андеша ба ҳадисе, ки Оишаи модар ривоят кардааст, такя кардаанд. Ҳазрати Оиша мегӯяд: “Ман ҳеҷ гоҳ надидаам, ки расули Худо (с) ба ғайри моҳи рамазон моҳҳои дигарро ба таври пурра рӯза дошта бошанд ва ман ӯро надидаам, ки моҳеро аз моҳи шаъбон дида бештар рӯза дошта бошад” (Ривояти Муслим).
Албатта, ин ихтилофи назари уламо аст, дар умум ҳар қадаре, ки аз моҳи муҳаррам рӯза дошта шавад, муҷиби савоб мегардад.

Аҳамияти тақвими ҳиҷрӣ дар ҳаёти мусалмон
Дар олам тақвимҳо гуногунанд. Миллатҳову қавмҳо, подшоҳону фармонравоёни дунё мувофиқ ба муносибатҳои падидомада тақвимҳои хос тартиб додаанду тибқи он амал намудаанд, ки метавон садҳо намунаи онро зикр намуд. Чуноне аз мушоҳидаҳо бармеояд, вобаста ба таърихи тақвими мелодӣ таҳаввулоти зиёд ба амал омадааст. Тақвими мелодӣ ба рӯзи таваллуди ҳазрати Исо (а) рост меояд, аммо қабл аз он тақвими шамсӣ мавҷуд буд, ки мардум тибқи он амал менамуданд. Он тақвим иборат аз даҳ моҳ буд, пасон ба он ду моҳи дигар, январу февралро изофа намуданд. Ба ин ваҷҳ ададаи рӯзҳои сол ба 365 расид ва он иборат аз як бор давр хӯрдани замин дар атрофи офтоб мебошад. Румиҳо тақвими румии қадимро мавриди истифода қарор медоданд, ки он иборат аз даҳ моҳ буд. Баъдан онҳо ба тақвими шамсӣ-қамарӣ рӯ оварданд, ки он аз 12 моҳ ва 355 рӯз иборат буд ва ҳисоби он аз таъсиси шаҳри Румо соли 753 қабл аз мелод рост меояд. Баъд аз он ки Румон шаҳри Мисрро фатҳ намуд, Юлиюс Қайсар бо истифода аз таҷрибаи яке аз ситорашиносони мисрӣ тақвими румиро иваз намуд. Ҳамин тариқ, Юлиюс Қайсар ба моҳи ҳафтум номи худашро гузошт, ки он Июл аст ва ба моҳи ҳаштум номи Қайсарро ихтисос дод, ки он Август мебошад. Тақвими григорӣ низ вуҷуд дошт, ки ба Григориюс, сездаҳум попи Рим тааллуқ мегирифт. Уммати Ислом низ соҳиби тақвими хос аст, он ба воқеаи бузурги таърихӣ ва тақдирсоз иртибот мегирад ва он ҳиҷрати паёмбар (с) аст. Қабл аз биъсати паёмбар солшумории шамсӣ-қамарӣ вуҷуд дошт ва қабоили араб ба он амал менамуданд. Паёмбари Худо (с) дар соли 622 мелодӣ аз Маккаи мукаррама ба Мадинаи мунаввара ҳиҷрат намуданд ва аз ҳамон рӯз мусалмонон солшумории исломиро аз нав ба ҳисоб гирифтанд ва ҳисоби нав унвони солшумории ҳиҷриро ба худ касб намуд. Соли ҳиҷрӣ аз 12 моҳи қамарӣ иборат аст, ки он аз соли мелодӣ кӯтоҳтар мебошад. Моҳҳои ҳиҷрӣ 29 ва 30 рӯзро дар бар мегиранд ва он бо такя бо дидани моҳ муайян карда мешавад.
Дарвоқеъ, тақвими ҳиҷрӣ дар ҳаёти фарди муслим аҳамиятҳои гуногунҷанба дорад. Ишора шуд, ки маъниву мафҳум ва таъсиси моҳҳои мелодӣ ба фатҳи кадомин кишвару сарзамин ва номи кадом императору фармонраво вобастагӣ дорад, аммо моҳҳои ҳиҷрӣ чунин нест. Барои шахси мусалмон корбарии календари ҳиҷрӣ, ё исломӣ дар ҳаёт амри зарурӣ маҳсуб мегардад. Ин масъала ба ибодату бандагӣ боз мегардад. Чунки дар ин моҳҳо рӯзҳои ибодату фароизи мусалмонон муайян карда шудааст ва ҷаҳл нисбати он ҷаҳл аз анҷоми ибодат ба ҳисоб меравад. Масалан моҳи рамазон, шаби қадр, иди рамазон, иди қурбон, моҳи ҳаҷ, мавлуди паёмбар (с) ва дигар муносибатҳои исломӣ тавассути тақвими ҳиҷрӣ шинохта ва муайян карда мешаванд. Номгузории моҳҳои ҳиҷрӣ тасодуфӣ нестанд, балки онҳо дар асоси ҳикмати илоҳӣ ва маонии шомилу комил номгузорӣ шудаанд. Аксари сокинони кишвари мо мусалмонанд ва донистани тақвими ҳиҷрӣ унсури ҷудонашавандаи ҳаёти мардуми мусалмон ба ҳисоб меравад.
Як назарпурсии умумии мо нишон дод, ки бештари мардуми мо нисбати моҳҳои ҳиҷрӣ, тартиби онҳо ва таърихи маросими динӣ маълумоте надоранд.

Соли нав ва муҳосабаи нафс
Месазад, ки фарди мусалмон дар ибтидои соли нави ҳиҷрӣ, дар баробари нафсаш таваққуф намояд ва худро ба таври сареъ ва бо диққат ҳисобу китоб кунад. Ин як истгоҳи тарбиявие мебошад, ки қабл аз соли нав амалӣ карда мешавад ва он барои инсон роҳи наҷоту ҳидоятро фароҳам месозад. Чӣ басо бузург аст ҳикмати илоҳӣ, ки ибтидои солро бо моҳи ҳаром шуруъ намуда ва бо моҳи ҳаром хотимааш додааст. Худованд дар ҳама моҳҳои сол зулму ситам, ҷангу ҷидол, муноқиша ва умуман корҳои маъсияту гуноҳро ҳаром гардонидааст, аммо дар ин чор моҳ - зулқаъда, зулҳиҷҷа, муҳаррам ва раҷаб маъсиятро бадтару зишттар медонад. Аз ин дидгоҳ, ба ин чор моҳ исми ҳаромро унвон намуд.
Барои фарди худогоҳу бохирад тулӯи ҳар соли ҷадид танбеҳ ва огаҳӣ меорад, ки сулуку рафтори номатлубашро дар соли гузашта боқӣ гузораду дар соли ҷадид ва моҳи ҳаром ҳама аъмоли номатлубро бар худ ҳаром гардонида, зиндагии навро оғоз намояд. Саҳифаҳои сиёҳу тираи соли сипаригаштаро бипӯшад ва саҳифаи тозаи умрро варақ гардонад. Ба худ қабул намояд, ки дар соли ҷадид номаи аъмолаш поку сафед аст, аз гуноҳу маосӣ тоза аст ва кӯшиш намояд саҳифаи сафедашро бо хатоҳову гуноҳҳо тира нагардонад.
Инак, соли нави ҳиҷрӣ фаро расид. 21-уми сентябри соли ҷорӣ якуми моҳи муҳаррам ва соли 1439 ҳиҷрӣ ворид гардид. Тартиби моҳҳои ҳиҷрӣ: муҳаррам, сафар, рабиъулаввал, рабиъуссонӣ, ҷимодулаввал, ҷимодуссонӣ, раҷаб, шаъбон, рамазон, шаввол, зулқаъда ва зулҳиҷҷа.

Абдулваҳҳоби АБДУЛМАННОН

P. S. Фарорасии соли нави ҳиҷриро ба якояки мусалмонони рӯи замин ва хосатан ба мардуми шарафманду мусалмони Тоҷикистон табрику таҳният мегӯем. Орзуманди онем, ки дар соли ҷадид ва моҳи ҳаром ба миллати Ислом Худо сарбаландӣ, нусрату пирӯзӣ ва озодиро насиб гардонад. Махсусан ҳамдардии амиқи худро ба мусалмонони мустазъафи Мянмар иброз медорем ва аз қодири мутлақ, Алоҳи зулҷалол масъалат менамоем, ки душмани онҳоро дар соли нав бо азамат ва нерӯи бепоёнаш сарнагун созад. Омин!

Хонданд 543

Хабари-рӯз

Календар

« Ноябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.