.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Фарҳанг

Соли нави ҳиҷрӣ муборак!

Окт 02, 2017
Диданд: 478

Фазилати моҳи муҳаррам
Моҳи муҳаррам аввалин моҳи санаи ҳиҷрӣ ва яке аз моҳҳои “ҳаром” ба ҳисоб меравад. Ҳаром ё муҳаррам вожаҳои арабиянду андар забонамон ҳазм гаштаанд ва онҳоро ба таври васеъ дар гуфтугӯ истифода мебарем.
Худованд қабл аз он ки замину осмонро биофарад, баҳри муайян намудани гузашти замона солҳову моҳҳо, ҳафтаҳову рӯзҳо ва соатҳову дақиқаҳоро ба вуҷуд овард. Ҳисоби вақту гузашти замона унсури муҳими ҳаёти шахси оқил ба ҳисоб меравад, вақт неъмати бебаҳоест, ки боястӣ онро идора кард ва мавриди истифодаи босамар қарор дод. Агар вазъ баръакси ҳол табдил шавад, бе шак умри панҷоҳу садсолаи инсон ба ҷуз зарраҳои парешон дар шуъои офтоб, бештар арзиш надорад. Бо замона ва ё асрҳо савганд ёд намудани Худованд ва аз хасорату зиёни инсони ғофил хабар доданаш барои фарди оқил бояд як танбеҳи хатарнок дониста шавад.
Вобаста ба таъриху таъсиси дувоздаҳ моҳ ва авомили ҳаромияти чор моҳи аз онҳо Худо дар Қуръони карим чунин мефармояд: “Шумораи моҳҳо дар ҳукм ва тақдири Худо, дар китоби Худо, аз он рӯз, ки осмонҳову заминро биёфарида, дувоздаҳ аст. Чаҳор моҳ моҳҳои ҳароманд. Ин аст шеваи дуруст. Дар он моҳҳо бар хештан ситам макунед (аз фармони Худо сар мапечед)”, (Сураи Тавба, ояти 36). Яъне дар тақдироти хеш, дар “Лавҳулмаҳфуз” сабт намудааст, ки замона иборат аз сол ва чунин моҳҳо хоҳад буд. Дар ҳадис чунин зикр мегардад: “Аз рӯзе, ки Худо замину осмонро офаридааст, замона бо ҳайъати худ давр мезанад. Як сол иборат аз дувоздаҳ моҳ аст, аз он дувоздаҳ моҳ чортояш моҳҳои ҳароманд, сетои онҳо пайдарпаянд, зулқаъда, зулҳиҷҷа, муҳаррам, аммо моҳи раҷаб дар миёни ду ҷумод (ҷумодулаввалу ҷумодуссонӣ) ва шаъбон ҷой гирифтааст” (Ривояти Бухорӣ, №3167). Дар ҳадисе расули Худо (с) моҳи муҳаррамро ба лафзи бузурги Аллоҳ изофа намуда, “шаҳруллоҳ” гуфтаанд, яъне моҳи Худо, ки бино ба андешаи донишмандон, изофа кардани ин моҳ ба калимаи Аллоҳ азамат ва бузургии моҳи мазкурро баён мекунад.
Муфассири Қуръон Қатода дар атрофи оятҳои боло чунин андешаронӣ мекунад: “Худованд дар миёни махлуқоташ баргузидаҳо дорад. Аз байни малоикаҳо ва мардум паёмбарон, аз суханҳо зикри худаш, аз замин масҷидҳо, аз миёни моҳҳо рамазон ва моҳҳои ҳаром, аз рӯзҳо рӯзи ҷумъа ва аз шабҳо шаби қадрро баргузидааст. Пас он чиро, ки Худо бузург доштааст, шумо низ бузургаш доред, чунки ҳар он чизеро, ки Худо бузург медорад, он дар назди аҳли илму маърифат бояд бузург дошта шавад” (Тафсири Ибни Касир).
Абӯзар ривоят мекунад, ки “Аз расули Худо (с) пурсидам, беҳтарин шаб ва беҳтарин моҳ кадом аст? Паёмбар (с) дар ҷавоб гуфтанд: “Беҳтарин шаб мобайни он ва бофазилаттарин моҳ моҳи Худо аст, оне ки муҳаррамаш мехонед!”(Ривояти Нассоӣ).
Мавриди таъкид аст, ки беҳтар будани мобайни шаб ба истиснои шаби қадр ва афзалияти муҳаррам албатта баъд аз моҳи рамазон мебошад. Дар ин ҳадис истисно вуҷуд дорад.

Рӯзаи моҳи муҳаррам
Рӯзаи нафлӣ яке аз хусусиятҳои хоси моҳи муҳаррам гаштааст. Ин масъала низ ба ҳукму фармони соҳиби шариат тааллуқ дорад. Ислом “иттибоъ” (пайравӣ) аст, на “ибдоъ” (ихтироъ) гуфтани уламо таъкид бар он аст, ки он чӣ Худо амр намудааст, бе қилу қол пайравӣ мехоҳад ва он чиро манъ намудааст, аз он даст кашиданро мехоҳад. Он афроде, ки рӯзи ҷумъаро тоқу танҳо рӯза доштанду ҳазрати Умар онҳоро сарзаниш намуд ва водорашон кард, то рӯзаашонро бихӯранд, сабабаш он буд, ки шариат рӯза доштани рӯзи ҷумъаро ба танҳоӣ мамнуъ эълон намудааст. Чунки ҷумъа рӯзи ид аст ва хӯрдану нӯшидан хоси рӯзҳои ид мебошад. Чуноне, ки рӯзҳои идайн рӯза доштанро мамнуъ гардонидааст. Ин таъкидҳо аз он лиҳоз аст, ки баъзеҳо донистаю надониста баъзе моҳҳову рӯзҳоро махсуси рӯза доштан мепиндоранд, ки чунин амалкард пайравӣ аз Ислом не, балки Исломро пайрави худ кардан аст. Ба гунаи мисол, баъзе нафарон дар ҷомеаҳои исломӣ моҳи раҷабро хоси рӯза доштан таъйин мекунанд, ки дар ин маврид аз ҷониби шариат ҳеҷ ҳукму фармоне содир нагаштааст. Аммо вобаста ба фазилат ва рӯзаи моҳи муҳаррам ривоёти фаровон ворид гаштааст ва тарғибу ташвиқ. Мутаассифона, ноогоҳӣ аз ин фармоишоти дуруст боис гаштааст, ки амалҳои баъзеҳо баръакси ҳол шавад.
Ҷои таъкид аст, ки аз ҳар моҳ рӯзи душанбе ва панҷшанбе ва ҳаддалақал се рӯз рӯза доштан суннати расул аст, чӣ моҳи раҷаб бошаду чӣ ғайри он. Аммо моҳи муҳаррамро аз назарҳо дур сохтану моҳи раҷабро худсарона хоси рӯзаву зикру ибодот ва дигар амалҳо пиндоштан айни ҷаҳолат дониста мешавад. Аз Абуҳурайра (р) ривоят аст, ки мегӯяд паёмбари Худо (с) гуфтанд: “Бофазилаттарин рӯза баъди рӯзаи моҳи рамазон рӯзаи моҳи Худо, муҳаррам аст ва бофазилаттарин намоз баъд аз намозҳои фарз, намози шаб аст”(Ривояти Имом Муслим, №1163). Ҳадиси мазкур сароҳатан ва ошкоро фазлу бузургии рӯзаи моҳи мазкурро исбот мекунад, ки дар ин ҳукм шубҳаву ихтилоф роҳ намеёбад. Аммо як паҳлуи ин масъала уламоро дар зовияи ихтилоф қарор додааст. Оё ҳамаи моҳи муҳаррамро бояд рӯза дошт, ё аксари онро? Донишмандони соҳа гуфтаанд, ки он чӣ зоҳири ҳадиси мазкур далолат мекунад, фазли рӯза доштани ҳамаи моҳ аст. Қисмати дигари донишмандон мегӯянд, мутлақан зикр ёфтани ин ҳукм дар ҳадиси боло далолат ба тарғибу ташвиқи рӯзаи ин моҳ дорад, на рӯза доштани кулли моҳ. Онҳо барои исботи ин андеша ба ҳадисе, ки Оишаи модар ривоят кардааст, такя кардаанд. Ҳазрати Оиша мегӯяд: “Ман ҳеҷ гоҳ надидаам, ки расули Худо (с) ба ғайри моҳи рамазон моҳҳои дигарро ба таври пурра рӯза дошта бошанд ва ман ӯро надидаам, ки моҳеро аз моҳи шаъбон дида бештар рӯза дошта бошад” (Ривояти Муслим).
Албатта, ин ихтилофи назари уламо аст, дар умум ҳар қадаре, ки аз моҳи муҳаррам рӯза дошта шавад, муҷиби савоб мегардад.

Аҳамияти тақвими ҳиҷрӣ дар ҳаёти мусалмон
Дар олам тақвимҳо гуногунанд. Миллатҳову қавмҳо, подшоҳону фармонравоёни дунё мувофиқ ба муносибатҳои падидомада тақвимҳои хос тартиб додаанду тибқи он амал намудаанд, ки метавон садҳо намунаи онро зикр намуд. Чуноне аз мушоҳидаҳо бармеояд, вобаста ба таърихи тақвими мелодӣ таҳаввулоти зиёд ба амал омадааст. Тақвими мелодӣ ба рӯзи таваллуди ҳазрати Исо (а) рост меояд, аммо қабл аз он тақвими шамсӣ мавҷуд буд, ки мардум тибқи он амал менамуданд. Он тақвим иборат аз даҳ моҳ буд, пасон ба он ду моҳи дигар, январу февралро изофа намуданд. Ба ин ваҷҳ ададаи рӯзҳои сол ба 365 расид ва он иборат аз як бор давр хӯрдани замин дар атрофи офтоб мебошад. Румиҳо тақвими румии қадимро мавриди истифода қарор медоданд, ки он иборат аз даҳ моҳ буд. Баъдан онҳо ба тақвими шамсӣ-қамарӣ рӯ оварданд, ки он аз 12 моҳ ва 355 рӯз иборат буд ва ҳисоби он аз таъсиси шаҳри Румо соли 753 қабл аз мелод рост меояд. Баъд аз он ки Румон шаҳри Мисрро фатҳ намуд, Юлиюс Қайсар бо истифода аз таҷрибаи яке аз ситорашиносони мисрӣ тақвими румиро иваз намуд. Ҳамин тариқ, Юлиюс Қайсар ба моҳи ҳафтум номи худашро гузошт, ки он Июл аст ва ба моҳи ҳаштум номи Қайсарро ихтисос дод, ки он Август мебошад. Тақвими григорӣ низ вуҷуд дошт, ки ба Григориюс, сездаҳум попи Рим тааллуқ мегирифт. Уммати Ислом низ соҳиби тақвими хос аст, он ба воқеаи бузурги таърихӣ ва тақдирсоз иртибот мегирад ва он ҳиҷрати паёмбар (с) аст. Қабл аз биъсати паёмбар солшумории шамсӣ-қамарӣ вуҷуд дошт ва қабоили араб ба он амал менамуданд. Паёмбари Худо (с) дар соли 622 мелодӣ аз Маккаи мукаррама ба Мадинаи мунаввара ҳиҷрат намуданд ва аз ҳамон рӯз мусалмонон солшумории исломиро аз нав ба ҳисоб гирифтанд ва ҳисоби нав унвони солшумории ҳиҷриро ба худ касб намуд. Соли ҳиҷрӣ аз 12 моҳи қамарӣ иборат аст, ки он аз соли мелодӣ кӯтоҳтар мебошад. Моҳҳои ҳиҷрӣ 29 ва 30 рӯзро дар бар мегиранд ва он бо такя бо дидани моҳ муайян карда мешавад.
Дарвоқеъ, тақвими ҳиҷрӣ дар ҳаёти фарди муслим аҳамиятҳои гуногунҷанба дорад. Ишора шуд, ки маъниву мафҳум ва таъсиси моҳҳои мелодӣ ба фатҳи кадомин кишвару сарзамин ва номи кадом императору фармонраво вобастагӣ дорад, аммо моҳҳои ҳиҷрӣ чунин нест. Барои шахси мусалмон корбарии календари ҳиҷрӣ, ё исломӣ дар ҳаёт амри зарурӣ маҳсуб мегардад. Ин масъала ба ибодату бандагӣ боз мегардад. Чунки дар ин моҳҳо рӯзҳои ибодату фароизи мусалмонон муайян карда шудааст ва ҷаҳл нисбати он ҷаҳл аз анҷоми ибодат ба ҳисоб меравад. Масалан моҳи рамазон, шаби қадр, иди рамазон, иди қурбон, моҳи ҳаҷ, мавлуди паёмбар (с) ва дигар муносибатҳои исломӣ тавассути тақвими ҳиҷрӣ шинохта ва муайян карда мешаванд. Номгузории моҳҳои ҳиҷрӣ тасодуфӣ нестанд, балки онҳо дар асоси ҳикмати илоҳӣ ва маонии шомилу комил номгузорӣ шудаанд. Аксари сокинони кишвари мо мусалмонанд ва донистани тақвими ҳиҷрӣ унсури ҷудонашавандаи ҳаёти мардуми мусалмон ба ҳисоб меравад.
Як назарпурсии умумии мо нишон дод, ки бештари мардуми мо нисбати моҳҳои ҳиҷрӣ, тартиби онҳо ва таърихи маросими динӣ маълумоте надоранд.

Соли нав ва муҳосабаи нафс
Месазад, ки фарди мусалмон дар ибтидои соли нави ҳиҷрӣ, дар баробари нафсаш таваққуф намояд ва худро ба таври сареъ ва бо диққат ҳисобу китоб кунад. Ин як истгоҳи тарбиявие мебошад, ки қабл аз соли нав амалӣ карда мешавад ва он барои инсон роҳи наҷоту ҳидоятро фароҳам месозад. Чӣ басо бузург аст ҳикмати илоҳӣ, ки ибтидои солро бо моҳи ҳаром шуруъ намуда ва бо моҳи ҳаром хотимааш додааст. Худованд дар ҳама моҳҳои сол зулму ситам, ҷангу ҷидол, муноқиша ва умуман корҳои маъсияту гуноҳро ҳаром гардонидааст, аммо дар ин чор моҳ - зулқаъда, зулҳиҷҷа, муҳаррам ва раҷаб маъсиятро бадтару зишттар медонад. Аз ин дидгоҳ, ба ин чор моҳ исми ҳаромро унвон намуд.
Барои фарди худогоҳу бохирад тулӯи ҳар соли ҷадид танбеҳ ва огаҳӣ меорад, ки сулуку рафтори номатлубашро дар соли гузашта боқӣ гузораду дар соли ҷадид ва моҳи ҳаром ҳама аъмоли номатлубро бар худ ҳаром гардонида, зиндагии навро оғоз намояд. Саҳифаҳои сиёҳу тираи соли сипаригаштаро бипӯшад ва саҳифаи тозаи умрро варақ гардонад. Ба худ қабул намояд, ки дар соли ҷадид номаи аъмолаш поку сафед аст, аз гуноҳу маосӣ тоза аст ва кӯшиш намояд саҳифаи сафедашро бо хатоҳову гуноҳҳо тира нагардонад.
Инак, соли нави ҳиҷрӣ фаро расид. 21-уми сентябри соли ҷорӣ якуми моҳи муҳаррам ва соли 1439 ҳиҷрӣ ворид гардид. Тартиби моҳҳои ҳиҷрӣ: муҳаррам, сафар, рабиъулаввал, рабиъуссонӣ, ҷимодулаввал, ҷимодуссонӣ, раҷаб, шаъбон, рамазон, шаввол, зулқаъда ва зулҳиҷҷа.

Абдулваҳҳоби АБДУЛМАННОН

P. S. Фарорасии соли нави ҳиҷриро ба якояки мусалмонони рӯи замин ва хосатан ба мардуми шарафманду мусалмони Тоҷикистон табрику таҳният мегӯем. Орзуманди онем, ки дар соли ҷадид ва моҳи ҳаром ба миллати Ислом Худо сарбаландӣ, нусрату пирӯзӣ ва озодиро насиб гардонад. Махсусан ҳамдардии амиқи худро ба мусалмонони мустазъафи Мянмар иброз медорем ва аз қодири мутлақ, Алоҳи зулҷалол масъалат менамоем, ки душмани онҳоро дар соли нав бо азамат ва нерӯи бепоёнаш сарнагун созад. Омин!

Хонданд 478

Лолаи дилҳо

Окт 02, 2017
Диданд: 907

Санъаткори шинохта Лола Азизова бо оҳангу сурудҳои марғуби худ ба дили мардум роҳ ёфта, тайи ду даҳсолаи охир дар мусиқии суннатии тоҷик дурахши чашмгире нишон додааст. Овози фораму дилнишини ӯ ҳар як шунавандаро ба олами андешаҳо мебарад ва дер гоҳ дар хотираш мемонад. Кас мехоҳад, ки овози ӯро гаштаю баргашта шунавад. Чунки овози ширадораш бо навои созҳои мусиқӣ ҷӯр шуда, шеърро боз ҳам таъсирноктару дилрас намуда, тори нозуки эҳсоси ҳаводорони санъатро навозиш мекунад. Хоксориву нармгуфторӣ, поксириштиву хушрафторӣ, раҳмдиливу меҳрубонӣ барин хислатҳои ҳамида ҳусни ӯ ва таровати ҷилои ҳунару истеъдодашро ба маротиб меафзояд.

Ин бонуи ҳунар 23-юми феврали соли 1963 дар деҳаи Зарафшони ноҳияи ба номи Ҷаббор Расулови вилояти Суғд чашм ба олами ҳастӣ во намуд. Аз овони тифли мусиқӣ ҳамқисмати дилаш гардид. Аз ҷониби дигар, санъатдӯстдории падараш Мақсуд Азизов ба ниҳоли сабзи илҳоми Лола оби ширин дод. Дил бохтан ба мусиқӣ ӯро водор намуд, ки аллакай баъди хатми синфи 9-ум ба Омӯзишгоҳи мусиқии ба номи Содирхон Ҳофизи шаҳри Хуҷанд дохил гардад. Ҳангоми таҳсил дар омӯзишгоҳ дар фестивал-озмуни «Бӯстон» бо суруди «Зодаи Тоҷикистон» баромад намуда, ғолиби озмуни мазкур мешавад ва ба гирифтани унвони пурифтихори «Гули Бӯстон» шарафёб мегардад.
Соли 1982 омӯзишгоҳи мазкурро бо муваффақият хатм намуд. Азбаски дар роҳи санъати касбӣ зуд шуҳратёб шудан мушкил аст, Лола бо мақсади такмили эҷодиёташ худи ҳамин сол ба шуъбаи мусиқии шарқи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турунзода дохил шуд. Бахташ баландӣ кард, чунки дар донишкада шогирди яке аз мақомхонони машҳури ҷумҳурӣ, Ҳунарманди Халқии Тоҷикистон Барно Исҳоқова гардид. Аз ин устоди сахтгир, вале меҳрубон нозукиҳои овозхонии классикӣ, тарзи дурусти иҷрои сурудҳои «Соқиномаи Ироқи Бухоро», «Ушшоқ»-и Рӯдакӣ, «Муғулчаи Наво», «Уфари Муғулча»-ро ёд гирифта, пухта шуд. Аз ҷониби дигар, эҷодиёти ин маъшуқи ҳунар аз мактаби ҳунарии Акашариф Ҷӯраев, Боймуҳаммад Ниёзӣ, Нуқра Раҳматова, Ҷӯрабек Муродов, Нигина Раупова ва дигар устодони санъат об мехӯрад.
Аввалин суруде, ки Лола дар санъати Шашмақом сароид, «Соқиномаи Савти Калон» ва «Чоргоҳ» буд.
Ба бахти Лола, соли 1983 дар Кумитаи давлатии телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ансамбли дуторчидухтарон ташкил ёфт. Ӯро низ ҳамчун сарояндаи хушовоз ба ансамбл пазируфтанд. Лола сурудҳои халқиро хуб иҷро мекард, аммо дар иҷрои Шашмақом низ маҳорати баланд дошт. Бинобар ин, соли 1987 бо хоҳиши роҳбарияти ансамбли «Шашмақом»-и Кумитаи телевизион ва радио тайи 2 сол дар ансамбли мазкур ба ҳайси овозхон фаъолият намуд. Пас аз он ба ансамбли навтаъсиси «Дарё» гузашт. «Дарё» ба вусъати маҳорату эҷодиёти Лола Азизова маҷрои тоза бахшид ва зиёда аз 25 сол аст, ки дар ин ансамбли овозадор ваъолияти босамар дорад.
Домони эҷодиёти ӯ густурда аст. Дар суруду таронаҳояш муҳаббати пок, садоқати самимӣ нисбат ба волидайн, шинохти манзалати сухан, васфи Ватан, арҷгузорӣ ба фарҳангу суннатҳои ниёгон ва зебоиҳои табиати дилфиреби кишвари азизамонро ситоиш ва тараннум менамояд.
Сурудҳои классикии «Чоргоҳ», «Нимчӯпонӣ», «Соқиномаи Савти Калонаш» дар хазинаи тиллоии радио маҳфузанд. Аз шеърҳои шоирони муосир «Пайванди дил», «Пайғоми ёр»-и Лоиқ Шералӣ, «Нилуфар»-и Собир Султон, «Афсонаи ишқ»-и Қувватбек Давлатов, «Ишқи аввал»-и Олимхон Исматӣ ва ғайра хирмани сурудҳояшро ғанӣ сохтааст. Бо адибон Фарзона, Зулфия Атоӣ, Меҳринисо, Низом Қосим ва оҳангсозон Саидқул Билолов, Муборакшо Ҷумъаев, Гулбек Саодатов, Амирбек Мӯсоев, Парвиз Пулодӣ ва дигарон пайванди дӯстӣ дораду ҳамкорӣ.
Лола Азизова то ҳол зиёда аз 100 суруд сароида ва даҳҳо сурудашро худаш оҳанг бастааст.
Лолаи хушсадо на танҳо дар Тоҷикистон, балки берун аз ҷумҳурӣ низ шуҳратёб шудааст. Ба Олмону Эрон, Фаронсаву Испания ва Русия сафари ҳунарӣ намуда, бо ҳамон пироҳани зебои тоҷикӣ рӯи саҳна намоён гашт ва санъати тоҷикро ба ҷаҳониён муаррифӣ намуд.
Дар васфи ҳунари ин бонуи ҳунар чи қадаре, ки гӯем боз ҳам кам аст, чунки хизматҳои дар роҳи санъати касбии тоҷик ба бор овардааш арзанда ба васфи сухан аст. Дар фарҷоми сахан шеъри пурмазмуни Олимхон Исматиро дар ҳаққи Лола Азизова лоиқ медонем:
Лаҳну овое ту дорӣ, Лолабонуи азиз,
Нақш бар дилҳо гузорӣ, Лолабонуи азиз.
Нарм-нарм ояд садои нобат андар мулки дил,
Ҳамчу борони баҳорӣ, Лолабонуи азиз.
Ҳар суруде шира аз ҷони ту дорад, чун дар он,
Ҷони худро мефишорӣ, Лолабонуи азиз.
Эй қафасбишкаста, чун булбул ба чаҳ-чаҳ о, ки мо,
Гашта бар савтат хуморӣ, Лолабонуи азиз.
Ҷони саргардони мо аз нав дарояд дар бадан,
Чун ту овозе барорӣ, Лолабонуи азиз.
Руҳи поки Борбад ҳар дам мададгори ту бод,
То набинӣ рӯи хорӣ, Лолабонуи азиз.

Ҳасан НУРМАТЗОДА,
ходими калони илмии Осорхонаи миллии Тоҷикистон

Хонданд 907

АЗ «ГУЛИ ЛОЛА» ТО «БА ЛОЛАЗОРЕ…»

Сен 23, 2017
Диданд: 1459

Овозхони гуруҳи номдори «Шамс» Нобовар Чаноров аз зумраи сарояндагони муваффақи кишвар таҳи ду даҳсола маҳсуб меёбад. Дар нимаи солҳои 90-уми асри гузашта дар Тоҷикистон бисёр гуруҳҳои ҳунарӣ ташкил ёфтанд. Гуруҳи «Шамс» низ аз соли 1997 ташкил ёфт. Нахустин таронаҳое, ки гуруҳ пешкаши мухлисон кард, «Гули лола» ва «Нигоро» буданд.

Дар ин муддат аксарияти гуруҳҳои ҳунарӣ бо сабабҳои маълуму номаълум парокандаву нопадид гардиданд, аммо гуруҳи «Шамс» то ба имрӯз натанҳо пойбарҷост, балки ғолибан дорои сабку услуб ва мактаби хоси худ гардидааст. Сабаби комёбиву пешрафти гуруҳи «Шамс», албатта, ин пайваста дар ҷустуҷӯи оҳангу матни тоза будани овозхони тозакор Нобовар Чаноров мебошад. Мавсуф тавонистааст мутрибони чирадастро дар атрофи хеш ҷамъо варад ва дар ҳамбастагӣ мусиқиҳои нобу синтезиро ба мардум пешкаш намояд. Дар воқеъ, кам гуруҳу ҳайятҳои эҷодиро дидан мумкин аст, ки ба гунаи ин дастаи ҳунарӣ иттифоқу якмаром ва дар сохтани оҳангу суруд бо ҳам ҳамраъй бошанд. Асрори фазои ягонаи эҷодиашонро Нобовар чунин баён менамояд: «Сараввал, байни мо ҳамдигарфаҳмӣ аст. Дигар ин ки, мо мисли як оила ҳастем, натанҳо дар саҳна, балки дар зиндагӣ ҳам якҷо ҳастем».
Албатта, дар чунин муҳити солиму созгор эшон имкон доранд, ки оҳангу сурудҳои малакутӣ офаранд. Ва то ҷое воқиф гардидем, асосгузорони ин гуруҳи комёбгардида ҳунармандони олимақом Далер Назаров ва Иқбол Завқибеков мебошанд.
Нобовар Чаноров сабаби ташкил додани чунин як гуруҳро тақозои ҳуввияти худшиносӣ медонад. Номбурда дар як суҳбати ихтисосӣ изҳор медорад, ки «мо дар кишварҳои гуногуни олам ҳунарнамоӣ кардем. Мусиқии дигар кишварҳоро дидем, омӯхтем. Ва баъди ҷаҳонгардӣ ба хулоса омадем, ки мусиқии мардуми Бадахшон беҳамтост ва онро бояд ҳифз намуд».
Дар оғози фаъолият агарчи Нобовар ва гуруҳаш мақсадашон ҳифзи мусиқии мардуми Бадахшон буд, вале дар фаъолияти минбаъдаи ҳунариашон тавонистанд мусиқии суннатии миллати хешро ҳам ҳифз намоянду ҳам ривоҷ диҳанд. Яқинан, аксар медонанд, ки гуруҳи «Шамс» дар пешрафти мусиқии суннативу касбии тоҷик ҳиссаи арзандаи хешро гузоштааст. Агар касе огаҳ нест, метавонад назаре ба репертуари гуруҳ бикунад.
Банда борҳо бо аҳли эҷоди гуруҳи «Шамс» нишастаам ва аз навозишу ҳунарнамоии эшон моту мабҳут гардидаам. Вақте Нобовар аз эҷодиёти мардуми Бадахшону Зарафшон ва Хатлон месарояд, касро ба олами руъёӣ ва инсондӯстдорӣ мекашонад, ки ин заминаи пайвандии мардумро боз ҳам мустаҳкамтар менамояд. Ҳунарманд Нобовар низ бар он андеша аст, ки хидмати бузурги санъат ҳам дар он аст, ки инсонҳоро ба ҳамдигар наздик менамояд ва дар дилҳояшон ҷуду сахо ва меҳру муҳаббатро ҷо менамояд.
Оҳангу навоҳои Нобовар ба дили инсонҳо шодиву нишот мебахшад ва сурудҳои баландмазмуни ӯ, ки бештар аз эҷодиёти Мавлавӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ, Бедил ва амсол аз инҳо аст, шаҳодат бар гуфтаҳои боло медиҳад, ки паёми Нобовар бар мардум наку ва саршор аз панду андарз аст. Дар пиндори ҳар инсони соҳибдилу нексиришт аз ғуссаву дард дур будани одамон аст, ки имрӯз Нобовар онро дар амал бо ҳунару санъати бемислаш адо намуда истодааст.
Аслан, Нобовар дар қиёс бо дигар ҳунармандон камтар суруд меофарад, аммо «ками» ӯ бешак ҷои бешуморро мегирад ва солҳо дар ёди мухлисонаш нақш мебандад. Ҳатто ҳаводоронаш интизорӣ мекашанд, ки кай боз оҳангу суруди тозае меофарад. Мардум тозагии ҳунарашро аз эҷодиёти ӯ дарёфтаанд ва эҷоди чунин тозакорӣ кори саҳлу осон нест. Барои он мебояд шабу рӯз дар ҷустуҷӯ буд. Ҳунармандоне, ки гӯё ҳар лаҳза оҳангу таронаи нав ба нав эҷод мекунанд, азбаски офаридаашон аз ҷавҳари ҳунари асил орӣ аст, зуд аз ёдҳо фаромӯш шуда ва мисли сабзаҳои сари теппаҳо, ки аз оби борон рӯидаанд, дар як чашмак задании офтоб хазон мегардад. Бе гуфтугӯ, чунин ҳунармандону ҳаваскорон завқи шунавандаро аз санъату ҳунар коста мегардонанд, ки ин боиси аз маърифату маънавиёт дур афтодани зумрае аз одамон мегардад. Ғолибан, Нобовар ин нуктаи борикро дарк кардааст ва аз оҳангу таронаҳои сатҳӣ офаридан ҳазар мекунад.
Агар мо ба эҷодиёти Нобовар ё аниқтараш гуруҳи «Шамс» таваҷҷуҳ намоем, асосан мусиқии мардумиро бо асбобҳои замонавӣ омезиш медиҳад. Ҳайати эҷодӣ бо истифода аз асбобҳои замонавӣ мақсад доранд тозагии мусиқии мардумиро нигоҳ дошта, онро ба наслҳои оянда мерос гузоранд. Як мисоли рӯшан ин аст, ки суруди қадимаи «Ба лолазор» аз ҷониби Нобовар бо комёбӣ бозхонӣ гардид. Нобовар мегӯяд, онро дар ҳамон шакле, ки падараш хондааст, сурудааст, аммо ба шакли модерн. Мо худ шоҳид ҳастем, ки суруди «Ба лолазор» дар тамоми суру маъракаҳои мардум (новобаста аз минтақаҳо) садо медиҳад. Суруди дигари фолклорӣ «Аз та дил дилаккинум», ки бо ҳунарманди маъруф Шабнами Сурайё бозхонӣ шуд, аз тарафи мардум хеле хуш пазируфта шуд. Албатта, ҳар суруде, ки Нобовар хондааст, мардум онро бо майли тамом қабул кардаанд ва имкон надорад, ки ҳар кадоми онро дар ин ҷо изҳор дошт, зеро «мушк он аст, ки худ бибӯяд».
Шоистаи зикр аст, ки Нобовар бо гуруҳаш қариб аксари манотиқи дунёро бо сафари ҳунарӣ гаштаанд. Ҳар ҷое, ки баромад кардааст, фарҳангу ҳунар ва анъаноти миллати хешро бо як дараҷаи баланд муаррифӣ намудааст. Нобовар худ мегӯяд: «Ман дар байни ҳунармандони тоҷик аз он ҷумлае ҳастам, ки бештар ба хориҷа сафар дорам ва дар ҳама ҷо аз номи кишвари худ - Тоҷикистон баромад кардам».
Хусусияти бартарии Нобовар дар олами ҳунар аз дигар ҳампешагон дар он аст, ки ӯ ва ҳайати эҷодии ӯ барномаи ҳунарии хешро ба таври «зинда» баргузор менамоянд. На ҳама ҳунарманд зинда месарояд, чунин ҳунармандон ангуштшумор ҳастанд, вале афзалият ва шоитсагии гуруҳи «Шамс» дар он аст, ки онҳо аҳли гуруҳ аз асбобҳои мусиқии милливу аврупоӣ ба дараҷаи устодӣ бархӯрдор ҳастанд ва ин имкон медиҳад ба онҳо, ки барномаи хешро дар сатҳи лозима гузаронанд ва мардумро бо ҳунари баланди худ мафтун гардонанд. Шахсан ман тарафдори он ҳастам, ки бигзор бештар чунин ҳунармандони чирадасту лаёқатманд ба хориҷа сафари ҳунарӣ дошта бошанд, чунки бо истеъдод ва санъати волояшон метавонанд номи миллату кишварамонро дар сатҳи байналмилалӣ баланд бардоранд.
Ҳар сароянда пеш аз саҳна баромадан бояд аз мактаби Хосе таълим дида бошад, вагарна наметавонад дар пешаи интихобкардааш муваффақ гардад. Нобовар Чаноров мактаби бузурги устодони санъатро гузаштааст. Ӯ аз падараш, ки ҳунарманди наҷиб буд, мусиқиро омӯхтааст ва ҳамчунин дар мактаби бузурги Далер Назаров ва Муборакшоҳ Мирзоев таълим гирифтааст ва имрӯза комёбиҳояш ҳам гувоҳи ин гуфтаҳост.
Нобовар имрӯзҳо аз пайи эҷоди суруду таронаҳои нав ва такмил додани мактаби эҷодии хеш аст. Аз ин рӯ, як қатор сарояндагони ҷавонро тарбият менамояд, то дар оянда давомдиҳандаи сабку услуби ӯ бошанд.

РОМИШ

Хонданд 1459

Вақте нисбати як ҳунарманд андешаи худро менависӣ гумон мекуни, ки дарёи ӯ фурӯ рафтаиву аслан бо худи ӯ дар гуфтугӯ ҳастӣ. Бале, бетардид чунин аст. Наметавон шахсиятеро нашнохтаву надониста дар борааш ҳатто як ҳарфе навишт. Мардуми тоҷик аз азал то ба имрӯз бо мусиқӣ ва бо ромишгарон пайванди ногусастание дорад. Ҳунар ва санъати ромишгаронро бо як меҳри тамом арҷ мегузорад ва эшонро аз ҷумлаи пайвандони хеш медонанд. Зиҳӣ чунин миллатеро ҳунарманде аз табори эшон аст.

Ҳунарманди маҳбубу маъруф Садриддин Наҷмиддин, ки таҳи ду даҳа аст, дар саҳнаи эстрадаи тоҷик ҳунарнамоӣ мекунад. Кам ҳунармандоне пайдо мешаванд, ки мисли Садриддин дар ҷодаи интихоб кардаашон муваффақ гардида бошанд. Мавсуф бо сабку услуби хос эҷод мекунад ва нерӯву қувваи эҷодии хешро баҳри боз ҳам вусъат ёфтани ҳунару санъаташ равона кардааст. Дар ҳар консерти худ, ӯ дар ҳунар як ҷилои тозае бозёфт намуда, ба мухлисонаш пешкаш менамояд. Аз ин рӯ суруду оҳангҳои меофаридаи Садриддин пуробуранг ва аз лиҳози касбият хеле баланд мебошанд. Эҷодиёти то имрӯз офаридаи ӯ баёнгари ин матлаб ҳастанд. Дар инкишофи эстрадаи навини тоҷик Садриддин нақши бориз дорад. Ва ҳам кӯшидааст, ки ҳунармандони ҷавонро дастгирӣ намояд, то онҳо низ муаррифгари санъати тоҷик бошанд.
Садриддин дар тӯли фаъолияти эҷодияш комёбиҳои бисёр беназирро ноил гардидааст. Аз ҷумла, ӯ тавонистааст, ки санъати худро ба ҷаҳониён хоса ба кулли форсигӯёни ҷаҳон муаррифӣ намояд. Албатта, ӯ тариқи ҳунараш миллати худ, кишвари худро ба андозаи кофи ба ҷаҳониён ошнову шиносонд. Қобили тазаккур аст, ки Садриддин дар бисёр кишварҳои ҷаҳон консерти худро баргузор кардааст ва мардум ҳунарашро пазируфтаанд. Дар тамоми ҷо ӯро ҳамчун ҳунарманди асил ва маъруф эътироф кардаанд. Худи Садриддин ҳам борҳо гуфтааст, ки ҷаҳду талоши ӯ барои халқ аст, ки то қонеъ бошанд аз ҳунари ҳунарманде, ки эътироф намудаанд. Садриддин дар андешаи он аст, ки завқу салиқаи мардум бояд ҳамеша баланд бошад ва ин ба мо тақозо менамоянд, ки ҳар чи бештар болои эҷодиёти хеш кор кунем, чизи арзандае мувофиқи табъи эшон пешниҳод намоем. Албатта бояд ҳар як ҳунарманд чунин андешаро дошта бошад, мутаассифона ҳастанд ҳунармандоне, ки баракс завқу салиқаи шунавандаро мекушанд ё кунду заиф мегардонанд.
Як хусусияти бартарии Садриддин аз дигар сарояндагон дар он аст, ки ӯ аксарияти барномаҳои ҳунарии хешро ба таври зинда (бе фонограмма) барпо менамояд. Ин амал аввалан содиқ будани сарояндаро дар ҷодаи овозхонӣ исбот намояд ва дуввум ба мардум наздиктар менамояд ҳунармандро. Садриддин дар ин марид изҳор медорад, ки ба таври зинда хондан дар навбати аввал вазифаи ҳар як сароянда мебошад ва дигар ин ки нисбати мухлисон эҳтиром гузоштан аст. Мо низ ба ин пиндору гуфтори сароянда мувофиқ ҳастем, албатта, дар асл бояд миёни сароянда ва бинанда ҳунарнамоии мустақиму тамошои он бошад. Мо худ дар чанд маҳфилҳову консертҳо шоҳид гардидаем, чи тавр зиндасароӣ кардааст ва баландгӯякро ба тарафи мардум гузоштану бо эшон якҷо сурудан корест муҳол. Дигар мардумон ҳам бештар ба ҳамин хусусияти вижааш дӯст доштаанд ҳунару санъаташро. Ҳатто дар як навор (ҳамагон онро дидаанд) тули се чор соат танҳо аз эҷодиёти сарояндаи маъруф Аҳмад Зоҳир месарояд. Ростӣ, аз ҳофизаи ӯ қоилем, ки чи тур ҳамаи он эҷодиёти Аҳмад Зоҳир, Қароматуллои Қурбон ва дигаронро ба ғайр аз эҷодиёти худ ҳифз кард.
Ҷои шакку шубҳа нест, ки Садриддинро яке аз ҳунармандони маъруфи натанҳо ватанӣ, балки ҷаҳонӣ ном бурд. Таманно дорем, ки руҳи бузурги ду ситораи шарқ А. Зоҳир ва К. Қурбон аз ин сароянда ҳамеша шод хоҳад буд, ки эҷодиёташонро бозхонӣ мекунад. Садриддин ҳам худро аз мактаби эшон таълим дида медонад ва бевосита мо гуфта метавонем, ки воқеан давомдиҳандаи сабку услуби эшон мебошад. Дар ҳама давру замон халқ барои худ фарзанди арзандаи худро барои худ меофарад. Садриддин тавониста аст, ки муҳаббат ва меҳри мардумро ба даст оварад ва дар ҷое изҳор медорад, дар касби худ талош мекунад, ки то заррае баҳри баланд бардоштани он ҳисса гузор бошад. Ва мегӯяд, доим ҷаҳд мекунад, ки шодиву нишоти мардумро бо ҳунараш афзунтар намояд. Албатта, фарзанди халқ будан ва ҳамдарду қарин будан, масъулиятест бағоят бузург, ки на ҳар кас ба он шарафманд мегардад ва ҳам на шоистаи он.

Зоҳири САЙФУЛЛО

Хонданд 2363

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.