.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Фарҳанг

Дилро ба дил раҳест…

Дек 09, 2017
Хонданд: 368

(Гузориш аз маҳфили «Роҳҳои дӯстӣ» дар толори Маҳфили фарҳангии «Боргоҳи сухан»)

Рӯзҳои 9-11-уми ноябри соли 2017 дар шаҳри Душанбе Анҷумани VI-уми роҳсозони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва дигар чорабиниҳои ин созмон баргузор гардид, ки дар онҳо бисёр намояндагони роҳсозони Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ва хориҷи дур иштирок доштанд.
Меҳмонон баъди анҷоми чорабиниҳои марбут ба ин ҳамоиш рӯзи 11-уми ноябр ба тамошои қалъаи таърихии Ҳисор рафта, ин осорхонаи табиии кишварро бо таваҷҷуҳи хоса тамошо карданд. Баъд зери чанорҳои сесадсола нишаста, палави тоҷикӣ хӯрдаву суҳбати дӯстона оростанд.
Баъдан, худи ҳамон рӯз дар толори Маҳфили фарҳангии «Боргоҳи сухан» бо иштироки зиёда аз 150 нафар меҳмонони хориҷӣ маҳфил таҳти унвони «Роҳҳои дӯстӣ» баргузор гардид, ки дар он тақрибан қисме аз онҳо суханронӣ намуданд.
Дар маҳфил Досенко В. А. (Россия), Шилакадзе Т. А. (Гурҷистон) Қ. Аҳмедов (Озарбойҷон) Калилов Ж. К., Раиси Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон, вазири нақлиёт ва роҳҳои Қирғизистон, Сатибалдиев Ж. Ж. сарвазири собиқи Қирғизистон, Юрий Паша (Молдова), Хвоинский Л. А. (Россия), Лушников Н. А. (Россия), Мурадов Х. Я., Хоҷаева Л. А. (Қазоқистон), Эшонқулов А. У. (Ӯзбекистон), Шуриков А. Л. - Раиси иттиҳодияи байналмилалии иттифоқҳои касабаи коркунони нақлиёт ва хоҷагии роҳҳо, Пьер Шамбар, Мария Клер, (Франсия), Ондрей Матсиак (Словакия), Тамабаева Н. О. (Қирғистон), декани Донишгоҳи техникии Қирғизистон, Т. Меткеримов (Қирғизистон) ва дигарон суханронӣ намуданд.
Меҳмонон аз меҳмоннавозиву қадршиносии тоҷикон, зебоиҳои табиат, хусусан Душанбешаҳр, фарҳангу маросими тоҷикон изҳори назар карданд. Аз ҷумла, Досенко В. А. - Президенти Акдемияи байналмилалии нақлиёт (Россия) изҳор дошт, ки «халқи тоҷик дорои нерӯи ғайриоддии эҷодӣ, фарҳанги ботинӣ буда, табиатан шоиранд. Ман ин суханонро ба он хотир мегӯям, ки бо ин хусусиёти ҳайратовари халқи тоҷик ва дар муошират бо он дарк кардааму дар шигифт мондаам. Ба гумонам ин халқ шоиртарини он халқҳоест, ки ман то кунун медонам. Ман ба ташкилкунандаи маҳфили «Роҳҳои дӯстӣ» Бӯрӣ Каримов самимона изҳори ташаккур мегӯям. Ин шахс на танҳо дар эҷодиёту корҳои илмиву ҷамъиятӣ ва соҳаи омӯзгорӣ истеъдоди комил дорад, балки дар дӯстиву рафоқат ва дигар бахшҳои ҳаётӣ ба комёбиҳои зиёд ноил гаштааст».
Шилкадзе Тамаз, меҳмон аз Гурҷистон изҳор дошт, ки «бист сол пеш мо дар Толори калони Хонаи адибони шаҳри Маскав дар маҳфили эҷодии Бӯрӣ Карим иштирок карда будем. Дар тайи ин бист сол ӯ зиёда аз бист китоби нав навишт. Фикр мекунам, ки яке аз шахсиятҳои камназирест, ки дар ҷаҳони мо дар бораи роҳсозон асар менависад, касби худро дӯст медорад, ҳамзамон шоиру адиби соҳибистеъдод ба шумор меравад. Вай дар тайи бештар аз бист сол ба Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон роҳбарӣ мекунад. Ба шарофати ӯ имрӯз дар ин маҳфил аз ҳамаи гӯшаҳои дунё роҳсозону меҳмонон ҷамъ омадаанд ва ба шарофати ӯ мо бо ҳам ҳамасола дар алоқа ҳастем ва миёни гурҷиҳову тоҷикон, қирғизҳову дигар халқҳо равобити корӣ ҷараён мегирад. Ва ҳамаи ин бо сарварии Бӯрӣ Карим амалӣ мешавад».
Қаҳрамон Аҳмедов, меҳмон аз Ҷумҳурии Озарбойҷон дар суханронии худ аз ҷумла гуфт: «Мехоҳам изҳор намоям, ки воқеан хеле хушҳолам, ки дар сарзамини тоҷикон меҳмон ҳастам. Ман бори нахуст ба ин кишвар меҳмон шудам ва мебинам, ки ҳама чиз дар ин ҷо зебо ва ҳайратовар аст. Ман бо Бӯрӣ Каримов сӣ сол аст, ки муносибати дӯстӣ дорем. Ӯ дар баробари дигар истеъдодҳояш истеъдоди дигаре низ дорад. Ин истеъдод дӯстҷӯист. Ҳар кадоми мо панҷ ё шаш нафар дӯст дорем. Вале дӯстони Бӯрӣ Карим зиёда аз сад нафаранд! Ва ҳамаи онҳо дӯстони наздики ӯянд! Ман ба истеъдоду ҳунарҳои ӯ қоил ҳастам. Имрӯз ман ба ӯ сидқан гуфта метавонам, ки Шумо фарзанди арзандаи халқи тоҷик ҳастед».
Бусел А. В., меҳмони белорусӣ баъди расонидани салому паёмҳои самимонаи халқи белорус изҳор дошт, ки «ман ба ин маҳфили эҷодии Бӯрӣ Карим - роҳсози эҷодкортарин аз миёни онҳое, ки мо медонем, либоси махсуси шоири белорусро овардам. Ин либосро Шоири халқии Белорус Янка Купала пӯшида буд, ки дар оғози фаъолияти ҳаётиаш роҳсоз буд». Меҳмони белорусӣ аз эҷодиёти худ шеъреро бахшида ба роҳсозон қироат намуд.
Исенгалиев Б. И., роҳсоз аз Ҷумҳурии Қазоқистон гуфт: «Иқрор мешавам, чаҳор рӯз аст, ки маро эҳсоси ҷашнӣ тарк намекунад. Сабабашро дар руҳияи хоси сарзамини тоҷикон медонам. Ман 15 сол роҳбари соҳаи роҳсозони Қазоқистон будам. Ҳоло ба дигар кор машғул ҳастам, вале дар дилам нисбати роҳсозон эҳтироми амиқ дорам, зеро роҳсозӣ касби шариф ва амри савоб аст. Бояд ба Бӯрӣ Карим бигӯям, ки ӯ марди Худост. Пеш аз ҳама ба хонаводаи ӯ изҳори ташаккур менамоям, ки ба ҷаҳониён чунин шахсиятеро эҳдо намудаанд».
Калилов Ж. К., раиси Шӯрои байнидавлатии роҳсозон, вазири нақлиёт ва роҳи Ҷумҳурии Қирғизистон мегӯяд: «Худованд истеъдодро ба одами соҳибистеъдод медиҳад. Дӯсти мо Бӯрӣ Карим он қадар соҳибистеъдод аст, ки баъзан ман ҳайрон мешавам, ки вай кай фурсат пайдо мекунад кор кунад, шеър эҷод кунад, роман нависад. Шумо, тоҷикон, бояд воқеан бо фарзанди худ ифтихор дошта бошед, зеро вай дур аз Тоҷикистон ҳам эҷод мекунад, заҳмат мекашад, меофарад. Табиатан офаранда аст. Кӯшиш мекунад, ки ҳамеша барои одамон чизе арзишманд, фоиданок биофарад. Имрӯз ба шарофати Бӯрӣ Карим Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон аз доираи Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил берун баромада, бо кишварҳои Амрикову Аврупо, Исроил, кишварҳои арабӣ, ҳатто ба Осиёи ҷанубӣ пайвастааст».
Вазир Жамшитбек Калилов аз номи Матвиенко Валентина Ивановна, раиси Думаи давлатии Федератсияи Россия ба Бӯрӣ Каримов мукофоти Ассамблеяи байнипарламентии ИДМ ордени «Содружество»-ро супорид, ки боиси ифтихори мост.
Сатибалдиев Ж. Ж., собиқ сарвазири Ҷумҳурии Қазоқистон гуфт: «То рӯи ин саҳна омадан ман ба худ меандешидам, ки агар Иттиҳоди Шӯравӣ пош намехӯрд, Бӯрӣ Карим яке аз роҳбарони Иттиҳоди Шӯравӣ мебуд. Ва имрӯз Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон ба шарофати саъю талоши дӯсти мо Бӯрӣ Карим хеле хуб фаъолият менамояд. Ман мехоҳам ба халқи тоҷик ба хотири чунин шахсият ва ташкилотчӣ изҳори ташаккур намоям. Худованд ба ӯ истеъдоди зиёд эҳдо намудааст. Мо қирғизҳо дар бораи роҳ мақоле дорем, ки чунин аст: Бигузор роҳи ту аз хона оғоз шаваду дар хона анҷом ёбад».
Лушников Н. А., мудири кафедраи Донишгоҳи нақлиёти Россия изҳор дошт: «Яке аз истеъдодҳои Бӯрӣ Карим ин истеъдоди омӯзгории ӯст. Вай профессори кафедраи донишгоҳи мо мебошад. Аз фанни истифодаи роҳҳо дарс мегӯяд. Донишҷӯён барои кори дипломӣ аксаран ӯро роҳбар интихоб мекунанд».
Муродов Х. Я., аз Қазоқистон бошад, зикр намуд: «Ман дар Тоҷикистон таваллуд шудаву фаъолияти кориамро якҷоя бо Бӯрӣ Карим дар ҳамин ҷо оғоз намудаам. Метавон бо боварӣ гуфт, ки Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон ба шарофати саъю талоши пайгиронаи Бӯрӣ Карим ба чунин дараҷа расидааст».
Инчунин, Хоҷаева Л. А., аз Қазоқистон чунин иҳори назар кард: «Ман ҳам дар Душанбе таваллуд шудаам ва имрӯз худро дар Ватан эҳсос мекунам. Ба шарофати Ака Бӯрӣ ман ба Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон ба кор даромадам. Ман мисли Бӯрӣ тоҷик ҳастам ва аз ин ифтихор дорам».
Эшонқулов А., аз Ӯзбекистон, зикр намуд: «Соли 2007 дар маҳфили эҷодии Бӯрӣ Карим дар Хонаи адибони шаҳри Маскав иштирок доштам ва дар ин толор шунидани шеъру сурудҳо ба забони тоҷикӣ бароям хеле гуворо буд. Дар он маҳфил вазири номдори Россия А. П. Насонов гуфта буд: «Бурӣ дар ин синну сол вазифае нест, ки ту кор накарда бошӣ, ордену медале нест, ки ту нагирифта бошӣ, баъди якчанд сол ба ту кадом мукофотро пешниҳод мекунем?». Ман шунидам, ки дар бораи Бӯрӣ китобе омода шуда истодааст. Мехоҳам андешаҳоямро дар бораи ин шахс ба таври хаттӣ нависам».
Шуриков А. Л., аз Россия: «Бӯрӣ Карим инсони фараҳбахш аст. Коре мекунад, ки ба кас шодиву сурур ато намояд. Ин шахсро Дӯстӣ ба мо эҳдо кардааст. Дӯстиро қадр мекунад, онро бахш менамояд, тайёр аст, ки ҳамеша дар паҳлуят бошад. Бо супориши Думаи давлатии Федератсияи Россия Бӯрӣ Карим бо медал сарфароз карда мешавад».
Пйер Шамбар, аз Фаронса: «Бори нахуст, вақте Бӯрӣ Бачабекович маро ба ҷаласаи Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон даъват намуд, ман ибораи «Роҳҳо одамонро тифоқ месозанд»-ро шунидам. Тамоми таърихи муносибатҳои ману Бӯрӣ муносибатҳои дӯстона бо ӯ ва аҳли оилааш мебошад, боз мулоқотҳои дигар дар бисёр кишварҳои дунё.
Дирӯз маро эҳсосоти зиёде фаро гирифт. Барои хизматҳоям, ба хотири ҳама он чӣ, ки барои роҳҳои ИДМ кардам, барои татбиқи технологияи нав, бо медал сарфароз гардонида шудам. Ин медалро танҳо бо мусоидат ва дастгирии Бӯрӣ гирифтам. Дар ин синну сол ман дар бораи набераҳоям фикр мекунам ва он чӣ, ки ба роҳҳо марбут аст, биёед, ба хотири муҳити зист, экология, ки барои зиндагии мо хеле муҳиманд, якҷоя кор кунем».
Мария Клер (Фаронса): «Мо бо Бӯрӣ дар Фаронса шинос шудем. Баъд Бӯрӣ Бачабекович моро ба Маскав, пасон ба Душанбе овард. 20 сол пеш низ ӯ маҳфили адабӣ ороста буд. Ман шеъреро, ки ӯ ҳамроҳи Ортиқ Қодиров дар Париж хонда буданд, ҳеҷ гоҳ фаромӯш намекунам. Албатта, мо маънии он шеърро намефаҳмидем, аммо оҳангнокии забон ва овози шево дар ёдам ба таври ҳамешагӣ нақш бастаанд. Ин шеъре буд бахшида ба хоҳараш, ки дар ҷанги шаҳрвандӣ ба ҳалокат расида буд. Мо ӯро гӯш мекардему ашкамон ҷорӣ мешуд».
Харитонов С. В. (Белорусия): «Дар бораи кори Бӯрӣ, қобилияти ташкилотчигии ӯ, зиндагии дурахшону саршораш мо аз китобҳое, ки ӯ худ навиштааст ва китобҳое, ки дар бораи ӯ навиштаанд, хуб ошно ҳастем. Хидматҳои Бӯрӣ Каримов бо мукофотҳои зиёди давлативу байналмилалӣ ва соҳавӣ қадршиносӣ шудаанд. Мо бо Шумо фахр мекунем, Бӯрӣ Бачабековичи гиромиқадр!».
Бекбулатов Ш. Х. (Қазоқистон): «Дӯсти азиз, Бӯрӣ Бачабекович! Роҳсозони Қазоқистон аз роҳи ҳаётӣ ва меҳнатии Шумо огоҳии комил доранд. Дар солҳои ҷавонӣ, вақте ҳамсолони Шумо фаъолияти меҳнатии худро нав акнун сар мекарданд, Шумо ба муассисаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарварӣ мекардед. Баъдан Шумо бо супориши ҳукуматҳои ИДМ ҳаёти худро бо иттиҳоди роҳсозони касбии кишварҳои мо бахшидед. Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон, ки солҳои дароз роҳбари Котиботи он мебошед, дар айни ҳол барои мо муассисаест, ки на танҳо роҳсозони ИДМ, балки бисёр кишварҳои дигарро муттаҳид мекунад».
Тамабаева Н. О. (Қирғизистон): «Шумо, Бӯрӣ Каримов, роҳи душвор, вале пуршарафи зиндагиро тай карда, аз муҳандиси оддии роҳсоз то вазифаҳои баланди давлатӣ расидаед. Аз соли 1995 то ҳол ҳамчун роҳбари Котиботи Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон фаъолият мекунед. Академики Академияи нақлиёт, Академияи байналмилалии нақлиёт, корманди фахрии нақлиёти Федератсияи Россия, роҳсози фахрии Тоҷикистон, Россия, Белорус, Қазоқистон, Қирғизистон, Украина ҳастед. Ҳамеша барои рушди роҳсозӣ саъю талош меварзед ва мо итминон дорем, ки дар ин бахш саҳми боз ҳам арзишмандтар хоҳед гузошт».
Ҷаманбаев М. Ҷ. (Қирғизистон): «Мо Шуморо, Бӯрӣ Бачабекович, ҳамчун роҳбари билоивази Шӯрои байниҳукуматии роҳсозон медонем. Роҳи ҳаётии Шумо барои ҳар як шахс намунаи ибрат аст. Мо Шуморо дар баробари вазифаҳои давлативу ҷамъиятиатон ҳамчун шоиру нависанда мешиносем. Меҳнатҳои Шумо бо ордени «Дӯстӣ»-и Федератсияи Россия ва дигар мукофотҳои баланд қадр карда шудаанд».
Журбин А. А. (Россия): «Кормандони соҳаи роҳсозии ИДМ Шуморо, Бӯрӣ Бачабекович, заҳматҳои Шуморо хуб медонанд ва қадр мекунанд. Бо Шумо ҳамкорӣ кардан ҳамеша гуворост. Зеро мо Шуморо ҳамчун инсони соҳибистеъдод, дорои мавқеи ҳаётӣ, муаллифи бештар аз 60 асар, устоди пешаи худ, ошиқи ҳақиқии зиндагиву касбу кори худ хуб мешиносем».
Дар маҳфил ҳамчунин меҳмонон Юрий Паша (Молдова), Хвоинский Л. А. (Россия), Бутовский А. (Россия), Ондрей Матсиак (Словакия) ва дигарон суханронӣ намуда, таассуроти худро аз ин сафар ва андешаҳояшонро дар бораи Бӯрӣ Каримов иброз намуданд.
Як гуруҳ ҳунармандони мардумии Тоҷикистон бо рақсу сурудҳояшон хотири меҳмононро болида доштанд.
Сурудҳои овозхони шинохтаи қирғиз Ханикей, ки аз ҷумла суруди тоҷикии «Гулҳои Душанбе»-ро бо маҳорати баланд иҷро намуд, ба аҳли толор хеле мақбул гардиданд. Баромад ва суханрониҳои ҳама меҳмонон самимона ва бо эҳсоси минатдорӣ нисбати кишвар ва халқи тоҷик сурат гирифтанд.
Дар охир аз ҷониби раиси «Боргоҳи сухан» Бӯрӣ Карим ба меҳмонон тоқиҳои чустӣ, тоқиҳои гулдӯзии миллӣ, ки дар зеҳакҳояшон навиштаҷоти «Тоҷикистон», «Душанбе», «Кӯлоб» гулдӯзӣ шуда буд, инчунин тӯпиҳои занона, куртаҳои чакан ва хилъату ҷомаҳои зардӯзӣ туҳфа карда шуд, ки мақбули хотири меҳмонон гардиданд.
Аз ҷониби меҳмонон низ барои осорхонаи «Боргоҳи сухан» асбобҳои мусиқии миллӣ, либосу кӯлоҳҳои миллӣ, армуғонҳои зарфиву чӯбӣ ва ғайра туҳфа карда шуд.
Меҳмонон изҳор доштанд, ки чунин маҳфилҳо барои мустаҳкам намудани риштаҳои дӯстӣ миёни халқҳову кишварҳо нақши муҳим хоҳанд иҷро намуд.

Шоира ҲАКИМОВА

Хонданд 368

Бисёр ёддоштҳоям пайвандӣ доранд ба дигарон ва ёддоштҳояшон, ки устод Ашӯр Сафар яке аз онҳост. Аз ин боис ҳар бори дар мавзӯҳои ҳаёти инсонӣ чизе навиштанам, ашъори устод ва симои муборакашон ҳатман ёд меоянд.

I
Соли 1993 буд ё 1994. Як дӯсти кӯлобиам маро ба меҳмонӣ даъват кард. Ба хотири гарм кардани суҳбат соҳибхона ин устоди воқеии суханро низ даъват карда будааст. Яъне, «Он ҷоест, ду ҳамқалам, мешавад суҳбати гарм». Баробари аз дар даромадани устод фазои ҳуҷрае, ки мо менишастем якбора дигар шуд. Ҳатто ҳанӯз салому алайк накарда, дили шахсан ман хурсанд гашту табъам болида…
Суҳбатеро ки мо доштем, метавон ба як дарахти азими пуршоху барг ва сермева ташбеҳ дод. Дарахте ки шоху баргҳояш гуногун ва ҳар шохаш боз шохчаҳои зиёди дигар дораду ба ҳар ҷониб майл карда. Меваҳояш хурду калон ва таъмашон ҳархела: ширину талх, бомазаву турш…
Вақте, ки суҳбат ба мавзӯи ҷасорату иродаи Зан-Модар пайваст, устод як қиссаи бас ҷолибро ёдовар шуданд, ки бо вуҷуди бисёр ҳузнангез буданаш, хеле ибратбахш аст, - на танҳо барои мо тоҷикону тоҷикистониён, балки барои тамоми аҳли башар. Қисса чандон нав нест. Аммо замони нақл шуданаш пурра айният дошт ба ҳаводиси ба сари мардуми мо омада. Ба умеди он ки шояд ба гӯши ташнагони хуни одамӣ мерасад ва онҳоро ба андеша водор мекунад, ман он қиссаро бозгӯйӣ мекунам:
Солҳои ҷанг будааст. Дар деҳаи устод кӯдаки сесолае аз гуруснагӣ фавтидааст. Барои кандани гӯри он кӯдакак ва ба хок супоридани ҷасадаш марди солимеро пайдо карда натавонистаанд. Бинобар ин, модари зори ӯ ноилоҷ монда худ белу каланд гирифтааст ва чор наврасро ҳамроҳи хеш ба гӯристон бурда, ҳамзамон бо кандани гӯри фарзандаш, ба онҳо гӯрканиро омӯзонда гуфтааст: «Акнун мардони русто шумоед, бояд корҳои мардонаро ёд гиред. Агар замона ҳамин бошад, ин кор аз ҳама корҳо заруртар мешавад».
Ин қиссаи кардаи устод авзои маро дигар кард. Ҳис намудам, ки ба баданам мурғак дамида, мӯйҳоям сих шуданд. Зеро медонистаму сарфаҳм мерафтам, ки модар барои тифлаш, махсусан барои ҳимояи ҷони ӯ ба ҳама чиз қодир аст. Медонистам, ки дар ин роҳ модарон аз ҷони худ мегузаранду ҷони фарзандашонро наҷот медиҳанд. Аммо ҳеҷ сарфаҳм намерафтам, ҳеҷ дар зеҳнам намеғунҷид, ки модар метавонад бо дастони худ гӯри фарзандашро биканад, ӯро дар лаҳад хобонад, даричаи онро деворбандӣ кунад ва берун ояду боз гӯрро хокпӯш намояд. Ин ба фаҳми ман рост намеомад, дар мафкураам ҷой намешуд.
Оғоз кардани устод ба хондани мисраҳои зерин маро андаке ба худ овард:
Кӯчаи мо шуд тиҳӣ аз мардҳо,
Не падар, не марди дигар монда буд.
Мо ба мисли чӯҷа дар ҷув-ҷув шуда,
Байни мо чун мурғ модар монда буд.
Мурд рӯзе бачаи сесолае,
Гӯркан даркор шуд, аммо набуд.
Модари банди азо бархоста
Чори моро рӯйи қабристон бибурд.
Бел зад ночор модар, гӯр кофт,
Гӯр канданро ба мо ҳам ёд дод.
Мурдаи фарзанди хушгуфтори худ
Дар лаҳад модар ба дасти худ ниҳод.
Ваҳ, чи сон сахтест, вақте модаре,
Гӯр бар фарзанди худ худ меканад!
Ваҳ, чи сон сахтест, вақте модаре,
Мениҳад фарзанди худ худ бар лаҳад.
Баъд аз ин биншаста дар паҳлӯи гӯр,
Гиряҳо бинмуд модар зор-зор,
З-ашки чашмаш гӯйи тобистони хушк
Шуд иваз бар рӯзи борони баҳор.
То кунун бидҳад садо бар гӯши ман,
Нолаи он мом аз болои гӯр.
Нолаи он модаре, ки шавҳараш
Кард қурбон ҷони худ дар мулки дур.
То кунун он нола сӯзонад маро,
Мисли чӯби тар, ки дар озар шавад.
То кунун гӯяд ба гӯшам шеванаш
«Сулҳ бояд дар ҷаҳон сарвар шавад!»

- Ҳа, устоди азиз. Ҷони гапро гуфтаед: «Сулҳ бояд дар ҷаҳон сарвар шавад!». Вагарна инсоният чун инсон зист карда наметавонад.
Инро гуфтаму ба нақли қиссае оғоз кардам, ки давоми мантиқии қиссаи устод буд.
- Ёдашон ба хайр, модаркалонам Озода аз замонҳои ҳамон ҷанги хонумонсӯз ва қаҳтии нон, як қиссаи афсонаосое нақл мекарданд, ки он ҳам бозгӯкунандаи ҷасорату матонати Зан-Модар аст.
Замони ҷанг будааст. Чуноне ки дар қиссаи шумо ҳам омадааст, дар деҳу шаҳр марди солим намондааст. Ҳамаи мушкилоти рӯзгор, таъмини хӯрок ва тарбияи фарзандон, тамоми корҳои саҳро ва ҷамъият ба дӯши занон афтодааст. Занҳо ба ном зан будаанд, дар амал руҳу тани мардона доштаанд. Онҳо низ ҷанговар ҳисоб мешудаанд ва чун ҷанговарон ҷанг мекардаанд, - дар ақибгоҳ, ки фронти зарбдор эълон шуда будааст. Ҳар зан бо худ яроқи ҷангӣ доштааст. Лекин, онҳоро бел, каланд, дос, шоха мегуфтаанд. Занҳо ҷуфт мерондаанд, кишт мекардаанд, дарав менамудаанд, хирман мекӯфтаанд, бод медодаанд. Занҳои «танкрон» ҳам будаанд. Вақти кишт бо он «танкҳояшон» ҷуфт мекардаанд, вақти ҷамъоварии ғалла чигина баста ғалаи даравидаро ба хирманҳо мебурдаанд. Он «танкҳоро» дар хирманкӯбӣ низ истифода менамудаанд ва боз ғалаи тайёрро ба воситаи онҳо то анборҳо бурда мерасонидаанд. Номи «танкҳо» бас аҷоиб будааст: асп, барзагов, ҷавона, маркаб.
Ҳамаи ин корҳоро занон мекардаанд. Аммо як зани деҳаи модаркалони ман, ки дар куҳистони Ғозималик воқеъ аст, боз кореро карда тавонистааст, ки дар гирду атроф назирашро гӯшҳо нашунидаю чашмҳо надида будаанд.
Моҳи баҳман (феврал), ҳанӯз ҳаво хунук будааст. Дар талу теппаҳо барф об нашудаю нафаси гарми баҳор кам мерасидааст. Дар ҳамин гуна вақту шароит занҳоро ба ҷуфтронӣ баровардаанд - бо «танкҳояшон». Ана, ҳамин зан тифли хурдсолашро гарм печонидаасту «шамолпаноҳ ва мулоим» гуфта, дар қади яке аз ҷӯяҳои замини рондааш хобонидааст. Лаҳзаи ҷуфткунон ба охири ҷӯяки навбатӣ расиданаш, бо шунидани чирроси фарзандаш ба қафо нигариста, ҷигарбандашро дар даҳони гурге дидааст, ки ӯро кашолакунон ҷониби ҷарӣ мебарад. Ӯ ҳамон лаҳза гӯё болу пар бароварда, барои наҷоти кӯдакаш шитофтааст. Бо ҷасорат ва нерӯйи фавқулодаи тасвирнопазир бо панҷшохи барои хасҷамъкунӣ овардааш ҷониби гург тохтааст. Дар як он ба гург расида, бо чолокии палангона ба он ҳамла кардааст. Ба тану гардани гург захмҳо зада, ӯро маҷбур кунонидааст, ки кӯдакро раҳо кунаду рӯ ба гурез ниҳад. Аммо гурги захмҳои зиёд хӯрда, дур рафта натавониста, худро ба чуқурие андохтааст. Занак кӯдаки хуншорашро андаке ҷо ба ҷо кардаасту то он чуқурӣ рафта, ба гург боз захмҳои марговартар зада ӯро куштааст. Занҳои дигар низ расида омадаанд ва дар тоза намудани сару тани кӯдак ба модараш ёрӣ дода, бо ҳамин ӯро аз марг раҳонидаанд.
Ин аст ҷасорат ва матонати зан, - зане ки дар баробари зании хеш боз Модар аст, офаридгор аст, - баъд аз Худо!
Мутаассифона, кӯдак дер напоидааст. Бо сабаби гуруснагӣ ба захми дандонҳои гург тоб наоварда, баъди ду-се рӯз ҳалок гаштааст. Модар кӯдакашро аз чанголи гург раҳонида бошад ҳам, аммо аз чанголи гуруснагӣ халос карда натавонистааст.
Бо ҳамин суҳбат омад ба сари нон ва қадру қимати он. Устод як оҳи чуқур кашиданду пас се маротиба «нон, нон, нон» гуфтанд ва бе муқаддима ба шеърхонӣ даромаданд:
Кунам дар хонаам ҷанҷоли бисёр,
Агар як мағзи нон бинам таги по.
Касе рағмам намояд ҳарфи бад такрор,
Ту гӯйи мешавам оташ саропо.
Ба чашмам зишт тобад бачаам низ,
Агар нохӯрда монад луқмаи хеш.
Касе якдаста нонро бишканд, тез,
Намоям аз сари хонам варо пеш.
Ин шеъри калон ва пурдард аст. Дар он устод хислати нонпарастии хешро гуфтаанд, азобҳои бенонию гуруснагӣ кашидани худашону дигаронро ёдовар шудаанд. Вале, гуфтаҳои он кас гӯё гуфтаҳои мананд ва гуфтаҳои манбаринҳоянд.
Аз ҳамин шеърашон пай бурдам, ки хислати ману устод дар масъалаи нону нонпарастӣ якхела аст. Яъне, ҳарду ҳам наметавонем, мағзи нонеро зери по чи ки, ҳатто афтода бубинем. Ман ба фарзандону наберагонам вақте эрод мегирам ё онҳоро сарзаниш мекунам, ки агар нонро дар нондон ё рӯйи дастурхон чаппа гузоранд, мағзи нонро резонанд, порчаи бударо нахӯрда, бутунашро пора созанд ва ё нонро бо дасти чап гиранду бо як даст шикананд. Аз шеъри хондаашон маълум шуд, ки устод ҳам айнан ҳамин тавр ҳастанд. Ин чиз маро водар кард, ки пораи «нон»-и дар ҷузвдонам бударо барораму рӯйи тақсимчаи пеши устод буда гузошта, бо нимсавол бигӯям:
- Устод, шумо албатта ин гуна нонро ҳам дидаю хӯрдаед?
Он кас тақсимчаро бардошта ба «нон» чанде нигаристану пас ҳайратомез пурсиданд:
- Ин ҳам нон аст?
- Бале, устод, нон аст.
- Чӣ хел нон?
- Чи хеле ки мебинед.
Мардуми шӯхтабиат ва бисёр пастию баландиҳои рӯзгордидаеро чун устод Ашӯр Сафар зуд ба ҳайрат овардан кори осон нест. Аммо он кас ҳақиқатан дар ҳайрат шуданд ва аз чунин ҳайраташон ман низ ба тааҷҷуб афтодам.
- Пурсишам он аст, ки аз чӣ омода шудааст? - таги саволашонро фаҳмонданд устод.
- «Аз сабӯс. Не, аз сабӯс не, аз сабӯси сабӯс», - сухани қаҳрамони ин нигоштаамро айнан бозгӯйи карда, эзоҳ додам ман.
- Аз сабӯси сабӯ…с? - овозашонро андак кашиш дода бо чашмони пур аз савол ба ман нигариста пурсиданд устод. Аммо ба ҷавобам интизор нашуда он порчаи «нон»-ро ба даст гирифта пушту рӯ карда, аз назар гузарониданду худ гуфтанд:
- Мо борҳо аз сабӯси сабӯс нон карда хӯрдаем, аммо чунинашро ёд надорам.
- Акнун дидед устоди азиз, ки чунин нон ҳам мешудааст, боз дар замони мо, дар фасли баҳор, - гуфтам ман.
- Хуб, нақл мекунед, ки ин пораи нон чӣ таърихе дошта бошад?
Ман нақл кардам:
- Корманди Барномаи тоҷикистонии озуқаи Созмони Милали Муттаҳид ҳастам. Ба минтақаи Кӯлоб хӯрокворӣ оварда, ба воситаи ҷамоатҳо ба мардум тақсим карда истодаем. Ба мақсади фаҳмидани он, ки хӯрокаҳои фиристодаамон ба соҳибонашон расидаанд ё не, ману чанд ҳамкорам ба санҷиш баромадем. Зимни санҷиш дар деҳаи Меҳнатобод, ҷамоати Меҳнатободи ноҳияи Москва (ҳоло Ҳамадонӣ) ман паси дарвозае истода садо кардам. Касе ҷавоб надод. Дарвоза, ки нимроғ буд даромада дидам, ки мӯйсафеде рӯйи суфаи зери тути калон хобидааст. Ӯ танҳо буд. Сӯяш қадам задам. Ба назарам бисёр фарбеҳ намуд. Чун наздаш омадам, дарк кардам, ки фарбеҳ нест, балки сар то по варам аст. Ҳоли ӯро дида, аҳвол пурсидан, маънии ба ҷароҳаташ нохун заданро мегирифт. Бинобар ин, худро шиносонида, мақсади омаданамро гуфтам.
- Ҳанӯз нагирифтаем. Се рӯз боз кампирам мераваду аз субҳ то шом навбат мепояд. Аммо ҳеҷ не, ки навбаташ расаду маводро гирифта биёрад, - бисёр дарднок гуфт мӯйсафед.
Хеле бо эҳтиёт ва ҳар чӣ қадар, ки имкон буд сабук карда пурсидам:
- Бобо, агар малол нашавед, пурсам.
- Пурс, бачам, пурс.
- Мегӯям фарбеҳ бошед, ё варам доред?
- Варам дорам, бачам, варам.
- Чанд вақт шуд?
- Аз рӯзе, ки захираи хӯрокаамон намонд. Як ду моҳ шуд-да.
- Бобо. Маро бубахшед. Медонам, ки аз набудани хӯрока одам харобу лоғар мешавад, вале варам карданашро намедонистам.
- Ҳа писарам. Шумо ҷавонон, ҳоло бисёр чизҳоро намедонед ва шукр, ки намедонед.
- Бобоҷон, садқаи ришу мӯйи сафедатон. Фаҳмонед, ки аз чӣ варам кардаед?
Мӯйсафед, чизе нагуфт. Оҳиста, гӯё ки онро озор надиҳад, бо эҳтиёт лаби дастурхончаи пешаш бударо кушод.
- Ана, аз ҳамин бачам, аз ҳамин.
- Ин чист?
- Нон, бачаҷон, нон.
- Бобоҷон, намефаҳмам, чӣ хел нон?
- Бигир бачам, бичаш, мефаҳмӣ.
«Нон»-ро ба даст гирифтам. Шабеҳи ягон хел нонҳои медонистагии ман набуд. Рангаш хокистари сиёҳтобро ба ёд меовард. Чанд мағзашро ба даҳон бурдам. Таъми ҳеҷ гуна нонҳои хӯрдаамро надошт.
- Бобо ин нон аз чӣ омода шудааст?
- Аз сабӯс бачам. Не, аз сабӯс не, аз сабӯси сабӯс.
- Онро кӣ овард?
- Ҳеҷ кас. Худам рафта, аз бозори развилка харидам. (Гардиши шоҳроҳи Душанбе-Кӯлоб ба ҷониби ноҳияҳои Фархор ва Ҳамадонӣ. Ҳ. Ю.)
- Магар чизи дигар набуд, ки сабӯси сабӯс харидед?
- Э, бачам. Шукр, ки ман ҳаминро ҳам ёфтам. Дигарон намеёбанд. Охир, аз ҷанг баромада бошем ҳам, ҳанӯз оқибатҳои он тамом нашудааст.
Баъди инро гуфтан овози мӯйсафед ларзид, дар чашмонаш об ҳалқа зад. Лаҳзае пас, дар шакли сиришк ба берун баромад. Якпаҳлӯ ки буд, оби як чашмаш аз бари бинияш, оби чашми дигараш аз рухсорааш поин фаромад. Ӯ хеле хомӯш шуд. Дар ин лаҳзаҳо ман намедонистам, чӣ гӯяму чӣ рафтор кунам. На рафтанамро медонистаму на истоданамро. Хайрият, ки баъди чанде мӯйсафед худ овоз баровард:
- Акнун бачам, мо намемирем. Ана, тут пухт, - ба тути болои сараш ишора карду канда-канда гуфт ӯ. - То онро хӯрда тамом мекунем, ки ҷав мепазад. Ана, бин, думбул шудааст… - бо шеваи шодӣ ва фараҳмандӣ ҷониби ҷави ҳавлиаш ишора карда гуфт муйсафед. - Боз, насиб бошад, ана-мана нагуфта, кампир ёрии фиристодаи шумоёнро ҳам меорад.
Ман бо иҷозати мӯйсафед ҳамин пораи нонро бо худ гирифтам. Ба ҷамоат омада, номи ӯро дар рӯйхати ёригирандагон пайдо накарда, бас дар ғазаб шудам. Ин буд, ки ба раиси он сахт эрод гирифтам. Ӯ беғамона «хай бачаҳо беаҳамиятӣ кардиян, номша нанавиштиян» гуфта, ба худсафедкунӣ даромад.
- Кампири ин мӯйсафед, рӯзи сеюм аст, ки навбат мепояд. Оё инро медонед?
- Навбат ба мо вобастагӣ надора, ҳар кӣ пеш оя, маводша мегира.
- Ҳар кӣ «зӯр бошад» гӯед.
- Ҳами хел ҳам гуфтан мумкин. Мо бо ҳазорон одам сар ба сар шида наметонем.
- Нозири минтақавӣ доред?
- Дорем.
- Чаро намефармоед, ки ӯ тартибу низомро назорат кунад?
- То ба номуш мавод нанависем, ӯ и корора намекна.
- Вай бояд аз рӯйи вазифааш ин корҳоро кунад. Агар барои маводгирӣ ҳақдор набошад, чӣ тавр инро талаб карда метавонад?
- Ҳолӣ, ҳама гушна, аз ҷумла милисаҳо ҳам.
Ман бо ӯ дигар баҳс накарда, талаб намудам, ки аз рӯйхат номи кампири он мӯйсафедро пайдо кунанд. Мутаассифона, номи ӯро ҳам пайдо карда натавонистанд, чунки навиштагӣ набуданд. Ман дигар илоҷ надоштам. Ба ҷуз он, ки бо сардорамон дар тамос шуда, иҷозат бигирам, ки ду нормаи оилаи худи раисро кам карда, аз ин ҳисоб ба он мӯйсафеду кампираш мавод фиристонам. Албатта раис аз ин амали ман ба даҳшат афтод, шӯру ғавғо бардошт. Вале, чун донист, ки ман метавонам масъаларо то ба сатҳи ҳукуматҳои вилояту ҷумҳурӣ бардорам, ором шуд.
- Ана, ҳамин аст, таърихи ин «нон», - гуфтаму ба қисса итмом бахшидам.
Вақти нақлкунӣ мушоҳида мекардам, ки чеҳраи устод бо вуҷуди хеле хушгапу ҳазлкаш ва шӯхтабиат буданашон, гирифта ва ғамгин буд. Яъне, ки он кас аз рӯзи бади мардуми одӣ, аз беғамию беҳунарӣ ва ноуҳдабароии роҳбарони вақт дард мекашиданд. Ин буд, ки баъди тамом кардани қиссаам, як оҳ кашиданду бо оромӣ гӯфтанд:
- Кори хуб кардед, савоби калон гирифтед ва ба як кунҷи шифти хона андаке назора карда чизеро ба ёд оварданд. Баъд ҷуссаашонро як ҷунбонданду ба ман нигариста аз ёд хонданд:
Чӣ медонанд онҳо, ки надонанд,
Азобу дарди бенонӣ ба олам.
Чӣ медонанд онҳое нахонданд,
Ки одам баҳри нон куштаст одам.

Ман он рӯзу замонҳо нағз донам,
Вабои гушнагиро дидаам ман.
Чӣ будӣ нон? Туро гуфтан тавонам,
Ки болояш зи тилло дидаам ман.
Занеро дида будам зору гирён,
Ки колои арӯсияш ба каф дошт.
Ба ҳар дар гашта вай хотирпарешон,
Тамомашро ба як нон нарх бигзошт.
Барои кӯдаконаш то барад нон,
Харидоре вале пайдо накард ӯ.
Агар нон нест, инсон нест инсон,
Зи нон аст одамӣ ободу некӯ.
Бимирам дар рухи холи фатир ман,
Тавону шодиву илҳомам он аст.
Ба ман аз ҳар чӣ бошад хуб равшан,
Ки шаъну эътибори номам он аст.
Ҳамегӯянд доноёни ҳикмат,
Ки одамро ҷаҳонбон офариданд.
Намирад, то бимонад поктинат,
Якум нону пас имон офариданд.

Устод андаке таваққуф карданд. Гӯё, ки андеша намуданд ва баъд ба ман нигаристанду пурсиданд:
- Акнун бо ин як порае ки гӯё нон аст, чӣ кор карданӣ ҳастед?
- Кори бисёр карданиам. Пеш аз ҳама ба хонаам мебарам. Ба зан ва фарзандонам нишон дода, мегӯям, ки гарчи шумо ҳаргиз мушкилоти нонро накашидаед, вале мардум ана ҳамин хел «нон» мехӯранд. Мефаҳмонам, ки эродгирию сарзанишҳоям ҳангоми мағзи нонро резонидану зери по карданатон ва ба нон эҳтиром нагузоштанатон барои ҳамин аст. Баъд ба хешу таборон, ҳаққу ҳамсояҳо нишон медиҳам, ки ба қадри нони доштаашон бирасанд.
- Аҷаб кори хуб мекунед. Ин воситаи таъсирбахш мешавад, барои тарбияи одамони нонмаст, махсусан кӯдакону наврасон.
Воқеан ман ҳамин тавр кардам. Зиёда аз ин, он «нон»-ро ба мақсади барҳам задани як ақидаи бисёр нодуруст, ки дар водии Вахш нисбати мардуми минтақаи Кӯлоб пайдо шуда буд ва он то андозае хусусияти низоӣ дошт, хеле устокорона истифода бурдам.
Солҳои 1993-1995 дар ин водӣ ақидаи хатое паҳн гашта буд, ки гӯё тамоми хӯрокии барои мардуми вилояти Хатлон ҷудо шударо ба минтақаи Кӯлоб мебаранд ва мушкилоти хӯрокиро дар водии Вахш асосан ба ҳамин рабт медоданд. Ман, ки вакили мардумӣ будам, он порчаи «нон»-ро дар маҷлисҳои ҳукумати шаҳр, махсусан дар сессияҳо ба вакилон ва фаъолон нишон дода, мегуфтам, ки «ана, мардуми Кӯлоб чӣ мехӯранд. Агар се-чор нафар, бигзор 10-20 нафар ҷанговарбачаҳои кӯлобӣ бо қумандонҳояшон соҳиби нону ном бошанд, ин маънии онро надорад, ки зиндагии тамоми халқи Кӯлоб, махсусан мардуми одӣ ҳамин хел аст. Шояд, ки мушкилоти онҳо аз мо ҳам дида мушкилтар бошад. Чаро, ки мо ба Душанбе, Суғд ва Ӯзбекистон наздикем, анвои заруриро ба ҳар восита арзонтару осонтар дастрас мекунем. Аммо мардуми Кӯлоб бо иллати дурии роҳ чунин имкониятро камтар доранд. Онҳо ҳама чизро аз мо дида, мушкилтар ва қиматтар дастрас мекунанд». Он пораи «нон»-ро нишон додаю ин суханонро гуфта, аз дигар вакилони мардумӣ хоҳиш менамудам, ки интихобкунандагони худ ва мардумро дуруст фаҳмонанд, то ки ба ҳарзагӯии бадхоҳону ниқорталабони ҳукумати нави қонунӣ бовар накунанд.
Баъди ин ҳам он пораи «нон»-ро ҳамеша бо худ гирифта мегаштам ва дар ҳар куҷое ки гап меомад, онро ба мардум нишон медодам ва суханони болоро такрор карда, хоҳиш менамудам, ки надонистаю нафаҳмида ба гуфтаи бадхоҳону иғвоангезон бовар нанамоянд.
Хулас, ҳаминтур шуд, ки дар натиҷаи як мағз, як мағз чашиданҳои одамон, он «нон» ба нестӣ расид. Вале, рисолати нонии худро пурра иҷро кард. Охир рисолати нон танҳо серкунии одамон нест, балки ба ҳам овардани онҳо, бо ҳам нишондан ва ҳамдилу ҳамрайъу ҳаммақсад гардонидани онон низ ҳаст.

II
Чанде пеш китоби «Борони ҳидоят»-и устод Ашӯр Сафар дастрасам гашт. (Душанбе, «Адиб», 2008). Онро мутолиа кардаму бори дигар барои худ исбот намудам, ки адиб будан, сӯхтану пухтан аст. Дар мағзи ҷонам дарк кардам, ки адиб то суханеро пазондану ба шунаванда ё хонандааш расонад, борҳо оташ мегираду месӯзад, махсусан, вақти дар хатар будани Ватан ва халқу миллаташ. Шояд бо ин хотир, Худованд чунин рисолату ваколати сӯхтану пухтанҳои адибонаро ба ҳар кас лоиқ надонистааст. Чунки ин кори ҳар кас набудаасту аз дасти ҳар кас ҳам намеомадааст.
Аз аҳли қалам кам медонам, касонеро, ки умри зиёд дида бошанд. Шояд сабаб он аст, ки «Ҳар кӣ сухан бар сухане зам кунад, қатрае аз хуни ҷигар кам кунад». Камшавии хуни ҷигар, боис ба камшавии умр аст. Баробари соишхӯрдану камтаршуданҳои қалам рӯзҳои умри адиб ҳам камтар шудан мегиранд. Яъне, ки қалами адиб ва сухан бар сухане зам карданҳои ӯ, як навъ суҳони умраш ҳастанд. Бо вуҷуди ин, қаламкашон шабеҳи бофандагонанд. Чуноне ки бофандаҳо аз рангу риштаҳои гуногун матоҳои зебо омода мекунанд, адибон ҳам ҳазорон вожаҳои зебою шинамро ҷустаю пайдо карда, матои асари худро мебофанд ва ба хонанда пешкаш мекунанд. Худо кунад, ки хонандаю шунаванда ба қадри чунин матои бофтаю тақдим кардаи ӯ бирасад.
Устод Ашӯр Сафар аз суханони зебою шинам ва пуррангу ҷило матоҳои зиёди махмалин бофтаанд, ки қисме аз онҳо ба нон ва эҳтироми он бахшида шудаанд.

III

Солҳои 70-уми асри гузашта як сухани роҳбари давлати абарқудрати Шӯравӣ Л. И. Брежнев, бо вуҷуди аз нон пурра ва ҳатто барзиёд таъмин будани мамлакат шиори рӯз гардид: «Нон бошад, суруд ҳам мешавад». Ин сухан дар ҳамон замони серию пуррӣ ҳам барои эҳтиёту қадршиносӣ намудани нон нақши бағоят муассир гузошт. Серию пуррӣ то андозае буд, ки баъзе ношукрбандаҳо ба мағоза омада «Орди ҳалол дорӣ?» - гуфта мепурсиданд. Онҳо таҳти ибораи «орди ҳалол» навъҳои олӣ ва якумро дар назар медоштанд. Ордҳои навъи дуюму сеюмро тамоман намегирифтанд ва агар мегирифтанд, танҳо барои хӯроки чорво. Ин сухани шиоргардидаи роҳбари давлат дабдабаю воҳима ва калонигарии чунин нонмастонро ҳам барҳам зада буд.
Боз солҳои 80-уми ҳамон аср, дар Тоҷикистон як суруди бас сода, вале дилнишине пайдо шуд, ки он талқинкунандаи ҳақиқию воқеии иззату эҳтироми нон гардид:
Нон бувад чун ҷони одам,
Қувваю дармони одам.
Зеби дастурхони одам,
Иззати меҳмони одам.
Ба фикрам вақташ расида, ки боз ҳамин хел шиорҳою сурудҳо ба миён оянд? Ҷаридаҳо, садою симо, муассисаҳои фарҳангу маърифат, таълимгоҳҳо, ҷамоату кумитаҳои маҳаллаҳо барои посдории қадри нон корҳои тарбиявии бештар ва таъсирбахш бубаранд. Инро дар доираи иҷрои Қонуни танзими анъана ва ҷашну маросимҳо ҳам кардан мумкин аст. Агар «Соли нон» эълон карда шавад, боз ҳам нуран ало нур хоҳад буд.
Ҷовид бод нон-беҳамтотарин воситаи зиндагии инсон! Шод бод, руҳи Ашӯр Сафар, устоди воқеии сухан ва нондӯсту нонпарвар!

ҲАСАН ЮСУФИ ФАЙЗБАХШ

Хонданд 521

Санъати суннатии фалаксароӣ яке аз бахшҳои баргузидаи фарҳанги миллати мост, ки аз замонҳои хеле дур ба мо мерос мондааст. Ин арзишҳои фарҳангӣ, ғолибан бозгӯкунандаи пиндору гуфтору рафтори нек ҳастанд, ки дар гузашта аҷдодони мо офаридаву ҳифз кардаанд. Фалаксароёни ҳақиқӣ дар баробари ҳунари воло ва овози марғуладору лаҳни булбулсон доштан, боз аз асрори фалаки даввор ва неку бади он воқиф буданд. Фалак сароидан, маънии розу ниёз гуфтан бо Кирдигор. Ва дигар хусусияти санъати фалак ин аст, ки шикоятҳо аз асрору муаммоҳои дунёи дун мекунад ва ҳам даст ба гиребон бо қисмату қазову қадари рӯзгор мебарад, ки ин вижагиҳои санъати фалак таваҷҷуҳи мардумро ба худ мекашад ва мардум низ таскини дили худро аз он дарёфтаанд, ки аксар аз ин санъат бархӯрдоранд. Як асрори дигари санъати фалак ва дар байни мардуми мо паҳн гардиданаш дар он аст, ки сарзаминҳои мо барои хониши фалак мувофиқ ва созгор ҳастанд, зеро дар байни куҳҳо ва дараҳо садо хеле баланд мешавад ва акси садо медиҳанд, ки он акси садои мегуфтаи пешиниёнро дар замони мо «эхо» ном мебаранд. Ва дигар асрораш ин аст, ки дар баландиҳо садо сардиҳӣ ва акси садои худро бишнавӣ, инсонро ба дунёи хаёлот ва руъё мебарад, ки ин лаззат ва кайфияти хосе дорад.

Гулчеҳра Содиқова яке аз фалаксароёни номвари тоҷик ва таълимдидаи мактаби эҷодии ҳунарманди нотакрор Одина Ҳошим аст, ки дар байни мардуми натанҳо ҷумҳурӣ, балки берун аз марзҳо низ шуҳратёру шинохта гардидааст. Гулчеҳра Содиқова сарояндаи сирф мардумист, аз ин лиҳоз, ки тамоми паҳлуҳои ҳунараш, рафтору гуфтораш, этикаву эстетикаи ҳунарвариаш аз оғози фаъолият то ин ҷониб аз ҷавҳари фарҳангӣ моддиву маънавии мардум файзбор гаштааст ва онро дар пироҳани бағоят баланди санъати ҳунари суннатӣ ба ҷаҳониён муаррифӣ менамояд. Умри азизи хешро фидои санъату ҳунар намуда, дар дунёи пурпечу тоби ҳунарварӣ бо комёбӣ ва сарфарозӣ мавқеъ ва мартабаи хешро дарёфтааст, ки дар воқеъ давомдиҳандаи мактаби бузурги устодаш-Одина Ҳошим мебошад. Вақте мавсуф ба саҳнаи ҳунар мебарояд, бешак, дар шахсияти ӯ санъати волои гузаштагон ҳувайдо мегардад ва ин хусусияти хос ба ӯ имкон медиҳад, ки ҳаводорони санъати суннатиро хаёлан ба гузаштаҳои дури таърихи аҷдодамон бибарад ва асолату ҷавҳари мусиқии суннатии фалакро дар зеҳну тафаккури эшон бозгӯ намояд. Ин гуна истеъдодро на ҳар ҳунарманд дорад, вале Гулчеҳра чи тавре, ки аз номаш бармеояд, чеҳраи санъати асилро ба шунавандагону бинандагон боз мекунад ва ба ин васила мухлисонашро дар дунёи андешаву афкор, муаммову асрор ғутавар мегардонад.
Хонанда шояд, дар банди он бошад, ки ҳофизаи ғамгудоз аз хурди ин пешаро касб кардааст ё… бале, фалаксароиро сароянда Гулчеҳра дар айёми кӯдакиаш сар кардааст. Ва шояд устоди нахустанаш ҳамон куҳҳову пуштаҳову дарёҳо бошанд, ки ӯ вақте садо сар медод онҳо акси садо мекарданд ва эҳтимол «ҳамовоз» мешуданд, Гулчеҳра бароварду фаровард ва ҷӯру ноҷӯрии садояшро аз акси садоҳои «ҳамовозӣ» дуруст мекард ва ҳамон тур садояшро «Эй фалак дод аз ҷафоят..» гӯён ба сӯи фалак тез мекард. Гулчеҳра худ ёде аз кӯдакии хеш карда, изҳор медорад, ки «ҳанӯз ҳангоми дар синфи дуюм хонданам, миёни мардум бо унвони «Гулчеҳраи фалакхон» ном бароварда будам ва дар ҷашнҳои арӯсӣ барои ҳамдиёрони худ таронаҳои дилфиребу дилангез месурудам. Наметавонистам сухани касеро рад намоям, зеро мардум ба ин чиз одат карда буданд. Баъд аз чанд маъракае, мардуми деҳа дигар ба сӯроғи ҳунармандони бегона намерафтанд». Ва дар ҳамон айём Гулчеҳараи хурдакак, вале боистеъдод дар озмуни фалаксароён иштирок карда, ҷои аввалро сазовор мегардад ва чи тавре, ки Гулчеҳра худ баён мекунад: «ҳанӯз ҳангоми дар синфи шашум хонданам, дар озмуни «Фалаксароён» иштирок карда, сазовори ҷои аввал гардидам. Баъд аз як моҳ маро ба Сталинобод (Душанбе) даъват карданд ва дар ин озмун низ ҷои аввалро соҳиб шудам. Акнун мебоист, озими Маскав мешудам. Вале модарам барои рафтанам ба Маскав розӣ нашуд. Падару модарам дар колхоз кор мекарданд ва ман низ узви хоҷагӣ будаму масъулиятам сари баландие нишаста, фалак хондан буд». Бале, меҳр ва муҳаббати ҳар як касбу кор дар вуҷуди инсон дар тифлиаш ҷӯш мезанад ва оҳиста-оҳиста он рушду нумуъ мекунад…
Қисмат ба Гулчеҳра Содиқова хеле саодатмандӣ ва рӯзгори хуш дар баробари атои ҳунари воло додааст, ки ӯ фарзандони ба гунаи худ ҳунарманд ва дӯстдори шеъру наво ба дунё овард, ҳама имрӯз ҳунармандони касбианд. Албатта, барои тарбияи эшон, нақши Гулчеҳра бузургу бемисл аст. Фарзандони Гулчеҳра зери навои мусиқӣ ва суруд бузург шудаанд ва албатта ин ҳама бетаъсир намемонад ва натиҷааш имрӯз ба мо маълум аст, зеро ҳама аз санъат ва ҳунар бархӯрдор ҳастанд ва ҳам пешбарандаи касби падару модари хеш мебошанд. Гулчеҳра аз фарзандони ҳунармандаш ҳамвора ифтихор доранд, ки тарбият ва заҳматҳои кардааш барабас нарафтаанд. Фарзандонаш имрӯз дар канораш ҳунарнамоӣ мекунанд ва пеш аз ҳама, дар пешрафт ва инкишофи санъати тоҷик саҳми боризи хешро гузошта истодаанд. Фарзандони мавсуф аксарияти асбобҳои миллӣ ва хориҷиро ба дараҷаи касбӣ хуб менавозанд. Магар саодат ва комронӣ аз ин зиёд буда метавонад? Бо фарзандони ҳунармандаш Гулчеҳра як ансамблеро бо номи «Орзу» ташкил дод, ки дар як муддати кӯтоҳ обрӯву нуфузи зиёде касб карда, шуҳрату асолати санъати тоҷикро ба дуриҳои дур бурда тавонист. Ҳунарманди мардумӣ Гулчеҳра Содиқова бо ансамбли худ, қариб ба тамоми гӯшаҳои дунё сафари ҳунарӣ анҷом додааст ва дар оянда ҳам хоҳад кард.

Зоҳири САЙФУЛЛО

Хонданд 510

Дар зиндагӣ, инсоният ҳамеша ниёзманди навозиш аст, аз ин рӯ, эҷодиёт ва ҳунарро дар масири таърих бештар таваҷҷуҳ карда, ағлаб густариш додааст. Вақте мо ба таърих рӯ меорем, дар тамоми давру замон махсус санъат ва ҳунар нисбати дигар касбу кор баргузидатар дар чашм ҷилва мекунад. Аз ин бар меояд, ки санъат ниёзи инсонҳоро ҳам ҷисман ва ҳам руҳан бароварда мекунад ва зиндагиро ба чашми эшон зебову дилнишин мегардонад. Ба ҳамагон таърихи пайдоиши санъати мусиқӣ, ба таври асрорангез то ба имрӯз боқӣ мондааст, зеро касе мушаххасан гуфта наметавонад, ки пайдоиш ва зуҳури санъати мусиқӣ, аз кадом даврон оғоз ёфтааст. Ба андешаи мо дар замони пайдоиши одаму олам санъати мусиқӣ низ вуҷуд дошт. Бояд зикр кард, ки нисбати соири миллатҳову халқиятҳои рӯи замин, миллати мо бештар ба санъати мусиқӣ алоқамандӣ дошту дорад. Мероси санъати мусиқие, ки имрӯз ба мо аз гузашта мерос мондааст, худ баёнгари ин гуфтаҳост. Яке аз он меросҳо “Шашмақом” аст, ки то имрӯз барои мардуми мо муътабар аст. Дар санъати суннатии Шашмақом, мо зиёд ҳунармандон ва сарояндагони мумтоз дар гузаштаву имрӯз доштему дорем.

Сабоҳат Наҷмиддинова яке аз сарояндагони маъруф ва муваффақи риштаи Шашмақом аст, ки мардум санъату ҳунари ӯро писандидаву дӯст доштаанд. Мавсуф дар тӯли фаъолияти эҷодии хеш тавонистааст, ки дар ин жанри мусиқии суннатӣ, саҳми арзадаи хешро гузорад. Бетардид, Сабоҳат эҷодиёти мондагоре аз худ аллакай боқӣ гузоштааст. Сабоҳат, аз пешаи интихобкардааш мегӯяд, пӯшаймон нест, чун мавсуф андеша дорад, ҳеҷ чизе авлотар аз хидмати мардум нест. Илова бар ин, ӯ хушбахтии хешро дар он медонад, ки дар такмил ва инкишофи санъати суннатии миллати хеш заррае ҳам бошад, саҳм гузоштааст. Дар ҳақиқат Сабоҳат Наҷмиддинова натанҳо сарояндаи хуб, балки инсони ҳалим ва заминӣ дар ин росто низ мебошад, ки ҳамкасбон ва шахсоне, ки бо ӯ ошноӣ ва дӯстӣ доранд, ин андешаи моро тасдиқ менамоянд.
Дар баробари эҷоди оҳангу суруд, Сабоҳат Наҷмиддинова боз дар Консерваторияи миллӣ ба тарбияи сарояндагони ҷавон машғул мебошад. Сабоҳат дар ин даргоҳи олами ҳунар чанд сари сол аст, ки ба ҷавонон нозукиҳои санъати мусиқиро меомӯзонад. Аллакай, шогирдони ӯ ба дараҷаи устодӣ расидаанд ва дар инкишофи мусиқии миллӣ хидматҳои шоён карда истодаанд. Сабоҳат аз он меболад, ки тавонист шогирдони зиёдеро тарбият намояд, то барои давлату миллат хидмат шоистае бикунанд. Аз мактаби эҷодии Сабоҳат ҳунармандони барҷаста ва олимақом баромадаанд, ки бешак саҳми Сабоҳат дар тарбияи эшон калон аст.
Хулоса, хидматҳо ва заҳматҳои Сабоҳат Наҷмиддинова дар олами санъати мусиқии миллӣ хеле бузург аст. Ва ин хидматҳои ӯ албатта, шоистаи арҷгузорӣ мебошад. Қадру манзалати ҳунармандони асилро донистан ва бар эшон арҷ гузоштан, дар мардуми мо дар гузашта ва имрӯз буду ҳаст. Аз ин лиҳоз, Сабоҳат Наҷмиддинова сарояндаи маҳбуби халқ, ин хусусияти халқи хешро хуб дарк карда, барои эшон аз таҳти дил ва бо тамоми ҳастӣ суруду оҳангҳои ҷолиберо офаридаасту меофарад, то мардуми санъатдӯстдор аз он ҳаловат бибаранд ва то ҷое аз ғуссаҳову ранҷҳои зиндагӣ амон ёбанд.

Фарзонаи УМАРАЛӢ

Хонданд 426

Хабари-рӯз

Календар

« Ноябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.