.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Фарҳанг

 

Қурбоналӣ Абдуллоев аз ҷумлаи он сарояндагоне ҳаст, ки тарзу шеваи овозхонии хоси худро дорад. Беш аз сӣ сари сол аст, ки дар фазои ҳунару мусиқии тоҷик ҳунарнамоӣ мекунад. Омадани Қурбоналӣ ба саҳнаи ҳунари мусиқии тоҷик, бешак айни муддао буд, ғолибан, мавсуф дар баланд бардоштани мусиқии касбии тоҷик, нақши боризи хешро гузоштааст. Дар охири солҳои 80-уми асри гузашта, аз ҷумлаи ангуштшумор овозхонҳое буд, ки баробари ба саҳна ворид шудан, соҳиби ному мавқеи хос дар касби худ гардид. Ва то имрӯз ҳамон шуҳрати қаблии худро аз даст надодааст. Зеро дар тӯли зиёда аз сӣ сол ҳамеша дар роҳи эҷод ҷустуҷӯю навгониҳои ҳунарӣ кардаву комёб низ гардидааст. Подоши ҳамаи он заҳматҳо ва фидокориҳо буд, ки то имрӯз мардум санъату ҳунарашро арҷ гузошта, меписанданд. Қурбоналӣ аз наврасии хеш ёд карда, дар ҷое изҳор медорад, ки “чунон ба суруду мусиқӣ рағбат доштам, ки ҳатто ҳангоми дигар дарсҳо, вақте садои баланд шудани созҳои мусиқиро аз синфхонаи фанни мусиқӣ мешунидам, дигар ҳама чизро фаромӯш мекардаму дилам ба он ҷо парвоз мекард”.

Воқеан, дар олами мусиқӣ Қурбоналӣ вижагиҳои хоси ҳунарварӣ дорад, ки танҳо ба худи ӯ хос асту бас, ба ин маъно, ки интихоби матнҳо ва эҷоди оҳангҳои мавсуф аз дигарон тафовути зиёд дорад. Ба аксарияти мухлисон, бештар лаҳни ширадори Қурбоналӣ писанд омадааст, ки ин хусусияти санъаташ ӯро маҳбуб гардондааст. Дар хониш ва оҳангҳои Қурбоналӣ, мардум ширинии зиндагӣ, самимият, ишқу муҳаббат, дӯстиву рафоқатро эҳсос кардаву дарёфтаанд. Ҳар касе, ки дар дунёи эҷодии ин сарояндаи хушилҳон ворид шуда бошад, бетардид аз ҳама гуна тобишҳои ҳунари асил воқиф гардида, аз он лаззат бурдааст. Ин андешаи мо дар баробари ҳунари ин сароянда, муболиғаву муҳобот нест, зеро бо бисёр мухлисон ва ҳаводорони ҳунараш вохӯрдаем, аксар аз санъати суннатӣ ва ҳунари асил ҷонибдорӣ мекунанд. Аз ин бармеояд, ки Қурбоналӣ бо ҳунари асил тавонистааст ба шунавандагони хеш ҷавҳари санъати волои суннативу нобро расонда, шунавандагонро завқи этикиву эстетикиашонро баланд бардорад.
Ҳунари дуэтхонӣ, имрӯзҳо агарчи аз тарафи бисёре аз сарояндагон хонда мешавад, аммо Қурбоналӣ аз оғози фаъолияташ то имрӯз ин намуди жанро ҳам дар сабку равиши ба худ хос пеш бурда истодааст, ки бетардид метавон гуфт барои побарҷоӣ ва равнақ ёфтани ин жанри мусиқии қадима ҳиссаи арзандаи хешро гузоштааст. Ҳунари дуэтхонӣ дар байни мардуми мо маъмулу маъруф бо номи “бадеҳахонӣ” буду ҳаст. Дар тамоми манотиқи кишвар “бадеҳахонӣ” роиҷ аст. Далели ҳаводории мардум ба ин жанр, дар он аст, ки ҳунари “бадеҳахонӣ” ба гунаи мусобиқа миёни иҷрокунандаҳои марду зан аст, ки бояд эшон ҳар кадом дар навбати худ ба ҳарифи худ бо суруд ҷавоб диҳад. Хулоса, як навъ зарофату латифгӯиҳо байни марду зани сурудхон мебошад ва ин ҳунари суннатиро Қурбоналӣ мушикофона аз нигоҳи касбият омӯхтаву пеш мебарад, ки ин амалаш шоистаи таҳсин аст.
Ҳар сароянда бояд аз асбобҳо ва нозукиҳои санъат бархӯрдор бошад. Қаҳрамони мо-Қурбоналӣ Абдуллоев, аз ҳамаи ин, на ба таври бояду шояд, балки ба дараҷаи устодӣ бархӯрдор аст. Чун ӯ андеша дорад, ки сарояндае, ки асбобҳои мусиқиро навохта наметавонад, ҳадди ақал ду-сетоашро, дар олами санъат ҷойгоҳи хешро пайдо карда наметавонад. Бале, ба фикри мо низ, ҳунарманд, пеш аз ҳама илми мусиқӣ ва паҳлуҳои онро бояд хуб аз худ кунад. Қурбоналӣ натанҳо сароянда ҳаст, ӯ мутриби чирадаст низ мебошад. Бисёр асбобҳои мусиқиро менавозад ва дар ҷое аз даврони толибилмии хеш ёд карда, мегӯяд, ки “дар оркестри созҳои миллии донишкада дар қатори Барно Исҳоқова, устод Аҳмад Бобоқулов мо солисти ин оркестр будем. Дар факултет инчунин ансамбли созҳои миллӣ-суннатӣ вуҷуд дошт, ки роҳбараш устоди марҳум Муҳаммадқул Ҷумъаев буданд. Дар ин ансамбл ҳам солисти овозхон будам. Ҳамон вақт шӯхӣ карда мегуфтанд, ки “ба ин Қурбоналӣ чӣ гуфта диплом диҳем? Мутриб ё овозхон?” Ман ҳам бо шӯхӣ мегуфтам: «Мутриб гуфта диплом диҳед, овозхонӣ аз дасти худамон меояд!». Ин гуфтори Қурбоналӣ муҳобот нест, дар ҳақиқат он замонҳо устодон ба шогирдони хеш, хеле сахтгир ва серталаб буданд, ки шахсони тасодуфӣ наметавонистанд то охир дар зери дасти эшон тоб биёваранд. Қурбоналӣ бо эҳтиром аз устодони хеш ёд меоварад ва аз онҳо доимо миннатпазир аст, ки ӯро хуб таълим додаанд. Ва имрӯз Қурбоналӣ худ устод гаштаву шогирдони зиёдеро ба воя мерасонад. Тарбият ва дастгирӣ намудани сарояндагони ҷавону навқадамро Қурбоналӣ яке аз вазифаҳои асосии хеш мешуморад. Албатта, бе устод ҳеҷ мактабе инкишоф ва пешрафт накардааст, ҳар кадомро устодони фидоӣ ва фардонигар инкишоф ва такмил додаанд, ки ин аънана то ба замони мо расида омадааст. Қурбоналӣ Абдуллоев аз устодони бузурги санъат сабақ гирифтааст ва имрӯз, ки ӯ ба дараҷаи устодӣ расидааст, рисолати худро пеш аз ҳама дар тарбият намудани истеъдодҳои наву ҷавон мебинад.

Нигора САИДБЕКОВА

Хонданд 372

Некмарде аз диёри ҳунар

Нояб 11, 2017
Диданд: 691

8 ноябр ба марги фоҷеавии Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон Маҳмудҷон Воҳидов 40 сол пур мешавад.

Ёди гузаштагони ормонӣ, ёди некон ҳамеша аз шеваҳои хайру савобе буд, ки мардуми мо онро пайваста гиромӣ медоранд. Имрӯз, ки дар фарҳангу адаб ва ахлоқу маънавиёти ҷомеа буҳрону костагиҳои зиёде ба назар мерасанд, бо як эҳсоси пазмонӣ беихтиёр ёди фарзандони фарзонаи миллат дар навори хотирҳо пайдо мешавад. Яке аз чеҳраҳои нуронии фарҳангу адаби мо Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон Маҳмудҷон Воҳидов буд, ки ин дунёи фониро хеле барвақт, дар авҷи камолоти ҳунару эҷод ба таври фоҷеавӣ падруд гуфт.Маҳмудҷон зодаи куҳистони ноҳияи Ашт буда, аз овони хурдӣ маҳрумият аз оғӯши гарми модар ӯро ба сахтиву нобасомониҳои зиёди рӯзгор дучор гардонидааст, вале табиати зебову афсонавии Шайдону Надок (зодгоҳи Маҳмудҷон) ба ӯ завқу эҳсоси баланди шоирона ато кардааст. Дар таъсири ранҷу машаққатҳои даврони кӯдакӣ, Маҳмудҷон чун ҷавони меҳнатқарину заҳматкаш обу тоб меёбад ва ба хондану дониш омӯхтан майлу рағбати зиёд пайдо мекунад. Ин буд, ки ӯро баъди хатми мактаби миёна якбора ба курси сеюми факултаи актёрии Донишкадаи давлатии санъати театрии шаҳри Маскав ба номи А.В.Луначарский (ГИТИС) қабул мекунанд. Ӯ бо талошу заҳмат дар як муддати кӯтоҳ ба ҳамсабақонаш, ки ду сол боз нозукиҳои ҳунару санъати касбиро аз устодони номдори худ Б.В.Бибиков ва О.И.Пижова- шогирдони падари театри рус К.С.Станиславский омӯхта буданд, баробар мешавад ва баъдан яке аз фаъолтарин шогирдони студияи тоҷикии ин боргоҳи ҳунар мегардад.

Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон Фотима Ғуломова, ки ба ман дар донишкада аз фанни нутқи саҳнавӣ ба таври инфиродӣ дарс медоданд, дар бораи ҳамсабақи маъруфашон қисса карда буданд, ки соли 1957 дар саҳнаи театри Маяковскийи шаҳри Маскав дар доираи даҳаи фарҳанги Тоҷикистон дар пойтахти давлати Шӯравӣ як ҷавони навхати 16-17- солаи лоғарандом бо садои ширину гӯшнавози худ ҳикояи Ҳаким Карим «Биё, баҳор»-ро чунон бо эҳсос хонд, ҳамаи аҳли толорро мафтуну мутаассир гардонд. Он ҷавон Маҳмудҷон Воҳидов буд ва устодони мо зуд ба ӯ таваҷҷуҳ зоҳир намуда, даъват карданд, ки ба гуруҳи мо шомил шавад. Маҳмудҷон даъвати Б.Бибиков ва О.Пижоваро пазируфту якбора аз курси сеюм ҳамкурси мо шуд…
Хатмкунандагони ин студия Ҳ.Абдуразоққов, М.Исоева, М.Воҳидов, Ҳ. Гадоев, Ф.Ғуломова, Т.Абдушукурова, Н.Ҳасанов, Т.Аҳмадхонов, М. Камолова ва дигарон ба театри тоҷик муҳиту фазои нав, марҳилаи нави эҷодиро асос гузориданд. Онҳо баъди як соли фаъолият дар Театри драмаи мусиқии шаҳри Хуҷанд ба Театри давлатии академии драмавии ба номи А.Лоҳутӣ ба кор омада, бо намоишҳои дипломии худ ва тадриҷан бо фаъолиятҳои минбаъдаи худ ба фазои эҷодии театр ҳамчун насими тозаи ҳунар навовариҳои зиёде ворид намуданд. Ба ҷои романтизми қолабӣ, нутқи мутантан (пафос), ҳаракатҳои сохта дар саҳна акнун реализми ҳақиқӣ, андешаву тафаккур, гуфтори зиндаву табиӣ, амиқрафт ба ҷаҳони ботинии образ, рамзҳо ва омилҳои ҷадиди тасвири дарду эҳсоси қаҳрамон ва бадеияти баланд бештар зуҳур намуд. Хатмкунандагони ин гуруҳ ба монанди Соҷида Ғуломова, Тамара Абдушукурова, Музаффар Ғаниев, Аскар Абдураҳмонов, Аҳмадҷон Қодиров, Борон Сангмамадова дар рушду такомули телевизиону радио ва синамои тоҷик, ҳамчунин дар таълиму тарбияи насли нави ҳунармандони тоҷик дар Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон нақши муассире гузоштаанд…
Бешак яке аз пешоҳангони он таҳаввулоти эҷодиву падидаҳои тозаи ҳунарӣ дар театри тоҷик Маҳмудҷон Воҳидов буд. Ӯ ҳамчун ҳунарпеша ва ровӣ дар шикастани қолабҳои зангзадаву куҳнаи саҳнавӣ хидматҳои пурарзише кардааст. То Маҳмудҷон дар саҳнаи тоҷик ҳунари ровигӣ асосан аз шиоргӯиву нутқи пурҷушухурӯш (пафос) иборат буд. Маҳмудҷон чун ровӣ бо сухани зинда ва андешаву тафаккури амиқ бо шунаванда суҳбат мекарду бо ӯ ҳамрозу ҳамнафас мегардид ва маъниву мантиқи матнро на ҳамчун сухани муаллиф, балки ҳамчун ҳарфу садои қалбу вуҷуди худаш ба гӯши дили сомеон мерасонд. Садои махмалину тобишҳои овозии нутқаш муҳтавои матну таъсири маънии онро қавитар менамуданд. Албатта Маҳмудҷон ҳамчун ҳунарпеша ва ровӣ бештар асосҳову унсурҳои мактаби театри русро дар ҳунари худ роҳандозӣ мекард. Хусусан мактаби эҷодиву ҳунару истеъдоди ҳунарпешаи маъруфи шӯравии рус Иннокентий Смоктуновский дар эҷодиёти Маҳмудҷон таъсири амиқ дошт. Таҳсил дар Маскав, албатта дар сиришту руҳияи Маҳмудҷон нақши худро гузошта буд. М.Воҳидов ошиқона шеър мехонду ошиқона нақш мебозид, шоирона мезисту, шоирона эҷод мекард…
Ҳар як нақши бозидаи ӯ мисли шеъри ноб зебову дилпазир буду тобишҳои шоирона дошт.
Театри як актёрро дар саҳнаи тоҷик ба шаклу услуби тоза ва бо бадеияту касбияти баланд Маҳмудҷон поягузорӣ кард.
Тобистони соли 1974 ман довталаби шуъбаи актёрии Донишкадаи навтаъсиси санъати Тоҷикистон будам ва ҳангоми супоридани имтиҳони дохилшавӣ аз фанни маҳорат устод Маҳмудҷон Воҳидовро дар як гӯшаи толори имтиҳонӣ дида, сахт дар ҳаяҷон афтодам. Се нафар муаллимони имтиҳонгиранда Тамара Абдушукурова, Аскар Абдураҳмонов ва Аҳмадҷон Қодиров дар миёнаи толор паси миз нишаста буданду ӯ бошад дар як гӯшаи толор рӯи курсие қарор дошт.
Тадриҷан ҳаяҷону изтироби ман фурӯ нишаст, зеро чеҳраи нурониву нигоҳи пурмеҳри Маҳмудҷон ба дил таскину гармӣ мебахшид. Вақте ки ман бо амри устодони имтиҳонгиранда порае аз манзумаи Мирзо Турсунзода «Садои Осиё»-ро қироат мекардам, Маҳмудҷон аз ҷой бархоста пештар ҳаракат кард ва дастонашро пеши бар ҳалқа намуда, то охир бо таваҷҷуҳи хоса шеърхонии маро гӯш кард. Сипас ба назди ҳамсабақонаш (муаллимони имтиҳонгиранда) омада, ба гӯши эшон чизе гуфт. Бо қаноатмандӣ сар ҷунбонидани муаллимон ба мани ҳаяҷонзада умед бахшид. Бо дидани баҳои «аъло» дар варақаи имтиҳонӣ ҳаяҷону эҳсосоти ман ба ҳаде афзунтар гашт, ки таппиши диламро бо гӯшам мешунидам…
Ин нахустин дидору вохӯрии ман бо устод Маҳмудҷон Воҳидов буд. Баъдан ӯро солҳои донишҷӯӣ дар саҳнаи театр дар нақшҳои Рӯдакиву Эзоп, Азизу Мамбет, Соломахину Ясон, Пашкову Незнамов, Бедилу Хизрхон ва дар моноспектакли «Гуфтугӯ бо худ» дар симои Хайём борҳо дида аз ҳунару истеъдоди баландаш баҳравар гашта будам.
Ӯро дар кӯчаҳои Душанбе, хусусан дар хиёбони марказиву назди Иттифоқи нависандагон ва назди театри Лоҳутӣ борҳо дида будам, ки либоспӯшиву қадамзаниҳояш низ хеле зебову ибратбахш буданд. Чеҳраи нурониву гармаш ҳамеша ғарқи фикру андеша буд. Дар кӯча ҳам ӯ ҳолати шоирона дошт ва пайваста матну ашъори барномаҳои эҷодиашро зери лаб такрор мекард.
Вохӯрии дигари ҳаяҷонбору басо гуворои ман бо Маҳмудҷон тобистони соли 1976 дар шаҳри бостонии Бухорои шариф рух дода буд. Тафсилоти сафари ҳунарии мо як гуруҳ донишҷӯёни Донишкадаи санъат бо барномаи махсуси консертӣ ҳамроҳи устодони ҳунари театри Лоҳутӣ дар чандин мақолаву хотираҳои ман зикр гардидааст.
Он рӯзҳо Маҳмудҷон Воҳидов хеле пуркору серташвиш буд, ки ҳатто барои ҳамроҳ сурат гирифтан фурсат надошту розӣ нашуд. Вале як рӯз дар вурудгоҳи меҳмонхона бо ҳам рӯ ба рӯ омадему баъди салому пурсупос ӯ маро ба роҳаткурсиҳои даҳлез ба нишастан даъват намуду нахуст аз лаҳзаи дидори аввал ва шеърхонии ман дар имтиҳони дохилшавӣ ёдовар шуд. Пасон иброз дошт, ки ният дорад дар назди Иттифоқи нависандагон театри манзум, театри шоирона (поэтический театр) таъсис диҳад ва пешниҳод намуд, ки ман баъди хатми донишкада ҳатман шомили ин театр шавам ва боз хоҳиш кард, ки дар ин мавзуъ ҳоло ба ҳеҷ кас чизе нагӯям. Зеро он шабу рӯзҳо фикру андеша, талошу ташвишҳои ӯ танҳо баҳри ҷустуҷӯву ҷамъоварии мавод, асноду далелҳо аз таъриху сарчашмаҳо барои таҳияи намоиши «Алломаи Адҳам ва дигарон» -и устод Сотим Улуғзода аз ҳаёту фаъолияти эҷодии Аҳмади Дониш банд буданд.
Хурсандиву ҳаяҷони онлаҳзаинаи худро наметавонам бо сухан баён кунам. Зеро пешниҳоди Маҳмудҷонро чун парвози орзуҳои ҷавониям, таҷассумгари тақдири эҷодиям, ояндаи умеду ормонҳои худ пазируфта будам…
Бо дили шоду руҳи болида аз Бухорои шариф ба Душанбе баргаштам ва пешниҳоди Маҳмудҷон пайваста дар гӯши дилам садо медоду маро ба ояндаи пурифтихоре умедвор менамуд…
Баъди чанд муддати таътил аз деҳа боз ба муҳити донишҷӯиву ҳаёти пуршӯри шаҳр баргашта интизор будам, ки самари ҷустуҷӯву талошҳои Маҳмудҷон дар таҳияи намоиши «Алломаи Адҳам…» кай манзури тамошогарон мегардад. Ниҳоят он рӯзи нек фаро расиду нахустнамоиши «Алломаи Адҳам…» чун аввалин иқдоми коргардонии Маҳмудҷон Воҳидов дар таҳияи асари калонҳаҷми саҳнавӣ ба воқеаи бузурги фарҳангӣ тадбил ёфт. Дар толор ҷои нишаст набуду теъдоди зиёди мухлисон беруни дар монданд.
Маҳмудҷон дар филми «Ситорае дар зулмот» (коргардон А.Раҳимов) нақши Аҳмади Донишро бозида буд, вале ба қавли Ато Муҳаммадҷонов ӯ аз иҷрои ин нақш розиву қаноатманд набуд.
Аз ин рӯ дар намоиши театр салоҳ дид, ки нақши Аллома Аҳмади Донишро дӯсташ Ато Муҳаммадҷонов бозӣ кунад. Худи Маҳмудҷон иҷрои нақши сайёҳ ва шарқшиноси рус Пашковро ба зимма гирифта буд. Ҳамкории шаҳсутунҳои театри тоҷик, ҳунармандони бузурге чун Ато Муҳаммадҷонов (Аллома), Маҳмудҷон Воҳидов (Пашков), Фаррух Қосимов, Раҷаб Ҳусейнов (Абдусалом), Убайдулло Раҷабов (Амир), Гуландом Сафаралиева, Саврӣ Сабзалиева (ҳамсари Пашков), оҳангсози маъруф Толиб Шаҳидӣ, рассоми мониқалам Ян Мамадқулов ва ҳамаи ҳайати эҷодиву техникии театр самараи олӣ ба бор оварда буд. Намоиш бо таҷассуми таъриху воқеаҳои охири қарни 19 руҳияи замонро ифода менамуд. Дар талошу ҷонфидоиҳои Аҳмади Дониш, дар фиғону дарди ботинии ӯ баҳри илму маърифат, баҳри ободиву шукуфоии кишвар, баҳри некӯаҳволии мардум дарду фиғони бисёр рушанфикрони давр ифода ёфта будаанд.
Дар саҳнае, ки Аҳмади Дониш (Ато-ака)-«Ман танҳоям, Оғо!»-гуён фарёд мекард, тамошобинон фиғони дили устод Сотим Улуғзодаро шуниданд…
Дар фарҷоми намоиш бо чашмони ашкбору дастони ларзон ба саҳна баромада, ба эҷодкорону офарандагони намоиш, ба Маҳмудҷону Ато арзи сипос кардани устод Сотим Улуғзода ҳоло ҳам мисли навори синамо дар сабти хотираам боқӣ мондааст. Тамошогарони мутаассиргашта бо оби дида ба ҳунару истеъдоди ҳунармандон ва муаллифи асар дурудароз каф мезаданд.
Маҳмудҷон Воҳидов бо таҳияи ин асари бузург собит сохт, ки ӯ дар фаъолияти коргардонӣ низ беҳамтою мумтоз аст. Ӯ дар авҷи камолоти умру эҷод ва парвози ҳунар қарор дошт. Саҳнаи тоҷик, синамо ва садову симои тоҷик аз ҳунару истеъдоди ӯ эъҷозҳои зиёдеро интизор буданд. Вале, сад дареғу ҳайфо, ки тири қазо ӯро дар авҷи баландии шуҳрату эҷод, дар айни парвози ҳунар нишона карду аз фоҷеаи саҳна ба фоҷеаи воқеии ҳаёт дучор сохт ва марги нобаҳангоми ӯ ба фоҷеаву мотами миллат мубаддал гашт…
Шоми 12 ноябри соли 1977 ман баҳри тамошои намоиши «Бой ва хизматгор»-и Ҳ.Ниёзӣ ба театр омада будам. Устодони театри тоҷик С. Тӯйбоева, Г.Завқибеков, М.Камолова, Б.Раҷабов, Х.Назарова, Т. Ғаффорова, А.Муҳаммадҷонов, Н.Ойматов, М.Қосимова ва дигарон дар саҳна фоҷеаи нависандаи тоҷиктабори ӯзбек Ҳамза Ҳакимзода Ниёзиро нишон медоданду аҳли толорро мегирёнданд. Вале дар фарҷоми намоиш расидани шумхабари марги фоҷеавии Маҳмудҷон Воҳидов дар шаҳри Бағдоди Ироқ фиғону гиряи ҳамаи кормандони театрро ба фалак печонд.
Ман бо супориши устодам театршиноси маъруфи тоҷик Низом Нурҷонов бояд дар бораи фаъолияти эҷодии Ато Муҳаммадҷонов кори курсӣ менавиштам. Бо Ато-ака қаблан мувофиқа карда будем, ки баъди намоиши «Бой ва хизматгор» бо ҳам суҳбат мекунем.
Ба пардозхонаи Ато Муҳаммадҷонов баромада (Ато-акаву Маҳмудҷон дар як пардозхона ҳамроҳ буданд) ӯро дар ҳолате дарёфтам, ки дар намоиши «Алломаи Адҳам» « Ман танҳоям!» гуён фиғон мекард. Он лаҳза театр ба мотамхонае табдил ёфта буд…
Рӯзи ҷанозаи Маҳмудҷон гуё тамоми мардуми тоҷик, зиёиёну равшанфикрон аҳли фарҳангу адаб, мактабиёну донишҷӯён, мардумони оддии коргару деҳқон барои видоъ бо фарзонаписари миллат ба театри Лоҳутӣ омада буданд. Оҳанги маҳзуни мотам, марсияхониҳои ҳунармандони маъруфи тоҷик Аҳмад Бобоқулов, Одина Ҳошимов, Барно Исҳоқова, Ҷ.Муродов дили пайвандону ёру дӯстон ва ҳама ихлосмандони ҳунари Маҳмудҷонро реш-реш мекард.
Вақте, ки аз тариқи баландгӯякҳо сабти садои худи Маҳмудҷон, хусусан номаи вопасини Азиз ба Нозӣ аз намоиши «Дуэл»-и М.Байҷиев (дар он гап дар хусуси марг, яъне бо иллати гирифторӣ ба дарди ҷонкоҳи бедармон ба марги ногузир маҳкум будани каҳрамон мерафт) пахш гардид, сангинтарин дилҳо об шуда, аз дидагон ҷорӣ шудаанд. Фазои вурудгоҳи театрро нолаву фарёди ҷигарсӯз фаро гирифт. Ба назари ман гуё тамоми дару деворҳо, сақфу сутунҳои театр ҳам ба фиғон омаданд.
Руҳи Маҳмудҷон гӯё эҳсос кард, ки реҳлати бемаҳали ӯ мардумро ҷигархун кардааст, баъди фосилае садои махмалину дилнавозаш бо шеъри маъруфи дӯсти шоираш Лоиқ Шералӣ «Ман намемирам, Ман нахоҳам мурд» фазоро фаро гирифту гуё ба дили хуншудаи ёрону пайвандонаш, ҳампешагону дӯстдорони ҳунараш тасалливу таскин мебахшид. Бале:
Ҳаргиз намирад он, ки дилаш зинда шуд ба ишқ,
Сабт аст бар ҷаридаи олам давоми мо.
Ҳамон сол (1977) барои миллати тоҷик соли наҳсе буд, ки се нафар фарзонафарзандони худ Бобоҷон Ғаффуров, Мирзо Турсунзода ва Маҳмудҷон Воҳидовро пайи ҳам ба хок супорид…
Яке аз шогирдону пайравони Маҳмудҷон Воҳидов зиндаёд Фаррух Қосимов баъди чанд сол дар назди Иттифоқи нависандагон театри худро бо унвони «Аҳорун» таъсис дода, бо намоишҳои манзуми худ ормони Маҳмудҷонро то ҷое ба сомон расонд.
Маҳфилҳои ёдбуди Маҳмудҷон дар зодгоҳаш ноҳияи Ашт, шаҳрҳои Хуҷанд, Конибодом ва Исфараи вилояти Суғд, дар театри Лоҳутиву толори Иттифоқи нависандагони пойтахт мисли идомаи умру фаъолияти эҷодии ҳунарманди зинданом барои тарбияи завқу ғановати маънавии ҷомеа, хоса, ҷавонону наврасон арзишҳои зиёде доштанд.
Воқеан рӯзҳои гиромидошти хотираи Маҳмудҷон Воҳидов дар вилояти Суғд бо ташаббуси дӯсти ҳунармандаш шодравон Ато Муҳаммадҷонов, ки он вақт (1994) раиси Иттифоқи ходимони театри Тоҷикистон буд, хеле хотирмону судбахш доир гаштанд. Дар ин чорабинии муҳими фарҳангӣ арбобони намоёни илму фарҳангу адаби кишвар аз ҷумлаи театршиноси маъруф Низом Нурҷонов, коргардону дромнависи шинохтаи тоҷик Шамсӣ Қиёмов, академик Акбар Турсунов, шоирон Меҳмон Бахтӣ, Зулфия Атоӣ, рӯзноманигор ва нависандаи хушқалам Абдуғаффори Абдуҷаббор, ҳамсару пайвандони Маҳмудҷон, гуруҳи ҳунармандони Театри Лоҳутӣ, Театри ҷавонон ва Театри «Аҳорун» иштирок доштанд, ки банда ҳам шомили он ҳайат будам. Бо дастгирии раиси вилоят ва раисони шаҳру навоҳии вилояти Суғд вохӯриву суҳбатҳо бо меҳнаткашону зиёиён ва донишҷӯёну мактаббачагони вилоят хеле шавқангезу муассир ва ибратбахшу сабақомӯз сурат мегирифтанд, ки тафсилоти он дар сафархотираҳои Абдуғаффор Абдуҷаббор дарҷ гардидааст. Аз ташрифу иштироки фаъолонаи пиру ҷавон, дӯстдорони шеъру каломи бадеъ равшан мегардид, ки мардум чӣ андоза ба ҳунарманди асили худ Маҳмудҷон Воҳидов муҳаббату эҳтиром доранду номи некашро гиромӣ медоранд. Оре:
Намурд он касе, к-аз ҷаҳон ном бурд,
Ки марди накӯном ҳаргиз намурд…
…Гоҳе ба худ меандешидам, ки агар Маҳмудҷон зинда мебуд, аз дидани бадбахтиву даҳшатҳои солҳои 90-уми қарни гузашта ба сари мардуми тоҷик омада 100 бор меафтоду 100 бор мемурд. Зеро ӯ бо табиати исёнии худ ба торикиву чаҳолат, пастиву разолат, тамаллуқу чоплусӣ, бешарафию ғаразхоҳӣ барин зуҳурот созишу муросо карда наметавонист…
Имрӯз аз байн рафтани бисёр арзишҳо ва анъанаҳои нек, қадршиносиву арҷгузорӣ ба заҳматҳои эҷодиву илмии фархеҳтагону донишмандон, гиромидошти номи неки эшон, ки мӯҷиби ибрату тарбия ва сабақи рӯзгор барои насли наврасу ҷавонон мегардид, боиси ташвишу нигаронист…
Солиёни пеш ҷашни мавлуди бузургони фарҳангу адаб, илму маърифат пуршукуҳу ифтихорангез таҷлил мегардид ва рӯзи реҳлати эшон ба мотами умумимиллӣ табдил меёфт, ки барои насли имрӯзу фардо воқеан ҳам пандомӯзу ибратангез буд (то ҷавонону наврасон ба ҳар гуна унсурҳои ҷиноӣ, ки бо порахӯриву тороҷи моликияти ҷамъиятӣ соҳиби сарват, қасру мошинҳо шудаанд, пайравӣ накарда бошанд).
Имруз аксари мардум аз реҳлати бузургоне чун академик Шакурӣ, академик Мансуров, ҳунармандони маҳбубашон Боймуҳаммад Ниёзов, Зафар Нозимов, Нигина Рауфова, Бурҳон Раҷабов, Хушназар Майбалиев, Бахтиёр Худойназаров, Ҳусейн Насриддинов ва чандин шоирону олимони маъруф огоҳие наёфтанду бехабар мондаанд, ки миллат чӣ қадар ганҷинаву сарвати маънавии худро аз даст додааст.
Хабари расмии реҳлати шахсиятҳои бузургу хизматҳои шоёнкарда, тасаллияту ҳамдардии ашхоси расмӣ боиси боло рафтани обрӯву эътибори давлату давлатмардон ва ҳамчунин боиси эҳтирому муҳаббати бештари мардум бо эшон хоҳад гашт, ки амсолаш дар дигар давлатҳо, хусусан Русия равшан мушоҳида мешавад. Ин як руҷуъе буд барои андеша …
Агар аз нақшу образҳои дар саҳнаи театр офаридаи Маҳмудҷон Воҳидов танҳо расмҳову эълонномаҳое боқӣ монда бошанд, вале хотираву чеҳраи эҷодии ӯ дар наворҳои синамои тоҷик бо номи Шариф аз филми «Зумрад», Раҷаб аз филми «Ҳасани аробакаш», райком Қодиров аз филми « Ҷӯра саркор», Тӯлод аз филми «Достони Рустам», Аҳмади Дониш аз филми «Ситорае дар зулмот»,… ва садои нарму дилнишину махмалини ӯ дар даҳҳо филмҳои тарҷума (дубляж) шуда, инчунин сабту наворҳои барномаҳои адабию драммавии радиои тоҷик чун осори гаронмояе маҳфуз мондаанд.
Зиҳӣ ҳунари асил, ки ҷовидонисту боиси ҷовидонагии номи ҳунарманд аст!
Ёдаш ба хайру руҳи азизаш шод бод!

Ортиқ Қодир, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон

Хонданд 691

Адабпажуҳон шеъри Бедилро гаҳе либоси мавзуне донистаанд, ки аз чину тарози домани фариштагон бо нақшу нигори чашмнавоз дӯхта шуда, аз рангорангии маъно касро ба ҳайрат вомедорад. Дар ҳақиқат сухани печидаи Бедил забони андешаҳои жарф ва нуҳуфтаест, ки барои сайр кардан дар саҳрои фикри баланди ӯ бояд роҳи душворгузари нуктасанҷиро паймуд. Шеърҳои Бедил ба сони рӯди пурталотуми баҳорист, ки хонанда ҳамчун як шиновари вижа дар баробари чирамандӣ ба ҳунари шиноварӣ бояд шуҷоати онро дошта бошад, то аз ҷазабаи бархӯрди сангҳои зери об ва садои ҳавлноки мавҷҳои пайдарҳами саркаш биму ҳаросе надошта бошад.

Муҳаммад Холиқ яке аз он сухансанҷони камёфте мебошад, ки биму ҳароси гирдобҳои шеъри Бедилро пушти сар карда, бо як шуҷоат хешро ба синаи мавҷҳои ғазалҳои он Ҳазрат афкандааст ва метавон гуфт ба соҳили мурод расидааст. Бо баҳраварӣ аз ғазалҳои пурпечу хами ин тоҷикгуфтори фарҳехтаи Ҳинд, дар сухансароиҳояш гулеро аз гулҳои рангоранги рози Бедил чидааст. Ҳамин аст ки як силсила ғазалҳои ӯ бо рангҳои олами ирфони Бедил даромехта, хаёлро ба вожаҳои бедилонаи ба сукут ишора дошта, мебаранд.
Муҳаммад Холиқ дар яке аз таълифоти худ унвонии «Таҳорати дарё», бисёре аз офаридаҳояшро бо бардошт аз ғазалиёти Бедил рангомезӣ намуда, ба василаи корбурди таркибҳои розомези шоири замони куҳан, ба шеъраш оҳанги тавзеҳӣ бахшидааст. Бад-он гуна ки дар мақтаъи ғазале мехонем, «Сахт душвор аст Бедил тарки хоби субҳидам», шоир гӯё барои тавзеҳи паҳлуҳои дигари ин ибора, гуфтааст:

Дасти абрии фалак бар гардани маҳ чун ҳамел,

Чун варақҳо шуд ғазалгардон китоби субҳидам.
Бин ҳилол аз рӯшанӣ сархам гузашт аз бурҷи арш,
Бар саволи тори шаб рӯшан ҷавоби субҳидам.
Ва дар ҷойи дигар аз вижагиҳои каломи Ҳазрати Бедил маънӣ бардошта, бо як биниши густурда ҷӯшу хурӯши ҳастиро бо ҷилваҳои дигари дарё намоёндааст; ба ёд оварем, ташбеҳоти Бедилро, ки мавҷи дарёро бо зулфи душиза, ба гунаи «Насим шона кунад зулфи мавҷи дарёро» ва ё «Рӯзу шаб гирдобро аз мавҷ ханҷар дар гулӯст.» Ва дар ин ҷо дидгоҳи Муҳаммад Холиқро пеши рӯ меоварем, ки гӯё ташбеҳоти он Ҳазратро идома мебахшад:
Имтиёзе қатра аз дарё надорад дар мизоҷ,
Хешро гум карда ё дарё ба фикри ҷустуҷӯст.
Мешавад мурдоб дарё бе дамиданҳои мавҷ,
Чашми мавҷ аз сангтозиҳо ба сахтӣ рӯбарӯст,
Ин тани обии дарё нест бе гирдоби мавҷ,
То ба дарёҳо ки рафт аз хеш ҳар рӯде, накӯст.
Воқеан, ин ғазалро, ҳамчунон офаридаҳои дигари Муҳаммад Холиқро набояд тақлиде бар осори Бедил донист. Ғазалҳои шоири ба камоли эҷодӣ расида хеле ҳунармандонаанд ва бинишу нигариши тозае мебошанд, ки шоир андешаҳои нобро дар ҳикматҳои куҳан ҷой додааст. Агар ба адабиёти ҳазорсолаамон жарфтар бингарем, хоҳем дид ки алоқамандиҳои ҳамаи сарояндагони адаби дарӣ ғолибан ба бозтоби ҳамон отифаҳое будаанд, ки дар замони Рӯдакиву Фирдавсӣ, ё Саъдиву Ҳофиз пеши дидор оварда мешуданд ва то имрӯз васфи ҳамон арзишҳо идома дорад. Ба истилоҳи рӯз, калидвожаҳое, ки имрӯз шоир дар сурудаҳояш ба кор бурдааст, ҳамон тавсифҳое мебошанд, ки аз замони берун омадани Одаму Ҳавво ба рӯйи Замин ва гирифториҳояшон ба махмасаҳои рӯзгорон, то ҳоло идома дорад. Чунончи: оташи сӯзону хокистари безабон, дарёву шикасти мавҷҳо, обу ҳалқаҳову чашмҳо, шамъу ашку нолаи зор, захми хору неши каждум, шишаву ойинаву дил ва монанди он садҳо таровишҳои хаёлангези сухан. Аммо ҳунари шоири чирасухан дар он аст, ки аз ин вожаҳои куҳан, дасатгуле дуруст кунад, ки зебову гӯёву шево ва бикру тару тозаву дастнахӯрда бошад. Бӯйи руҳнавози сухани ноб аз он дастагул чун оҳанги мавзуни най оҳиста-оҳиста берун омада, хонандаву ниюшандаро маст кунад. Ҳунари Муҳаммад Холиқ ҳам дар ҳамин аст, ки он вожаҳои дар синаи шеърпарастон ҷой доштаро либоси зебои нав пӯшонда, тавоноии сухани тоҷикиро бори дигар бознамоён сохтааст. Чуноне ки дар ин сурудааш аз таъбири «кӯза ва қадаҳ», ташбеҳи бикру ҷолиб офаридааст:
Пешдаст аз кӯзаҳо дасти ба даст ин соғар аст,
Кӯза бо пирии худ пеши қадаҳ хам мешавад.
Ва ё кошонаи сояро хуршед тафсир кардан, яке аз таркиботи маҷозии зебое ба нигар мерасад:
«Дар сафар аз по нишастан ҳиммати мардона нест»,
Рафт ҷавҳар ҳар гаҳе з-ойина гар, фарзона нест.
Соя ҳам бар рӯйи хок аз сар ниҳодан, муҳтарам,
То ки хуршед аст рӯшан, соя бе кошона нест.
Пажуҳишгарони адабиёт шеваи суханороии Ҳазрати Бедилро, идомаи «сабки ҳиндӣ», номида, бад-ин сон услуби сухани имрӯзаи шоирони форсигӯро, дар чаҳорчӯбаи «шеъри нав», «шеъри озод» ва ё «шеъри тасвирӣ» ва монанди он маҳдуд карданианд. Вале ба гумони мо шеъри Мирзо Бедил фаротар аз сабки ҳиндӣ мебошад ва ин аст, ки дар суханони бисёре аз сарояндагони адабиёти замони нави Эрону Тоҷикистон, аз ҷумла дар сурудаҳои Фурӯғ Фаррухзод ва Суҳроб Сипеҳрӣ, чун дар шеъри Муҳаммад Холиқ, шеваи гуфтори он Ҳазрати ҳиндустониро метавон пай бурд. Ба хотири устувории нуктаи дар боло оварда, ба саволи ҳазорсолае менигарем, ки онро Бедил дар Деҳлӣ, Ҳофиз дар Шероз ва Ахавони Солис дар рӯзгори мо навиштаанд. Ва он савол муаммоест ба гунае, ки магар инсон аз биҳишт танҳо барои пайдо кардани нон бурун шудааст? Ҳофиз гуфтааст: «То обурӯ наравадам нон намерасад». Муҳаммад Холиқ ин сарводаи Ҳазрати Бедилро пеши дидор оварда, ҳалли муамморо аз роҳи шикасти нафс дарёфтааст:
«Куҷо алвони неъмат з - ин бисот осон шавад пайдо,
Ки одам аз биҳишт ояд бурун, то нон шавад пайдо.»
Қаноатпешаро қонеъ кунад як дона гандум ҳам,
Чу хӯрда ҳар ду гетӣ, нафси бад товон шавад пайдо.
Чунин ба нигар мерасад бархе сухангустарони замони мо, ки бо пеша кардани осонпазирӣ ҳунари баланди нуктасанҷиро матоъи фарсуда меангоранд ва рӯ ба соданигорӣ ниҳода, шеърро ба сатҳи «сухани қофиядор», вале бе дарунмояи жарфи фалсафӣ, бидуни ҷавҳари шеър, ки бо коргирӣ аз тамсилҳои зебо, омода мешавад, фурӯд оварданианд. Аммо шоири чирасухан, Муҳаммад Холиқ бо корбурди тамсилҳои нобу андешазои хеш, хонандаро ба ҷилваҳои дарунии шеър ва гоҳе ба сукут ихтиёр кардан вомедорад. Бо ин ки гаҳе хомӯширо фарёди ногуфтаҳои хеш мешуморад, Аллома Бедилро «Худои сухан» хондааст:
Дар иртифои ҳар ғазалат маънии нав аст,
Бешак, шудӣ худои сухан дар ҳама макон.
Умре намоз бар сухан овардаӣ ба меҳр,
Бо боли шеър рафтаӣ бар ҳафт осмон.
Дар поён мехоҳам арз бидорам, ки пайдост дар зеҳни шоири тавоно Муҳаммад Холиқ ногуфтаҳои дилпазире нуҳуфтаанд, ки мо хонандагони сурудаҳояшон орзумандем онҳоро берун бароварда, ба сухани ҳазорсолаи тоҷикӣ, дарёфтаҳои нави хешро биафзоянд.

Зафар Мирзоён, аъзои Иттифоқи нависандагон ва Иттифоқи журналистони Тоҷикистон

Хонданд 568

Таҷлили ду иди бузург дар як рӯз

Нояб 09, 2017
Диданд: 673

Бахшида ба 88-солагии Театри тоҷик ва 60-солагии фаъолияти эҷодии яке аз ҳунарпешаҳои мардумии театри тоҷик Марям Исоева санаи 7-уми ноябри соли 2017 чорабинии фарҳангию фароғатии идона дар Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи А. Лоҳутӣ баргузор гардид.

Маҳфили фарҳангӣ бо ровигии ҳунарманди халқии театри тоҷик Ортиқ Қодир ҳусни оғоз ёфт. Дар ин маҳфил вазири фарҳанги Тоҷикистон Шамсиддин Орумбекзода, директори Театри академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ Лутфулло Давлатзода, шоир Гулназар Келдӣ, ҳунармандони театру кино, устодону шогирдони соҳа ва мухлисону ҳаводорони театр ҷамъ омада буданд.

Нахуст сухани ифтитоҳӣ ба вазири фарҳанг Шамсиддин Орумбекзода дода шуд. «Ман ифтихормандам, ки воқеан дар ин рӯзи нек, рӯзи касбии театр ҳамаи шумо инҷо омадед. Дар ин толор ҳама чеҳраҳои шиносро мебинам, собиқ вазирон, ҳунарпешагон ва мухлисони ҷавонро мебинам, ки ин ифтихори мост. Соли 2017 барои театр соли пурфайзу бобарор буд. Ҳунармандони мо имсол бештар аз 35 драмаи навро рӯи саҳна оварданд. Ман суханро ба дарозо намебараму дар ин рӯзи нек тамоми ҳунармандон, устодон, драматургонро ба рӯзи ҷашнашон табрику муборакбод мегӯям»,- гуфт вазир.

Қисмати расмии маҳфил бо супоридани чанд медалу ифтихорнома ба ҳунарпешаҳои театри тоҷик аз тарафи Шамсиддин Орумбекзода ба охир расид. Аз ҷумла, ҳунарпешаи Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи А. Лоҳутӣ Умеди Субҳоналӣ, ҳунарпешаи Театри опера ва балети ба номи С. Айнӣ Малика Калонова, овозхони хор Нилуфар Абдуллоева, ромишгари оркестр Абдуманон Қурбонбоев ва дигарон бо нишони «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ карда шуданд.

Қисмати муфассали фарҳангии барнома бо композитсияи адабӣ дар иҷрои ҳунарпешагони театри ба номи А. Лоҳутӣ оғоз гардид, ки ба нафарони иштирокгар эҳсосоти тоза мебахшид. Дар ин равиш низ саҳнаи “Ҳақиқат чист?” дар иҷрои Марям Исоева ва шогирди ӯ, ки доир ба ҳақиқате, ки ҷавон мехоҳад бифаҳмад ва онро ба ҷаҳониён муаррифӣ намояд, ки он ҳақиқат маҳз худи “модар” аст, чӣ хеле ки дар намоиш нишон дода шуд, ҳамаи тамошобинонро тасхир кард. Пас аз ин маҳфили идонаро ҳунарпешаҳои Театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ бо намоишномаи шодбошии худ ба модари саҳнаи ҳунар Марям Исоева бахшиданд.

Лаҳзае, ки барои тамоми дар толор будагон ҷолиб ва басо таъсиргузор менамуд, саҳнаи “Модари якчашма” ба шумор мерафт, ки дар иҷрои худи Марям Исоева ва шогирдони ҳунар ба ҳозирон пешкаш гардид. Дар навбати дигар саҳнаи табрикотии ҳунарпешагони Театри вилоятии мазҳакаи мусиқавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа низ бахшида ба Рӯзи теари тоҷик ва ҳунарманди асилу нотакрор ба намоиш гузошта шуд. Инчунин, ҳунарнамоӣ ва саҳнаҳои шодбошӣ дар иҷрои ҳунармандони Театри тамошобини навраси “Аҳорун” ба номи М. Қосимов, Театри драмавии ба номи В. Маяковский, Театри давлатии “Лӯхтак”-и шаҳри Душанбе ба бинандагон хуш омад. Дар ин маврид низ паёми Марям Исоева ба аҳли санъаткорону тамошобинон ироа гардид ва ҳамаро барои иди театри тоҷик ва ҳунари ҳунарпешагон табрику таҳният намуда, ба онҳо рӯзгори осоишта ва обод орзу кард.

Таассуроти худро Аловуддин Абдуллоев, ҳунарманди халқии театри тоҷик доир ба чорабинӣ чунин изҳор дошт: «Он нафаре, ки ба арзишҳои фарҳангӣ арҷ мегузорад, фарди ватандӯсту фарҳангшинос маҳсуб меёбад. Агар ҳамин хел таҷлили идҳо ва гузаронидани чорабиниҳо зиёд шавад, ба завқи тамошобинон таъсири мусбат мерасонад. Бешубҳа, имрӯз 60-солагии фаъолияти эҷодии Марям Исоева, яке аз модарони баруманди саҳнаи тоҷик, дар сатҳи хеле хуб сурат гирифт».

Некқадам Шоҳназаров бошад, афзуд: “Имрӯз, чӣ хеле ки дидем, ҷашни фарҳангӣ хело ҳам рӯҳафзо буд. Имрӯз ҳама ҳунармандони театр ид доранд ва низ фаъолияти эҷодии Марям Исоева бо як омадани Рӯзи театр як ҷашни бузургест. Ин шахсияти баҷаста зиёда аз 100 нафар шогирдонро дар равияи ҳунармандӣ тарбия кардаанд. Инчунин, тамоми ҳунармандони тетри тоҷикро ба муносибатии 88-солагӣ табрику муборак мегӯям. Биёед, дӯстон, ҳамеша дари театр барои шумо боз аст ва беҳтарин намоишҳои саҳнавӣ шуморо интизоранд».

Воқеан, барномаи фарҳангӣ дар фазои хуб пешкаши бинандагон гардид ва низ дар охири ҷашн аз ҷониби Вазорати фарҳанги ҶТ ба актрисаи тоҷик Марям Исоева як даста гули идона тақдим карда шуд.

Мубориз, Фирдавс Холов, Шифои Дӯст, Бахтинисо Шамсиева, Юсуфҷон Бердиев, Дилором Доробшоева,

Мактаби рӯзноманигории назди МТЖТ

Хонданд 673

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

  • «РИСК»

    Ба назар чунин мерасад, ки нависандагони мо ба «бемории хомӯшӣ»…
  • Чаро бояд китоб хонд?

    Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ,…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.