.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷаҳон

Нюрнберг: қадимитарин шаҳри Олмон, ки фашистон ба қатлгоҳ табдил доданд

Дар таърихи Нюрнберг саҳфаҳои драмавиву фоҷеабор ба асри ХХ алоқаманданд. Соли 1927 ин шаҳри қадимии Олмон ба маркази идеологии натсионал-сотсиалистҳо табдил шуд. Дар ин шаҳр бештари анҷуманҳои ҳизбӣ доир шудаанд, роҳпаймоиҳои аъзои ҳизби миллигаро маҳз аз ҳамин шаҳр шуруъ гардиданд. Аввалин нутқҳои оташини сарвари ин ҳизб Адолф Гитлер ҳам аз даҳҳо минбари анҷуману гирдиҳамоиҳои ҳамин шаҳр ба гӯши ҳамаи олмониён ва мардуми минтақаву ҷаҳон расиданд. Рейхи сеюм дар солҳи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар ҳамин шаҳр конслагерҳои худро бунёд намуд. Ва билохира маҳз дар Нюрнберг додгоҳи ҷинояткорони ҷангӣ доир шуд, ки муттаҳаминро ҳукми ҷазо муқаррар намуд.

Бо гузашти даҳсолаҳо аз рӯйдодҳои хунини гузашта ва мурофиаи додгоҳӣ дар Нюрнберг ин ҳамаро наметавон тасодуфӣ номид.

 Соли 2001дар Нюрнберг тарҳи байналмилалии Маркази ҳуҷҷатнигорӣ таъсис ёфт, ки ширкаткунандагонаш ба пажуҳиши гузаштаи начандон дур-забони ҳокимияти миллигароёни гитлерӣ мепардозанд. Ин марказ дар маконе ҷойгир шудааст, ки он замонҳо Адолф Гитлер ва пайравону думравонаш ҷамъомадҳои пуровозаи худро ташкил мекарданд ва муҳимтарин қарорҳову низомҳоро ба иҷро мегузоштанд. Аз он рӯзгори пур аз даҳшат ва аз он давроне, ки баъдан дар таърихи башарият нақши хунин аз худ ба ёдгор гузошт, филмҳои зиёд, расму наворҳое боқӣ монд, ки ҳар кадом арзише доранд ва ҳикоёте аз лаҳзаҳои таърих.  

Барои анҷуманҳои солонаи худ тибқи тарҳи меъмори Гитлер Алберт Шпеер, ки баъдан вазири Рейх оид ба мусаллаҳшавӣ таъин шуда буд, соли 1933 маҷтамаъи бузурге дар майдони 11 м. мураббаъ сохта шуд, ки баъдан он қаламрави анҷуманҳои Ҳизби коргари миллӣ-сотсиалистии Олмон унвон гирифт. Дар қисмати шимолии он иншоотҳои монументалӣ аз қабили Луитполдарен, Кӯчаи калон, Минбари Сеппелин, Варзишгоҳи олмонӣ, Майдони Мартов ва ғайра ҷой гирифта буданд. 

Дар қисмати ҷанубии он иншоотеро ба нақша гирифтанд, ки мебоист ба чандин ҳазор ширкаткунандагони чорабиниҳо хизмат мерасонд. Дар ин ҷо саристгоҳи роҳи оҳан, бинои сангии комендатура, урдугоҳҳои бузурги хаймагӣ ва шабакаи азими роҳҳо мавҷуд буданд.  

Бо оғози Ҷанги дуюми ҷаҳон дар қаламрави ин шаҳр урдугоҳҳо барои асирони ҷангӣ, яъне конслагерҳо кушода шуданд. Ин лагер бо номи шталаг XIII D  ва ё Нюрнберг-Лангвассер маълуму машҳур аст. То моҳи апрели соли 1945, то замоне, ки амрикоиҳо ин шаҳррро аз натсистон озод карданд, дар ин лагерҳо бештар аз 200 ҳазор нафар асирони ҷангӣ аз ҳамаи кишварҳои олам, ки Гитлер лашкар кашидаву ишғол намуда буд, иқомат кардаанд.  

Баъди ҳамла ба СССР ба Нюрнберг сарбозони асири шӯравиро низ эъзом мекарданд. Дар бораи шарту шароити ин лагерҳо садҳо навиштаву гуфтаҳо ва шаҳодати шоҳидон мавҷуданд. Гуруснагӣ ба ҳадде буд, ки бо вуҷуди садои тири нигаҳбонон сарбозон ба муҷарради ба замин пой мондан, ҳатман дар талоши чизе мешуданд, ки ба даҳон баранд. Даҳҳо ҳазор сарбозону афсарони Артиши Сурх аз ҷумлаи бошандагони ин урдугоҳҳо буданд.  

 

ЗИНДАҲО АЗ ДӮЗАХ  

 Дар бораи сарнавишти аҷоиби маҳбуси зиндамондаи Нюрнберг ва рафиқи вай асноде ҳикоят мекунад, ки дар хазинаи маҷтамаъи  ёдбуди “Қалъаи қаҳрамон Брест” боқӣ мондааст. Солҳои 70-и асри гузашта муҳаққиқ Владимир Иванович Купчиков, собиқадори ҷанг Фёдор Иванович Железовро, ки бо насаби Шахов  мезист, ҷустуҷӯ кард. 

Железов/Шахов ба ҷанг чун сержанти полки 125-уми тирандози двизияи шашум, ки он замон двизияи Байрақи сурхдори Орлов номида мешуд, ҳамроҳ шуд. 22-июни соли 1941 Федор Иванович аз ҳалқаи муҳосира худро наҷот дод, вале ду рӯз пас фашистон ӯро дар ҳоли беҳушӣ дастгир карданд ва аввал дар урдугоҳи лаҳистонии бяла-Подляск ҷо карданд ва баъдан ба Нюрнберг интиқол доданд. Дар ҳамин ҷо вай бо Сергей Капитонович Поляков аз полки тирандози 333-и двизияи шашум вохӯрд.  Солҳои 80-и асри гузашта Поляков ба ёд оварда буд: Охири соли 1941 моро ба Нюрнберг оварданд, дар хаймаҳои брезинӣ ҷой доданд. Ҳаво хеле сард буд. Шабушҳо ба мо ҳамла карданд, одамони зиёде ба ҳалокат расиданд. Мурдаҳоро шабона мебурданд. Аз чор ғурфаи бузург мо ду нафар зинда мондем ва аксарият мурданд”.  

Албатта, Поляков дар бораи ҳамон урдугоҳи хайманишиноне нақл мекард, ки то оғози ҷангҳо мавҷуд буданд. Ин ғуфраҳои инсонбадбин ба макони азияту шиканҷаи ҳазорон асирони ҳарбӣ табдил ёфтанд, ки тадриҷан аксари онҳо фавтитанд ва теъдоди каме зинда монданд. Шароити нигаҳдории маҳбусонро идеологияи натсистӣ муайян мекард. Касонеро, ки барои кор аз лагер берун мебурданд, бахташон омад мекард ва эҳтимоляти зинда монданашон зиёд буд. Ва Железов ва Поляков аз ҷумлаи ҳамин хушбахтон буданд. Аввалӣ муддате дар як хоҷагии деҳқонӣ кор мекард. Дуюмӣ дар ҳайати коргарони дигар дар омода кардани зағолсанг иштирок кард. Дар ду маврид ҳам заҳматашон хорошикану сангин буд, вале аз шароити дохили урдугоҳ фарқ дошт. Ин ҷо метавонистанд ақалан аз гуруснагӣ намиранд.  

…Вале муаммои насаби Железов ба Шаховро хеле одӣ фаҳмониданд. Вақте ба ватанаш вилояти Иванов баргашт, Фёдр Иванович бо бонуи серфарзанде издивоҷ кард ва барои он ки насаби ин панҷ фарзандро дигар накунад, насаби худро тағйир дод. 

 

ЗИНДОНИЁНИ УРДУГОҲ 

 Ҷустуҷӯи бойгонӣ кори хеле заҳматталаб ва мушкил мебошад ва лозим аст хеле бо эҳтиёт ва мӯшикофона кор кард. Муаррихон истилоҳе доранд: танқиди сарчашма. Ва суоле бармеояд: оё метавон ҳамаи шаҳодати шоҳидонро  дар бораи он солҳои мудҳиш чун ҳақиқат қабул кард? Аз натиҷаи кори ҳамкасбони олмонӣ бармеояд, ки на ҳамеша метавон он ҳама гуфтаҳову навиштаҳоро чун ҳақиқат қабул кард. Таърихи солҳои ҷанг ҳодисаҳои зиёдеро ёд дорад, ки дар бораи марги сарбозе ё афсаре иттилоъ дода мешавад. Номаи сиёҳ ба хешовандону пайвандонаш низ мерасад, дар ватанаш рӯзи мотам ҳам мегузарад. Марги ӯро шоҳидон ҳам тайид мекунанд. Вале сарнавишти он мард дигаргуна сурат мегирад.  

Масалан, дар рустои белорусии Милевичи Иван Фёдрович Нагуй, соли таваллудаш 1913 мезист. Моҳи майи соли 1941 аллакай мақомот медонистанд, ки аз ҳамлаи фашистон ҷойи гурез нест, ӯро қатори дигарон, аз ҷумла ҳамватанаш Пётр Андреевич Русак аз эҳтиёт ба самти ҷабҳаи эҳтимолӣ бурданд. Ҳарду ҳамхизмат дар полки 124-уми артилерӣ шуданд. 22-юми июни соли 1941 полк тақрибан бе ягон муҳимоти ҷангӣ дар тамрингоҳи Красний Бор ба ҷанг рӯ ба рӯ шуд. “Бо фармон ба самти Белосток ақиб нишастем,- ба ёд меорад Пётр Русак, ки то охир дар ҷанг буд. - Бисёре аз рафиқон аз партови бомбҳо ва тири мушакҳои душман ба ҳалокат расиданд. Ва 26-уми июни соли 1941 дар ҳамин ҷо дар пеши чашмони худам дӯстам ва ҳамдеҳаам Нагуй Иван Фёдрович кушта шуд. Маконро дақиқ намедонам, вале тахминан 15 км баъди Белосток буд”. 

Бар ассоси ҳамин шаҳодат комиссариати ҳарбӣ ҳамсари вай Анна Макаровнаро хабардор кард, ки шавҳараш қаҳрамонона ҳалок шуд. Дар бойгониҳо низ ҳамин гуна навишта шудааст, асноди Вазорати мудофиаи Русия низ ҳаминро тайид мекунад. Аниқтараш чанд даҳсола ҳамин аснод ҳақиқати ҳол дониста мешуд. То он замоне, ки қайди Нагуйро дар дафтари як лагери фашистон пайдо накарданд. Дар ин қайдҳо омада, ки Нагуй 25-уми июн ба асорат меафтад ва ба Нюрнберг бурда мешавад. Вай дар пурсишҳо рақами қисми ҳарбии худро нагуфт, худро то тавонист пинҳон дошт ва ба ҷойи қисми ҳарбӣ аз ким-кадом воҳиди ҳарбии сохтмонӣ ном гирифт. Вале то охир ин ҳама пинҳонкориҳояш кор надоданд. Гестапо билохира шахсияти ӯро муайян кард. Вале сабаби маргаш номаълум, метавон ҳадс зад, ки дар кадом эътирозе ширкат намуд ва тасодуф кушта шуд.  

 

ЁДИ ҲАМА  

 Чун қоида асирони шӯравиро дар урдугоҳи Нюрнберг дурудароз нигоҳ намедоштанд. Як ҳафта ва шояд ду ё се ҳафта он ҷо нигоҳ медоштанд ва баъдан ба сар то сари Баварияи Шимолӣ тақсим менамуданд. Аммо аъзоёни ҳизбӣ, ки 1400 нафар буданд, сарнавишти дигар доштанд. Ҳамаи онҳоро дар атрофи лагер ба кор монданд. Моҳи ноябр аз онҳо тими кории 298 сохтанд. Зимистони солҳои 1941-1942 маҳбусон бо вуҷуди вазъи асафборашон ба корҳои вазнини замин дар майдони Мартов истифода шуданд. То моҳи апрели соли 1942 аз 1500 нафар наздик ба 600 нафар зинда монданд. Дигарон аз гуруснагӣ, беморӣ, сардӣ ва шароити тоқатшикани кор фавтиданд. Беш аз 30 ҳазор сарбозон ҷабран дар лагерҳои марг кушта шуданд. Тими кории 298 ҳам истисно набуд: онҳоро ба гуруҳҳо ҷудо мекарданд ва дар тамрингоҳҳо мепарронданд. 

Ҳоло исми сарбозони руси кушташудаву ҳалокшуда дар ин урдугоҳҳо маълум аст ва ҳатто ҷойи дафнашон дар қабристони Нюрнберг низ дақиқ аст. Аз ҳамаи касони шомилбуда дар тими 298 ва баъдан паррондашуда дар Дахау исми 30 нафарашон маълум, аммо ҳамагӣ як расм пайдо шудааст. 

 

ҶУСТУҶӮ ИДОМА ДОРАД 

Соли 2019 дар Нюрнберг намоишгоҳи сайёр ташкил мешавад ва баъдан аз он ҷо ба кишварҳои дигар бо ҳама асноду экспонатҳояш сафар мекунад. Муҳаққиқон талош доранд ҳамзамон бо ин рӯнамоии онлайни онро низ баргузор кунанд, аз ҷумла қарор аст бо забони русӣ низ он муаррифӣ шавад. 

Ташаббускорони олмонӣ талош мекунанд донанд, ки ба ҷуз тими машҳури 298 боз кадом гуруҳҳо ё шахсоне дар ин урдугоҳҳои марговар буданд. Мехоҳанд ҳамчунин номҳои фаромӯшшудаи сарбозон ва афсарони Артиши Сурх, ки дар ин зиндонҳо будаанд, пайдо кунанд. 

Кормандони Маркази ҳуҷҷатнигорӣ ба аксу суратҳо, хотирапораҳои маҳбусони собиқ, тарҷумаи ҳоли тоҷангии фармондеҳону сарбозон, ки дар қабристони Ҷанубии Нюрнберг ба хок супурда шудаанд, таваҷҷуҳ доранд. 

Ҳамзамон ин созмон аз ҳамагон хоҳиш мекунад ҳар иттилое дар ин замина доранд, ба ин суроға ирсол намоянд: 

Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Роман НИКИТИН,

"Совершенно секретно", No.8/409 августи соли  2018

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 54

Назарҳо нисбати нуфуси тоҷикон дар Афғонистон гуногун аст. Бархе аз қавмгароҳои пуштун мехоҳанд, ки нуфусу нақши тоҷикон дар ин кишварро камранг нишон диҳанд. Аммо тоҷикони ин кишвар бар ин боваранд, ки аксарияти ҷамъияти Афғонистонро тоҷикон ташкил медиҳанд. Дар ҳамин ҳол, донишманди тоҷики Афғонистон доктор Ҳамид Муфид зиёда аз 40 дарсади ҷамъяити ин кишварро дар пажуҳиши тозаи худ тоҷик баршумурдааст, ки  «Самак» лозим донист фишурдаи пажуҳиши ин донишмандро бе ягон тағйиру илова пешниҳоди Шумо намояд.  

Доктор Ҳамид Муфид: Анқариб 40 дарсади ҷамъияти Афғонистон тоҷиканд

Дӯстони азиз, қаблан хидмататон арз намуда будам, ки омори нуфуси Афғонистонро дар 34 остон (вилоят) таҳти баррасӣ мегирам ва акнун бо истифода аз манобеъи муътабар ва додаҳои идороти муайян ин корро анҷом додам. Ҳарчанд душвориҳо зиёд буд, вале бо ин ҳама бо диққати болотар аз 98 дарсад ин омор дар муддати наздик ба як сол ҷамъоварӣ ва омода шуд.

Ин омор ҳақиқати талху ширин аст, ба касе ширин ва ба иддаи дигаре талх... 

Бояд ёдовар шуд, ки омори то ҷое дақиқи нуфуси кишвар ба хотири аҳдофи муайян то имрӯз махфӣ буд ва ҳатто то имрӯз низ дар ин маврид фиреб идома дорад. Масалан, чанд сол қабл китобе ба номи “Доиратул маориф” дар мавриди дарсадии нуфуси ақвоми бузурги Афғонистон ба нашр расида буд, ки омори он китоб воқиан хандаовар ва музҳик буд. Дар ин китоб паштунҳо 62%, тоҷикҳо 12 % ва ҳазораҳо 9% зикр гардида буданд, ки бо ин арқоми бебунёд мешавад нависандаи ин китобро падари таассуб номид.

Бояд таъкид кард, ки дар омори мо остонҳое, ки нуфуси зиёд доранд, мардуми онҳо тақрибан бумӣ ҳастанд ва агар нуфуси кам доранд, ноқилин (омада)-анд. Дар омор остонҳо ба ҳуруфи алифбо (форсӣ) оварда шудаанд:

Ҳама нуфуси кишвар 34 миллиону 180 226 нафар

1.Урузгон -  499.800 нафар, паштун 80%, тоҷик 10 % , ҳазора 5%

2.Бодғис - 600 150 нафар, паштун 65%, тоҷик 25%, ҳазора 0%

3.Бомиён - 499 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 15%, ҳазора  75%

4.Бадахшон - 1 200 250 нафар, паштун 0%, тоҷик 75%, ҳазора 5%

5.Бағлон - 1000 375 нафар, паштун 15%, тоҷик 50%, ҳазора 30%

6.Балх - 2000 050 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 25%

7.Парвон - 1 000 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 85%, ҳазора 10%

8.Пактиё - 600 755 нафар, паштун 65%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

9.Пактико - 579645 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

10.Панҷшир - 499 255 нафар, паштун 0%, тоҷик 100%, ҳазора 0%

11.Тахор - 795 541 нафар, паштун 15%, тоҷик 45%, ҳазора 0%

12.Ҷузҷон - 791 300 нафар, паштун 5%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

13.Кунар - 599 305 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

14.Лағмон - 806 972 нафар, паштун 65%, тоҷик 35%, ҳазора 0%

15.Лӯгар - 489 725 нафар, паштун 50%, тоҷик 20%, ҳазора 10%

16.Майдон - Кописо 696 406 нафар, паштун 35%, тоҷик 60%, ҳазора 0%

17.Нангарҳор - 2 035 620 нафар, паштун 85%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

18.Нуристон - 397 646 нафар, паштун 5%, тоҷик 5%, ҳазора 0%

19.Нимрӯз - 1 005 894 нафар, паштун 10%, тоҷик 15%, ҳазора 0%

20.Ҳирот - 2 549 740 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 20%

21.Ҳилманд - 1 003 459 нафар, паштун 85%, тоҷик 5%, ҳазора 5%

 

Се қавми бузург ба асоси дарсадӣ:

Тоҷикҳо - 39,64%

Паштунҳо - 34,67%

Ҳазораҳо - 12,65%

Бақия ақвом - 13, 04%

Азизон, аз ироъаи ин омор ҳадафи сӯ надорам, хостам ба қишри бузурги ватандорони худ хидмате карда бошам. Мавзӯи аксарият ва ақалият назди мардуми чизфаҳм аҳамият надорад ва гузаштаҳо гузашт ва сабти таърих шуд ва хуб аст, ки дар ҷомиае ба номи Афғонистон зиндагии бародарона дошта бошем. Худованд ҳама ақвоми Афғонистонро ба дӯстиву бародарӣ ҳидоят фармояд.

Хонданд 145

Нафрати шахсӣ

Авг 25, 2018
Хонданд: 161

Чӣ тавр Наҷибуллоҳ барномаи мулоқоти Варреников ва Аҳмадшоҳ Масъудро хароб кард?

...Ман ба чеҳраи андешаманди Юлий Воронсов нигоҳ карда, бидуни ихтиёр ба ёди як қиссаи хеле ҷолиб рафтам, ки ба ману ӯ рабт дошт. Ин қисса пас аз даври аввали хуруҷи неруҳои мо, яъне тирамоҳи соли 1988 иттифоқ афтода буд. Он замон таҳти фишорҳои Маскав (бахусус, КГБ ва вазорати корҳои хориҷӣ) қарор доштем, ки аз мо - ҳарбиён мехостанд неруҳои Аҳмадшоҳи Масъудро саркӯб ва шахсан худи ӯро нобуд кунем. Ҳамзамон ба ин далел, ки сарчашмаи ин фишор Наҷибуллоҳ буд ва ҳам мефаҳмидам, ки як хатои бузург хоҳад буд ва як иштибоҳи нобахшидании истротежик анҷом хоҳад гирифт, ба натиҷае расидам, ки бо Аҳмадшоҳ Масъуд шахсан вохӯрам. Дар ин робита ба кормандони Раёсати асосии иктишоф (ГРУ) дастур додам, ки ин мулоқотро фароҳам созанд...

...Ман ба назди худ як подполковник (сарҳанги дуввум) - ро даъват кардам, то шахсан маъмурияти роҳандозии мулоқотам бо Аҳмадшоҳро матраҳ кунам (маъмури иктишоф (разведкачӣ) «одами худӣ» - узви яке аз дастаҳои Аҳмадшоҳ дар ағбаи Соланг буд). Ӯ бидуни таоруфу сарусадо омад ва худро муаррифӣ кард. Афсари миёнақади тақрибан 30 – 35 солае буд. Дастфишорӣ кардем (дастонаш шахшӯл, хушк ва қавӣ буданд). Пешниҳод кардам, ки нишинад. Ба андомаш назар кардам. Ба мӯйҳои як замон сиёҳаш сапедӣ дамида буд. Рӯву дастонаш офтоб хӯрда буданд. Тарҳҳои сураташ нозук, гунаҳои васеъе дошт. Чашмонаш бузургу обӣ, мисли кӯлҳои Карелия (вилояте дар Шарқи Дури Русия) буданд. Зери юнифурмаш тани обутобёфтае маълум мешуд. Китфони қавӣ дошт. Ором, солор ва собит худро нигоҳ медошт.

- Менависед?

- На, ҳамаро ба хотир хоҳам гирифт, - гуфт подполковник.

Мустақим ба асли мавзуъ пардохтам:

- Ман бояд шахсан бо Аҳмадшоҳ Масъуд вохӯрам.

Подполковник ҳеҷ эҳсосе аз худ нишон надод ва дар чеҳрааш ҳам тағйире наомад, гӯё мо дар бораи кадом як мавзӯи рӯзмарраи маишӣ суҳбат мекардем. 

Пас аз тавваққуфи кӯтоҳе афзудам:

- Мулоқот ҳар чӣ зуд созмондеҳӣ шавад, ҳамон қадар беҳтар аст.

Подполковник бидуни ягон ишора ва чашм аз ман нагурезонда, гуфт:

– Масъуд ҳоло дар Панҷшер аст. Агар инро ба назар гирем, ки ӯ қариб ҳар рӯз макони будубошашро иваз мекунад, барои ҳалли ин масъала ҳадди аксар ду рӯз зарур аст.

- Ман розиям. Ба назари Шумо, Аҳмадшоҳ кадом шартҳоро пеши мо хоҳад гузошт?

- Шарти асосӣ ин мулоқот дар қаламрави ӯ ва бидуни муҳофизин аз ҷониби шумо барпо шавад. Амнияти Шуморо худ хоҳад гирифт.

- Оё ба донистани масоиле, ки ман матраҳ мекунам, алоқа нишон хоҳад дод?

- Дар оғоз, аз нигоҳи ман, бояд мавзӯи мулоқот бо ӯ ҳалли худро ёбад. Агар ризоияти ӯ ҳосил шуд, он гаҳ метавонед масоили мавриди баррасиро пешниҳод кунед. Ӯ хеле ҳассос аст, агар ҳарду мавзӯро якбора ба ӯ матраҳ кунем, метавонад ниёти шуморо нодуруст фаҳмад.

- Хуб. Дуруст аст.

- Иҷозаи амал медиҳед?

Подполковник пас аз дарёфти иҷоза барои иҷрои ин маъмурият, бе сару садо ҳамон гуна, ки омада буд, рафт.

Банди андешаҳо дар бораи рушди ҳаводиси оянда, ба ин натиҷа расидам, ки дар бораи мулоқоти эҳтимолӣ бо Аҳмадшоҳи Масъуд бояд сафирамон Юлий Воронсов ва раисҷумҳури Афғонистон Наҷибуллоҳро дар ҷараён гузорам. Гирифтани ҳамчунин иқдом пушти сари раҳбари кишвари дӯст хуб намебуд, бигзор ки ӯ то ба ҳадди ҷунун Масъудро бад медид. Ҳама чӣ бояд софдилона ва шаффоф бошад.

Ба ин манзур, ман ба ҳузури Юлий Михайлович Воронсов рафтам. Асли матлабро ба ӯ баён кардам, яъне инро ки мехоҳам бо Аҳмадшоҳи Масъуд сари роҳ надодан ба муҳосираи эҳтимолии шоҳроҳи Тирмиз – Кобул дар қисмати ҷанубии ағбаи Соланг аз сӯи дастаҳои ӯ ба тавофуқ расам. Бар ивази ин мо метавонистем ҳамаҷониба дар ҳалли масоили муҳим ба нафъи ӯ мусоидат кунем: қатъи пурраи ҳама гуна бамборон, аз ҷумла бамборони ҳавоии ҳудудҳое, ки таҳти назорати дастаҳои ӯ буданд; ироаи мадади башардӯстона ба аҳолии ин ҳудудҳо; ташкили худмухторӣ (дар ҳайати Афғонистон) – и қисмати шимолу ғарби кишвар, ки умдатан тоҷикон сукунат доранд; ҳифзи ҳаққи моликияти маодини лоҷувард ва тиҷорати бидуни монеаи он бо хориҷ аз Афғонистон барои ин худмухторӣ; ширкати намояндагони худмухторӣ дар ҳайати мақомоти марказии қонунгузор, қазоия ва иҷроия; созмондиҳии сохтмони макотиб, масоҷид ва шифохонаҳо дар қаламрави худмухторӣ; таҷдиди роҳҳои нақлиётӣ бо шаҳру деҳоти муҳим (бо шаҳри асосии худмухторӣ – хатти парвози тайёраҳо). Боз чанд масъалаи дигарро низ номбар кардам.

Юлий Михайлович «гарм шуд» ва қатъан изҳор кард, ки мехоҳад дар мулоқот ширкат кунад, яъне мо дукаса бояд ба ҳузури Аҳмадшоҳ Масъуд равем. Ман, табиист, ки кӯшидам ӯро аз нияташ баргардонам:

- Охир, ҳар чӣ метавонад иттифоқ афтад. Кор шояд ба гаравгонгирӣ ё қатл расад. Ҳилагарӣ, мутаассифона, яке аз хислатҳои саркардагон аст. Агар ман ба ин дом афтам, гап дигар аст ва комилан гапи дигар ин аст, ки агар ба он сафири фавқулодда ва мухтори Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон, ӯ ҳам муовини вазири корҳои хориҷии Иттиҳоди Шӯравӣ, меафтад. На, имкон надорад.

- Валентин Иванович, чизи дигар имкон надорад. Ин ҳам ин аст, ки сафири Шӯравӣ худро мисли нозир канор гирад, вақте масъалаи муҳимтарин, амалан истротежик дар эҷоди шароити мусоид барои Афғонистон матраҳ аст? Ман муваззафам, ки дар ин мулоқот ширкат кунам.

Ҳарчанд ман ӯро аз роҳ мегардондам, ӯ ҳамоно бештар бар ман мешӯрид. Ниҳоят, ман қадами ниҳоиро бардоштам:

- Юлий Михайлович, шумо дидед, ки онҳо инсонҳоро қатл мекунанду чӣ тавр аъзои бадани онҳоро қитъа – қитъа ҷудо месозанд ва пас аз ин қатл чӣ боқӣ мемонад? Охир, ин як даҳшат аст. Гузашта аз ин, ба ин кори мо Маскав чӣ мегӯяд? Ҳатман вокуниш манфӣ хоҳад буд. Он ҷо ба сароҳат хоҳанд гуфт, ки касе ба ӯ ин ихтиёрро надода буд, гунаҳкор худи ӯст.

- Ман ба Афғонистон на барои он омадам, ки аз хатарҳо пинҳон шавам, балки сиёсати Иттиҳоди Шӯравӣ дар амри барқарории ҳадди аксари эътидоли вазъ, хатми ҷанг ва эҷоди зиндагии сулҳомез дар ин кишварро пиёда кунам. Сулҳ ва зиндагии сулҳомези давлати ҳамсоя – омили муҳимтарин барои мардуми мо аст. Ин, ки кӣ дар бораи кирдори ман чӣ фикр мекунад, кори ӯст. Ман қарзи худро адо мекунам ва ба Маскав аз ҳар иқдоми худ хабар доданӣ ҳам нестам. Зимнан, оё шумо ба раҳбарияти худ хабар додаед, ки нияти рафтан ба мулоқоти Аҳмадшоҳро доред?

– На, хайр… Ҳамчунин зарурате нест. Ман дар гузашта ҳам аз ин қабил корҳо хабар намедодам. Онҳо иҷозат намедиҳанд, зеро барои ин бояд масъулият бар дӯш гирифт. Аммо барои ман хеле муҳим аст, ки дар амри сулҳ миёни Аҳмадшоҳ ва Наҷибуллоҳ пеш равам.

- Ана, дидед! Вақте мо ба ин ҳадаф дукаса мерасем, фурсатҳо бештар мешаванд.

- Мувофиқам.

Дар ин робита ман ба маъмури иктишоф дастурҳои иловагӣ додам – дар мулоқот сафири Иттиҳоди Шӯравӣ низ ҳузур хоҳад дошт. 

Мо ба назди Наҷибуллоҳ рафтем. Ман ба ӯ акнун иқдоми муштараки ману Юлий Михайловичро баён кардам, албатта, бидуни шарҳи бархе ҷузъиёти масоил. Дар оғоз Наҷибуллоҳ моро ба таври маъмулӣ самимона пазируфт, аммо ҳар қадар, ки шарҳи маро мешунид, ранг тағйир медод. Барои дилбардории ӯ Юлий Михайлович ба сохтани “гулу гулзор” – ҳои дурнамои оянда шуруъ намуд, ки дар ниҳоят Наҷибуллоҳро водор ба розӣ шудан сохт. Ҳарчанд ӯ наметавонист ризоият надиҳад, ба ин хотир, ки пешниҳод аз ҳамчунин сатҳе бар омада буд. Бар хилофи хулқу хӯи хоси худ ӯ муносибаташро ба ин мавзуъ баён намуд. Нигоҳашро ба дигар сӯ гурез дода, мегуфт, ки бале, масъала муҳим аст, он барои Афғонистон ва дар навбати аввал барои Кобул аҳамияти аввалиндараҷа дорад ва ӯ (Наҷибуллоҳ) ҳамеша таваҷҷуҳи дӯстони шӯравиро ба ин мушкил ҷалб мекард ва дар ҳоле ки дар саркӯби дастаҳои Аҳмадшоҳ чизе ба даст наомад, мешавад ин гузинаро низ таҷриба намуд. Дар охир хулоса кард: «Агар коре аз дасти шумо ояд, чӣ гӯям, хуш хоҳем шуд”.

Вақте мо аз утоқи раисҷумҳур берун омадем ва бо мутар ба манзили худ рафтем, косаи сабри Юлий Михайлович лабрез шуд:

- Ӯ андешаро қабул накард, ҳарчанд ки розӣ шуд. Мулоқоти мо бо Аҳмадшоҳ кай баргузор мешавад?

– Фикр мекунам, ки ҳамин ҳафта. Он чӣ ба “қабул” рабт дорад, инро мо бояд интизор медоштем. Дар Афғонистон агар тасвири душман сохта шудааст, ин душман барои ҳамеша аст. Касе ва чизе инро тағйир нахоҳад дод.

- Мувофиқи матлаб хоҳад буд, ки мулоқот ҳар чӣ зуд баргузор шавад.

- Бале. Мо ҳама корро анҷом медиҳем, агар ба мо халал нарасонанд…

Юлий Михайлович ба ман як нигоҳи суолангезе афканд. Посух додам: «Инро набояд истисно донист».

Пас аз ду рӯз (тавре қарор карда будем) маъмури иктишоф хабар дод, ки Аҳмадшоҳ тарҳи мулоқотро хеле мусбӣ пазируфт ва хост феҳристи масъалаҳоеро, ки баррасӣ мешаванд, аз қабл барояш фиристем. Мову Юлий Михайлович инро анҷом додем. Бидуни шак, тақозои аввалини мо таъмини рафтуомади бозамонат, бемамониат ва амни ҳама гуна қаторҳо ва мутарҳои алоҳида тариқи ағбаи Соланг буд.

Вақте пешниҳодҳо сари ҳамаи масоил, ки бояд миёни мову Аҳмадшоҳ баррасӣ мешуданд, ниҳоӣ шуданд, Юлий Михайлович пешниҳод кард, ки онҳоро имзо кунем. Имзоҳо ба забонҳои русӣ ва англисӣ буданд. Илова бар ин, ӯ муҳри сафоратро низ нақш кард. Ин ҳама ба пешниҳодҳо шакли расмӣ дар сатҳи олиро медод. Ҳуҷҷатро ба маъмури иктишоф додам ва гуфтам, ба таври шифоҳӣ бигӯянд, ки мо омодаем ба ин мулоқот таҳти шартҳои Аҳмадшоҳ ҳозир шавем. Яъне самти ҳаракати мо, замон ва макони мулоқотро ӯ таъин мекард. Мо бо Юлий Михайлович бо як мутари «УАЗ» ва бидуни муҳофизон меоем, аммо тарҷумонеро бо худ хоҳем дошт. Ҳамин тавр, мо ба шумули ронанда чор нафар мешавем.

Пас аз ду рӯз маҳалли мулоқот маълум шуд (деҳаи харобшудае дар даромадгоҳи дараи Панҷшер). Вақти мулоқот субҳи рӯзи сеюм муқаррар шуд. Ин комилан барои мо мувофиқ буд. Ман ба ин натиҷа расидам, ки қаблан ба Ҷабал-уссироҷ мутари «УАЗ»-еро, ки саворӣ хоҳем кард, фиристам ва худи мо то он ҷо таҳти ҳифозат субҳи барвақти ҳамон рӯзи мулоқот равем. Амалан то Ҷабал-уссироҷ 40 дақиқа роҳ аст ва бо “УАЗ” то Панҷшер 25–30 дақиқаи дигар.

Ҳамон рӯзе, ки ба мо хабари макону замони мулоқотро доданд, ману Юлий Михайлович ба ҳузури Наҷибуллоҳ омадем ва ӯро огоҳ кардем. Зоҳиран ӯ ба ин ҳама ором ва ризоиятмандона бархӯрд кард. Мо ба равшанӣ андохтан ба бархе масоиле, ки бо Аҳмадшоҳи Масъуд бояд баррасӣ мекардем, шуруъ кардем. Наҷибуллоҳ онҳоро ҷонибдорӣ кард. Ҳатто заррае ҳам сари ин ё он мушкил ба баҳс напардохт, ки ин хоси ӯ набуд. Ҳамаро қабул кард ва муваффақият хост.

- Оё шумо таваҷҷуҳ кардед, ки Наҷибуллоҳ бо кадом оҳанг суҳбаташро анҷом дод? – гуфтам ман ба Воронсов.

- Зинда бошем, мебинем. Сари натиҷагириҳо саросема намешавем.

– Бо ин вуҷуд, ин ҳол ӯро муваззаф мекунад …

Юлий Михайлович табассум кард, аммо чизе нагуфт.

Мо барои омодагӣ ба сафар шуруъ кардем. Бале, дар масири Кобул то Ҷабал-уссироҷ зарур омад тадобире рӯи даст гирем, ки сафир дилпурона, амну осуда дар вақти таъйиншуда аз он ҷо убур кунад. Ҳарчанд амалан дар ин ҷо дастаҳои «хашмгин» - и зиёде, ки бо роҳзанӣ дар масир машғул буданд, фаъолият доштанд. “Сайёдон” - и якка ё ҷуфт низ буданд, ки ягон сайди худро интизорӣ мекашиданд.

Кор зоҳиран дуруст пеш мерафт. Нимаи дуввуми рӯзи пеш аз мулоқот маъмурони иктишоф хабар доданд, ки Аҳмадшоҳ Масъуд омодагии худ барои ширкат дар мулоқоти рӯзи дигарро таъйид кардааст. Аммо бегоҳ қабл аз ғуруби офтоб нохост ба ман хабар омад, ки макони мулоқоти оянда ва тамоми минтақаи атрофи онро тайёраҳои неруҳои ҳавоии Афғонистон бамборон кардаанд. Қурбониён зиёд буданд. Мулоқот лағв шуд.

Ҳисси қаблие, ки то ин дам маро таъқиб мекард, ин ки метавонанд ба мо халал расонанд, таъйид шуд. Ба Воронсов занг задам. Хашмгин буд. Ба назди Наҷибулло рафтем (ҳарчанд ки дер буд). Ӯ нақши як озурда аз ин хабари ғамангезро бозӣ кард ва дар назди мо ба фармондеҳи неруҳои ҳавоӣ генерал Қодир занг зада, ҳар чӣ ба даҳонаш омад, гуфт. Гоҳ пашту суҳбат мекард, гоҳ ба русӣ (Қодир русиро медонист), аз ҷумла ин суханонро гуфт: «Дар назди ман рафиқони Шӯравӣ сафир Воронсов ва генерал Варенников нишастаанд. Ман аз он чӣ, ки неруҳои ҳавоии шумо карданд, шарм мекунам. Ин шармандагист. Субҳи дигар ба ман хабар диҳед, ки ин ҷурми кист».

Мову Юлий Михайлович дар як мутар ба сафорат рафтем, то вазъро баррасӣ карда, қарор қабул кунем. Дарро баста, Воронсов зери лаб гуфт:

- Инро бояд интизор медоштем. Ӯ мухолифи ин мулоқот аст. Ва маҳз ӯ фармони бамборонро додааст.

- Ман ҳам ба ҳамин фикрам. Фикр мекунам, Наҷибуллоҳ муҷримонро пайдо нахоҳад кард, аммо мо набояд таслим шавем.

- Дуруст. Бояд дубора аз Аҳмадшоҳ талаби мулоқот кунем.

- Ман ба ӯ номае навишта, узр мепурсам ва пешниҳод мекунам, ки макони нави мулоқотро таъин кунад.

Воронсов розӣ шуд. Ман ба созмондеҳии ҷадид шуруъ кардам. Подполковник маъмури иктишоф бо посухи шифоҳии Аҳмадшоҳ танҳо чор рӯз пас омад. Гуфт, Аҳмадшоҳ сахт хашмгин аст ва ҳатто гуфтааст, ки агар таҳқиқ анҷом медиҳед, ӯ метавонад ному насаби он халабонҳои неруҳои ҳавоии Афғонистонро, ки бамборон карданд, дар ихтиёри мо гузорад (ӯ тариқи шабакаи ҷосусии худ дар ситоди неруҳои ҳавоӣ аз ҳама гап огоҳ буд). Бо ин вуҷуд, мо мулоқоти дуввумро созмон додем. Аммо он ҳам аз рӯи ҳамин сенорию пеш рафт. Ин дафъа ба ҷои тайёраҳо тӯпҳои дурзан ва реактивӣ кор карданд. Боз ҳама ҳама чиз қатъ шуд. Боз узру маъзарат хостем. Пас аз ду ҳафта бо як азоби алим боз ҳам рӯи мулоқот, ин дафъа бори сеюм, тавофуқ кардем. Ин мулоқот низ қатъ карда шуд.

Мову Юлий Михайлович ба ин натиҷа расидем, ки аз ин тарҳ даст кашем ва ҳатто ин масъаларо бо Наҷибуллоҳ матраҳ накунем.

Ҳама чӣ рӯшан буд. Ӯ рӯ ба рӯ бо мо мегуфт, ки аз ин тарҳ истиқбол мекунад, ҳамзамон дастур медод, ки аз ин мулоқот ҷилавгирӣ карда шавад. Сабаб ҳам рӯшан буд – нафрати шахсӣ бо Аҳмадшоҳ...

Валентин Варенников,

китоби “Рӯзгори бе такрор”, ҷилди панҷум

Эзоҳ:

Валентин Варенников (1923 - 2009), генерали артиш, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ, солҳои 1984-1989 сардори Гуруҳи оперативии Вазорати дифои Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон, фармондеҳи неруҳои хушкигард ва муовини вазири дифои Иттиҳоди Шӯравӣ (1989 -1991). 

Юлий Воронсов (1929-2007), дипломати рус. Сафири Шӯравӣ дар Фаронса (1983-1986), Афғонистон (1988-1989) ва намояндаи Русия дар Созмони милали муттаҳид ва Шӯрои амнияти Созмони милали муттаҳид (1990-1994), сафири Русия дар Амрико (1994-1998).

Хонданд 161

МАЛИКАИ АНГЛИС ЕЛИЗАВЕТАИ II

Авг 18, 2018
Хонданд: 260

Маликаи Англия Елизаветаи 2 аз соли 1952 ба тахт нишастааст ва тӯли ин 66 сол ба як шахсияти ивазнашаванда табдил шудааст. Худи расолати шоҳӣ ҳамин аст: танҳо марг шоҳонро аз тахт ҷудо мекунад ва ё беморие, ки дигар наметавонанд мамлакатро идора кунанд. Ва ҳолати дигар табаддулоти ҳарбӣ, дарборӣ ва ё инқилобҳои мардумиву гуруҳӣ. Ва таърих ин назир рӯйдодҳоро зиёд дар хотир дорад, ки шоҳони тӯлонисалтанат билохира бо дасти касоне аз пайвандон, наздикон, шогирдон ё гуруҳҳои манфиатҷӯ барканор ва бо ҳамин ба ҳукмронии худ поён додаанд. Аммо ҳукмронии Елизаветаи 2 дар Британияи Кабир низ тӯлонитарин дар таърихи шоҳони ин кишвар будааст.

Маликаи ояндаи Британия 21 апрели соли 1926 аз шоҳзода Алберт ва Елизаветта Боуз-Лайон ба дунё омад. Падараш писари шоҳ Георги V буд. Соли 1936 вақте шоҳ аз олам гузашт, тоҷи шоҳӣ насиби писари калонии ӯ Эдуарди VIII (амаки Елизавета) шуд, вале вай ҳамагӣ чанд моҳ шоҳ буд. Тибқи қонунҳои мамлакат вай мебоист бо бонуе баробар ба мансубияти худ ва аз хонаводаи аристократҳо издивоҷ мекард. Вале вай бо зани аз шавҳар ҷудошудаи доираи берун аз хонавода ва авлоди шоҳӣ иртибот гирифт. Он ки вай ду маротиба шавҳар кардаву ҷудо шуда буд, ҳукуматро ба хашм овард ва аз вай хоста шуд аз тахт даст кашад. Вай дар ҳақиқат тоҷи шоҳиро як сӯ гузошт ва ба ҷойи ӯ бародараш Георги VI нишаст.  

Ин рӯйдод Елизаветаи даҳсоларо ба валиаҳди калонтарин ва пурқудраттарин империяи олам табдил дод. Агар Георг соҳиби писар мебуд, ӯ метавонист валиаҳд бошад. Вале чунин нашуд. Ва Елизавета аз хурдсолӣ чун ҷавонтарин намояндаи сулолаи шоҳӣ, ки эҳтимол ҳам дорад оянда ҳокими ин кишвари бузург шавад, дар маркази диққат буд.  

Вориси тоҷу тахт

Елизаветаи 2 ҳамроҳи волидонаш дар Кенсингтон мезист. Ва яке аз шуғлҳои асосии вай дар наврасиву ҷавонӣ аспсавориву аспдавонӣ буд. Ва тӯли солҳои ҷавонӣ малика ба ҳамин шуғлаш содиқ монд. Дар баробари ин духтарро аз хурдӣ ба омӯзиши илм ҷалб карданд ва ӯ тавонист тамоми илмҳои барояш муҳимро аз худ кунад. Барои сулолаи шоҳ соҳиби маълумот будан ва донистани кулли илмҳои муҳим зарур ва ҳатмӣ буд. Елизавета бештар аз фанҳои дигар ба илмҳои гуманитарӣ, аз қабили диншиносӣ, ҳуқуқ, санъат майл кард. Вай ногаҳон ба омӯзиши забони франсавӣ таваҷҷуҳи бештар намуд ва ин аз ҷониби муаллимонаш истиқболи гарм ёфт.  

Баъди се соли валиаҳди Британия эълон шудани Елизавета Ҷанги дуюми ҷаҳон оғоз шуд. Британияи Кабир дар ин ҷанг аз Полша ҳимоят кард ва ҳамроҳ бо муттаҳиди аслии худ Франсия зидии Рейхи сеюм эълони ҷанг кард. Ҳарчанд дар ин амр тасмимҳои асосӣ аз ҷониби ҳукумат ва парламон гирифта мешуд, вале оилаи шоҳ рамзи якпорчагии миллат дар пасманзараи афзоиши таҳдидҳои миллигароёнаи Олмон буд. Ва Елизаветаи 2 аз овони кӯдакиву наврасӣ ба хатарҳо ва таассуроте рӯ ба рӯ шуд, ки барои олами тифлии ӯ бегона буданд. Ва ин мушкилотро вай мебоист якҷо бо ҳама ҳамсолонаш пушти сар мекард, бо онҳо мебуд. 

Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳон 

Ба он нигоҳ накарда, ки Гитлер неруҳои хушкигарди худро ба ҷазираҳои Британия эъзом накард, вале ҳавопаймоҳои он пайваста шаҳрҳои ин мамлакатро бомбборон мекарданд. Бахусус солҳои аввали ҷанг, ки Олмон талафоти гарон надода буд, ин гуна ҳамлаҳои ҳавоӣ зиёд рух медоданд. Ин ҳамон солҳое буд, ки бахши азими Аврупоро Гитлер тасарруф карда буд. Падари Елизаветта ҳамеша аз ҳолати қувваҳои мусаллаҳ бохабар мешуд ва худи валиаҳд низ соли 1940 аввалин маротиба ба ҳамсолонаш муроҷиат кард ва онҳоро ба сабру истиқомат дар ин вазъи мушкил даъват намуд.

Ва маликаи ояндаи Британияи Кабир дар ҳамин гуна як фазои барои синну солаш ғуборолуд ба воя расид, ба истилоҳе қабл аз муҳлат ба камол расид. Соли 1943 вай бори аввал ба назди неруҳои мусаллаҳ рафт, бо сарбозон мулоқот намуд. Чанд моҳ пештар аз шикасти пурраи Олмони фашистӣ Елизавета ба сафи артиш шомил шуд ва механик-ронандаи мошини ёрирасони тиббӣ дар отряди занонаи муҳофизатӣ буд. Шоҳдухтар тӯли хизмат рутбаи ҳарбии лейтенантро соҳиб шуд ва ҳоло, ки вай шоҳи Британия аст, ҳамон рутбаи ҳарбияш ҳифз шудааст. Ин ба он маъност, ки Елизавета охирин ширкаткунандаи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар олам аст, ки  ба нафақаи ҳарбӣ нарафтааст.  

Арӯсӣ бо Филипп  

Соли 1947 тӯйи арӯсии Елизавета бо  Филипп Маунтбеттен баргузор шуд. Филипп набераи шоҳи Юнон Георги I ва узви хонаводи шоҳ аз насли маликаи Британия Виктория буд. Онҳо ҳанӯз аз овони тифлӣ, аввали солҳои 30 бо ҳам шинос шуда буданд. Баъди издивоҷ Филипп рутбаи фахрии герсоги Эденбургро соҳиб гашт. Аз зиндагии якҷоя Филипп ва Елизавета соҳиби чор фарзанд шуданд: Чарлз, Анна, Эндрю ва Эдуард. Ҳамаи инҳо ҳоло соҳиби зану фарзанд ва наберагони худанд. Чарлз чун фарзанди бузурги хонадон аз соли 1952 валиаҳди Британия эълон шуд. 

Тоҷгузорӣ  

Малика Елизаветаи 2 дар як шароити ғайримаъмулӣ ба тахти шоҳӣ нишаст. Соли 1952 ҳамроҳ бо шавҳараш барои истироҳат ба Кения сафар карданд. Маҳз дар ҳамин як кишвари афсонавӣ Елизавета хабари марги падараш Георги V-ро, ки кишварро муддати ин шонздаҳ соли охир сарварӣ мекард, шунид. Хабари фавти ногаҳонии падар ва шоҳи қудратмандтарин кишвари олам ӯро шадидан такон дод. Чанд моҳ лозим шуд, ки маросими тоҷгузориро барпо кунанд, чун марги шоҳ ногаҳонӣ буд ва касе аз қабл ба ин маросим омодагӣ надида буд. Он замон ӯ ҳамагӣ 25 сол дошт ва сари тахти кишваре чун Британияи Кабир омадани духтари биступанҷсола таваҷҷуҳи кулли оламиёнро ба худ ҷалб кард. Ва бори аввал дар ин маросим камераҳое, ки сабт мекарданд ва барои оламиён рӯйдодро намоиш медоданд, истифода шуда буданд. 

Солҳои аввали ҳокимият  

Маликаи Британия Елизаветаи 2 дар ҷавонӣ хеле сафарҳо кардааст ва ҳамин одатро дар солҳои аввали ба тахт нишастанаш тарк нанамудааст. Ва дар аввалин рӯзҳои қабули тахту тоҷи Британия малика ба кишварҳое сафар кард, ки аз ҷумлаи мустамликаҳои кишвараш буданд. Аммо солҳои 50 ва 60 раванди истиқлолият бахшидан ба мустаъмараҳо оғоз гардид. Талошҳои инқилобӣ бештар дар қитъаи Африқо дида мешуд. Ғайр аз ин бори аввал шоҳи Британия аз Австралия ва Зелландияи Нав дидан ба амал овард. 

Ҳамзамон бо ин малика аз корҳои дохили кишвар ҳам ғофил набуд, пайваста бо аъзои ҳукумат, парламон мулоқот мекард, роҳҳои ҳалли ҳар мушкилро меҷуст. Дар буҳрони сиёсии соли 1957 сарвазир Энтони Иден ба истеъфо рафт ва дар як муҳлати кӯтоҳ ба малика лозим омад умури ҳокимиятро дар даст гирад. Дар қадамҳои аввал Елизаветта бо Уинстон Черчилли машҳур маслиҳату машварат мекард. Ва баъди маслиҳату машварат бо шахсиятҳои сиёсӣ ба қароре омад, ки номзадии Гаролд Макмилланро пешниҳод кунад ва номзадии ӯ пазируфта шуд. Вай 65-умин сарвазири Британияи Кабир шуд, ки солҳои 1957-1964 кишварро идора кард.  

Муносибат бо мустаъмараҳои пешин 

Ҳанӯз аз замони наврасӣ маълум буд, ки сарнавишти малика Елизаветаи 2 дигар комилан бастаи хидмат ба ватани маҳбуб ва миллати ӯст. Замоне, ки вай ба тахт расид, дар низоми давлатдории башарият таҳаввулотҳои зиёде рух доданд. Дар аксар мамолик низомҳои шоҳаншоҳӣ ҷойи худро ба низомҳои дигар, аз ҷумла парламониву демократӣ ва президентӣ доданд. Ва ё низоми шоҳиро бо дигар кардани шакл то ҷойе нигоҳ доштанд. Баъзе низомҳои шоҳӣ бар асари инқилобҳои дохилӣ комил аз байн рафтанд, шоҳон сар ба гурез ниҳоданд ва ё кушта шуданд. Аммо дар Британияи Кабир вазъ ба гунаи дигар буд. Дар аввали асри ХХ дар олам якчанд империяи ба ҳам монанде вуҷуд дошт. Аз ҷумла Олмон, Русия ва Австро-Венгрия. Дар ҳамаи ин се кишвар низомҳои шоҳӣ бар асари инқилобҳои хунин сарнагун шуданд. Аммо Британияи Кабир ҳамин низоми аҷдодиро ҳифз кард. Ин ҳам дар ҳолест, ки баъди анҷоми Ҷанги дуввуми ҷаҳон яқин шуд, ки аз мафкураи импературӣ ва мустамликадорӣ бояд дасту дил шуст, чун давлатҳо бедор шуданд, истиқлол мехостанд, ҳақи худро мехостанд соҳиб шаванд. Ва қудратҳо мисли солҳои пешин дигар наметавонистанд дар мустаъмараҳои худ ҳукмфармоӣ кунанд. Ҳанӯз дар замоне, ки падари Елизаветаи 2 Герги VI зинда буд, Ҳинд истиқлолият ёфт, Британияро лозим омад худро аз калонтарин мустамликаи худ хориҷ созад. Дар ҳоле, ки Ҳинд марвориди тахту тоҷи Британия маҳсуб мешуд. Ва ҳоло ба маликаи ҷавон лозим меомад тадриҷан аз мустаъмараҳои дигар ҳам даст кашад ва силоҳи муҳим барои ин дипломатияи нав шуд. Дипломатияи британиёӣ ҳама корро анҷом дод, то равобити ҳасанаву дӯстонаи худро бо мустаъмараҳои собиқ аз нав барқарор кунад, барояшон истиқлолият диҳад, вале чун дӯстони аслии худ нигоҳ дорад, барояшон минбаре дод, ки бар асоси баробарӣ сухан ронанд, аз ҳуқуқҳои худ дар сатҳи байналмилалӣ дифоъ намоянд. Мушкилоти зиёде ин кишвар бо давлатҳои қитъаи Африқо дошт. Баъди хуруҷи Британия аз ин минтақа ҷангҳои хунине оғоз шуданд ва Лондонро лозим меомад барои хомӯш кардани оташи адовату кинаҳои дохилӣ талошҳо кунад. Елизавета бештари вақти худро сарфи равобити кишвараш бо Канада мекард. То соли 1982 ҳукумати Британияи Кабир дар қабули ҳар қарор дар дохили ин мамлакат таъсир дошт. Аммо баъди ислоҳоти сиёсӣ ин система дигар ба зуболадони таърих супурда шуд ва Канада дигар мустақилона тасмим мегирифт. Аммо малика Елизавета имрӯз ҳам аз маҳбубияти хосе дар Канада бархурдор аст. Соли 1976 вай ба ҳайси як шоҳ дар Монреал бозиҳои олимпиро ифтитоҳ карда буд.    

Баъдан яке паси ҳам хонаводаи шоҳаншоҳӣ ба фоҷеаҳо печид. Соли 1979 террористони артиши ҷудоихоҳи Ирландия амаки шоҳзода Филипп Луис Маунтбеттенро ба ҳалокат расонданд. Вай на танҳо наздиктарин хешовандони малика буд, балки яке кормандони давлатӣ ҳанӯз дар замони шоҳ Георги VI маҳсуб мешуд, аз ҷумла вай ноиби шоҳи Ҳинд ҳам буд. Маунтбеттен дар киштии худ буд, ки ирландиҳо бо бомби идорашаванда ӯро таркониданд. Ҳамроҳ бо вай якчанд нафар хешовандонаш ва як писарбачаи ирландие, ки дар киштӣ кор мекард, ҳалок шуданд. Худи ҳамон рӯз бунёдгароёни ирландӣ ба сарбозони британиёӣ ҳамла карданд ва 18 нафари онҳоро куштанд.  

Ду сол баъди ин рӯйдоди фоҷеабор ва ғамангез валиаҳди Британия, писари Елизавета Чарлз бо Диано Спенсер ҳамхона шуд. Шоҳзодахонуми Уэлский Диано миёни мардум ба шарофати фаъолиятҳои хайрхоҳонаи худ маъруфият пайдо кард. Онҳо соҳиби ду фарзанд шуданд бо номҳои Уилям ва Гарри. Писарбузурги онҳо баъди падараш дуввумин мудаии тахту тоҷи шоҳӣ буд. Вале муносибати занушавҳарии Чарлз ва Диано хуб набуд. Аввали солҳои 90 шоҳзода бо бонуи дигар мулоқот мекардагӣ шуд. Ин ҳолат барои Елизаветта ноҳинҷоркунанда буд ва инро зарбае ба обрӯи хонаводаи шоҳӣ медонист. Ва соли 1996 бо ташаббуси шахсии вай Чарлз ва Диано аз ҳам ҷудо шуданд. Ва ин боиси моҷарои бузурге ҳам шуд. Як сол пас, соли 1997 Британияро хабари марги шоҳзодабону Диано дар садамаи мошин такон дод. Баъди чанд соли дигар Чарлз бо дӯсти қадимии худ Камилла Паркер Боулз издивоҷ кард ва тӯйи хонадоршавии онҳо соли 2005 баргузор шуд. Замоне буд, ки фарзандон аз издивоҷи аввал калон ва мустақил шуда буданд.  

Бо вуҷуди фоҷеаҳои хонавоагӣ ва мушкилоти дигар малика Елизаветаи 2 тӯли ин даҳсолаҳо тавонист масъулияти шоҳиро дар Британияи Кабир маваффақона иҷро кунад. Тибқи анъанаи қадима шоҳи Британия ҳамзамон сарвари калисо низ буд ва бори ин масъулият дар замони ислоҳоти асри 16 бар дӯши шоҳ уфтода буд.  Дар замонҳои гузашта миёни католикҳо ва протестантҳо зиддиятҳои зиёде дар ҷараён буданд. Баъдан вазъият тақозо мекард, ки ин зиддиятҳо барҳам зада шаванд ва зарурати мулоқоти Попи Рум бо шоҳи Британия ба миён омад. Иоанн Павел-попи Рум соли 1982 ба Лондон омад. Ӯро шахсан худи маликаи Британия пешвоз гирифт. Расми мулоқоти ин ду нафар дар сар то сари олам паҳн шуд. Он замон ҷанги Фолкленд миёни Британия ва Аргентина оғоз шуд. Малика дар ин иртибот кадом як тасмиме нагирифт, дар ҳоле ки ин зиддият наметавонист ба вай дахл надошта бошад. Писари хурдии малика Эндрю он замон дар артиши Британия хизмат мекард ва узви ҳайати халабонҳои чархболи ҳарбӣ буд. Ҷанг барои ҷазира чор моҳ давом кард ва бо пирӯзии Британия ба анҷом расид. 

Елизавета ва Маргарет Тэтчер

Замоне, ки малика дар мавриди ҷанги ёдшуда тасмиме нагирифт ва дар стратегия ва тактика тағйироте ворид накард, ин масъулияти бузург бар души бонуи дигари сиёсати Британия-Маргарет Тэтчер уфтод. Тэтчер он замон, аниқтараш солҳои 1981-1990 сарвазири Британия аз ҳизби косерваторҳо буд. Аз он ки иродаи қавӣ ва шахси дар сиёсату иқтисод таъсиргузор буд, барояш лақаби «зани оҳанӣ» доданд. Ин ду бонуи ҳоким иртиботҳои хеле наздике бо ҳам доштанд ва малика дар ҳама тасмимҳо ва барномаҳо сарвазирро ҳимоя мекард. Тибқи анъана сарвари ҳукумат ҳафтае як маротиба бо ширкати малика вохӯрии корӣ доир мекард. Аммо бо вуҷуди иртиботҳои наздик ва мададҳои ҳамдигарӣ сари чанд вақт дар матубот оид ба зиддият байни малика Елизаветтаи 2 ва сарвазири Британия Маргарит Тэтчер интишор меёфт. Вале ҳарду ин гуна иттиҳомотро бепоя медонистанд. Аммо солҳои 80 ҷомеаи Британрия вазъи мушкилро пушти сар кард, ки ба чанд ислоҳоти иқтисодии Тэтчер иртибот дошт. Малика аз ин ҳам ҳимоя мекард ва бо ин васила гӯмагуҳо атрофи мавҷуд будани ихтилофотро барҳам мезад. Зеро медонист, ки бе ин ислоҳот амалан пешрафти кишвар номумкин аст.  

Ҷашни алмосии ҳукмронӣ 

Соли 2012 малика шастсолагии сари тахт омадани худро ҷашн гирифт. Хабар ва расмҳои ин чорабинии тантанавор дар сархати беҳтарин нашрияҳои олам қарор гирифт. Баъди малика Виктория Елизаветта дуюмин касе буд, ки барояш муяссар гашт дурудароз ҳокимият кунад. Нуқтаи олии ҷашнвора сафороии чандсад киштӣ дар Темзаи Лондон (дарё дар ҷануби Британияи Кабир) буд. Ва ин калонтарин чорабинии обӣ дар таърихи Британия дониста мешавад. 4 июн дар кохи Букингемск барномаи бузурги мусиқӣ доир шуд, ки дар он машҳуртарин сарояндагони британиёӣ ба мисли Пол Маккартни, Элтон Ҷон шахсан маликаро табрик карданд. Соле пеш аз ин ҳодисаи дигари хурсандибахш дар таърихи хонаводаи шоҳи Британия буд. Набераи калонии малика, валиаҳд Уилям издивоҷ кард. Ҳамсари ӯ  Кэтрин Миддлтон соли 2013 сеюмин абераро ба маликаи Британия туҳфа кард. 

Мақоми малика дар имрӯз  

Сарнавишти малика Елизаветаи 2 дар Британияи Кабир саршор аз рӯйдодҳост ва аз сол ба соли дигар бо вуҷуди солмандиву заъфи ҷисмонӣ вай талош мекунад таъсири мушоҳидашаванда дар ҳаёти мамлакаташ дошта бошад. Соле як маротиба дар парламон суханронӣ мекунад. Ҳамчунин пайваста бо сафирони кишварҳои хориҷии муқими Британия мулоқот анҷом медиҳад. Солҳои пеш сафарҳои зиёди хориҷӣ анҷом медод, вале бо гузашти умр сафаҳо кам шуд. Аммо бо вуҷуди ин соли 2011 малика ба Ирландия сафар кард ва инро як сафари таърихӣ меноманд. Британияи Кабир ва ҳамсояи ғарбии он садсолаҳо бо ҳам зиддият доштанд ва ин ихтилофҳо дар таърих борҳо муҷиби ҷангу хунрезиҳои шадид шудааст. Дар асри ХХ муборизаи истиқлолхоҳии ирландиҳо, аз ҷумла Ирландияи Шимолӣ шакли террористӣ ба худ гирифт. Ва Елизаветаи 2 шоҳиди ин ҳама бедодиҳо буду ҳаст. Вале тадриҷан Британия ин буҳронро пушти сар кард ва бо Дублин муносибатҳои дӯстона барқарор намуд. 

Дар тӯли солҳои ҳукмронӣ малика Елизавета шеваи хоси бархӯрд бо ихтилофҳои хориҷии кишварашро дошт ва пайваста мекӯшид худро ҳамеша аз ин гуна ихтилофот дур гирад, камтар ба сиёсат печад. Вай ҳатто аз бархӯрдҳо миёни аҳзоб худро дур мегирифт. Ва ҳамин боис мешуд, ки дар вазъи буҳронӣ дар парламон ва ҳукумат чун шоҳ қарори қатъӣ содир кунад ва ҳам ихтилоф ва ҳам буҳронҳо ба осонӣ роҳи ҳал пайдо намояд. Ин гуна ҳодисаҳо дар таърихи Британия солҳои 1957 ва 1963 рух дода буданд. Дар ҳарду ҳолат ҳам сарвазирон ба истеъфо рафтаву ҳизбҳо натавониста буданд ҷойнишини сазоворро муаррифӣ кунанд. Он вақт малика худ раиси парламонро интихоб кард. Ва ҳар бор ин гуна тасмимҳо боис мешуданд, ки вазъ дар  Даунинг-стрит ба эътидол ояд.  

Дар Британия Кабир аз хурд то бузург дар бораи гузашта ва имрӯзи Елизаветаи 2 медонанд ва ҳеч саҳфаи пӯшида дар ҳаёти шахсӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ надорад. Ва муҳаббати хоси мардумро низ сазовор аст. Ӯро ҳоло ҳам дӯст медоранд ва касе намегӯяд, ки замони шоҳӣ кайҳо рафта. Британияи Кабир, ки як қудрати иқтисодиву ҳаарбии олам аст ва давлат аз ҷониби ҳукумат ва парламон идора мешавад, вале эҳтиёҷ ба шоҳ доштанашро инкор намекунад. Шоҳе чун Елизаветаи дурандеш метавонад дар ҳолатҳои буҳронӣ умури мамлакатро ба даст гирад, вале на ки салтанат кунад, балки бо риояи ҳама бахшҳои қонуни асосӣ баъди ҳалли буҳрон умури идориро дубора ба сарвазир супорад... 

 

Бо истифода аз мақолоти интернет ва бахусус навиштаи

Максим Новичков 

таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 260

Хабари-рӯз

Календар

« Ноябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.