.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Ҷаҳон

Рудолф Веттштайн аввалин дипломати Швейтсария

370 сол пеш дар шаҳри олмонии Мюнстер муоҳадаи сулҳе имзо шуд, ки ба ҷанги сисола (1618-1648) поён дод. Ҷанге, ки дар ин сеяк аср Аврупоро қариб аз одам холӣ кард. 

Худи Швейтсария дар ҷангҳо иштирок надошт, вале анҷоми он ба ин конфедератсия имкон дод, ки мавқеъи худро дар қораи Аврупо чун кишвари мустақилу бетараф мустаҳкам кунад ва ба масъалаҳои шартҳои пуштибонӣ ва рушди иртиботҳои тиҷоратӣ-иқтисодӣ бо шарикони хориҷӣ нуқта гузошт.  

Аммо ҳарфи асосӣ шояд ин бошад, ки дар Олмон ва Швейтсария бори аввал ба ҳузурашон дар ин олам таваҷҷуҳ карданд. Ва дар ин кор саҳми дипломати сатҳи олӣ, донишманду ояндабин Иоҳан Рудолф Веттштайн беназир аст. 

 

Низоми нави ҷаҳонӣ

Соли ҷории 2018 соли ҷашнвораҳои ҳақиқист. Ҷомеаи мутамаддини ҷаҳонӣ садсолагии Муоҳадаи сулҳи Версалро, ки ба Ҷанги якуми ҷаҳонӣ хотима гузошт, таҷлил мекунад. Ва ба ин сана рӯйдоди дигари таърихӣ низ ҳамроҳ мешавад ва ин Муоҳадаи соли 1648 аст, ки низ бо номи Сулҳи Вестфал ёд мешавад. Амалан Версал аслан як танаффусе дар “ҷанги нави сисола” буд, зеро аксари муҳаққиқон, коршиносон ва муаррихон ҷангеро, ки соли 1914 оғоз гардид ва соли 1945 ба анҷом расид, амалан як ҷанг медонанд ва фосилаи аз соли 1918 то 1939-ро таътили кӯтоҳе дар ин ҷанг мехонанд. Албатта, ин баҳс аст ва баҳси беохиру пур аз назарҳои ихтилофӣ.  

Вале муҳимтар аз ин ҳама ҳолатест, ки маҳз аз сулҳи Версал зиддияти нав шоха гирифт ва дар таърих бо номи “муоҳадаи зидди сулҳ” ном ёфт ва нутфаи ҷанги навро дар шикам мепарварид. Вале муоҳадаи Версалро ҳатто имрӯз ҳам сарчашма ва оғози ҳуқуқи нави байналмилалӣ меноманд ва метавон инро ба ҷумлаи санаҳои муҳиму таърихии Аврупо ворид кард.  

Аммо нақши Швейтсария дар чист? Ба сифати мушовир мо муаррихи швейтсарӣ Андреас Вюрглер, профессори таърихи нав ва навтарини Конфедератсия аз Донишгоҳи Бернро интихоб кардем. Муяссар шуд бо вай дар атрофи ҷанги сисола, сулҳи Вестфал ва дипломати швейтсарӣ Иоҳан Рудолф Веттштайн-яке аз шахсиятҳои муҳим ва калидӣ дар тахтаи сиёсии шоҳмоти ин давра суҳбат кунем.  

Ҷанги сисола бо ҳама фоҷеаи худ бо ҷанги сисолаи дигар, ки аз соли 1914 то 1945 идома дошт, қобили муқоиса аст. Аҳолии кулли кишварҳои Аврпуо аз заҷри гуруснагиву қаҳтӣ то ним коҳиш ёфт. Аммо баъди сӣ соли куштори ҳамдигарӣ билохира оташи он дар Аврупо хомӯш шуд. Соли 1648 паймони сулҳе, ки имзо шуд, бар пояи он баъдан “Системаи муносибатҳои байналмилалии Вестфал” низ шакл гирифт.  

«Тақсими нави неруҳои сиёсӣ дар Олами куҳан на танҳо аз анҷоми ҷанг ва барқарории сулҳу субот бастагӣ дорад, балки боиси иваз шудани парадигма ё бинишҳои сиёсӣ ва муносибатҳои байналмилалӣ дар Аврупо шуд”, - мегӯяд Андреас Вюрглер. Дар асл дар давраи то соли 1648 дар Аврупои Марказӣ иерархияи равшани ҳокимият мавҷуд буд: аз ҳама боло Попи Рум ва Императори Империяи Руми муқаддаси миллати Олмон (Номи расмии давлате буд дар замони ҳукмронии Оттои якум) менишаст ва дар поён шоҳигариҳои парешон ва қаламравҳои дворянӣ қарор доштанд. Ҷойи ҷомеаи деҳқонӣ поинтар аз ҳамаи ин буд.  

 

Як Швейтсария ва 26 кантон оё модели куҳнашудаест?

Швейтсария низ бахше аз ҳамин иерархия буд. Он расман ба Империяи Руми муқаддаси миллати Олмон дохил мешуд, вале давлати мустақилу соҳибихтиёр ҳисобида намешуд, ҳарчанд баъди ҷанги Шваб дар соли 1499 мақоми мухторият касб карда буд. Вале ин мухторият дар ягон асноди расмӣ сабту имзо нашуда буд, ғайр аз ин ва муҳимтар аз ҳама онро давлати мустақили миллӣ намедонистанд. Дар сохтори дохилӣ ин конфедератсия иттиҳоди ихтиёрии катонҳо ё иёлотҳои мустақилро дар бар мегирифт. 

 

Бургомистр ба конфронси сулҳ меравад

Иоҳанн Рудолф Веттштайн 27 октябри соли 1594 дар шаҳри Базел ба дунё омад. Мактаби ибтидоиро дар зодгоҳаш хонд ва баъдан ба Женева рафт ва тамоми солҳои баъдиро ба омӯзиши илм сарф кард, муддате сарбози зархарид дар артиши Италия низ буд. Вақте ба ватан баргашт, худро дар ҷомеаи онрӯза чун инсони заҳматкаш ва соҳибмансаби меҳнатқарин нишон дод. Тадриҷан соҳиби обрӯ шуд ва то мансаби бургомистр (шаҳрдор) расид. Вай зиёд талош кард омӯзаҳои назариявии худро дар амал бисанҷад ва татбиқ созад ва як ваколати дипломатии лозим дар қарни 17-ро пайдо кунад,- мегӯяд Андреас Вюрглер.

Вақте соли 1646 Иоҳанн Рудолф Веттштейни 52-сола равонаи Мюнстер ҷиҳати ширкат дар муколамаи сулҳ шуд, дар конфронс вай пеш аз ҳама дар бораи ояндаи миллати худ ва шаҳри худ андешид. “Дар оғоз вай минбари конфронс ва нишастҳову баҳсҳоро шонсе барои таҳкими манфиатҳои маҳз шаҳри худ Базел ва на кулли Швейтсария дарёфт. Аз ҷумла сухан дар бораи зиддиятҳои қариб садсола мерафт. Дар поёни ҷанги соли 1499 қариб ҳамаи катонҳо амалан қувваи ҳуқуқии додгоҳи императориро қобили қабул намедонистанд.  

Рақибони олмонии тоҷирони базелӣ фурсатро ғанимат дониста, вазъро ба манфиатҳои худ истифода мекарданд, то ки бозаргонҳои Базелро ба додгоҳ кашанд. Албатта, додгоҳ дар ин гуна ҳолатҳо ба манфиати даъвогарон қарор содир мекард, басо осону сода амволи онҳоро мусодира мекарданд ва аз худ менамуданд. «Табиист, ки ин таҷрибаи додгоҳӣ дардисарҳое барои сокинони Базел эҷод карда буд ва Веттштайн вақте ба гуфтушунидҳои сулҳ мерафт, қасд дошт аввалтар аз ҳама хидмате барои шаҳри худ кунад ва зодгоҳашро аз зулми “додрасҳои бегона” наҷот диҳад”, - иброз медорад Андреас Вюрглер ва боз илова ҳам мекунад, ки ин мафҳумро вақте сухан аз ташаббусҳои мардумии “Зидди додрасҳои бегона” меравад ва қарор аст ҳамапурсии он 25-уми ноябри соли 2018 доир шавад, набояд фаромӯш кард.  

Вақте ба Мюнстер расид, аввалин коре анҷом дод, бо сафирони Франсия ва Нидерландия иртибот гирифт ва дарк кард, ки дар ин конфронси сулҳ масолили хеле муҳим ва доманфарох мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Ва ҳоло метавон бо истифода аз он ба натиҷаҳои бештар даст ёфт. “Вай дид, ки масоили тиҷорат ва мушкилоти он чандон муҳим ҳам нестанд ва боистӣ ба масоили ҷиддитаре даст зад, то кишвар истиқлолияти бештар ба даст орад”,- меандешад Андреас Вюрглер.   

 

Баъзан муъҷиза ҳам рух медиҳад

Кофист ба Шветсарияи он замон назар андохт ва дарк ҳам кард, ки барои як дипломат умед бастан ба комёбие чӣ қадар душвор буд. Зеро конфедератсия амалан чун як давлати воҳид вуҷуд надошт. Кантонҳо миёни худ иртиботҳои мустаҳкам надоштанд, сиёсати ягона ҳоким набуд. Ин як давраи ҷангҳои беохири динӣ буд ва ҷангҳо барои тахту тоҷ, ки империяҳои аврупоӣ барои муборизаи қудрат роҳандозӣ карда буданд. Он замон на танҳо католикҳо ва протестантҳо ба ҷони худ даровехта буданд, балки ду сохтори рақиби давлатӣ: империяи Габсбургҳо аз як тараф ва Франсия аз ҷониби дигар дар рақобати рӯирост қарор доштанд.  

Ва чуноне болотар ишора шуд, дар поёни ҷанги соли 1499 Конфедератсияи Швейтсария аз Империяи муқаддасти Рум озод шуд ва ба Император на дар соҳаи додгоҳӣ, на ҳарбӣ ва на молиявӣ итоат намекард. Андреас Вюрглер ба ёд меорад, ки бо вуҷуди ҳамаи ин худи Конфедератсия дар остонаи ҷангҳои навбатии динӣ қарор дошт.  

Аз ин рӯ, мегӯяд таърихшинос конфедератҳо сиёсати ягонаи дохиливу хориҷӣ ва ҳарбӣ таҳия карда наметавонитсанд, зеро кантонҳо аслан намехостанд ба ягон моҷарои ҳарбӣ кашида шаванд. Католикҳо ва православҳои швейтсарӣ дар хориҷи кишвар зархаридӣ мекарданд ва баъзан дар амалиётҳои ҳарбӣ чун дар ду тарафи муқобил қарор доштанд, ба ноҳақ хуни ҳамдигар ҳам мерехтанд. Онҳо натиҷаи харобиовари ҷанг дар наздикии Мариняноро диданд ва намехостанд ин гуна харобӣ ба хонаҳои онҳо ояд.  

Бисёре аз муаррихон бар ин назаранд, ки маҳз ҳамон замонҳо назария ва амалияи бетарафии швейтсарӣ шакл гирифт. Ҳарчанд ин масъалаи баҳсбарангез аст, вале бидуни шак иқдоме барои оянда шуда буд.  

Ва муҳимтар аз ҳама дар доираи Маҷлиси умумишвейтсарӣ кантонҳои православ ва католик зидди ҳам буданд ва ба ин ё он қарор метавонистанд ба хотири ҳифзи манофеи худ вето гузоранд. Ҳарчанд Маҷлис коромад ҳам набуд ва таъсир ҳам надошт.  

 

Ҷобаҷошавии неруҳои нави Аврупо

Моҳи феврали сол 1647 Веттштайн аз Маҷлис ба ҳар ҳол ваколати аз номи ҳамаи Конфедератсия сухан гуфтан ва ҳимояи манфиатҳои ҳамаи онҳоро дарёфт кард. Вай аз Мюнстер ҳуҷҷате овард бо номи «Exemtion» ва ё «Истисно барои ҳолатҳои ҷудогонаи Швейтсария”. Бар асоси ҳамин “моддаи швейтсарӣ”, ки Муоҳадаи сулҳи Вестфал тасдиқ кард, Швейтсария амалан аз Конфедератсия ва Империя ҷудо шуд. Ва ҳамзамон бо ин кишвар ба маънои пурраи имрӯзаи вожа истиқлолият ба даст овард. 

 

Бетарафии Швейтсария

Дусад сол пеш дар конфронси Вена сарнавишти бетарафии Швейтсария ҳал шуд ва Русия низ дар ин нақши муҳим бозид.

Соли 1650 Веттштайн ба Вена рафт, то ин ки ба даъвоҳои пайвастаи олмониҳо ба бозаргонҳои швейтсарӣ нуқта гузорад. Ин замоне буд, ки Аврупо тадриҷан механизми муносибатҳои байни миллатҳо ва байни давлатҳоро таҳияву аз он кор мегирифт ва пояи ин муносибатҳоро эҳтироми истиқлолияти давлатии кишварҳо ташкил медод. Вюрглер мегӯяд: “Маҳз аз ҳамон давра дипломатҳо дасти ҳамдигарро мефушурдагӣ шуданд. Ва албатта, вазни сиёсии кишвар чун имрӯз он замон низ дар таъйини сиёсатҳои башарӣ нақши муҳим дошт”.  

Швейтсария аз Империя худро озод кард, вале аз сӯи дигар ҳимоятгари пурқудратро аз даст дод. Ин кишвар артише надошт ва иқтисодаш хеле заъиф буд, аз ин рӯ талош мекард дар ҳамин ҳол дар ҷомеаи байналмилалӣ мавқеъ дошта бошад. Ва ҳамин сиёсати бетарафӣ ба стратегияи зинда мондан ва соҳиби эҳтиром шудан дар сиёсатҳои хориҷӣ шуд. 

Швейтсария ба ин ҳама мадюни Веттштайн монд, чун талошҳои ин марди сиёсату дипломатия дар Мюнстер нуқтаи муҳиме дар роҳи ҳам истиқлолият ва ҳам мақоми байналмилалии бетарафии ин кишвар шуд. “Вай ба Мюнстер тани танҳо рафт ва дипломати ягонае барои ҳамаи Конфедератсия буд. Вай руҳи замонашро хуб эҳсос мекард, вай бо ин иқдомҳояш ояндаро дида тавонист”,- ба ёд меорад А.Вюрглер.  

Аммо Конфедератсияи Швейтсария ин ҳама хидматҳои пурарзиши Веттштайнро ба зудӣ қадр накард. Аз сӯе панҷоҳ сол лозим шуд, ки кантонҳо ба ин тафаккур расанд, ки онҳо пурра аз ҳокимияти императорӣ озоданд. Аз сӯи дигар натиҷаи мустақими паймони сулҳи Вестфал Ҷанги деҳқонӣ дар Швейтсария дар соли 1653 шуд. Кишоварзони Швейтсария ногаҳон аз бозорҳои ғизо маҳрум шуданд ва онҳо талаб мекарданд, ки аз истеъмори олмониҳо наҷот дода шаванд.  

«Веттштайн зидди кишоварзон бархост, амали онҳоро зери тозиёнаи танқид гирифт ва барои чанд муддат шуҳрати худро чун ҳомии сулҳу осоиш аз даст дод”,- мегӯяд Андреас Вюрглер.  

Швейтсария бори дигар аз Йоҳанн Рудолф Веттштайн танҳо соли 1881 ёд кард ва ба поси хотири вай пули наве дар Базелро ба номи ӯ номгузорӣ карданд. Ва ин пул бо номи пули «Веттштайнбрюкке» имрӯз ҳам аз ободтарин пулҳои кишвар буда, шаҳр ва зодгоҳи дипломатро ҳусни тоза мебахшад.  

www.swissinfo.ch

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 182
Нюрнберг: қадимитарин шаҳри Олмон, ки фашистон ба қатлгоҳ табдил доданд

Дар таърихи Нюрнберг саҳфаҳои драмавиву фоҷеабор ба асри ХХ алоқаманданд. Соли 1927 ин шаҳри қадимии Олмон ба маркази идеологии натсионал-сотсиалистҳо табдил шуд. Дар ин шаҳр бештари анҷуманҳои ҳизбӣ доир шудаанд, роҳпаймоиҳои аъзои ҳизби миллигаро маҳз аз ҳамин шаҳр шуруъ гардиданд. Аввалин нутқҳои оташини сарвари ин ҳизб Адолф Гитлер ҳам аз даҳҳо минбари анҷуману гирдиҳамоиҳои ҳамин шаҳр ба гӯши ҳамаи олмониён ва мардуми минтақаву ҷаҳон расиданд. Рейхи сеюм дар солҳи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар ҳамин шаҳр конслагерҳои худро бунёд намуд. Ва билохира маҳз дар Нюрнберг додгоҳи ҷинояткорони ҷангӣ доир шуд, ки муттаҳаминро ҳукми ҷазо муқаррар намуд.

Бо гузашти даҳсолаҳо аз рӯйдодҳои хунини гузашта ва мурофиаи додгоҳӣ дар Нюрнберг ин ҳамаро наметавон тасодуфӣ номид.

 Соли 2001дар Нюрнберг тарҳи байналмилалии Маркази ҳуҷҷатнигорӣ таъсис ёфт, ки ширкаткунандагонаш ба пажуҳиши гузаштаи начандон дур-забони ҳокимияти миллигароёни гитлерӣ мепардозанд. Ин марказ дар маконе ҷойгир шудааст, ки он замонҳо Адолф Гитлер ва пайравону думравонаш ҷамъомадҳои пуровозаи худро ташкил мекарданд ва муҳимтарин қарорҳову низомҳоро ба иҷро мегузоштанд. Аз он рӯзгори пур аз даҳшат ва аз он давроне, ки баъдан дар таърихи башарият нақши хунин аз худ ба ёдгор гузошт, филмҳои зиёд, расму наворҳое боқӣ монд, ки ҳар кадом арзише доранд ва ҳикоёте аз лаҳзаҳои таърих.  

Барои анҷуманҳои солонаи худ тибқи тарҳи меъмори Гитлер Алберт Шпеер, ки баъдан вазири Рейх оид ба мусаллаҳшавӣ таъин шуда буд, соли 1933 маҷтамаъи бузурге дар майдони 11 м. мураббаъ сохта шуд, ки баъдан он қаламрави анҷуманҳои Ҳизби коргари миллӣ-сотсиалистии Олмон унвон гирифт. Дар қисмати шимолии он иншоотҳои монументалӣ аз қабили Луитполдарен, Кӯчаи калон, Минбари Сеппелин, Варзишгоҳи олмонӣ, Майдони Мартов ва ғайра ҷой гирифта буданд. 

Дар қисмати ҷанубии он иншоотеро ба нақша гирифтанд, ки мебоист ба чандин ҳазор ширкаткунандагони чорабиниҳо хизмат мерасонд. Дар ин ҷо саристгоҳи роҳи оҳан, бинои сангии комендатура, урдугоҳҳои бузурги хаймагӣ ва шабакаи азими роҳҳо мавҷуд буданд.  

Бо оғози Ҷанги дуюми ҷаҳон дар қаламрави ин шаҳр урдугоҳҳо барои асирони ҷангӣ, яъне конслагерҳо кушода шуданд. Ин лагер бо номи шталаг XIII D  ва ё Нюрнберг-Лангвассер маълуму машҳур аст. То моҳи апрели соли 1945, то замоне, ки амрикоиҳо ин шаҳррро аз натсистон озод карданд, дар ин лагерҳо бештар аз 200 ҳазор нафар асирони ҷангӣ аз ҳамаи кишварҳои олам, ки Гитлер лашкар кашидаву ишғол намуда буд, иқомат кардаанд.  

Баъди ҳамла ба СССР ба Нюрнберг сарбозони асири шӯравиро низ эъзом мекарданд. Дар бораи шарту шароити ин лагерҳо садҳо навиштаву гуфтаҳо ва шаҳодати шоҳидон мавҷуданд. Гуруснагӣ ба ҳадде буд, ки бо вуҷуди садои тири нигаҳбонон сарбозон ба муҷарради ба замин пой мондан, ҳатман дар талоши чизе мешуданд, ки ба даҳон баранд. Даҳҳо ҳазор сарбозону афсарони Артиши Сурх аз ҷумлаи бошандагони ин урдугоҳҳо буданд.  

 

ЗИНДАҲО АЗ ДӮЗАХ  

 Дар бораи сарнавишти аҷоиби маҳбуси зиндамондаи Нюрнберг ва рафиқи вай асноде ҳикоят мекунад, ки дар хазинаи маҷтамаъи  ёдбуди “Қалъаи қаҳрамон Брест” боқӣ мондааст. Солҳои 70-и асри гузашта муҳаққиқ Владимир Иванович Купчиков, собиқадори ҷанг Фёдор Иванович Железовро, ки бо насаби Шахов  мезист, ҷустуҷӯ кард. 

Железов/Шахов ба ҷанг чун сержанти полки 125-уми тирандози двизияи шашум, ки он замон двизияи Байрақи сурхдори Орлов номида мешуд, ҳамроҳ шуд. 22-июни соли 1941 Федор Иванович аз ҳалқаи муҳосира худро наҷот дод, вале ду рӯз пас фашистон ӯро дар ҳоли беҳушӣ дастгир карданд ва аввал дар урдугоҳи лаҳистонии бяла-Подляск ҷо карданд ва баъдан ба Нюрнберг интиқол доданд. Дар ҳамин ҷо вай бо Сергей Капитонович Поляков аз полки тирандози 333-и двизияи шашум вохӯрд.  Солҳои 80-и асри гузашта Поляков ба ёд оварда буд: Охири соли 1941 моро ба Нюрнберг оварданд, дар хаймаҳои брезинӣ ҷой доданд. Ҳаво хеле сард буд. Шабушҳо ба мо ҳамла карданд, одамони зиёде ба ҳалокат расиданд. Мурдаҳоро шабона мебурданд. Аз чор ғурфаи бузург мо ду нафар зинда мондем ва аксарият мурданд”.  

Албатта, Поляков дар бораи ҳамон урдугоҳи хайманишиноне нақл мекард, ки то оғози ҷангҳо мавҷуд буданд. Ин ғуфраҳои инсонбадбин ба макони азияту шиканҷаи ҳазорон асирони ҳарбӣ табдил ёфтанд, ки тадриҷан аксари онҳо фавтитанд ва теъдоди каме зинда монданд. Шароити нигаҳдории маҳбусонро идеологияи натсистӣ муайян мекард. Касонеро, ки барои кор аз лагер берун мебурданд, бахташон омад мекард ва эҳтимоляти зинда монданашон зиёд буд. Ва Железов ва Поляков аз ҷумлаи ҳамин хушбахтон буданд. Аввалӣ муддате дар як хоҷагии деҳқонӣ кор мекард. Дуюмӣ дар ҳайати коргарони дигар дар омода кардани зағолсанг иштирок кард. Дар ду маврид ҳам заҳматашон хорошикану сангин буд, вале аз шароити дохили урдугоҳ фарқ дошт. Ин ҷо метавонистанд ақалан аз гуруснагӣ намиранд.  

…Вале муаммои насаби Железов ба Шаховро хеле одӣ фаҳмониданд. Вақте ба ватанаш вилояти Иванов баргашт, Фёдр Иванович бо бонуи серфарзанде издивоҷ кард ва барои он ки насаби ин панҷ фарзандро дигар накунад, насаби худро тағйир дод. 

 

ЗИНДОНИЁНИ УРДУГОҲ 

 Ҷустуҷӯи бойгонӣ кори хеле заҳматталаб ва мушкил мебошад ва лозим аст хеле бо эҳтиёт ва мӯшикофона кор кард. Муаррихон истилоҳе доранд: танқиди сарчашма. Ва суоле бармеояд: оё метавон ҳамаи шаҳодати шоҳидонро  дар бораи он солҳои мудҳиш чун ҳақиқат қабул кард? Аз натиҷаи кори ҳамкасбони олмонӣ бармеояд, ки на ҳамеша метавон он ҳама гуфтаҳову навиштаҳоро чун ҳақиқат қабул кард. Таърихи солҳои ҷанг ҳодисаҳои зиёдеро ёд дорад, ки дар бораи марги сарбозе ё афсаре иттилоъ дода мешавад. Номаи сиёҳ ба хешовандону пайвандонаш низ мерасад, дар ватанаш рӯзи мотам ҳам мегузарад. Марги ӯро шоҳидон ҳам тайид мекунанд. Вале сарнавишти он мард дигаргуна сурат мегирад.  

Масалан, дар рустои белорусии Милевичи Иван Фёдрович Нагуй, соли таваллудаш 1913 мезист. Моҳи майи соли 1941 аллакай мақомот медонистанд, ки аз ҳамлаи фашистон ҷойи гурез нест, ӯро қатори дигарон, аз ҷумла ҳамватанаш Пётр Андреевич Русак аз эҳтиёт ба самти ҷабҳаи эҳтимолӣ бурданд. Ҳарду ҳамхизмат дар полки 124-уми артилерӣ шуданд. 22-юми июни соли 1941 полк тақрибан бе ягон муҳимоти ҷангӣ дар тамрингоҳи Красний Бор ба ҷанг рӯ ба рӯ шуд. “Бо фармон ба самти Белосток ақиб нишастем,- ба ёд меорад Пётр Русак, ки то охир дар ҷанг буд. - Бисёре аз рафиқон аз партови бомбҳо ва тири мушакҳои душман ба ҳалокат расиданд. Ва 26-уми июни соли 1941 дар ҳамин ҷо дар пеши чашмони худам дӯстам ва ҳамдеҳаам Нагуй Иван Фёдрович кушта шуд. Маконро дақиқ намедонам, вале тахминан 15 км баъди Белосток буд”. 

Бар ассоси ҳамин шаҳодат комиссариати ҳарбӣ ҳамсари вай Анна Макаровнаро хабардор кард, ки шавҳараш қаҳрамонона ҳалок шуд. Дар бойгониҳо низ ҳамин гуна навишта шудааст, асноди Вазорати мудофиаи Русия низ ҳаминро тайид мекунад. Аниқтараш чанд даҳсола ҳамин аснод ҳақиқати ҳол дониста мешуд. То он замоне, ки қайди Нагуйро дар дафтари як лагери фашистон пайдо накарданд. Дар ин қайдҳо омада, ки Нагуй 25-уми июн ба асорат меафтад ва ба Нюрнберг бурда мешавад. Вай дар пурсишҳо рақами қисми ҳарбии худро нагуфт, худро то тавонист пинҳон дошт ва ба ҷойи қисми ҳарбӣ аз ким-кадом воҳиди ҳарбии сохтмонӣ ном гирифт. Вале то охир ин ҳама пинҳонкориҳояш кор надоданд. Гестапо билохира шахсияти ӯро муайян кард. Вале сабаби маргаш номаълум, метавон ҳадс зад, ки дар кадом эътирозе ширкат намуд ва тасодуф кушта шуд.  

 

ЁДИ ҲАМА  

 Чун қоида асирони шӯравиро дар урдугоҳи Нюрнберг дурудароз нигоҳ намедоштанд. Як ҳафта ва шояд ду ё се ҳафта он ҷо нигоҳ медоштанд ва баъдан ба сар то сари Баварияи Шимолӣ тақсим менамуданд. Аммо аъзоёни ҳизбӣ, ки 1400 нафар буданд, сарнавишти дигар доштанд. Ҳамаи онҳоро дар атрофи лагер ба кор монданд. Моҳи ноябр аз онҳо тими кории 298 сохтанд. Зимистони солҳои 1941-1942 маҳбусон бо вуҷуди вазъи асафборашон ба корҳои вазнини замин дар майдони Мартов истифода шуданд. То моҳи апрели соли 1942 аз 1500 нафар наздик ба 600 нафар зинда монданд. Дигарон аз гуруснагӣ, беморӣ, сардӣ ва шароити тоқатшикани кор фавтиданд. Беш аз 30 ҳазор сарбозон ҷабран дар лагерҳои марг кушта шуданд. Тими кории 298 ҳам истисно набуд: онҳоро ба гуруҳҳо ҷудо мекарданд ва дар тамрингоҳҳо мепарронданд. 

Ҳоло исми сарбозони руси кушташудаву ҳалокшуда дар ин урдугоҳҳо маълум аст ва ҳатто ҷойи дафнашон дар қабристони Нюрнберг низ дақиқ аст. Аз ҳамаи касони шомилбуда дар тими 298 ва баъдан паррондашуда дар Дахау исми 30 нафарашон маълум, аммо ҳамагӣ як расм пайдо шудааст. 

 

ҶУСТУҶӮ ИДОМА ДОРАД 

Соли 2019 дар Нюрнберг намоишгоҳи сайёр ташкил мешавад ва баъдан аз он ҷо ба кишварҳои дигар бо ҳама асноду экспонатҳояш сафар мекунад. Муҳаққиқон талош доранд ҳамзамон бо ин рӯнамоии онлайни онро низ баргузор кунанд, аз ҷумла қарор аст бо забони русӣ низ он муаррифӣ шавад. 

Ташаббускорони олмонӣ талош мекунанд донанд, ки ба ҷуз тими машҳури 298 боз кадом гуруҳҳо ё шахсоне дар ин урдугоҳҳои марговар буданд. Мехоҳанд ҳамчунин номҳои фаромӯшшудаи сарбозон ва афсарони Артиши Сурх, ки дар ин зиндонҳо будаанд, пайдо кунанд. 

Кормандони Маркази ҳуҷҷатнигорӣ ба аксу суратҳо, хотирапораҳои маҳбусони собиқ, тарҷумаи ҳоли тоҷангии фармондеҳону сарбозон, ки дар қабристони Ҷанубии Нюрнберг ба хок супурда шудаанд, таваҷҷуҳ доранд. 

Ҳамзамон ин созмон аз ҳамагон хоҳиш мекунад ҳар иттилое дар ин замина доранд, ба ин суроға ирсол намоянд: 

Этот адрес электронной почты защищен от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.

Роман НИКИТИН,

"Совершенно секретно", No.8/409 августи соли  2018

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 108

Назарҳо нисбати нуфуси тоҷикон дар Афғонистон гуногун аст. Бархе аз қавмгароҳои пуштун мехоҳанд, ки нуфусу нақши тоҷикон дар ин кишварро камранг нишон диҳанд. Аммо тоҷикони ин кишвар бар ин боваранд, ки аксарияти ҷамъияти Афғонистонро тоҷикон ташкил медиҳанд. Дар ҳамин ҳол, донишманди тоҷики Афғонистон доктор Ҳамид Муфид зиёда аз 40 дарсади ҷамъяити ин кишварро дар пажуҳиши тозаи худ тоҷик баршумурдааст, ки  «Самак» лозим донист фишурдаи пажуҳиши ин донишмандро бе ягон тағйиру илова пешниҳоди Шумо намояд.  

Доктор Ҳамид Муфид: Анқариб 40 дарсади ҷамъияти Афғонистон тоҷиканд

Дӯстони азиз, қаблан хидмататон арз намуда будам, ки омори нуфуси Афғонистонро дар 34 остон (вилоят) таҳти баррасӣ мегирам ва акнун бо истифода аз манобеъи муътабар ва додаҳои идороти муайян ин корро анҷом додам. Ҳарчанд душвориҳо зиёд буд, вале бо ин ҳама бо диққати болотар аз 98 дарсад ин омор дар муддати наздик ба як сол ҷамъоварӣ ва омода шуд.

Ин омор ҳақиқати талху ширин аст, ба касе ширин ва ба иддаи дигаре талх... 

Бояд ёдовар шуд, ки омори то ҷое дақиқи нуфуси кишвар ба хотири аҳдофи муайян то имрӯз махфӣ буд ва ҳатто то имрӯз низ дар ин маврид фиреб идома дорад. Масалан, чанд сол қабл китобе ба номи “Доиратул маориф” дар мавриди дарсадии нуфуси ақвоми бузурги Афғонистон ба нашр расида буд, ки омори он китоб воқиан хандаовар ва музҳик буд. Дар ин китоб паштунҳо 62%, тоҷикҳо 12 % ва ҳазораҳо 9% зикр гардида буданд, ки бо ин арқоми бебунёд мешавад нависандаи ин китобро падари таассуб номид.

Бояд таъкид кард, ки дар омори мо остонҳое, ки нуфуси зиёд доранд, мардуми онҳо тақрибан бумӣ ҳастанд ва агар нуфуси кам доранд, ноқилин (омада)-анд. Дар омор остонҳо ба ҳуруфи алифбо (форсӣ) оварда шудаанд:

Ҳама нуфуси кишвар 34 миллиону 180 226 нафар

1.Урузгон -  499.800 нафар, паштун 80%, тоҷик 10 % , ҳазора 5%

2.Бодғис - 600 150 нафар, паштун 65%, тоҷик 25%, ҳазора 0%

3.Бомиён - 499 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 15%, ҳазора  75%

4.Бадахшон - 1 200 250 нафар, паштун 0%, тоҷик 75%, ҳазора 5%

5.Бағлон - 1000 375 нафар, паштун 15%, тоҷик 50%, ҳазора 30%

6.Балх - 2000 050 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 25%

7.Парвон - 1 000 850 нафар, паштун 5%, тоҷик 85%, ҳазора 10%

8.Пактиё - 600 755 нафар, паштун 65%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

9.Пактико - 579645 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

10.Панҷшир - 499 255 нафар, паштун 0%, тоҷик 100%, ҳазора 0%

11.Тахор - 795 541 нафар, паштун 15%, тоҷик 45%, ҳазора 0%

12.Ҷузҷон - 791 300 нафар, паштун 5%, тоҷик 20%, ҳазора 5%

13.Кунар - 599 305 нафар, паштун 90%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

14.Лағмон - 806 972 нафар, паштун 65%, тоҷик 35%, ҳазора 0%

15.Лӯгар - 489 725 нафар, паштун 50%, тоҷик 20%, ҳазора 10%

16.Майдон - Кописо 696 406 нафар, паштун 35%, тоҷик 60%, ҳазора 0%

17.Нангарҳор - 2 035 620 нафар, паштун 85%, тоҷик 10%, ҳазора 0%

18.Нуристон - 397 646 нафар, паштун 5%, тоҷик 5%, ҳазора 0%

19.Нимрӯз - 1 005 894 нафар, паштун 10%, тоҷик 15%, ҳазора 0%

20.Ҳирот - 2 549 740 нафар, паштун 15%, тоҷик 65%, ҳазора 20%

21.Ҳилманд - 1 003 459 нафар, паштун 85%, тоҷик 5%, ҳазора 5%

 

Се қавми бузург ба асоси дарсадӣ:

Тоҷикҳо - 39,64%

Паштунҳо - 34,67%

Ҳазораҳо - 12,65%

Бақия ақвом - 13, 04%

Азизон, аз ироъаи ин омор ҳадафи сӯ надорам, хостам ба қишри бузурги ватандорони худ хидмате карда бошам. Мавзӯи аксарият ва ақалият назди мардуми чизфаҳм аҳамият надорад ва гузаштаҳо гузашт ва сабти таърих шуд ва хуб аст, ки дар ҷомиае ба номи Афғонистон зиндагии бародарона дошта бошем. Худованд ҳама ақвоми Афғонистонро ба дӯстиву бародарӣ ҳидоят фармояд.

Хонданд 226

Нафрати шахсӣ

Авг 25, 2018
Хонданд: 223

Чӣ тавр Наҷибуллоҳ барномаи мулоқоти Варреников ва Аҳмадшоҳ Масъудро хароб кард?

...Ман ба чеҳраи андешаманди Юлий Воронсов нигоҳ карда, бидуни ихтиёр ба ёди як қиссаи хеле ҷолиб рафтам, ки ба ману ӯ рабт дошт. Ин қисса пас аз даври аввали хуруҷи неруҳои мо, яъне тирамоҳи соли 1988 иттифоқ афтода буд. Он замон таҳти фишорҳои Маскав (бахусус, КГБ ва вазорати корҳои хориҷӣ) қарор доштем, ки аз мо - ҳарбиён мехостанд неруҳои Аҳмадшоҳи Масъудро саркӯб ва шахсан худи ӯро нобуд кунем. Ҳамзамон ба ин далел, ки сарчашмаи ин фишор Наҷибуллоҳ буд ва ҳам мефаҳмидам, ки як хатои бузург хоҳад буд ва як иштибоҳи нобахшидании истротежик анҷом хоҳад гирифт, ба натиҷае расидам, ки бо Аҳмадшоҳ Масъуд шахсан вохӯрам. Дар ин робита ба кормандони Раёсати асосии иктишоф (ГРУ) дастур додам, ки ин мулоқотро фароҳам созанд...

...Ман ба назди худ як подполковник (сарҳанги дуввум) - ро даъват кардам, то шахсан маъмурияти роҳандозии мулоқотам бо Аҳмадшоҳро матраҳ кунам (маъмури иктишоф (разведкачӣ) «одами худӣ» - узви яке аз дастаҳои Аҳмадшоҳ дар ағбаи Соланг буд). Ӯ бидуни таоруфу сарусадо омад ва худро муаррифӣ кард. Афсари миёнақади тақрибан 30 – 35 солае буд. Дастфишорӣ кардем (дастонаш шахшӯл, хушк ва қавӣ буданд). Пешниҳод кардам, ки нишинад. Ба андомаш назар кардам. Ба мӯйҳои як замон сиёҳаш сапедӣ дамида буд. Рӯву дастонаш офтоб хӯрда буданд. Тарҳҳои сураташ нозук, гунаҳои васеъе дошт. Чашмонаш бузургу обӣ, мисли кӯлҳои Карелия (вилояте дар Шарқи Дури Русия) буданд. Зери юнифурмаш тани обутобёфтае маълум мешуд. Китфони қавӣ дошт. Ором, солор ва собит худро нигоҳ медошт.

- Менависед?

- На, ҳамаро ба хотир хоҳам гирифт, - гуфт подполковник.

Мустақим ба асли мавзуъ пардохтам:

- Ман бояд шахсан бо Аҳмадшоҳ Масъуд вохӯрам.

Подполковник ҳеҷ эҳсосе аз худ нишон надод ва дар чеҳрааш ҳам тағйире наомад, гӯё мо дар бораи кадом як мавзӯи рӯзмарраи маишӣ суҳбат мекардем. 

Пас аз тавваққуфи кӯтоҳе афзудам:

- Мулоқот ҳар чӣ зуд созмондеҳӣ шавад, ҳамон қадар беҳтар аст.

Подполковник бидуни ягон ишора ва чашм аз ман нагурезонда, гуфт:

– Масъуд ҳоло дар Панҷшер аст. Агар инро ба назар гирем, ки ӯ қариб ҳар рӯз макони будубошашро иваз мекунад, барои ҳалли ин масъала ҳадди аксар ду рӯз зарур аст.

- Ман розиям. Ба назари Шумо, Аҳмадшоҳ кадом шартҳоро пеши мо хоҳад гузошт?

- Шарти асосӣ ин мулоқот дар қаламрави ӯ ва бидуни муҳофизин аз ҷониби шумо барпо шавад. Амнияти Шуморо худ хоҳад гирифт.

- Оё ба донистани масоиле, ки ман матраҳ мекунам, алоқа нишон хоҳад дод?

- Дар оғоз, аз нигоҳи ман, бояд мавзӯи мулоқот бо ӯ ҳалли худро ёбад. Агар ризоияти ӯ ҳосил шуд, он гаҳ метавонед масоили мавриди баррасиро пешниҳод кунед. Ӯ хеле ҳассос аст, агар ҳарду мавзӯро якбора ба ӯ матраҳ кунем, метавонад ниёти шуморо нодуруст фаҳмад.

- Хуб. Дуруст аст.

- Иҷозаи амал медиҳед?

Подполковник пас аз дарёфти иҷоза барои иҷрои ин маъмурият, бе сару садо ҳамон гуна, ки омада буд, рафт.

Банди андешаҳо дар бораи рушди ҳаводиси оянда, ба ин натиҷа расидам, ки дар бораи мулоқоти эҳтимолӣ бо Аҳмадшоҳи Масъуд бояд сафирамон Юлий Воронсов ва раисҷумҳури Афғонистон Наҷибуллоҳро дар ҷараён гузорам. Гирифтани ҳамчунин иқдом пушти сари раҳбари кишвари дӯст хуб намебуд, бигзор ки ӯ то ба ҳадди ҷунун Масъудро бад медид. Ҳама чӣ бояд софдилона ва шаффоф бошад.

Ба ин манзур, ман ба ҳузури Юлий Михайлович Воронсов рафтам. Асли матлабро ба ӯ баён кардам, яъне инро ки мехоҳам бо Аҳмадшоҳи Масъуд сари роҳ надодан ба муҳосираи эҳтимолии шоҳроҳи Тирмиз – Кобул дар қисмати ҷанубии ағбаи Соланг аз сӯи дастаҳои ӯ ба тавофуқ расам. Бар ивази ин мо метавонистем ҳамаҷониба дар ҳалли масоили муҳим ба нафъи ӯ мусоидат кунем: қатъи пурраи ҳама гуна бамборон, аз ҷумла бамборони ҳавоии ҳудудҳое, ки таҳти назорати дастаҳои ӯ буданд; ироаи мадади башардӯстона ба аҳолии ин ҳудудҳо; ташкили худмухторӣ (дар ҳайати Афғонистон) – и қисмати шимолу ғарби кишвар, ки умдатан тоҷикон сукунат доранд; ҳифзи ҳаққи моликияти маодини лоҷувард ва тиҷорати бидуни монеаи он бо хориҷ аз Афғонистон барои ин худмухторӣ; ширкати намояндагони худмухторӣ дар ҳайати мақомоти марказии қонунгузор, қазоия ва иҷроия; созмондиҳии сохтмони макотиб, масоҷид ва шифохонаҳо дар қаламрави худмухторӣ; таҷдиди роҳҳои нақлиётӣ бо шаҳру деҳоти муҳим (бо шаҳри асосии худмухторӣ – хатти парвози тайёраҳо). Боз чанд масъалаи дигарро низ номбар кардам.

Юлий Михайлович «гарм шуд» ва қатъан изҳор кард, ки мехоҳад дар мулоқот ширкат кунад, яъне мо дукаса бояд ба ҳузури Аҳмадшоҳ Масъуд равем. Ман, табиист, ки кӯшидам ӯро аз нияташ баргардонам:

- Охир, ҳар чӣ метавонад иттифоқ афтад. Кор шояд ба гаравгонгирӣ ё қатл расад. Ҳилагарӣ, мутаассифона, яке аз хислатҳои саркардагон аст. Агар ман ба ин дом афтам, гап дигар аст ва комилан гапи дигар ин аст, ки агар ба он сафири фавқулодда ва мухтори Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон, ӯ ҳам муовини вазири корҳои хориҷии Иттиҳоди Шӯравӣ, меафтад. На, имкон надорад.

- Валентин Иванович, чизи дигар имкон надорад. Ин ҳам ин аст, ки сафири Шӯравӣ худро мисли нозир канор гирад, вақте масъалаи муҳимтарин, амалан истротежик дар эҷоди шароити мусоид барои Афғонистон матраҳ аст? Ман муваззафам, ки дар ин мулоқот ширкат кунам.

Ҳарчанд ман ӯро аз роҳ мегардондам, ӯ ҳамоно бештар бар ман мешӯрид. Ниҳоят, ман қадами ниҳоиро бардоштам:

- Юлий Михайлович, шумо дидед, ки онҳо инсонҳоро қатл мекунанду чӣ тавр аъзои бадани онҳоро қитъа – қитъа ҷудо месозанд ва пас аз ин қатл чӣ боқӣ мемонад? Охир, ин як даҳшат аст. Гузашта аз ин, ба ин кори мо Маскав чӣ мегӯяд? Ҳатман вокуниш манфӣ хоҳад буд. Он ҷо ба сароҳат хоҳанд гуфт, ки касе ба ӯ ин ихтиёрро надода буд, гунаҳкор худи ӯст.

- Ман ба Афғонистон на барои он омадам, ки аз хатарҳо пинҳон шавам, балки сиёсати Иттиҳоди Шӯравӣ дар амри барқарории ҳадди аксари эътидоли вазъ, хатми ҷанг ва эҷоди зиндагии сулҳомез дар ин кишварро пиёда кунам. Сулҳ ва зиндагии сулҳомези давлати ҳамсоя – омили муҳимтарин барои мардуми мо аст. Ин, ки кӣ дар бораи кирдори ман чӣ фикр мекунад, кори ӯст. Ман қарзи худро адо мекунам ва ба Маскав аз ҳар иқдоми худ хабар доданӣ ҳам нестам. Зимнан, оё шумо ба раҳбарияти худ хабар додаед, ки нияти рафтан ба мулоқоти Аҳмадшоҳро доред?

– На, хайр… Ҳамчунин зарурате нест. Ман дар гузашта ҳам аз ин қабил корҳо хабар намедодам. Онҳо иҷозат намедиҳанд, зеро барои ин бояд масъулият бар дӯш гирифт. Аммо барои ман хеле муҳим аст, ки дар амри сулҳ миёни Аҳмадшоҳ ва Наҷибуллоҳ пеш равам.

- Ана, дидед! Вақте мо ба ин ҳадаф дукаса мерасем, фурсатҳо бештар мешаванд.

- Мувофиқам.

Дар ин робита ман ба маъмури иктишоф дастурҳои иловагӣ додам – дар мулоқот сафири Иттиҳоди Шӯравӣ низ ҳузур хоҳад дошт. 

Мо ба назди Наҷибуллоҳ рафтем. Ман ба ӯ акнун иқдоми муштараки ману Юлий Михайловичро баён кардам, албатта, бидуни шарҳи бархе ҷузъиёти масоил. Дар оғоз Наҷибуллоҳ моро ба таври маъмулӣ самимона пазируфт, аммо ҳар қадар, ки шарҳи маро мешунид, ранг тағйир медод. Барои дилбардории ӯ Юлий Михайлович ба сохтани “гулу гулзор” – ҳои дурнамои оянда шуруъ намуд, ки дар ниҳоят Наҷибуллоҳро водор ба розӣ шудан сохт. Ҳарчанд ӯ наметавонист ризоият надиҳад, ба ин хотир, ки пешниҳод аз ҳамчунин сатҳе бар омада буд. Бар хилофи хулқу хӯи хоси худ ӯ муносибаташро ба ин мавзуъ баён намуд. Нигоҳашро ба дигар сӯ гурез дода, мегуфт, ки бале, масъала муҳим аст, он барои Афғонистон ва дар навбати аввал барои Кобул аҳамияти аввалиндараҷа дорад ва ӯ (Наҷибуллоҳ) ҳамеша таваҷҷуҳи дӯстони шӯравиро ба ин мушкил ҷалб мекард ва дар ҳоле ки дар саркӯби дастаҳои Аҳмадшоҳ чизе ба даст наомад, мешавад ин гузинаро низ таҷриба намуд. Дар охир хулоса кард: «Агар коре аз дасти шумо ояд, чӣ гӯям, хуш хоҳем шуд”.

Вақте мо аз утоқи раисҷумҳур берун омадем ва бо мутар ба манзили худ рафтем, косаи сабри Юлий Михайлович лабрез шуд:

- Ӯ андешаро қабул накард, ҳарчанд ки розӣ шуд. Мулоқоти мо бо Аҳмадшоҳ кай баргузор мешавад?

– Фикр мекунам, ки ҳамин ҳафта. Он чӣ ба “қабул” рабт дорад, инро мо бояд интизор медоштем. Дар Афғонистон агар тасвири душман сохта шудааст, ин душман барои ҳамеша аст. Касе ва чизе инро тағйир нахоҳад дод.

- Мувофиқи матлаб хоҳад буд, ки мулоқот ҳар чӣ зуд баргузор шавад.

- Бале. Мо ҳама корро анҷом медиҳем, агар ба мо халал нарасонанд…

Юлий Михайлович ба ман як нигоҳи суолангезе афканд. Посух додам: «Инро набояд истисно донист».

Пас аз ду рӯз (тавре қарор карда будем) маъмури иктишоф хабар дод, ки Аҳмадшоҳ тарҳи мулоқотро хеле мусбӣ пазируфт ва хост феҳристи масъалаҳоеро, ки баррасӣ мешаванд, аз қабл барояш фиристем. Мову Юлий Михайлович инро анҷом додем. Бидуни шак, тақозои аввалини мо таъмини рафтуомади бозамонат, бемамониат ва амни ҳама гуна қаторҳо ва мутарҳои алоҳида тариқи ағбаи Соланг буд.

Вақте пешниҳодҳо сари ҳамаи масоил, ки бояд миёни мову Аҳмадшоҳ баррасӣ мешуданд, ниҳоӣ шуданд, Юлий Михайлович пешниҳод кард, ки онҳоро имзо кунем. Имзоҳо ба забонҳои русӣ ва англисӣ буданд. Илова бар ин, ӯ муҳри сафоратро низ нақш кард. Ин ҳама ба пешниҳодҳо шакли расмӣ дар сатҳи олиро медод. Ҳуҷҷатро ба маъмури иктишоф додам ва гуфтам, ба таври шифоҳӣ бигӯянд, ки мо омодаем ба ин мулоқот таҳти шартҳои Аҳмадшоҳ ҳозир шавем. Яъне самти ҳаракати мо, замон ва макони мулоқотро ӯ таъин мекард. Мо бо Юлий Михайлович бо як мутари «УАЗ» ва бидуни муҳофизон меоем, аммо тарҷумонеро бо худ хоҳем дошт. Ҳамин тавр, мо ба шумули ронанда чор нафар мешавем.

Пас аз ду рӯз маҳалли мулоқот маълум шуд (деҳаи харобшудае дар даромадгоҳи дараи Панҷшер). Вақти мулоқот субҳи рӯзи сеюм муқаррар шуд. Ин комилан барои мо мувофиқ буд. Ман ба ин натиҷа расидам, ки қаблан ба Ҷабал-уссироҷ мутари «УАЗ»-еро, ки саворӣ хоҳем кард, фиристам ва худи мо то он ҷо таҳти ҳифозат субҳи барвақти ҳамон рӯзи мулоқот равем. Амалан то Ҷабал-уссироҷ 40 дақиқа роҳ аст ва бо “УАЗ” то Панҷшер 25–30 дақиқаи дигар.

Ҳамон рӯзе, ки ба мо хабари макону замони мулоқотро доданд, ману Юлий Михайлович ба ҳузури Наҷибуллоҳ омадем ва ӯро огоҳ кардем. Зоҳиран ӯ ба ин ҳама ором ва ризоиятмандона бархӯрд кард. Мо ба равшанӣ андохтан ба бархе масоиле, ки бо Аҳмадшоҳи Масъуд бояд баррасӣ мекардем, шуруъ кардем. Наҷибуллоҳ онҳоро ҷонибдорӣ кард. Ҳатто заррае ҳам сари ин ё он мушкил ба баҳс напардохт, ки ин хоси ӯ набуд. Ҳамаро қабул кард ва муваффақият хост.

- Оё шумо таваҷҷуҳ кардед, ки Наҷибуллоҳ бо кадом оҳанг суҳбаташро анҷом дод? – гуфтам ман ба Воронсов.

- Зинда бошем, мебинем. Сари натиҷагириҳо саросема намешавем.

– Бо ин вуҷуд, ин ҳол ӯро муваззаф мекунад …

Юлий Михайлович табассум кард, аммо чизе нагуфт.

Мо барои омодагӣ ба сафар шуруъ кардем. Бале, дар масири Кобул то Ҷабал-уссироҷ зарур омад тадобире рӯи даст гирем, ки сафир дилпурона, амну осуда дар вақти таъйиншуда аз он ҷо убур кунад. Ҳарчанд амалан дар ин ҷо дастаҳои «хашмгин» - и зиёде, ки бо роҳзанӣ дар масир машғул буданд, фаъолият доштанд. “Сайёдон” - и якка ё ҷуфт низ буданд, ки ягон сайди худро интизорӣ мекашиданд.

Кор зоҳиран дуруст пеш мерафт. Нимаи дуввуми рӯзи пеш аз мулоқот маъмурони иктишоф хабар доданд, ки Аҳмадшоҳ Масъуд омодагии худ барои ширкат дар мулоқоти рӯзи дигарро таъйид кардааст. Аммо бегоҳ қабл аз ғуруби офтоб нохост ба ман хабар омад, ки макони мулоқоти оянда ва тамоми минтақаи атрофи онро тайёраҳои неруҳои ҳавоии Афғонистон бамборон кардаанд. Қурбониён зиёд буданд. Мулоқот лағв шуд.

Ҳисси қаблие, ки то ин дам маро таъқиб мекард, ин ки метавонанд ба мо халал расонанд, таъйид шуд. Ба Воронсов занг задам. Хашмгин буд. Ба назди Наҷибулло рафтем (ҳарчанд ки дер буд). Ӯ нақши як озурда аз ин хабари ғамангезро бозӣ кард ва дар назди мо ба фармондеҳи неруҳои ҳавоӣ генерал Қодир занг зада, ҳар чӣ ба даҳонаш омад, гуфт. Гоҳ пашту суҳбат мекард, гоҳ ба русӣ (Қодир русиро медонист), аз ҷумла ин суханонро гуфт: «Дар назди ман рафиқони Шӯравӣ сафир Воронсов ва генерал Варенников нишастаанд. Ман аз он чӣ, ки неруҳои ҳавоии шумо карданд, шарм мекунам. Ин шармандагист. Субҳи дигар ба ман хабар диҳед, ки ин ҷурми кист».

Мову Юлий Михайлович дар як мутар ба сафорат рафтем, то вазъро баррасӣ карда, қарор қабул кунем. Дарро баста, Воронсов зери лаб гуфт:

- Инро бояд интизор медоштем. Ӯ мухолифи ин мулоқот аст. Ва маҳз ӯ фармони бамборонро додааст.

- Ман ҳам ба ҳамин фикрам. Фикр мекунам, Наҷибуллоҳ муҷримонро пайдо нахоҳад кард, аммо мо набояд таслим шавем.

- Дуруст. Бояд дубора аз Аҳмадшоҳ талаби мулоқот кунем.

- Ман ба ӯ номае навишта, узр мепурсам ва пешниҳод мекунам, ки макони нави мулоқотро таъин кунад.

Воронсов розӣ шуд. Ман ба созмондеҳии ҷадид шуруъ кардам. Подполковник маъмури иктишоф бо посухи шифоҳии Аҳмадшоҳ танҳо чор рӯз пас омад. Гуфт, Аҳмадшоҳ сахт хашмгин аст ва ҳатто гуфтааст, ки агар таҳқиқ анҷом медиҳед, ӯ метавонад ному насаби он халабонҳои неруҳои ҳавоии Афғонистонро, ки бамборон карданд, дар ихтиёри мо гузорад (ӯ тариқи шабакаи ҷосусии худ дар ситоди неруҳои ҳавоӣ аз ҳама гап огоҳ буд). Бо ин вуҷуд, мо мулоқоти дуввумро созмон додем. Аммо он ҳам аз рӯи ҳамин сенорию пеш рафт. Ин дафъа ба ҷои тайёраҳо тӯпҳои дурзан ва реактивӣ кор карданд. Боз ҳама ҳама чиз қатъ шуд. Боз узру маъзарат хостем. Пас аз ду ҳафта бо як азоби алим боз ҳам рӯи мулоқот, ин дафъа бори сеюм, тавофуқ кардем. Ин мулоқот низ қатъ карда шуд.

Мову Юлий Михайлович ба ин натиҷа расидем, ки аз ин тарҳ даст кашем ва ҳатто ин масъаларо бо Наҷибуллоҳ матраҳ накунем.

Ҳама чӣ рӯшан буд. Ӯ рӯ ба рӯ бо мо мегуфт, ки аз ин тарҳ истиқбол мекунад, ҳамзамон дастур медод, ки аз ин мулоқот ҷилавгирӣ карда шавад. Сабаб ҳам рӯшан буд – нафрати шахсӣ бо Аҳмадшоҳ...

Валентин Варенников,

китоби “Рӯзгори бе такрор”, ҷилди панҷум

Эзоҳ:

Валентин Варенников (1923 - 2009), генерали артиш, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ, солҳои 1984-1989 сардори Гуруҳи оперативии Вазорати дифои Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон, фармондеҳи неруҳои хушкигард ва муовини вазири дифои Иттиҳоди Шӯравӣ (1989 -1991). 

Юлий Воронсов (1929-2007), дипломати рус. Сафири Шӯравӣ дар Фаронса (1983-1986), Афғонистон (1988-1989) ва намояндаи Русия дар Созмони милали муттаҳид ва Шӯрои амнияти Созмони милали муттаҳид (1990-1994), сафири Русия дар Амрико (1994-1998).

Хонданд 223

Хабари-рӯз

Календар

« Январ 2019 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Минбари сардабир

  • ДАВоДАВ

    Масофаи роҳ бо машинае, ки 150 ҳазор доллар нарх дорад…

Нигоҳи хос

  • Баҳонаи зистан

    Мақсад доштан маънои баҳонае барои нафас гирифтанро дорад. Соли 2018…
  • МАСЛИҲАТ

    Аз дидаву шунида Салом, хонандагони гиромии ҳафтаномаи «Фараж»! Мо аз…

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.