.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Амният

«Киёнанд он равшанандешон?»

Нояб 25, 2017
Хонданд: 627

Дар Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ чандест Ҷамъияти илмии донишҷӯён доир шудааст, ки донишпажӯҳони ҷавон ҳар моҳ боре хоҳишмандонро ба нишасти худ даъват карда, пиромуни ҷусторҳо ва дарёфтаҳои навини хеш баҳсу баррасиҳо ба миён мегузоранд.

Яке аз мавзӯҳое, ки нишастагонро ба гуфтумонҳои ҷолиб водошт, мавзӯи «Нақши равшанандешон дар пешравии ҷомеа» буд. Ҷавонони донишхоҳ дар ин нишасти чашмгир хостанд ба пурсиши садсола, унвонии «киёнанд равшанандешон?» посухи шоиста пайдо кунанд. Ва ҷолиб он буд, ки онҳо нақши равшанадешони тоҷикро бо равшанандешии замони боззоӣ - эҳёгарии (ренесанси) Аврупо хостанд ба равшанӣ бароваранд. Ва ҷолибтар он буд, ки бархе донишхоҳон бо нигари яксӯ хостанд далел оваранд, ки дар кишвари мо равшанандешони воқеӣ ангуштшуморанд. Дигаре мехост собит кунад, ки гузаштагони мо замони боззоиро (ренесансро) дар рӯзгорони Ибни Сино, Умари Хайём ва ҳамтоёни онҳо сипарӣ намуда буданд. Ин пурсишу посухҳо моро водошт, ки пиромуни мавзӯи дар нигари нахуст ба ҳама равшан, вале ба таври боиста аз биниши андешапешагон дар канор монда, гумонҳои хешро рӯи коғаз оварем.
Дар рӯзгори мо, ки ба замони шикасту фурӯпошии давлати Иттиҳоди Шӯравӣ рост меояд, ба миён омадани баҳс ва гуногунандешиҳо пиромуни мавзӯе ба гунаи «оё кишвари мо дорои табақаи равшанандешон (русиву аврупоиаш интеллигенция) мебошад, ё на?! Равшанандешон бо кадом вижагиҳои худ аз дигарон тафовут дошта бошанд?! Оё равшанандешӣ аз обишхӯри чашмаи ҷаҳонбинии шӯравӣ руста ва дар конуни арзишҳои он идеолгия ба воя расида, тавони бароварда сохтани хостҳои ҷомеаи навинро дорад?». Ончуноне торихдон ва файласуфи шинохтаи рус П. Б. Струве иддао доштааст, «Русияро миллият надоштани равшанандешонаш талаф додааст ва ин ҳодиса дар пешинаи торихи башар ягона рӯйдоди ба фаромӯшӣ супоридани идеяи миллӣ аз ҷониби мағзҳои миллӣ мебошад». Яъне тафаккури миллӣ (ба ибораи Струве «мозг нации») аз байн бардошта шавад, миллат ба чоҳи худноогоҳии миллӣ афтида, биноии худро аз даст медиҳад.
Ҷомеашиносии шӯравӣ равшанандешонро (инҷониб ин вожаро нисбат ба калимаи арабии «зиёӣ» бартару гӯётар медонам) гурӯҳи иҷтимоии иборат аз одамони босаводе, ки биниши баланди фарҳангӣ дошта, ба корҳои касбии фикрӣ шуғл меварзанд, донистааст. Ин тафсири замони шӯравӣ ҳоло дигар наметавонад посухгӯи пурсиши «киҳоро метавон равшанандеш гуморид?» бошад. Дар кишвари мо садҳо ҳунармандони рақсандаву таронахон вуҷуд доранд, ҳар сол даҳҳо нафар рисолаи номзадиву докторӣ дифоъ мекунанд, даҳҳо нафари дигар либоси оҳарии табибӣ ба бар карда, хешро дармонбахш менамоёнанд, даҳҳо муллоёни хатмкардаи донишгоҳҳои динии дохилу беруни кишвар, ки ба корҳои фикрӣ машғуланд, оё метавон онҳоро саросар равшанандеш донист?! Ба гумони мо равшанандешӣ маҷмӯи арзишҳоест, ки барои ҷой кардани онҳо дар зеҳни инсонҳо, ҷомеаро мебояд чандин даҳсолаҳо ранҷу заҳмати камаршикан кашид. Ҳоло мо оддитарин вижагиҳои одоби муоширатро намедонем, ҳатто вожаву таркиботи баёнгари ҳусни таоруф ва лутфи баёни забони шакарини порсии тоҷикиро аз ёд дур кардаем. Омӯзгор аз пушти мизи мактабӣ, насиҳатгари дин аз пушти минбари масҷид, ба шунавандагони худ таҳдид мекунад, носазо мегӯяд ва аз гулӯ овози хашини ҳақорат берун меоварад.
Пурсише низ шояд ба миён ояд, ки метавон донишмандону фарҳангиёни дар солҳои ошуфтабори 1992 ҷомеаи бар асари пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ беморро ба гиребонгирии ҳамдигар барангехта равшанандеш донист? Магар метавон донишмандонеро чун Отахон Латифӣ, Тоҳири Абдуҷаббор, Раҳим Мусулмониён, Аслиддин Соҳибназаров, Бӯрӣ Каримов, Давлат Худоназаров ва чанде дигаронро равшанандеш надонист? Дар ин пурсиш як нуктае ниҳон аст, ки мехостам ба он бештар аҳамият дода шавад. Равшанандешон асосан одамони некхоҳу нексириштанд, ки ҳиллабозон онҳоро ба осонӣ метавонанд ба иштибоҳҳо водоранд. Ба пиндори мо, онҳое, ки дар боло ёдовар шудем, равшанандеш буданд, аммо равшанандешони фиребхӯрда. Онҳо нахуст фирефторони шиорҳои аврупоии баёнгари демократия ва дигарандешӣ (плюрализми андеша) буданд. Онҳо гузаштаҳои торихиро аз хаёл дур бурда буданд ва ба ин нукта дарнамерафтанд, ки наметавонад дингароӣ бо демократия, озодандешӣ ҳамрадиф бошад. Онҳо маниши вижаи тоҷикиву осиёимиёнаиро наомӯхта буданд, то ки дар баёни дигарандешӣ аз эҳтиёти сахт кор бигиранд, зеро мардуми мо дар тафовут бо аврупоиён, ҳангоми дигарбаёнӣ ғолибан ба носазогӯӣ ва пархошу ҳатто ба душманӣ мепардозанд. Онҳо бо дили пур аз орзуҳои Тоҷикистони озоду обод, талош варзиданд конунеро, ки ҳадафи асосиаш ҷорӣ кардани шариъат ва ба ҷазо гирифтор кардани дигарандешон буд, дар либоси Ҳизби наҳзатии ислом ба расмият дароваранд. Онҳо пас аз ҳиҷрат аз Ватан, дар кишварҳои шарқӣ бо чашми худ диданд, ки агар худо накунад ҷунбиши оғоз намудаашон дар Тоҷикистон чираманд мегашт, пас аз ба нестӣ бурдани равшанандешони дар кишвар монда, онҳо низ ночор ё ба Аврупову Русия мегурехтанд, ё аз рӯи аҳкоми шариъат ба дор кашида мешуданд. Имрӯз низ равшанандешони гулзада зиёд ба чашм мехӯранд. Бахше ба истилоҳ зиёиёни замони шӯравӣ солхӯрда шуда, аз тарси азоби дӯзах, илмҳои омӯхтаашонро ботил гуморида, ё пешравиҳои илмии имрӯзро ҳеҷ медонанд, ё бо гумони содалавҳонаи «дастёбиҳои илми муосири аврупоиён аз андешаҳои мусалмонон дуздида шудаанд», худбузургбинии арабиро мекоранд. Дар миёни ба истилоҳ зиёиёни мартабадори имрӯз шумори зиёде ба мушоҳида мерасанд, ки ҳатто дастовардҳои 200 - 300-солаи нобиғаҳои ҷаҳони Ғарбро дурӯғ медонанд. Чуноне ки назарияи эволютсия, инкишофи ҳуҷайра ва монанди онро сахт ба норостӣ ҳукм кардаанд.
Намунаи равшанандеширо метавон дар торихи азхудгузаштанҳои равшангарони поёни садаи XIX Русия, дар симои Чехов, Тургенев, Некрасов, сарватмандони бофарҳанг Морозов, Третяковский, Шереметев ва монанди онҳо дид, ки зиндагии хуши худро тарк гуфта, дар деҳот ба омӯзишу парвариши кӯдакон, дармонбахшӣ аз бемориҳои вогир, ҷаҳд барои покии хонаву муҳит ва густариши ахлоқи умумиинсонӣ, пардохта буданд.
Ва набояд аз дида дур дошт, ки яке аз ангезаҳои сар задани ҷанги бенангонаи байнихудии тоҷикон, надоштани лояи (табақаи) шоистаи равшанандешони миллӣ ва ё миллият надоштани равшанандешонаш буд. Имрӯз, ки ба андешаҳои мардуми мо аз ҳад беш деви тамаъ чираманд гашта, бовариҳои равонии ҷавононро аҳриманони хуфта дар пушти пардаи «салафӣ», «таҳрирӣ», наҳзатиҳои исломӣ, давлати исломӣ ва соири дастаҳои таассуббарангези ошкору ниҳон, рабуданианд, мебояд дар пайи ҳарчи зудтар ба воя расондани лояи (табақаи) равшангарони ҷомеа буд.
Дар бисёре аз нишастҳои илмӣ дидаам, ки дар миёни гуфтумонҳо дингарое аз ҷо бархоста мекӯшад риштаи суханро ба даст гирифта, мавзӯи ба донишҳои дунявӣ вобастаро ба баҳси динӣ бипечонад. Ва дар чунин мавридҳо инҷониб ҳар гоҳ ҷилави сухангустарӣ дар даст доштам, мегуфтам, ки бародари гиромӣ, ин ҷо гуфтумонҳои илмӣ дар миён аст ва минбари мунозираҳои динӣ дар масҷиду мадрасаҳост. Набояд илми диниро бо илми дунявӣ дарҳам омехт ва он ҳам аксаран на андешаҳои илмии динӣ, балки пиндори омиёна дар пиромуни динпаноҳӣ. Бархе талош меварзанд, ки дар «Қуръон», ҳама кашфиёти илмҳои даҳриро пайдо намоянд ва ин аст, ки ҳар кашфиёти олимони Ғарбро бо ояҳои «Қуръон» ҳаммонанд мебинанд ва дар миёни андешапешагон баҳсҳои нотамом ба миён меоваранд. Чунин рафтор хуб нест, зеро «Қуръон» паёми худованд аст ва ба динпаноҳии одамон баҳри хирадгароӣ офарида шудааст, на барои омӯзондани фанҳои физику кимиё, муҳандисиву мошинсозӣ ва монанди он.
Боре дар як конференсияе бахшида ба Рӯзи ваҳдати миллӣ даъват шуда будам, ки аз чор нафар гузоришгарон мавзӯи ду нафарашон пиромуни ваҳдати миллӣ дар дини ислом буд. Касе ба он сухангӯён нагуфта буд, ки охир, бародар, дар дини ислом, ҳар гоҳ сухан аз миллат меравад, миллати динӣ, яъне шеваҳои гуногуни дингароӣ дар нигар аст. Ҳамон байти Ҳофиз, ки борҳо ба ёд овардаем, гувоҳи гӯё бар он аст:
Ҷанги ҳафтоду миллат ҳамаро узр бинеҳ,
Чун надиданд ҳақиқат, раҳи афсона заданд.
Ва миллат дар дини ислом аз миллати Иброҳим будан аст, ки чуноне огаҳон медонанд, чун соири паямбарони дар достонҳои паёмбарон омада, асолатан аз бани Исроил буданд.
Ҳамин аст, ки ваҳдати диниро дингустарони мазҳабҳои гуногуни мусалмонӣ ба шеваи вижаи худ меҷӯянд. Яъне ягонагии динӣ ба пойдору устувор намудан ва густариши саросарии бовариҳои мазҳабӣ нигаронида шудааст, на ба ягонагии миллате барои нигаҳбонии озодӣ, якпорчагӣ, забон ва ойинҳои миллии худ. Гумон меравад ин порашавии дингароӣ, ки шуморашро Ҳофизи Шерозӣ ба 72 рақам задааст ва дар миёни соликони тасаввуф беш аз 40 тариқати дигар бешу кам дар ҷараён аст, бовармандони таассубгароро ҳаргиз ба ваҳдати динӣ нахоҳад расонд. Бинобар ин, ваҳдати мо ягона аст; ваҳдати мардум зери парчами давлати демокративу дунявии Тоҷикистон. Яқин аст шахсе, ки арзишҳои миллиро муқаддас намедонад, ҳатто дар радифи аввали бовариҳояш амнияти ватанро намегузорад, ҳаргиз равшанандеш буда наметавонад.
Акнун чуноне ишора шуд, дар ҷомеаи мо барои ба воя расондани насли нави равшанандешони Тоҷикистон, бо назардошти раванди муосири инкишофи фарҳанги ҷаҳонӣ, замина ва фазои созгор ба миён омадааст. Аммо чӣ бояд кард, ки раванди боззоии лояи нави равшанандешон ҳарчи зудтар чашмгир бошад?! Пеш аз ҳама болонишин кардани босаводони равшангаро ва ҷойгоҳи донишро бештар аз ҳоло боло бурдан, ки ба ин нуктаҳои калидӣ Пешвои миллат мӯҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид мекунанд. Дигар ин ки, дар китобу омӯзаҳои дарсии дабиристонҳову донишкадаҳо, дар телевизион ва расонаҳои хабарӣ ҷараён додани барномаҳои вижа, вобаста ба мавзӯи амалӣ гаштани пиндор ва кирдору рафтору нек. Яъне ба ҷавонон ёд додани андешаронии жарф, суханронии солим, одоби муошират, ҳатто одоби мошинронӣ, парвариши табъу завқ, салиқаи шоистаи шинохти зебоӣ, асарҳои тасвирӣ, назокати шунидани савту мусиқии баланд ва монанди он. Сара кардани истеъдодҳои ҷавон, роҳ надодани ҳунармандони камистеъдод ба саҳнаҳои телевизионӣ ва намоишҳои фарҳангӣ. Дар зимн, ривоҷ додани нақди адабӣ, барои баҳои фаннӣ додан ба асарҳои эҷодгарон - асарҳои назму насрӣ, намоишҳои театрӣ, асарҳои намоишии телевизионӣ. (Воқеан, дар мавриди аз нав зинда кардан ва ривоҷ бахшидан ба танқиди адабӣ, пас аз таҳияи ин навиштор, аз донишманди донову овозаманде андешаҳои ҳамсонро шунидам ва ниҳоят хушнуд шудам).
Дар поён нуктаеро мехоҳам пеши дидор оварам, ки равшанандешонро асосан ашрофзодагоне, ки худ аз равшандилон мебошанд, ба ҷаҳон мебахшанд. Ва дар бораи киёнанд ашрофзодагон, гуфтумонеро дар оянда пеши рӯ хоҳем овард.

Зафар МИРЗОЁН

Хонданд 627

“ДОИШ-и русӣ”

Нояб 25, 2017
Хонданд: 605

Минтақаро чӣ гуна ҳарбӣ месозанд?

Дар шаҳри Душанбеи Тоҷикистон як нишасти илмӣ – амалӣ таҳти унвони “Масоили амнияти марзҳои ҷанубии кишварҳои узви Созмони Паймони Амнияти Дастаҷамъӣ: чолишҳо ва таҳдидҳо” бо ибтикори Пажуҳишгоҳи масоили Осиё ва Аврупои Академияи улуми Тоҷикистон, сафорати Русия дар Душанбе, Маркази омӯзиши Афғонистон ва минтақа, Ҳаракати ҷамъиятии “Дӯстони Русия” ва бо ширкати коршиносони тоҷик баргузор шуд.
Тоҷикистон яке аз кишварҳои узви Созмони Паймони Амнияти Дастаҷамъӣ, ба истилоҳи ом, “НАТО” – и русӣ”, як иттиҳоди низомии 6 кишвари собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ аст, ки 1400 километр, тӯлонитарин марз бо Афғонистонро дорад.

Дар ин нишаст муҳоҷирати созмонҳои террористӣ, қабл аз ҳама гуруҳи “Давлати исломӣ” ё ДОИШ, аз Ховари Миёна ба Афғонистон ва афзоиши шаҳрвандони Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ (ИДМ) дар сафҳои он яке аз равандҳои хатарофарине арзёбӣ шуд, ки амнияти на фақат Афғонистон, балки дар кул Осиёи Марказиро таҳдид мекунад.

“Он ҷо, ки пул ҳаст...”

Аз рӯи он иттилооте, ки аз сӯи низомиёни Русия дар Сурияву Ироқ ба даст омадааст, ҷангиёни шикастхӯрдаи ДОИШ ва дигар созмонҳои террористӣ ба Афғонистон меоянд. Манобеъи арабӣ мегӯянд, ки онҳоро чархболҳои Амрико интиқол медиҳанд.
Игор Лякин – Фролов, сафири Русия дар Тоҷикистон бар ин бовар аст, ки маркази терроризм аз Ховари Миёна ба Афғонистон кӯч мекунад. Вай гуфт, як далели рӯ ба Афғонистон овардани ҷангиёни созмонҳои террористӣ даст ёфтан ба тиҷорати маводи мухаддир дар Афғонистон аст. Ӯ иттилои Раёсати мубориза бо маводи мухаддири Созмони Милали Муттаҳидро, ки эълон дошта буд, соли равон кишти хашхош дар Афғонистон ба таври рекордӣ 63 дарсад афзудааст, оварда, чунин шарҳ дод: «Чаро чунин иттифоқ меафтад? Ин фикри шахсии ман аст ва ман бар инам, ки зоҳиран маркази терроризм тадриҷан аз Ховари Наздик ба Афғонистон ва ин минтақа кӯч мекунад. Зеро маводи мухаддир пул аст ва терроризм бидуни пуштибонии молӣ вуҷуд дошта наметавонад. Нафте, ки дар Сурия ва Ироқ буд, ҳамчун манбаъи даромади молӣ аз дасти созмонҳои террористӣ гирифта мешавад ва онҳо пушти манобеъи дигар ҳастанд, ки нафту маҳсулоти нафтиро ҷуброн кунад”.
Русия ягона кишвари дахил дар буҳрони Ховари Миёна ва Афғонистон аст, ки зоҳиран то ба ҳол ҳеҷ бархӯрди дугонае аз худ дар баробари ДОИШ нишон надодааст. Ин кишвар “то маҳви охирин “доишӣ” ба ҳукумати Сурия кӯмак мекунад ва ба хотири муқобала бо ДОИШ бо Толибон, як гуруҳи тундгаро дар Афғонистон тамосашро расман эътироф кардааст.

“Чеҳраи русӣ”

Як далели дигари нигарониҳои Русия ин ҳам шуда, ки ДОИШ рӯз ба рӯз “чеҳраи русӣ” мегирад. Дар нишасти мазкур Олег Иванов, сафири Белорус дар Тоҷикистону Афғонистон бардоштҳоеро, ки аз сафарҳояш ба Афғонистон ва ҳам суҳбатҳояш бо марзбонони Урдун дошт, ба ҳозирин баён дошт. Вай гуфт, бино ба таъйиди марзбонони Урдун, ҷангиёни созмонҳои террористӣ дар пайи фишорҳои афзоянда аз минтақаи онҳо ба минтақаҳои дуртар интишор меёбанд: “Агар даҳ соли пеш ҳатто тасаввури ин мушкил буд, ки гуруҳҳои террористӣ аз Урдун ба куҷое ҳиҷрат хоҳанд кард, ҳоло сухан дар бораи конолҳои дуруст таҳияшудаи муҳоҷират меравад. Аз 4 ҳазор узви фаъоли созмони террористии ДОИШ, ки вақтҳои ахир ба Афғонистон омадаанд, 2,5 (дувуним) ҳазорро шаҳрвандони Иттиҳоди давлатҳои мустақил (собиқ Шӯравӣ) ташкил мекунанд”.
Теъдоди бузурги шаҳрвандони ИДМ дар сафҳои ДОИШ андешаи онҳоеро, ки мегӯянд, ин созмон “русӣ” мешавад, тақвият медиҳад. Воқеиятҳои дигаре низ ҳастанд, ки ин нуктаро боризтар мекунанд. Аз ҷумла, расонаҳои Русия ба ин натиҷа расидаанд, ки забони русӣ, пас аз арабӣ, ба забони дуюми муоширати аъзои ин созмон табдил ёфтааст. Ба қавли онҳо, шаҳрвандоне, ки аз Қафқози Шимоливу Тотористони Русия ва 5 кишвари Осиёи Марказӣ – Қазоқистон, Туркманистон, Қирғизистон, Ӯзбекистон ва Тоҷикистон ба ДОИШ пайвастаанд, миёни ҳам бо забони русӣ ҳарф мезананд. Хабарнигорони рус дар кӯчаҳои шаҳрҳои озодшудаи давлати худхондаи “Давлати исломӣ” дар Сурия бо овезаву навиштаҷоти фаровон ба забони русӣ дучор омадаанд ва дар харитаҳои ба ғанимат афтодаи ДОИШ номҳои ҷуғрофӣ фақат ба забони русӣ тарҷума шудаанд. Расонаҳои Русия навиштанд, ки чунин маъруфтияти байнулмилалиро забони русӣ танҳо дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ дошт.
Нуфузи “русзабонҳо” дар ДОИШ ба дараҷае буд, ки ду “вазири ҷанг” – и он Тархан Батирашвили, мулаққаб ба Абу Умар Шишонӣ, собиқ афсари артиши Гурҷистон ва вориси ӯ – Гулмурод Ҳалимов, собиқ фармондеҳи неруҳои махсуси Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон буданд. Бино ба оморе, ки Амрико пахш кардааст, Русия кишварест, ки беш аз ҳама барои ДОИШ нерӯ арза мекунад. Зимнан, амалиёти ахир дар Ню – йоркро низ шаҳрванди Ӯзбекистон ва бо насаби русӣ – Сайфулло Саипов, тарзи дурусташ, Соҳибов анҷом дод.
Мақомоти Русия ба ин боваранд, ки “пайравони хилофат” дар ҳамин чеҳра аз Сурияву Ироқ ба Афғонистон, бахусус шимоли он, марзи “канораҳои ҷанубии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил” меоянд ё оварда мешаванд.

“Хонасозӣ” ё хонасӯзӣ?

Дар дохили Афғонистон низ таҳаввулоте ба чашм мехӯранд, ки аз сӯи нозирони вазъ, як гуна “хонасозӣ барои ДОИШ” арзёбӣ шуд. Рӯзҳои ахир ҳукумати Ваҳдати миллӣ ё “Ғанӣ – Абдулло”, ки амалан на ҳукумат, балки идораи иҷрои тарҳҳои Амрико дар Афғонистон аст, хост волии Балх – Устод Ато Муҳаммади Нурро барканор кунад. Ахирӣ қудратмандтарин шахсияти шимол шинохта мешавад. Ӯ дар шарҳи кӯшишҳо барои барканориаш гуфт, ки мехоҳанд маро барканор кунанд ва “барои ДОИШ дар Шимол хона созанд”. 

Ҳукумати марказии Афғонистон ва Амрико иҷозаи вуруди лидери ӯзбекҳо – Абдурашиди Дӯстум аз Туркия ба Афғонистонро низ надоданд. Дар айни замон, дар вилоятҳои ӯзбекнишин – Форёб, Ҷузҷон, қисман Самангону Сарипул, ки пойгоҳҳои аслии Дӯстум ба ҳисоб мераванд, ҷангиёни созмонҳои террористӣ, бахусус ДОИШ, бештар фаъол шуда, барои худ пойгоҳҳои амн эҷод мекунанд.
Устод Ато, Дӯстум ва Муҳаммади Муҳаққиқ, лидери ҳазораҳои Шимол, қаблан як иттиҳод ба номи “Наҷоти Афғонистон” – ро созмон дода буданд, ки ташкилоти зиддитолибӣ ва зиддидоишии мардуми бумии шимоли Афғонистон – тоҷикон, ӯзбекҳо ва ҳазораҳо аст. Амрико аз ин иттиҳод хавф дорад, зеро дар ҳоли вориди амал шудани он тарҳи “хонасозӣ барои ДОИШ” дар шимоли Афғонистон, ки амалан хонаи ин мардумро хоҳад сӯхт ва Балхро ба як Мавсилу Раққаи дигар табдил хоҳад дод, ноком хоҳад шуд. Аз ин хотир, мекӯшанд Устод Аторо аз мақоми волии Балх барканор кунанд ва нагузоранд, ки Дӯстум ба Афғонистон баргардад.
Ахборе, ки аз худи Амрико мерасанд, ҳомили паёмҳои аз ин ҳам мудҳиштаранд. “Вашингтон пост” аз қавли Дорил Энсли, муовини фармондеҳ дар идораи мушовирати ҳавоии Амрико, хабар дод, ки Вашингтон мехоҳад як баталёни ҷадиди неруҳои ҳавоии иборат аз 159 чархболи низомии навъи Блек Ҳовк (“Шоҳини сиёҳ”) – ро дар Афғонистон ҷойгир карда, “як сунами аз қудрати ҳавоӣ эҷод кунад”. “Мо маъмурияти ҷангии фавқулоддаи таҳоҷумиро дар дастури кор қарор додаем” – гуфтааст Дорил Энсли. Қабл аз ин расонаҳои амрикоӣ хабар дода буданд, ки ин кишвар ба Афғонистон беш аз 1 ҳазор пилоту афсарро истихдом хоҳад кард. Амрикоиҳо ба ин боваранд, ки Толибон бо камарбандҳои интиҳорӣ, туфангҳои содда ва гоҳ тонкҳои дуздӣ фақат метавонанд дар шаҳрҳо ҳамлаҳои террористӣ анҷом диҳанд, аммо ҳеҷ имконоти ҳавоӣ надоранд.
Охирин эътирофи ваҳмангез рӯзи шанбеи гузашта дар Брюссел аз сӯи фармондеҳи неруҳои Амрико ва НАТО дар Афғонистон Ҷон Николсон садо дод, ки гуфт, 16 соли ахир фақат 80 дарсади имкони эътилофи байнулмилалӣ истифода шудааст, акнун он ба сад хоҳад расид. “Мо дар Афғонистон корҳое хоҳем кард, ки фақат амрикоиҳо онҳоро анҷом хоҳанд дод” – гуфт ӯ.
Ин эътирофот, агар воҳимаангезӣ набошанд, ин суолро пеш мегузоранд, ки Амрико ва НАТО бо буҷаи солона 700 – 800 миллиард доллар 16 сол коре накардаанд? Танҳо хулоса ин аст, ки Амрико шикаст дар Сурияро мехоҳад ба пирӯзӣ дар Афғонистон табдил диҳад. Тавре дида мешавад, мехоҳад ба ин ҳадаф ба ҳар қимат, қабл аз ҳама барпо кардани “сунами” – ву “користон” – ҳо дар сарзамини мардуми бе ин ҳам бечораи Афғонистон, расад. Аммо як нукта ҳамеша возеҳу рӯшан аст: Амрико боз аз ҳамон усули қаблӣ - “мубориза бо терроризм” – пеш меравад, яъне ДОИШ – ро бо чархболҳо ба Афғонистон меорад ва бо ҳамон чархболҳо онҳоро мекӯбад. Тавре Русия дар Сурия бо кӯмаки нерӯҳои ҳукуматии он кишвар ДОИШ – ро саркӯб кард, Амрико ҳам мехоҳад Толибонро бо кӯмаки нерӯҳои Афғонистон аз байн барад. Ба ин манзур, аз ҷинси чархбол фақат 159 адад оварда хоҳад шуд!
Афғонистон аз қабл ба ин сӯ паноҳгоҳи амни созмонҳои террористиву тундгарои Осиёи Марказӣ, дар умум Иттиҳоди давлатҳои мустақил ва Чин буду ҳаст. Ҳоло дар ин кишвар ҷангиёни чечену тотор, Ҳаракати исломии Ӯзбекистон, Созмони ҷиҳоди исломӣ, Ҷамоати Ансоруллоҳ, Ҳаракати исломии Туркистони Шарқӣ фаъолият мекунанд, ки аксарияти кул зодагони Осиёи Марказӣ, Русия ва Чин ҳастанд.
Қосимшоҳ Искандаров, мудири Маркази омӯзиши Афғонистон ва минтақа дар Академияи улуми Тоҷикистон дар ин маврид назари ҷолиберо пеш мегузорад. Вай мегӯяд, ба ихтилофҳое, ки миёни ин созмонҳо дар садри Толибону ДОИШ вуҷуд доранд, шак дорад, балки бар ин бовар аст, ки миёни ин созмонҳо як ҳамоҳангӣ вуҷуд дорад. Ӯ 7 ҳамлаи террористии моҳи октябр дар вилоятҳои мухталифи Афғонистонро, ки тайи панҷ рӯз беш аз 200 нафарро кушта ва садҳо тани дигарро захмӣ ба ҷой гузоштанд, мисол овард ва афзуд:
“Ин ҳамлаҳо пас аз он иттифоқ афтоданд, ки дар вулусволии Мӯсо Қалъаи Ҳилманд ҷаласаи бузурги раҳбарони Толибон баргузор шуд. Дар ин ҷаласа раҳбари Толибони Афғонистон - Мулло Ҳайбатуллоҳ ба волиёни “соягӣ” – аш амр кард, ки дигар бо ДОИШ наҷанганд, чун ҳама ҳадафи муштарак доранд. Бархе инро иттилои гумроҳкунанда ва ба манзури беэътибор кардани Русияву Эрон арзёбӣ мекунанд. Аммо мо иттилои дигарро низ дар даст дорем, ки Ҳайбатулло ҳамчунин амрро додааст”
Воқеан, аз он чӣ Амрико тасмим гирифтааст дар Афғонистон анҷом диҳад, баъид нест, ки “интернатсионали террористӣ” таҳти як парчам ҷамъ ояд ва ба як хатари бузург табдил ёбад.

“Ҷанги охирин”
Хулоса тамоми шавоҳид аз он ривоят мекунанд, ки дар шимоли Афғонистон ва марзҳои ҷанубии ИДМ вазъи пешгӯинашавандае дар ҳоли шакл гирифтан аст. Қудратҳои ҷаҳонӣ барои расидан ба аҳдофи худ аз чизе рӯ намегардонанд ва гӯё ба як “ҷанги охирин” омодагӣ мебинанд.
Он чӣ Русия ва ҳампаймонҳояш дар СПАД - Арманистон, Белорус, Қазоқистон, Қирғизистон ва Тоҷикистон чанд сол ба ин сӯ анҷом медиҳанд, як гуна омодагӣ ба ҳамин сенарияи бадтаринро нишон медиҳад. Хуб маълум аст, ки созмонҳои террористӣ дар ҳоли саркӯб шудан дар шимоли Афғонистон ба кишварҳои Осиёи Марказӣ маҷбур ба фирор мешавад ё аз сӯи пуштибонҳои худ ҳидоят меёбанд. Ин бозии печидаро, ки зоҳиран ба дасти неруҳои ниёбатӣ, назири ДОИШ ва Толибон иҷро мешавад, Русия дар ҳамдастӣ бо Эрон дар шимоли Афғонистон пеш мебаранд. Аммо талошҳои ахири Амрико нишон медиҳад, ки онҳо ба Афғонистон иктифо нахоҳанд кард ва эҷоди “ДОИШ – и русӣ” як воқеияти тасодуфӣ нест. Миллиардҳо доллареро, ки барои ин тарҳ харҷ шудаанд, низ дар биёбонҳои Ховари Миёна гӯр нахоҳад кард.
Дар амри ҷилавгирӣ аз ин амалиёти оперативии Амрико СПАД соли равон шуруъ аз Арманистон то дар марзҳои Тоҷикистону Афғонистон як размоиши бузургеро дар чанд зина анҷом дод. Марҳалаи охирини ин размоиш, ки “Бародарии ҷангӣ” унвон шудааст, ҳамин рӯзҳо дар Тоҷикистон оғоз мешавад, ки дар он фақат аз Русия 40 тайёраву чархбол интиқол ёфтанд. Ба қавли Ярослав Рошупкин, ёвари фармондеҳи неруҳои Округи марказӣ – шарқии Русия, дар ин размоиш беш аз 5 ҳазор сарбоз, 60 тайёраву чархбол, беш аз 1,5 ҳазор аслиҳаи махсуси низомӣ, аз ҷумла маҷмуаҳои ракетии “Искандар”, тайёраҳои дурпарвоз ва бесарнишини кишварҳои узви СПАД ширкат хоҳанд кард.
Ҳамоно як ҳарбисозии минтақа дар ҷараён аст...

Парвиз АМИНЗОДА

Хонданд 605

Кормандони Раёсати Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд 5 нафар сокинони вилоятро бо иттиҳоми узвият дар равияи мамнуи «Салафия» боздошт намуда, равонаи зиндон карданд.

Чанде пеш мақомоти суддии ноҳияи Ҷаббор Расулов ва шаҳри Бӯстон парвандаи ҷиноятии 5 сокини Ҷаббор Расулов ва шаҳри Бӯстонро баррасӣ намуда, онҳоро ба муҳлатҳои гуногун равонаи зиндон намуданд. Бойматов Ҳомидҷон, Содиқов Ҳомидҷон, Аҳмадов Бахтиёр ва Файзиев Маҳмудҷон, ки ҳамаашон сокинони ноҳияи Ҷаббор Расулов мебошанд, моҳҳои аввали соли 2016-ум дар ҷойҳои алоҳида сарҷамъ гардида, бо даъвати Бойматов Ҳомидҷон ба гирифтани таълимоти динӣ, аммо дар асл ҷалб шудан ба гуруҳҳои тундрав, ба кирдорҳои ғайриқонунӣ даст задаанд. Онҳо ҳангоми ҷамъомад дар ҷойҳои алоҳида аз наворҳои видеоӣ ва варақаву адабиёти таблиғотии мутааллиқ ба равияи экстремистии “Салафия” истифода мебурданд. Ин гурӯҳ моҳи июни соли равон аз ҷониби кормандони Раёсати Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд дастгир карда шуда, нисбаташон аз ҷониби шуъбаи тафтишотии мақомоти амният парвандаи ҷиноятӣ оғоз карда шуд. Дар асоси моддаи 307 (3), қисми 2-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Бойматов Ҳомидҷон, Содиқов Муъминҷон, Аҳмадов Бахтиёр ва Файзиев Маҳмудҷон гунаҳкор дониста шуда, бо қарори суди ноҳия ба ҳар яки онҳо ба муҳлати 5 соли зиндон бо адо намудани ҷазо дар калонияи ислоҳоти низомаш пурзӯр таъин гардид. Суди шаҳри Бӯстон нисбати Холматов Ҳалимбой, ки ба кирдорҳои зиддиқонунӣ даст задааст, дар доираи талаботҳои қонунҳои амалкунанда 6 соли ҳабс ҷазо таъин намуд, ки номбурда ин муҳлатро дар калонияи ислоҳоташ пурзӯр паси сар хоҳад кард. Имкон даст надод, ки дар ин бора иттилои бештар ба даст оварда, бо пайвандонашон суҳбат намоем ва доири роҳҳои ҷалби онҳо ва сабабҳои шомилшавиашон маълумот гирем.

Пешгирии амалҳои террористӣ
Солҳои охир дар Тоҷикистон садҳо нафар бо ҷурми шомил будан ба ин ё он гуруҳи ифротӣ боздошт ва равонаи зиндон гаштаанд. Тавре кормандони мақомоти қудратӣ изҳор медоранд, гаравидани сокинон ба ҳар гуна ҳизбу ҳаракатҳои ифротгаро - ин таҳдид ба амнияти миллӣ ва ҳаёти осоиштаи шаҳрвандон аст.
Сардори Раёсати ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд Шариф Назардода низ дар нишасти матбуотии нимсолааш иттилоъ дод, ки кормандони милитсия давоми 6 моҳи соли равон дар вилоят содиршавии ду амали террористиро пешгирӣ карданд. Бино ба гуфти ӯ, ин амалҳои террористӣ тасмим буд дар ноҳияҳои Ҷаббор Расулов ва шаҳри Истаравшан ба вуқуъ пайванданд: “Дар ноҳияи Ҷаббор Расулов пешгирӣ карда шуд, баъзе аъзое, ки ин ҷиноятро содир мекарданд, дар давлатҳои хориҷа буданд. Мо парвандаи ҷиноӣ оғоз кардем. Як нафараш дастгир карда шуд, якчанд нафарашон дар дигар давлатҳо буданд, ному насабашонро намегӯям, барои он ки аз дигар давлатҳоянд, мо пешниҳод кардем, онҳо дастгир шуданд, чор нафари дигарро дар давлати ҳамсоя боздошт карданд”.
Сардори Раёсати ВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд дар мавриди амалҳои террористии шаҳри Истаравшан гуфт, ки ҷинояткорон дастгир шуданд ва аз онҳо яроқи ҷангӣ ҳам мусодира карда шудааст: “Амалҳои террористӣ содир кардан актҳои террористӣ ҳам буд, нисбати кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ. Дигараш содир кардани таркишҳо”.

Баргардонидани 8 нафар…
Дар пайи ба роҳ мондани корҳои фаҳмондадиҳӣ 8 нафар сокинони вилояти Суғд, ки ғайриқонунӣ дар донишгоҳҳои хориҷи кишвар барои таҳсили динӣ рафта буданд, ба ватан баргардонида шуданд. Тавре аз ҷониби кормандони мақомоти қудратӣ таъкид гардид, ин нафарон аз 26 то 43-сола буда, дунафарӣ аз Мастоҳу Панҷакент ва якнафарӣ аз шаҳру ноҳияҳои Ашт, Гулистон, Б. Ғафуров ва Хуҷанд буданд.
Шариф Назарзода ҳамчунин дар ин нишасти матбуотии нимсола изҳор дошт, ки ду нафар ҷавонони 31 – 32-солаи сокини ноҳияи Мастчоҳ низ ба ватан баргардонида шуданд. Яке ҳамроҳи ҳамсар ва 4 фарзанди ноболиғ ва дуюмӣ ҳамроҳи ҳамсар ва ду фарзанди ноболиғ ба хориҷи кишвар рафта буданд.

Корҳои идеологӣ бояд пурзӯр карда шаванд
Коршинос Набиюллоҳи Суннатӣ дар масъалаи пешгирӣ кардани ин гуна ҳодисаҳо ва шомилшавии ҷавонон ба ҳар гуна ҳибзу ҳаракатҳои ифротӣ мегӯяд, ки дар ин гуна масъалаҳо бояд пеш аз ҳама корҳои идеологӣ пурзӯр карда шавад.
- Яке аз сабабҳои аслии ба гуруҳҳои ифротӣ ва равияҳои экстремистию террористӣ шомилшавии ҷавонони мо - ин аз суст будани идеология аст. Қаблан, агар назар кунем, дар замони Шӯравӣ идеология ки ҷиддан ба тарбияи насли наврас машғул буд, як қувваи муқтадире буд, ки метавонист дар ботини ҳар як ҷавон, ҳар як кӯдак на фақат ҳуввият, балки муҳаббати ватандориро ҷойгир кунад, ки мутаассифона, имрӯз мо ин чизро надорем,- афзуд ӯ.
Коршиносон сабабҳои шомилшавии сокинон, махсусан ҷавононро ба суст будани корҳои идеологӣ, маърифати пасти шаҳрвандон ва паст будани шароити иқтисодӣ вобаста мекунанд. Инчунин, бетарафии сокинон ва дар сатҳи зарурӣ ҳамкорӣ накардани шаҳрвандон бо мақомоти дахлдор аз сабабҳои дигари пайвастани шаҳрвандон ба равияҳои тундрав арзёбӣ мегардад.

Афзал БОСОЛИЕВ

Ин гузориш дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 611

Шомилшавии сокинони ноҳияи Бохтар ба гуруҳҳои экстремистию террористӣ ва иштирокашон дар задухӯрдҳои Сурияву Ироқ нисбати дигар шаҳру ноҳияҳои вилояти Хатлон дар соли 2016 зиёдтар аст.

30 дарсади ифротиҳо аз Бохтаранд?
Давлатшо Гулмаҳмадзода, раиси вилояти Хатлон, зимни як вохӯрӣ бо истиқоматкунандагони ноҳияи Бохтар аз ин тамоюли номатлуб изҳори нигаронии ҷиддӣ карда, иттилоъ дод, ки аз камобеш 400 нафар ҷавонони хатлонии ба гуруҳҳои ифротию террористӣ пайваста дар соли 2016-ум 30 дарсадашон аз Бохтар ҳастанд. “Бигзор, нони қоқ хӯрем, аммо дастамон хунолуд набошад”,- афзуд раиси вилоят.
Парвиз Азимов, мудири бахши ҷавонон, варзиш ва сайёҳии ноҳияи Бохтар, зимни суҳбат бо мо илова кард, ки аз ноҳия 98 нафар ба гуруҳҳои экстремистию террористӣ шомил шудаанд.

Аз 8 то 13 сол ҷазо гирифтанд
- Дар ин замина прокуратураи ноҳия давоми соли 2016 ва нимсолаи соли 2017 нисбати он шахсоне, ки ба сафҳои террористону экстремистон пайвастаанд, 21 парвандаи ҷиноятӣ нисбати 27 нафар оғоз карда, барои баррасӣ ба суд ирсол кардааст,- гуфт Баҳром Шомирзода, муовини прокурори ноҳияи Бохтар.
- Парвандаҳои хусусияти экстремистию террористидошта,- мегӯяд Сайраҳмон Давлатзода, раиси Суди ноҳияи Бохтар,- соли 2016 дар қиёс ба солҳои гузашта хеле зиёд ворид гардид. Зеро агар мо соли 2015 ҳамагӣ дуто парванда доштем, пас, соли 2016 нисбати 11 сокини ноҳия 10 парванда боз кардем. Суд баъд аз баррасии 9 парванда гунаҳкоронро аз 8 то 13 сол равонаи зиндон карда, як парвандаро ба Суди вилояти Хатлон фиристод. Чунончи, шаҳрвандон Барот Шамсов бо дастарасии моддаи 32, қисми 3 (Тайёрӣ ба ҷиноят ва сӯиқасд ба ҷиноят) ва 401 (Зархаридӣ)-и Кодекси ҷиноятии ҶТ ба муҳлати 12 сол ва Саломиддин Исоев бо моддаи 307, прим 3, қисми 2 ва 324, қисми 3 ва 401, прим 1-и Кодекси ҷиноятии ҶТ ба муддати 13 сол аз озодӣ маҳрум карда шуданд.

Омилҳои майл ба гуруҳҳои террористӣ
Ба андешаи Парвиз, Азимов як сабаби гаравиши ҷавонон ба сафи гуруҳҳои экстремистию террористӣ нокифоя будан ё умуман надоштани донишҳои динию дунявӣ мебошад. “Ҷавонони ноогоҳ ҳатто ба суханони нимчамуллоҳо бовар мекунанд. Омили дигар ин умед бастан ба роҳи осони пулёбӣ аст”,- изофа кард вай.
Гуфта шуд, ки ин шакли шомилшавӣ бо баҳонаи муҳоҷирати меҳнатӣ асосан аз Федератсияи Россия тарҳрезӣ шуда, баъдан бо истифода аз роҳҳои гузариши давлатҳои Шарқи Наздик, аз ҷумла Туркия ва Миср амалӣ мегарданд.
- Аксари ҷавонон аз надонистани қонунҳои кишвар даст ба чунин кирдорҳои нораво задаанд,- изҳор дошт Сайраҳмон Давлатзода, раиси Суди ноҳияи Бохтар.- Дар вақти баррасии парвандаҳо ҳамаи онҳо пушаймонии худро иброз медоштанд, вале “илоҷи воқеа пеш аз вуқуъ” гуфтаанд.
Ба иддаои Баҳром Шомирзода, сабаби дигари пайвастан ба гуруҳҳои ифротӣ ин ба таълими ғайриқонунии динӣ фаро гирифтани онҳо мебошад: “Дар он кишварҳо ҷавононро мағзшӯӣ карда, ба ҷангҳои бемаънии Шому Ироқ мефиристанд”.
Манбаъ гуфт, ки бо вуҷуди даъватҳои зиёд аз 127 сокини ноҳия то ҳол 23 нафараш аз мактабҳои хориҷии динӣ барнагаштаанд. Ва дар хусуси пайвастани 3 касаш ба ташаккулҳои террористӣ иттилоъ дарёфт гардидааст.
- Ин ҷавонон бо гумоне, ки ба биҳишт хоҳанд рафт, ба ҳизбу ҳаракатҳои экстремистию террористӣ мепайванданд,- мегӯяд Диловаршо Сафаров, мутахассиси бахши дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои ноҳияи Бохтар.- Лекин ин ҷангҳое, ки имрӯзҳо дар давлатҳои Сурия ва Ироқ рафта истодаанд, аз нигоҳи ислом ҷиҳод нестанд. Чунки ислом рехтани хуни ноҳақро ба ҳеҷ ваҷҳ иҷозат намедиҳад.

Тадбир меандешанд, аммо...
Мусоҳибони мо, ки ҳамагӣ намояндаи мақомоти давлатӣ ҳастанд, баён карданд, ки баҳри пешгирии шомилшавии ҷавонон ба гуруҳҳои ифротгарою даҳшатафкан аз ҳисоби кулли сохторҳои давлатии ноҳия, имом-хатибон ва фаъолони ҷомеа гуруҳҳои вижа таъсис дода шуда, корҳои оммафаҳмонӣ ҳатто бо усули хона ба хона роҳандозӣ гардидааст.
Ба иддаои Парвиз Азимов, ин тадобир боиси коҳишёбии гаравиши ҷавонони бохтарӣ гардидааст. Аммо Давлатшоҳ Гулмаҳмадзода зимни вохӯрӣ бо истиқоматкунандагони ноҳия чораҳои андешидаи мақомотро номуассир арзёбӣ кард. “Ин аз ҷой доштани тарбияи нодуруст дар баъзе оилаҳо ва фаҳмонида натавонистан аз ҷониби бахши маънавиёт ва дин гувоҳӣ медиҳад. Маслиҳатгар ки намондааст, натиҷа ҳамин аст. Барои рафъи ин гуна ҳолатҳои нангин бояд фаъолони ҷомеа, хусусан уламои дин ба дигарон намунаи ибрат бошанд”,- гуфт ӯ.

Раҳмоналӣ ДОДАРХӮҶАЕВ

Ин гузориш дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 953

Хабари-рӯз

Календар

« Декабрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.