.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Амният

Бобою барфаки дузд

Янв 06, 2018
Хонданд: 685

Чун ҳарсола имсол ҳам дар маркази шаҳр назди мағозаи универсалӣ арчаи солинавӣ гузошта, онро оро доданд. Дар гирди арча садҳо нафар сокинон ҷамъ омада, соли навро пешвоз мегирифтанд. Садои мусиқӣ ва суруди ҳофизон ҳозиронро ба ваҷд меовард, хурсандии кӯдакону наврасон ҳадду канор надошт, онҳо дар майдони васеъ рақсу бозӣ мекарданд, сурат мегирифтанд.

Сурайё ҳамроҳи дугонаҳояш хеле рақсу бозӣ кард ва тахмин соати даҳи шаб бо ҳамроҳонаш хайру хуш намуда, сӯйи хонааш равон шуд. Аз кӯчаи марказӣ гузашта, ба тангкӯча тоб хӯрд. Тангкӯча бе одаму торик буд, вале Сурайё аз ин хавотир нашуд, зеро борҳо шабона бо ин мавзеъ бе хавфу хатар ба манзилаш расидааст.
Ҳамагӣ чанд қадам рафта буд, ки ҷавоне дартоз аз қафояш расида омад ва даст ба ҳамёнаш зад, Сурайё бо як даст ҳамёнашро фишурд, бо дасти дигар дасти ҷавонро дошт, вале кашмакаш дер давом накард, қувваи духтар ба ҷавон нарасид ва лаҳзае пас вай ҳамёнро гирифта қафо гашту давида рафт. Дастпӯшаки ҷавон дар кафи Сурайё монд. Ӯ доду вой карда ба тарафи гуреза давид, то роҳи калон баромад, аммо ба назараш ҷавон нанамуд. Доду войи вайро шунида, чанд нафар наздаш омада, сабаб пурсиданд, ӯ гаштаю баргашта такрор мекард, ки ҷавоне ҳамёнашро кашида гирифту гурехт.
Як вақт ду корманди милитсия наздаш пайдо шуда, сабаби дод заданашро пурсиданд. Сурайё гуфт, ки хонааш мерафт, як вақт аз қафояш ҷавоне омаду ҳамёнашро гирифта гурехт.
- Намуди зоҳириашро дар хотир доред? - пурсид милитсионери миёнақади паҳлавонпайкар.
- Қоматаш аз ман баланд, дар тан курткаи сиёҳ дошт, дар дасташ дастпӯшаки латтагин буд, ана, яктоаш дар дасти ман монд, - дастпӯшаки дар кафаш ғиҷимкардаро нишон дод Сурайё.
Як милитсионер ба тарафи духтар нишон дода рафт, дигараш ӯро ба шуъбаи корҳои дохилии шаҳр бурд.
Муфаттиши навбатдор Сурайёро пурсуҷӯ карда, баёноташро гирифту чанд савол дод, аз ҷумла пурсид, ки чӣ қадар пул дошт, имрӯз бо киҳо вохӯрд, дар атрофаш ягон шахси шубҳанокро надид?…
- Ҳамин рӯз ҳаштсад сомонӣ маош гирифта будам, ҷавоб дод Сурайё. - Даҳ сомониашро сарф намудам, боқимондааш дар ҳамён буд, - гуфт бо алам духтар.
- Ман аз даруни даспӯшаки айбдоршаванда ана ин коғазро ёфтам,- пораи коғазро ба муфаттиш дароз карда гуфт ҷабрдида.- Ин чиптаи бозори «Фаровон аст.
Муфаттиш пораи коғазро аз назар гузаронида, гӯшаки телефонро бардошту ба касе гуфт:
- Баҳром, назди ман биё.
Дақиқае пас ҷавони тахмин биступанҷсола ба ҳуҷраи корӣ даромада, салом дода хост боз чизе гӯяд, ки муфаттиш ӯро бо ишорат боздошта, илова кард:
- Аз даруни дастпӯшаки айбдоршаванда ин чипта баромадааст, онро дар бозори «Фаровон» додаанд. Аниқ намо, ки онро барои чӣ додаанд? Дар воқеъ, Сурайёро то мошинистгоҳ гусел намо.
Баҳром рӯзи дигар аниқ намуд, ки чиптаи аз дастпӯшак баромадаро тарозубони бозори «Фаровон»-и шаҳри Ғафуров ба мевафурӯш, сокини ноҳияи Исфара Асадулло Амируллоев додааст.
Пагоҳӣ Баҳром Асадуллоро боздошт намуда ба шуъбаи корҳои дохилии шаҳр оварду ба муфаттиш супурд.
- Ин паспорташ, - шиносномаро ба муфаттиш дароз кард Баҳром. Ман онро аз тарозубон гирифтам, инашро вақти боздошт аз кисааш ёфтам.- Дастпӯшаки чапро рӯйи миз гузошт ӯ.
- Дастпӯшаки росташ куҷост?- пурсид Асадуллоро муфаттиш.
- Дирӯз дар бозор гум кардам, - ҷавоб дод ҷавон.
- Як маслиҳат ба ту Асадулло, - Мо ин ҷавоби туро нашунидем. На барои он, ки гӯшамон вазнин аст, ҷавониатро ба инобат гирифта, як бор гузашт кардем, бори дуюм дурӯғ гӯйи вой бар ҳолат. Барои ҳаштсад сомонӣ чанд сол зиндонӣ шуданатро медонӣ? Бо Кодекси ҷиноятӣ шинос кунам?
Сурайё бо дугонааш Мастона ба шуъба омад. Вай аз байни чанд ҷавон Асадуллоро шинохт. Мастона бошад, баёнот дод, ки ин ҷавон шабона дар атрофи онҳо палмида гашта буд.
Асадулло ба гуноҳаш иқрор шуда гуфт, ки Сурайё баъди сурат гирифтан хамёнашро кушода, ба суратгир чанд сомонӣ дод, он вақт вай дид, ки ҳамёни духтар пури пул аст, бо нияти ғорат кардан аз пасаш рафт ва онро кашида гирифту гурехт…
- Ман ягон сомониашро нагирифтаам, ҳоло ҳамён дар иҷора-хонаамон, - иқрор шуд ҷавон.
Гуфтааш рост баромад, аз иҷорахона ҳамёни Сурайёро ёфтанду ба Асадулло парвандаи ҷиноятӣ оғоз намуданд.
Худкардаро чора чист?
Дар хонаи Орифовҳо базми солинавӣ давом мекард. Кӯдакон дар гирди арча шеъру суруд мехонданд, рақс мекарданд, калонсолон паси миз суҳбат доштанд. Ҷарангоси занги дар тори суҳбатро барканд, онҳо гумон карданд, ки меҳмон омад. Дарро кушоданду дар остона Бобои барфӣ ва Барфакро диданд. Ҳарду дар бар либоси солинавӣ доштанд.
- Соли наватон муборак бод!- бо овози баланд гуфт Бобои барфӣ.
- Мо ба табрики шумо омадем, бароятон туҳфаҳо овардем.
- Ура!- баробар дод заданд кӯдакон. - Биёед, биёед, мо шуморо мунтазирем.
Орифовҳо Бобою Барфакро таклиф накарда буданд, гумон намуданд, ки ягон рафиқ ё хешу таборашон ин корро кардаанд. Онҳо меҳмононро ба нишастан таклиф намуданд, вале Бобои барфӣ арзи сипос намуда, гуфт: - Ташаккур, вақтамон танг аст, боз супоришҳои дигар дорем.
Бобои барфӣ халтаю асояшро дар кунҷи хона монда, қарсак заду шеър хонд:
Соли Нав омад, шоду ғазалхон,
Табрик созем, онро рафиқон…
Хурсандии бачаҳо афзуд, онҳо ҳамроҳи Бобои барфӣ шеърхониро давом доданд, баъд ба арғушт рафтанд. Бобо ба ҳар каси шеър хонда ё чистонро ёфта, аз халтааш туҳфа бароварда тақдим мекард.
- Барфак, ту дар куҷоӣ, як вақт суол кард Бобои барфӣ ва афзуд:
- Биёед бачаҳо, баробар Барфакро ҷеғ мезанем, вай биёяду базми моро тафсонад.
- Барфак аз куҳи- куҳи баланд,
Тохта- тохта чун аспи даванд.
Сӯйи мо омада боз,
Дили моро кунад хурсанд…
- Мана, ман омадам, акнун якҷоя рақс мекунем,- ба хона даромада гуфт Барфак.
Раққоси моҳир будаст Барфаки зебо. Дар як дам бачаҳоро мафтун карда ба рақс даровард.
- Акнун ба мо рухсат,- як вақт гуфт Бобои барфӣ.- Моро дигар бачаҳо ҳам мунтазиранд. Хайр, то соли дигар дар паноҳи худо бошед.
Бобои барфӣ халтаю асояшро гирифта ба «не»-гӯйии бачаҳо аҳамият надода, тақ- тақкунон асояшро ба фарш зада ҳамроҳи Барфак баромада рафт.
- Акнун дастатонро шӯеду паси дастархон шинед,- гуфт Орифова,- ҳозир хӯрокро мекашам, баъд базмро давом медиҳем.
Хӯрок хӯрданд, сонӣ филми бадеиро тамошо карданд. Кадбонуи хона Райҳона Орифова ҳамроҳи духтараш Шаҳло косаю табақҳоро ғундошта, ба ошхона бурданду зарфҳоро шустанд. Баъд Орифова барои ивази либос ба хонаи хоб даромад.Ӯ ба ҷевон наздик омаду ҳайрон шуда, дар ҷояш шах шуда монд. Ба назараш дар хона дигаргуние тофт. Дари ҷевон нимроғ кушода буд. Вай чунин одат надошт, дари ҷевонро мепӯшид, бачаҳо бошанд ба ин ҳуҷра намедаромаданд. Ӯ дари ҷевонро калонтар кушода ба дохили он нигаристу фаҳмид, ки касе либосҳояшро тит кардааст, саросема ғаладонро кушоду ҳангу мангаш канд, дар ғаладон ороишҳои занона набуданд. Ин тарафу он тарафро диду аз ҷавоҳирот нишон наёфт, баъд шавҳарашро наздаш хонда гуфт:
- Ҷавоҳиротам нест.
- Чӣ хел нест? Ту онро куҷо гузошта будӣ?
- Чун ҳарвақта дар ғаладон гузошта будам. Ҳоло барои ивази куртаам даромада, дидам, ки дари ҷевон нимроғ аст.
- Чунинаш гумон, ягон шахси бегона ба хонаамон надаромадааст.
Зану шавҳар ҷевонро кофтанд, вале ҷавоҳиротро наёфтанд.
- Ин кори Бобои барфию Барфак аст, - хулоса баровард Орифов.
- Ман ҳозир ба милитсия телефон мекунам.
Гуруҳи фаврии тафтишотӣ омаду аризаю баёноти Орифоваро гирифт. Вай вақти пурсуҷӯ гуфт, ки ба хонаи хоби онҳо бегона, аз ҷумла, хусуру хушдоман ва фарзандонашон намедароянд.
Дар бораи Бобои барфию Барфак нақл кунед, онҳоро ба хонаатон кӣ таклиф кард?
- Ҳеҷ кас, худашон омаданд.
Муфаттиш ҷавоби соҳибони хонаро навишта пурсид: - Бобои барфӣ ба куҷо халтаю асояшро гузошт, туҳфаҳоро чӣ хел тақсим кард, чӣ дод?
- Халтаю асояшро ҳо он ҷо дар кунҷи хона монд. Ба бачаҳо ҳар хел туҳфа, хирсак, заргӯш ва шоколад дод.
- Ҳамон туҳфаҳоро ба мо нишон диҳед,- хоҳиш намуд муфаттиш.
Тафтишгарон бозичаҳоро аз назар гузарониданд, баъд ба ҷойи халта гузоштаи Бобо рафта, фаршро бодиққат диданд ва коғазпораеро ёфтанд.
- Инро бинед, рафиқ сардор,-қати коғазро рост карда ба муфаттиш дароз кард нозири ҷавон. - Бобои барфию Барфак аз прокат либос гирифтаанд.
- Офарин, таъриф кард ӯро муфаттиш. - Он ҷо меравему аз Бобою Барфак нишон меҷӯем.
Дере нагузашта ҷӯяндагон шахсияти гумонбаршудагонро аниқу худашонро боздошт намуданд. Бобои барфӣ дар маҳаллаи Орифовҳо зиндагӣ мекардааст ва медонистааст, ки онҳо сарватманданд. Вай ҳамроҳи Барфак - ҳунарманди тӯйгард маслиҳат карда, ба ин ҷиноят даст задаанд. Ҷӯяндагон онҳоро боздошт ва далели шайъиро дарёб намуданд.
Худкардаро чора чист?- вовайлойи пинҳонӣ. Акнун Бобои барфию Барфак Соли навро дар ҳабси пешакӣ пешвоз мегиранд.

Ромиши Фирдавс

Хонданд 685

Тибқи иттилои мақомоти қудратии кишвар, айни ҳол ҳудуди 1100 шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сафи гурӯҳҳои террористӣ пайвастаанд. Ин дар ҳолест, ки бештари пайвастшудагон ба “Давлати исломӣ”-ро ҷавонон ташкил медиҳанд.

Бино ба иттилои масъулини ВКД, дар нимсолаи аввали соли 2017-ум 228 нафар аъзои гурӯҳҳои террористӣ дастгир карда шуда, ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шудаанд. Аз ин 228 нафаре, ки ҳамчун узви гурӯҳҳои террористӣ боздошт карда шудаанд, 104 нафар узви гурӯҳи ба ном «Давлати исломӣ», «Салафия» - 80, «Ҷамоати ансоруллоҳ» - 17, «Ҳаракати исломии Ӯзбекистон» - 18, Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон - 3, «Гурӯҳи 24» - 6 нафар мебошанд. Дар соли гузашта нисбат ба солҳои қаблӣ сафи ҷавононе, ки ба гурӯҳи террористии “Давлати исломӣ” пайвастаанд, ба маротиб кам шудааст. Рамазон Раҳимзода, вазири корҳои дохилии Тоҷикистон 20-уми январ дар нишасти хабарӣ гуфт, ки соли гузашта 40 нафар аз тоҷикистониён ба сафи гурӯҳи “Давлати исломӣ” пайвастаанд.

То ҳол нигаронӣ ҳаст

Маҳз иштироки ҷавонон дар ҷангҳои Сурияву Ироқ боиси нигаронии Ҳукумати кишвар гардидааст. Гарчанде аз ҷониби Ҳукумати кишвар барои пешгирии ин падидаи номатлуб чораҳо андешида мешаванд, вале дар баробари ин, то ҳол пайвастшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ идома ёфта, нигаронкунанда аст.

Воқен, барои боз ҳам камтар шудани ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ солҳои охир нақши чӣ аз ҳама таъсирбахш аст? Нақши тарғиботи давлат? Мавъизаи имомхатибҳои масҷидҳо? Матбуот? Сомонаҳои Интрнетӣ? Суолҳоест, ки посух мехоҳанд.

Дар ин маврид Неъматулло Мирсаидов, таҳлилгари масоили сиёсӣ омилҳои асосии кам шудани ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротиро гунонун шарҳ медиҳад. Ба ақидаи ин коршинос, аввалин ҳуҷҷат алайҳи ифротгароӣ аз ҷониби СММ ба имзор расидааст. “Қабули Стратегияи миллӣ алайҳи ифротгароӣ ва терроризм, ки моҳи ноябри соли 2016 ба тасвиб расид, нахустин ҳуҷҷати барномавӣ дар ҳудуди Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ буд, ки чунин ҳуҷҷат дар сатҳи байналмиллӣ танҳо аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид қабул шудааст”- мегӯяд ӯ.

Омили дигари коҳиш ёфтани ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротиро ин коршиноси тоҷик дар дигар сохторҳои давлатӣ мебинад.

- Албатта, ҳангоме ки ҳар як вазорату идора, сохторҳои ҳокимияти маҳаллӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ нақшаи амалии худро тартиб доданду аз рӯи он фаъолиятро оғоз намуданд, бешубҳа, ин корҳо бетаъсир намонданд. Вазифаҳои нави дар назди ҷомеа гузошташуда оид ба фаҳмондадиҳӣ на танҳо ҳокимияти маҳаллӣ, ходимони динро маҷбур сохт, ки канораҷӯӣ накунанд, балки сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ пеш аз ҳама ба фаъолияти худ оид ба мубориза дигаргуниҳо ворид намоянд. Албатта, ҳеҷ як мубориза муваффақият пайдо намекунад, агар заминаи ифротгароӣ барҳам нахӯрад,- афзуд ӯ.

Насиҳати хушку холӣ таъсирбахш нест

Имрӯз воқеан ҳам чӣ иқдомҳои дигаре бояд гирифт, то ҷавонон ба роҳи хато нараванд ва ақидаҳои нодурустро пайравӣ накунанд? Дар ин маврид бархе аз коршиносон мегӯянд, мақомотро мебояд иқдоме мисли барои бо ҷойи кор ва музди хуб таъмин кардани ин қишри ҷомеа, таъсиси марказҳои ёрии равонпизишкӣ ба ҷавононе, ки бо мушкилоти иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мешаванд, роҳандозӣ кунанд, чун насиҳатҳои хушку холӣ он қадар таъсирбахш нестанд. Дар ин бора Лола Олимова, коршиноси тоҷик мегӯяд: “Пеш аз ҳама, мубориза бар зидди ифротгароиро бояд мақомоти қудратии мо пеш барад ва ин падидаро пешгирӣ намояд. Ҷавонон бояд дар кишвари худ роҳи дурусти зиндагиро пайдо кунанд ва на ба муҳоҷират раванду на ба Сурияву дигар ҷойҳо. Ҳукумат бояд барои онҳо ҷойи кории хубро фароҳам оварад ва ҷавонон низ дар навбати худ аз ин имкониятҳо ба таври васеъ истифода баранд. Масалан, дар Аврупо онҳое ба ДИИШ пайваст мешаванд, ки имкониятҳои хуби корӣ дар кишвари худро доранд, лекин ба ин нигоҳ накарда, онҳо фиреб хӯрдаву рафтаанд. Чӣ сабаби асосӣ аст, ки як нафарро ба онҷо тела медиҳад, то ҳол муайян нашудааст. Вале чизи аз ҳама асосӣ доштани дониши кофӣ ҳам аз ҷиҳати динӣ ва ҳам аз ҷиҳати дунявӣ аст. Танҳо дар ин сурат мо метавонем ҷавононамонро аз роҳи ифротгароӣ баргардонем”.

Ба ақидаи коршиноси тоҷик Неъматулло Мирсаидов, имрӯз ҳокимияти давлатӣ талош дорад, ки бештар ҷойҳои корӣ муҳайё намояд, ҳадалимкон сатҳи маошро баланд бардорад, вале бисёр вақт риоя нашудани ҳуқуқи инсон, дар маҳалҳо дағалона риоя нашудани талаботи адолати иҷтимоӣ то ҳол ба афзоиши сафи тундравон мусоидат мекунад. Ӯ меафзояд: “Албатта, хуб мешуд мо ифротгари ҳақиқиро аз онҳое, ки гумроҳ шудаанд, тавонем ҷудо карда гирем ва беасос нисбати гумроҳшудагон ҷазои сахтро раво набинем”.

Коршиносон яке аз роҳҳои пешгирии ақидаҳои ифротиро дар ба таври густурда дар масҷидҳо таълимоти Имоми Аъзамро ба роҳ мондан, дари мадрасаҳои диниро кушодан ва дар ин мадарсаҳо дар баробари таълимоти мазҳаби Имоми Аъзам, илмҳои муосир ба роҳ мондан мебинанд, то ҷавонон аз хурдӣ аллакай ақидаи дуруст ва таълимоти дурустро аз худ кунанду ба таълимоти ғайриқонунӣ фаро гирифта нашаванд.

Эҳтимолияти аз байн рафтани ДИИШ

Тибқи гуфтаи коршиносони соҳа, эҳтимол меравад, ки дар ояндаи наздик ДИИШ барҳам мехӯрад. Дар Тоҷикистон низ бештари оилаҳое, ки аъзои хонаводаашон айни замон дар ҷангҳои Сурияву Ироқ иштирок доранд, умед бар он бастаанд, ки онҳо пас аз барҳам хӯрдани ин ташкилоти тундгаро ба ватан бармегарданд ва пас аз авф метавонанд зиндагии осоиштаро дар Тоҷикистон идома диҳанд.

Вале, аз байн рафтани ДИИШ ин танҳо эҳтимолият аст ва на ҳамаи коршиносон ин ақидаро дастгирӣ мекунанд. Профессор Иброҳим Усмонов бар он ақида аст, ки имконияти аз байн рафтани ДИИШ вуҷуд надорад, вале кам шудани хатараш аз эҳтимол дур нест. Сабаби аз байн нарафтани ДИИШ-ро Иброҳим Усмонов чунин шарҳ дод: “Аввал ин ки, ба “Давлати исломӣ” дар шакли умум ҳам давлатҳои шиа ва ҳам давлатҳои суннӣ зид ҳастанд. Дуюм, “Давлати исломӣ” атрофи давлатҳои дигарро даъвогар аст. Масалан Ироқ, Ливия, Сурия худ кишвари ягона будан мехоҳанд, вале ифротиҳо даъвогари ин давлатҳоянд. Яъне одамони бегонаеанд, ки хонаи касро гирифтан мехоҳанд. Барои ҳамин ҳам, аз байн рафтанаш ғайриимкон аст. Ҳадафи  асосии “Давлати исломӣ” ба вуҷуд овардани хилофат аст”.

Бояд зикр намуд, ки Тоҷикистон миёни кишварҳои минтақа ягона давлатест, ки эълон дошт, ҳар нафаре бо хоҳиши худ аз ҷангҳои кишвари хориҷ бармегардад, авф карда мешавад. Ҳамзамон, дар Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ банди махсус барои авфи ин гурӯҳ ворид гардидаааст.

Вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳимзода Рамазон Ҳамро низ дар нишасти навбатии худ, ки моҳи июли соли равон баргузор гардид, изҳор намуд, ки соли ҷорӣ 13 нафар ҷавон аз пайвастан ба гурӯҳҳои ифротгароӣ изҳори пушаймонӣ намуда, ба ватан баргаштанд, ки соли гузашта ин шумора 70 нафарро ташкил медод.

Фарзонаи Умаралӣ 

Хонданд 748

Имрӯзҳо дар Тоҷикистон ташкилотҳо, аз ҷумла ташкилотҳои байналмилалие фаъолият мекунанд, ки бар зидди ифротгароӣ мубориза мебаранд. Яке аз чунин ташкилотҳо, ки аввалин шуда тӯли чанд сол боз бо ҷалби журналистон бо ин падида мубориза мебарад, Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) маҳсуб меёбад. Мо тасмим гирифтем бо яке аз намояндагони фаъоли ин ташкилоти байналмилалӣ Лола Олимова дар мавриди лоиҳаи “Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон” сўҳбате дошта бошем.

 - Тавре огоҳем ташкилоти шумо баҳри пешгирии ифротишавии одамон лоиҳаи вижаеро роҳандозӣ намудааст. Лутфан, мегуфтед, ки идеяи рўи кор омадани ин лоиҳа аз куҷо ва чӣ тавр пайдо шуд?

- Оид ба мавзӯи ифротгароӣ ташкилоти мо аз соли 2013 ба кор оғоз кард. Соли 2013 як лоиҳае доштем, ки он баҳри дифои ҳуқуқҳои занон ва кӯдакон равона гардида буд. Он вақт мо бо журналистон кор мекардем ва оид ба ин мавзӯъ, ки чӣ гуна бояд аз меъёрҳои журналистика истифода бурд, тренингҳои омӯзишӣ гузаронида будем. Аслан, ин мавзӯъ аз соли 2012 дар тамоми ҷаҳон шиддат гирифт. Ҳамчунон, дар Тоҷикистон низ аз соли 2013 дар мавриди гаравиши ҷавонони тоҷик ба ДИИШ сарусадоҳо зиёд шуда буд. Чӣ гунае ки мо медонем, вазъият муташанниҷ гардид ва ин равиш дар кишвари мо дар баробари дигар давлатҳои ҷаҳон ба як мавзӯи доғ мубаддал гардид. Аз он вақт мо корро шурӯъ карда будем. Лоиҳаи наверо, ки “Тавонмандсозии ҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон” ном дорад, аз соли 2016 оғоз кардем, ки ба наздикӣ ҷамъбаст мегардад. Дар доираи ин лоиҳа мо натанҳо бо журналистон, балки бо се табақаи ҷомеа ҳамкории зич дорем. Лоиҳаи мазкур каме ҳам бошад, ба манфиати ҷомеа аст, чун дар доираи ин лоиҳа мо зиёда аз 36 журналистро омӯзонидем ва онҳо фаъолона кор карданд. Пайгирии ин мавзӯъ яку якбора дар тамоми расонаҳои кишвар инъикос ёфт ва журналистони мо тавонистанд, ки ба ҷомеа то кадом андоза хатар доштани ин равандро расонанд.

- Чун ин масъала бисёр нозук аст, эҳтимоли хатар ба журналистоне, ки ба инъикоси масъалаи гаравидани одамон ба гурўҳҳои ифротӣ машғуланд, вуҷуд дорад?

- Албатта, чӣ гунае гуфтед, ин мавзӯъ зиёд ҳассос аст ва хатарҳо низ вуҷуд доранд. Масалан, якум хатар ин аст, ки журналист дар рафти пайгирии ин мавӯъ метавонад худ мағзшӯӣ (вербовка) шавад. Рисолати журналист, ин иттилоъ расонидан аст ва вақте ки журналист мавод омода мекунад, бояд меъёрҳои байналмилалиро риоя кунад. Яъне, чун ӯ бо нафароне, ки мағзшӯӣ шудаанд, сўҳбат мекунад, хатаре вуҷуд дорад, ки журналистро низ метавонанд мағзшӯӣ кунанд. Он нафароне, ки ҷавононро ба ин роҳ ҷалб мекунанд, онҳо равоншиносони ботаҷриба ҳастанд, ки метавонанд ба воситаи методҳои худ ҳатто журналистонро ҷалб намоянд. Ин хатари якум. Дуюм хатар ин аст, ки журналист бояд аз қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бар зидди ифротгароӣ равона гардидааст, бохабар бошад. Албатта, чун мавзӯи ифротгароӣ зиёд ҳассос аст, Ҳукумати кишвар бар зидди он мубориза мебарад ва вобаста ба ин раванд қонуни навро ҷорӣ намуд, ки он ворид шудан ба сайтҳои мамнӯъ,  ба ҳизбу ҳаракатҳои мамнӯи террористиро манъ мекунад. Журналист албатта бояд аз ин огоҳ бошад. Дар сурати хабар надоштан журналистро метавонанд ҳамчун террорист ҷазо диҳанд ва ё гунаҳгор ҳисобанд. Ин гуна хатар низ вуҷуд дорад. Маҳз барои ҳамин мо дар ин раванд семинарҳои омӯзишӣ гузаронидем ва журналистонро огоҳ кардем, рӯйхати ҳизбу ҳаракатҳои мамнӯъро ба онҳо пешниҳод кардем.

Чизи дигар ин аст, ки дар ин раванд бояд журналистон бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ҳамкории зич дошта бошанд. Чун кор бо мақомот ба фоидаи ҷомеа ва худи журналист хошад буд. Аммо чизи ҳассоси дигар ин аст, ки ҳангоми баррасӣ ва инъикоси мавзӯи мубориза бар зидди ифротгароӣ набояд ҳуқуқи инсон поймол карда шавад. Дар ин ҷо журналистон бояд нақши бориз дошта бошанд.

- Дар сурати ба мушкилӣ мувоҷеҳ гаштани журналисте, ки дар доираи лоиҳа матлаб таҳия кардааст, аз ҷониби ташкилоти шумо чӣ бархўрд хоҳад шуд?

- Аввалин қадаме, ки мо дар доираи ин лоиҳа гузоштем, ин ба журналистон қонунгузории Тоҷикистонро шиносоӣ намудан ва бо бандҳои нав, ошно сохтан буд. Дигар ин ки, мо дар лоиҳаи худ ҳуқуқшиноси ботаҷрибаро интихоб намудаем. Тамоми матолиби журналистоне, ки дар доираи лоиҳаи мо кор мекунанд, аввалан аз назари ҳуқуқшинос гузаронида мешавад, чун хатари асосӣ ин маводи журналист аст. Барои ҳамин набояд ҳам худи журналист зери хатар қарор гирад ва ҳам ҷомеа ноором шавад. Бинобар ин, ин тасмим бисёр манфиатовар аст, ки журналистон аз маслиҳату машваратҳои ҳуқуқшинос истифода мекунанд, ҳам матолиб бехатар ва ҳам худи журналистро аз хатар эмин медорад. Дар ин бора ҳуқуқшиноси мо Шоира Давлатова - роҳбари Маркази мустаќили ҳифзи ҳуќуќи инсон омода аст, ки натанҳо ба матолиби дар диораи лоиҳа буда, балки ба тамоми маводҳое, ки журналистони Тоҷикистон омода мекунанд, машваратҳои ҳуќуќӣ диҳад. Ҳамзамон, коршиносони хуб низ дорем, ки метавонанд бе чуну чаро дар ин мавзӯъ фикру ақидаи худро баён намоянд.

 - Рўзноманигорон ҳангоми фаъолияти корӣ дар доираи ин лоиҳа аз кадом стандартҳо бояд бештар истифода намоянд?

 - Ташкилоити мо, яъне Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR)-ро дар 40 мамлакати дунё бо риояи меъёрҳои байналмилалиаш мешиносанд. Чун меъёрҳое, ки дар дохили ташкилотамон истифода мекунем, хеле  баландмазмунанд.  Айни замон, мо дар ҷаҳон мебинем, ки журналистон худ ин меъёрҳоро поймол мекунанд ва аз меъёрҳои беғаразӣ, бетараф будан, риояи тавозун, пропаганда накардан журналистон хеле дур шудаанд. Мо медонем, ки айни ҳол дар ҷаҳон “Ҷанги иттилоотӣ”  сар задааст, аммо бояд журналистон бо риояи меъёрҳои асосӣ кор кунанд.

 - Тўли чанд моҳ, ки матолиби зиёд дар доираи лоиҳа пахшу нашр шуданд, ба чӣ хулоса омадед? Ба назаратон, мубориза бо ифротгароӣ тариќи ВАО то куҷо таъсир дорад?

 - Матолибе, ки аз ҷониби 36 нафар журналист таълиф шуданд, хеле таъсиррасон буданд. Чун журналистон тавонистанд тамоми мушкилиҳоеро, ки дар ҷомеаи мо вуҷуд доранд, баррасӣ ва инъикос намоянд. Масалан, дар маводе, ки хешу ақрабои шахсони ба ДИИШ шомилшуда ва волидайне, ки пас аз рафтани фарзандаш бекас ва зану фарзандоне, ки бесарпаноҳ мондаанд ва онҳое, ки дар ҷангҳои Сурияву Ироқанд, журналистон инъикос намуданд, ба ҷомеаи мо таъсири амиқи худро гузошт. Мо бо сармуҳаррирони расонаҳо сўҳбат доштем. Онҳо дар бораи алоқа бо хонандагон нақл карда гуфтанд, ки шояд пас аз хондан дар бораи худашон дар расонаҳо, дар сомонаҳои иҷтимоӣ аз ин роҳ баргарданд. Хуб, агар мо бо инъикоси чунин масъалаҳо ҳадди ақал 10 нафарро аз Суриву Ироқ ва дигар кишварҳое, ки шаҳрвандони мо онҷо меҷанганд, баргардонида бошем, худ ғалабаи бузург аст.

- Матолибе, ки дар доираи лоиҳа ба табъ мерасанд, аз ҷониби хонандагон, бахусус аз тарафи маќомоти давлатӣ чи гуна ќабул мешаванд?

- Ростӣ, ман дар хотир надорам, ки он матолибе, ки журналистон дар доираи лоиҳаи мо омода намудаанд, ягон вокуниш ё ба таври манфӣ хоҳ аз ҷониби хонандагон ё аз ҷониби мақомоти қудратӣ, қабул карда бошанд. Баръакс, соли гузашта кишвари мо стратегияи калонро бар зидди ифротгароӣ қабул намуд, ки бояд тамоми мақомоти давлатӣ онро пайгирӣ намоянд ва онҳо маводи журналистонеро, ки дар доираи лоиҳаи мо кор карданд, дар лексияҳои худ истифода мекарданд.

 - Ба назари Шумо, боз аз кадом роҳҳои мубориза бо ифротгароӣ метавон истифода бурд?

 - Пеш аз ҳама, мубориза бар зидди ифротгароиро бояд мақомоти қудратии мо пеш барад ва ин падидаро пешгирӣ намояд. Роҳҳои пешгирии ифротгароӣ вуҷуд доранд. Якум роҳаш, маърифатнокиву донишандӯзии ҷавононро бояд боло бардошт. Ин чизест, ки метавонад мардумро аз ин роҳ баргардонад. Зеро тадқиқотҳо нишон медиҳанд, онҳое, ки зери таъсири мағзшӯён қарор мегиранд ва ба доми фиреби онҳо меафтанд, дониши диниву дунявии кофӣ надоранд. Ҷавонон бояд дар кишвари худ роҳи дурусти зиндагиро пайдо кунанд ва на ба муҳоҷират раванду на ба Сурияву дигар ҷойҳо. Масалан, дар Аврупо онҳое ба ДИИШ пайваст мешаванд, ки имкониятҳои хуби корӣ дар кишвари худро доранд, лекин ба ин нигоҳ накарда, онҳо фиреб хўрдаву рафтаанд. Чӣ сабаби асосӣ аст, ки як нафарро ба онҷо тела медиҳад, то ҳол муайян нашудааст. Аз ҳама асосӣ дониши кофӣ доштан ҳам аз ҷиҳати динӣ ва ҳам аз ҷиҳати дунявӣ аст. Танҳо дар ҳамин сурат мо метавонем ҷавононамонро аз роҳи ифротгароӣ баргардонем.

 Мусоҳиб: Фарзонаи УМАРАЛӢ

Хонданд 666

ҶУСТУҶӮИ 20 СОЛ ТӮЛКАШИДА

Дек 02, 2017
Хонданд: 1038

Тобистони соли 1997 гарм буд. Соат аз ҳашти бегоҳ гузашта бошад ҳам, тафси ҳаво паст намешуд, сокинони бинои баландошёна дар манзили худ аз гармии офтоб паноҳ меёфтанд. Фақат ҷавоне дар канори бино, паси сояи дарахт пинҳон шуда, дуздвор сӯйи мошини тамғаи «Волга», ки аз шуои офтоб медурахшид, менигарист. Як вақт аз гузаргоҳи хона марде хушҳолона берун баромад ва сӯйи мошини аз гармии офтоб тафсида омаду дари пешро кушода, паси чанбарак нишасту оинаи тирезаро кушод ва муҳаррикро ба кор даровард.

Ҷавони паси дарахт истода, ки ҳаракатҳои вайро назорат менамуд, бо қадамҳои сабук ба мошин наздик омада, дари қафояшро кушоду паси ронанда нишаст ва дасти чапашро ба китфи ӯ гузошта гуфт:
- Номард, то кай мегурезӣ, кай пулро бармегардонӣ?
- Кадом пул, магар дирӯз бақияашро нагирифтӣ, камӣ карда бошад илова мекунам, писханд зад ронанда.
Ҷавони дар қафо нишаста аз бағал корд бароварду ба қафаси синаи ӯ зад. Ронанда фарёди ҷонхароше баровард, ҷавони дар қафо ҷой гирифта, зарбаи дуюмро ба паси гардани вай зад, баъд як маротибаи дигар корд ба чашми ӯ хаст.
Ронанда фаҳмид, ки нагурезад боз корд «мехӯрад», дарро кушода, берун баромад ва калавида-калавида пеш давид. Марди қафо нишаста низ дарро кушода, аз паси «сайдаш» давид ва бо чанд ҷаҳиш ба ӯ расиду боз ду корд зад. Ронанда назди даромадгоҳ афтод, таъқибгар кордро ба бағал андохта, башаст аз роҳрав баромад ва паси бино гузашта, байни дигар биноҳо тоб хӯрд. Муддате пас ба назди шабакаи обкашии № 2-и шаҳри Хуҷанд расида, байни қамишзор қадам зад ва корди хунолудро даруни ботлоқ партофт, баъд дасту рӯй, либосҳои хунолудашро шуста қафо гашт.
Ҷасади дар фарши даромадгоҳи бино хобидаро зане диду аз тарс фарёд зад. Овози воҳимаангези ӯро шунида, чанд нафар аз хонаҳояшон баромаданд ва ба милитсияю истгоҳи ёрии таъҷилии тиббӣ телефон карданд. Гуруҳи фаврии шуъбаи корҳои дохилии шаҳри Хуҷанд муайян намуд, ки ҷабрдида аз ҷароҳатҳои тези буррандаи ба узвҳояш расида ҳалок шудааст, ҳамчунин вақти муоина аз кисаҳои вай шаҳодатномаи ронандагӣ ва шиносномаи нақлиёташро пайдо кард. Маълум шуд, ки ӯ сокини деҳаи Қӯрғончаи ноҳияи Пролетар (алъон Ҷаббор Расулов) Бахтиёр Қураматов будааст. Вай ронандаи мошини хизматии мутааллиқ ба ректори филиали Донишкадаи политехникии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд будааст. Ҳодиса 30 июни соли 1997 тахмин соати 20 дар даромадгоҳи бинои №32, маҳаллаи 34-и шаҳри Хуҷанд сар задааст.
Ҳангоми муоинаи мошини «Волга», муайян карданд, ки дар нишастгоҳи қафои он хуни зиёд рехтааст, вале қотил аз худ дигар нишоне намондааст.
Роҳбари гуруҳ ба ҷӯяндагон чанд супориш дод, аз ҷумла фармуд, ки бо ректори Донишкадаи политехникӣ вохӯрда фаҳманд, ки Қураматов имрӯз соати чанд аз кор фориғ шудааст? Ба дигаре фармуд, ки бо ҳамсояҳо вохӯрда ҳамсуҳбат шавад, атрофи биноро муоина намуда, то лаби дарё равад.
- Бахтиёр Қураматов баъди анҷоми кор тахмин соати панҷуним маро ба хонаам оварду рафт, - ба саволи муфаттиш ҷавоб дод ректори Донишкадаи политехникӣ Т.Қодиров. - Дигар ман вайро надидаам.
Сокини маҳаллаи 34, бинои №32, Н. ба саволҳои муфаттиш ҷавоб дод, ки Бахтиёр Қураматов бегоҳ ба манзили ӯ омада, хӯроки шом хӯрдааст ва тахмин соати ҳашти бегоҳ рафтааст. Аз ҳамсояҳо фаҳмидааст, ки назди даромадгоҳи бино ҷасади вайро ёфтаанд. Кӣ ин корро кардааст, намедонад, аз касе гумонбар намебошад.
Гуруҳи фаврии тафтишотӣ барои ёфтани қотил хеле заҳмат кашид, вале аз вай нишоне наёфт. Ҷӯяндагонро роҳбаронашон вазифадор менамуданд, ки ҷиноятро ошкор намоянд, вале аз қотил нишоне ёфт намешуд.
Аз байн беш аз 20 сол гузашт, ин ҳодиса бо мурури вақт ба гӯшаи фаромӯшӣ афтод, ҳама гумон дошт, ки дигар қотилро намеҷӯянд ва намеёбанд, вале чунин нафарон иштибоҳ мекарданд, намедонистанд, ки чунин парвандаҳо аз эътибор соқит намешаванд ва мақомоти корҳои дохилӣ новобаста аз гузаштани муҳлат ҷинояткорро меҷӯяд…
Тафтишгарон ниҳоят шахсияти қотилро аниқ намуданд. Вай сокини деҳаи Қӯрғончаи ноҳияи Ҷаббор Расулов Ҳалимов Тоҳир Ёқубҷонович, соли таваллудаш 1969, маълумоташ олӣ, падари 4 фарзанд, вақтҳои охир дар маркази солимгардонии деҳаи Қӯрғонча, ҷамоати деҳоти Ҳаёти Нав фаъолият доштааст.
Ваю Бахтиёр ҳамдеҳа, ҳамсол буданд ва ҳар замон рӯзи душанбе аз деҳа ба Хуҷанд барои кор меомаданд. Бахтиёр ронандаи ректори Донишкадаи политехникӣ буд, Тоҳир бар дӯш ташхисгари судию тиббии ташхисгоҳи шаҳри Хуҷандро ба уҳда дошт.
- Он рӯз, охири моҳи феврали соли 1997 мо тасодуфан вохӯрдем, - нақлашро идома дод Т.Ҳалимов. - Дар роҳ Бахтиёр Қураматов нақл кард, ки дар ҳолати ногувор мондааст ва барои аз вазъият баромадан сеюним ҳазор доллари Амрико лозим. Фақат барои даҳ рӯз, дар ин муддат бармегардонам, ягон илоҷашро ёфта, маро наҷот деҳ.
Ман ин қадар маблағ надорам, ҷавоб додам ба вай. - Маоши ночиз мегирам, базӯр ба равуоям мерасад.
- Ягон илоҷашро ёб, аз падар, ё дигар хешу таборат қарз гир, дар зарфи даҳ рӯз осмон ба замин намефарояд.
- Вай илтиҷо мекард, - нақлашро давом дод Тоҳир. - Раҳмам омад, дар охир нарм шуда гуфтам. - Ман падарамро мепурсам, агар дар пасандозаш ин қадар маблағ бошад, гирифта медиҳам, даҳ рӯз пас бармегардонӣ, об ба лаби ҷӯй баробар мешавад.
- Раҳмат дӯстам, ман камбудии дар корхона шударо рӯйпӯш мекунам ва баъд пулро ба ту бармегардонам.
- Вай маро ба ҷону ҳолам намонда, пайваста наздам меомаду илтиҷо мекард, ки пул ёфта диҳам, - идома дод нақлашро Тоҳир Ҳалимов. - Ман дар навбати худ, падарамро илтиҷо менамудам, ки ба дӯстам ёрӣ диҳад. Ниҳоят ӯ розӣ шуда, аз пасандозаш 3,5 ҳазор доллар дод, ман маблағро ба Бахтиёр супоридам.
Ба қавли халқ бе дарди сар будаму дарди сар харидам, аз байн 10-20-30 рӯз ва моҳҳо гузаштанд, дар ин муддат борҳо ба Қураматов муроҷиат карда, талаб намудам, ки пулро баргардонад.
- Ту безорам кардӣ, кадом пулро мегӯӣ, ман аз ту чизе нагирифтаам ва қарздор нестам,- ҷавоб дод ӯ.
Ҳангу мангам канд, дар ҳолати ногувор мондам, боз борҳо наздаш рафта, илтимос кардам, вале суд набахшид.
Чанд рӯз пас аз кор ба иҷорахонаам, воқеъ дар маҳаллаи 13-и шаҳри Хуҷанд бармегаштам, ки дар канори роҳ мошини Бахтиёр пайдо шуд ва аз он худашу ду рафиқаш фаромада, ба ман дарафтоданд. Хеле лату кӯбам карданд ва дар охир гуфтанд, ки дар ин бора ба милитсия муроҷиат кунам, ё боз пул пурсам, мекушанд.
- Ту шоҳид дорӣ, ё забонхат гирифтӣ? - дар охир дӯғ зад вай.
- Не,- ҷавоб додам ман.
- Ин хел бошад чӣ хел қарз гирифтанамро исбот мекунӣ, гум шав, раву хобатро ба об гӯй.
Нисбати Қураматов дар вуҷудам аввал бадбинӣ, баъд қасд ҷой гирифт. Алам пайкарамро месӯхт ва эҳсос менамудам, ки то аз вай интиқом нагирам тафси дилам паст намешавад. Дар охир қарор додам, ки вайро мекушам, чунин одами паст ҳуқуқи дар дунё зистан надорад, вай набояд дар ин ҷамъият бошад.
30 июни соли 1997, бегоҳ ба маҳаллаи 34 рафтам. Медонистам, ки Қураматов чун одат ҳар бегоҳ ба манзили сокини хонаи №32 Н. меравад ва хато накардам, дар рӯйи ҳавлӣ мошини тамғаи «ГАЗ-24», рақами давлатиаш 00–30 ЛББ меистод. Дар паси дарахте пинҳон гашта, Бахтиёрро нигарон шудам ва ӯ тақрибан соати ҳашт аз хона баромаду ба мошинаш савор шуда, муҳаррикро ба кор даровард, ман дари қафоро кушода, ба пасаш нишастаму пули гирифтаашро талаб кардам. Бахтиёр чун пештара ба дӯғу таҳдид сар кард, ман фаҳмидам, ки аз вай некиро умедвор шудан хатост, ба пайкараш се маротиба корд задам. Вай фарёд карда, аз мошин фаромаду роҳи гурезро пеш гирифт, аз қафояш давидам, намехостам, ки ӯ зинда монад ва чун мор ба дигарон заҳр пошад. Таъқиб карда, аз пасаш ду корд зада, ба замин афтондаму қафо гашта рафтам…
Суди вилояти Суғд дар ҳайати раисикунанда Обидиён Ш.А дар маҷлиси судӣ, 7 сентябри соли 2017 парвандаи ҷиноятиро бо айбдории Ҳалимов Тоҳир Ёқубҷонович мувофиқи моддаи 104 банди «г» Кодекси Ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (таҳрири соли 1961) баррасӣ намуд.
Айбдоршаванда Т. Ҳалимов дар мурофиаи судӣ баёноти ба муфаттиш додаашро такрор карда, ба гуноҳаш иқрор шуд.
Дархости ҳимоятгар С.Саидовро, ки бо сабаби гузаштани муҳлати ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидан, қатъ намудани истеҳсолоти парвандаи ҷиноятӣ нисбати Ҳалимов Т.Ё мавриди муҳокима қарор дода, суд ба чунин хулоса омад: Аз вақти содир шудани ҷиноят зиёда аз бист сол гузашта бошад ҳам, аммо хусусияту дараҷаи хавфнокии ҷинояти содиршуда, тарзи амали судшавандаро ба назар гирифта, бо сабаби гузаштани муҳлати ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидан озод намудани Ҳалимов Т.Ё-ро мувофиқи мақсад надонист.
Суд айбдоршавандаро ба муҳлати 15 сол аз озодӣ маҳрум кард.
Дар асоси банди 7, зербанди «в» Қарори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи авф» аз 13 ноябри соли 1998, таҳти №706 сеяки муҳлати адонагардидаи ҷазои Ҳалимов Т.Ё -ро кам кард.

Фаррух Абдулло, прокурори калони шуъбаи прокуратураи вилояти Суғд,
мушовири адлияи дараҷаи 2,
Таснифи Ромиши Фирдавс 

Хонданд 1038

Хабари-рӯз

Календар

« Декабрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Нигоҳи хос

Парадокс

Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№4
Саидмукаррам АБДУҚОДИРЗОДА, раиси Шӯрои уламо - Зиёда аз ин, тавассути тағйиру иловаҳое, ки ба ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№3
Бег САБУР, раиси Хадамоти алоқа:- Ман қарорамро бекор накардаам.Танз: Офарин ба Шумо, оғои Бег ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№2
Аскар ҲАКИМ, Шоири халқии Тоҷикистон:- Дар замони шӯравӣ мо асареро пайдо намекунем, ки дар ...
Гуфтед? Мегӯянд! (№1
Абдуалим ИСМОИЛЗОДА, раиси шаҳри Қӯрғонтеппа Хонандаи беҳтарин- Кӯшиш мекунам ҳар рӯз лоақал ...

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.