.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Шанбе, 22 Сентябр 2018 - || ФАРАЖ
Шанбе, 22 Сентябр 2018 16:27

БОЗ БА «ДИДОР» МЕРАСЕМ!

Чун анъана ҳар ду сол аз 16 то 20 октябр дар шаҳри Душанбе кинофестивали байналмилалии «Дидор» баргузор мегардад. Дар остонаи баргузории Синамобазми байналмилалии 8-уми «Дидор» бо мутасаддии асосии чорабинии мазкур, раиси Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон, коргардон ва филмноманависи машҳур Сафари Ҳақдод мусоҳиб шудем. 

- 15-уми сентябр қабули дархостҳо барои иштирок дар Синамобазми байналмилалии 8-уми «Дидор» ба охир расид. То имрӯз барои ширкат дар ин кинофестивал чанд дархост ва аз кадом кишварҳо расидааст?

- То ин вақт мо беш аз 100 дархости ширкат дар озмуни байналмилалии филмҳои кӯтоҳҳаҷм ва пурраметражро тариқи почтаи электронӣ ва сомонаамон гирифтем. Ба мо аз кишварҳои анъанавӣ, ки солҳои қаблӣ дар синамобазм иштирок мекарданд, дархост фиристодаанд. Ба ғайр аз ин, аз кишварҳои Аврупои Шарқӣ – Литва, Эстония, Латвия, Беларусия ва Украина низ хоҳиши иштирок кардаанд. Ҳарчанд ки мо барои даъвати худи филмсозон маблағ надорем, иҷозати онҳоро гирифтем, то ки филмҳояшон дар озмуни байналмилалӣ иштирок бикунанд. Аз ҷумла, мо чанд филми кӯтоҳи онҳоро барои намоиш дар озмун интихоб кардем. Воқеан, мо кӯшиш мекунем, ки дар солҳои минбаъда филмофарони ин кишварҳо мустақиман дар ин синобазм ширкат карда, эҷоди худро муаррифӣ намоянд. 

Дар бахши байналмилалии озмун филмҳои пурраҳаҷм аз кишварҳои анъанавии иштирокчӣ аз қабили мамолики Осиёи Марказӣ, Русия, Қафқоз, Муғулистон, Эрон ва Афғонистон ширкат хоҳанд кард. Аз ин кишварҳо дар бахши мусобиқаи филмҳои пурраҳаҷм 10 филм интихоб шудааст. Ҳамчунин имсол дар бахши байналмилали озмун аз Ҳиндустон низ ба мо чанд дархост расид ва ба ин васила домани фестивал васеъ гардид. 

Имсол дар бахши мусобиқаи филмҳои кӯтоҳ намоиши як филми муштараки Ҳиндустону Бангладешро интихоб намудем.  Умуман, дар бахши филмҳои кӯтоҳи мусобиқаи байналмилалӣ 12 филм иштирок хоҳанд кард. 

 Дар синамобазҳои пештара мо як барномаи вижаи «Фокус» ё «Панорама» доштем. Ҳоло як барномаи вижаи «Ҳамсояҳои хеле наздик» сохтаем, ки дар он 3-4 филмҳои гуногун аз Қазоқистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон намоиш дода мешаванд. Ҳоло раванди мувофиқа кардани барнома бо ҳамсоякишварҳо идома дорад. 

Мо як бахши вижаи дигар бо номи «Синамои кишварҳои форсизабон» дорем, ки дар он филмҳои пурра ва кӯтоҳҳаҷми Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистон иштирок мекунанд. Дар дохили ин барнома мо як бахши филмҳои миллӣ таъсис, додем, ки дар бахши филмҳои Тоҷикистон пахш мешаванд. Дар он 12 филмҳои ҳаҷман гуногун пешниҳод шудаанд. 

Имсол дар бахши «Синамои кишварҳои форсизабон» бештар филмҳои донишҷӯён иштирок мекунанд. Аз Тоҷикистон низ дар синамобазм бештар филмсозони ҷавон иштирок хоҳанд кард. Бояд гуфт, ки барои филмофарони ҷавони Тоҷикистон як мусобиқаи алоҳидаи миллӣ низ таъсис додаем, ки ҷоизааш дар сатҳи байналмилалӣ аст. 

 Воқеан ҳам, имсол ҳудуди  80 дар сади филмҳои интихобшуда ба филмсозони ҷавони кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Афғонистон тааллуқ доранд. Барои ҳамин ҳам дар охири синамобазм як мизи мудавварро барои филмофарони ҷавон дар назар дорем. Дар он бурду бохти филмофарони ҷавон аз ҷониби мутахассисони соҳа баррасӣ мегардад. Кори пажӯҳишии фестивал низ ҳамин аст, ки равияҳо ва равандҳои гуногуни синамоиро муайян бикунем.  

Бояд гуфт, ки дар синамобазм озмуни байналмилалӣ ва миллӣ доир мегардад. Дар маҷмуъ, дар Синамобазми 8-уми байналмилалии «Дидор» зиёда аз 60 филми гуногунҳаҷм интихоб шудааст. Ҳамчунин дар синамобазм чанд филми аниматсионӣ низ намоиш дода мешаванд.

- Вижагии Синамобазми 8-уми «Дидор» аз кинофестивалҳои пешин дар чӣ аст? 

- Ман гумон мекунам, ки вижагии асли синамобазми мо рӯ овардан ба эҷоди ҷавонон аст. Ҳоло дар синамобазм ҷавононе иштирок доранд, ки аввалин қадамҳои худро ба синамо гузоштаанд. Баъзеи онҳо ҳатто нав мактаби миёнаро хатм кардаанд. Ин дахл дорад ба синамои миллии мо ва синамои кишварҳои дигар. 

Вижагии дигари синамобазми мо дар он аст, ки имсол филмҳои мустанадро комилан интихоб накардем. Зеро мо тасмим дорем, ки минбаъд, дар байни холигоҳи солҳои баргузории «Дидор» шурӯъ аз соли 2019 Кинофестивали филмҳои мустанади «Дидор»-ро ба роҳ монем. Дар он ҳамаи намудҳои филмҳои мустанади миллӣ ва байналмилалӣ аз рӯи сабку жанрҳои гуногун ба намоиш гузошта хоҳад шуд. Мехоҳем аз он биомӯзем, ки дар олами синамои филмсозии мустанад чӣ мегузарад. Зеро солҳои қаблӣ филмҳои мустанад дар сояи филмҳои бадеӣ мемонданд ва ба онҳо кам таваҷҷуҳ мекардем. 

- Кинофестивали «Навсоз», ки аз 16 то 18-уми сентябри соли равон дар Душанбе доир гардид, низ ҳамин ҳадафи муаррифии филмофарони ҷавонро дорад. 

 - Байни кинофестивали мо ва «Навсоз» тафовут ҳаст. Онҳо бештар ба филмҳои кӯтоҳҳаҷм таваҷҷуҳ мекунанд. Ҳол он ки дар Синомобазми «Дидор» баъзе ҷавонон аввалин филми пурраҳаҷми худро ба намоиш гузоштаанд. Интихоби мо низ дар пешниҳоди филмҳо фарқ мекунад. Баъд, қазовати мо дар бораи филмҳо ягона нест. Бигзор дар кишвар чандин кинофестивалҳо доир гарданд, то ки раванди синамосозиро аз зовияҳои гуногун баррасӣ намоянд. 

- Оё баргузории Кинофестивали «Дидор» ба рушди синамои миллии тоҷик таъсире дорад?  

- Бале, ин ба рушди синамои миллӣ метавонад мусоидат намояд. Зеро вай ҷанбаи омӯзишӣ ва тарбиявӣ дорад. Масалан, ҳамин ду моҳи охир ба мо ҷавононе муроҷиат карданд, ки ҳатто филмҳояшон пурра басту банд нашудаанд. Мо ба онҳо маслиҳатҳо додем. Ин ҷавонон ҳавасманд ҳастанд, ки дар синамобазм иштирок кунанд. Албатта, вақте онҳо бо офаридаҳои ҳамсолони ҳирфаии худ аз кишварҳои дигар шинос мешаванд, таҷриба меомӯзанд. Вақте ки онҳо натиҷаи офаридаи ҳамсолони худро мебинанд, ин ба эҷоди минбаъдаи онҳо таконе хоҳад шуд.  

Ҳамчунин имсол дар назди тими «Дидор» курси шашмоҳаи мактаби кино низ таъсис додем, ки ба онҳо беҳтарин филмофарон машғулият гузарониданд. Умед дорем, ки аз байни дастпарварони ин мактаб низ филмофарони ҳирфаӣ ба камол мерасанд. 

- Барои суҳбати пурмаҳтаво ташаккур! 

Мусоҳиб Ҷовид Муқим

Шумо дар Мусоҳиба

Мақомоти интизомии Хатлон изҳори нигаронӣ мекунанд, ки ҳанӯз сокинони ин вилоят дар кишварҳои  Миср, Покистон, Эрон ва давлатҳои дигар таҳсили ғайрирасмӣ мекунад. Ин ҳам дар ҳоле аст, ки 8 соли пеш дастури баргардонии онҳо содир шуда буд.

Қароре, ки бо ташаббуси президенти кишвар қабул шуда буд, дар давоми чанд сол баъди ин тахминан 3000 ҷавони тоҷик тарки таҳсили ғайрирасмӣ карда, ба Тоҷикистон омадаанд, вале ҳанӯз ҳам нафароне онҷо боқӣ мондаанд, ки мақомот аз ҳузури онҳо нигаронӣ дорад. 

Мақомоти тоҷик ҳузури онҳоро дар кишварҳои исломӣ ва таҳсил гирифтани эшонро хатарнок мегӯяд, ки бояд ҳамагӣ ба Тоҷикистон баргардонида шаванд. Аммо онҳое, ки бо гузашти 8 сол аз дастури баргардониданашон сипарӣ мешавад баҳонаи худро доранд.

Зарифмоҳ Фақирова, сокини ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ мегӯяд, ки талош дорад фарзандашро ба Тоҷикистон баргардонад, вале фарзандаш барои бозгашт омода нест, чун таҳсили ӯ барои касе мушкил намесозад: "Мақсади дигаре надорад фарзанди ман, мехоҳад, ки маълумот гирад баъдан баргардад, ман мегӯям, ки баргард, вале ӯ мехоҳад баъди хатми донишгоҳ баргардад, ӯ фикри худашро дорад, маҷбураш карда наметавонам."

Қурбоналӣ Фақиров, соли 2008 аз Донишгоҳи исломии Тоҷикистон ба Донишгоҳи Ал-азҳари Қоҳира рафтааст, вале мақомот таҳсили ӯро ғайрирасмӣ меноманд.  Модари Қурбоналӣ гуфт, ки фарзандаш расман таҳсил мекунад. Зарифамоҳ Фақирова мегӯяд, соли 2012  барои баргадонидани писараш ба Қоҳира сафар кард ва дид, ки дар шароити хуб дар маҳаллаи Заҳрои Қоҳира зиндагиву таҳсил мекунад ва дилаш ором шуда баргаштааст. Аммо мақомоти ноҳия чанде пеш гуфтанд, ки Қурбоналӣ Фақирови 31-сола дар Қоҳираи Миср бо  таҳсили ғайрирасмӣ машғул аст.

Ба гуфти мақомоти интизомӣ дар Хатлон хонаводаҳое ҳастанд, ки фарзандонашонро баъди дастури баргардонидан аз кишварҳои исломӣ баргардонидаанд. Дар шаҳру навоҳии вилояти Хатлон мегӯянд, ки ин ҷавонҳо дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ кор мекунанд. Дар ноҳияи Шаҳритус гуфтанд, ки ба истиснои чанд нафар ҷавонон аз кишварҳои исломӣ баргардонида шудаанд, аз мебошад.  

Ин ҷавон Иҷромиддин Эшмаҳмадови 32 сола мебошад, ки чанд соли пеш бо дастури мақомоти Тоҷикистон аз Пешовари Покистон баргашта дар мактаб омӯзгор будааст, вале ваъзи иқтисодӣ онҳоро маҷбур карда, ки ба муҳоҷират биравад. 

Маҳмудҷон Эшмаҳмадов, падари Иҷромиддин гуфт, ки писараш дар мактаб наздики 500 сомонӣ маош мегирифт, вале чун зиндагӣ вазнин шуд ба муҳоҷират баргашта дар шаҳри Магнитагор сохтмончӣ аст: "Дар Афғонистон гуреза будем ҷавонон барои таҳсил ба Покистон мерафтанд,  писарамонро равон кардем, ки бесавод намонад, онҷо англисӣ ва арабӣ мехонданд, баъди чанд сол, ки гуфтанд баргардонида шаванд баргашт ва дар мактаб кор кард, вале зиндагӣ инҷо душвор шуд ва маошаш кам ба муҳоҷирати корӣ рафт."

Фотеҳи Файзулло, раиси ноҳияи Ҷайҳун гуфт, ки 122 нафар аз ноҳия дар кишварҳои исломӣ таҳсили ғайрирасӣ доштаанд, як нафар Рӯзибой Сиёҳаков дар Покистон кору зиндагӣ мекардааст, ки мақсади омадан ба Тоҷикистонро надоштааст. Дар ноҳияи Панҷ бошад 121 нафар таҳсили ғайрирасмии динӣ доштаанд, ки 3 нафарашон боқӣ мондааст. 

Зафар Файзуллоев, раиси ноҳияи Қубодиён гуфт, ки ин ҷавонон шурӯъ аз соли 1998 барои таҳсил ба кишварҳои исломӣ рафтаанд, ки 10 нафарашон онҷо ҳастанд, вале 120 нафаро баргардонидаанд: "Мо бо онҳо кор мекунем, ки баргарданд. Нисбати  якчанд нафари онҳо парвандаи ҷиноӣ боз шудааст." 

Адбдуҷаббор Баҳодурзода, раиси ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ таҳсили ғайрирасмии ҷавононро ба чолиш кашида гуфт, ки 20 ё 30 соли пеш онҳо толибилм буданд, ки ҳоло зану кӯдак доранду ба тиҷорат машғул ҳастанд: "Ба наздики як нафараш омада буд, ки 5 кӯдак дорад ва тиҷорат мекунад, ҳоло мо кор мекунем, ки каме дигаргунӣ шавад."

Дар мавриди гаравиши ҷавононе, ки дар кишварҳои исломӣ қарор доранд ба ҳизбу ҳаракатҳои манӯъи террористӣ чанд соли пеш сару садои зиёде ба миён омада буд, таҳлилгарон мегӯяд, ки роҳи онҳо барои пайвастан ба ин гурӯҳҳо осон аст, чун онҳо аз назорати хонавода ва мақомоти интизомии тоҷик дур ҳастанд ва метавоанд, ки барои ҷомеа хатар дошта бошанд.

Ин дар ҳолест, ки мақомот дар гузоришҳои расмӣ чандин даъфа тариқи шабакаҳои давлатии телевизионҳои кишвар гузориш дод, ки ҷавонони тоҷик дар баробари омӯзиши забону илм боз ба ҷиноятҳои террористӣ даст дошта, ҳато наворҳое ҳастнад, ки толибилмон худро метарконанд.

Ҳарчанд хонаводаҳои ин ҷавонон мегӯяд, ки фарзандонашон таҳсили расмӣ доранд, вале иддаои ҳукумати Тоҷикистон, ки соли 2010 дастури баргардонидани онҳоро кардааст ин аст, ки онҳо аз аввалин нафароне ҳастанд, ки ба гурӯҳои ифротию терроистӣ пайвастаанд ва чанд нафарашон дар сафи гурӯҳи "Давлати исломӣ" қарор доштаанд.

Бори охир Эмомалӣ Раҳмон, президенти кишвар дар ҳамоиши нахустини Шӯрои миллии кор бо ҷавонон рӯзи 27 май соли 2017 аз таҳсили ғайрирасмии ҷавонон дар кишварҳои хориҷӣ ва ширкати баъзеи онҳо дар ҷанги Сурия изҳори нигаронӣ карда буд. 

Ин дар ҳоле аст, ки соли 2010 ин ҷавонон бояд ба кишвар бозпас оварда мешудаанд.

Нусратулло Маҳмудзода, додситони вилояти Хатлон чанд моҳи пеш зимни нишасти хабарӣ ба хабарнигорон гуфт, ки 135 нафар ғайриқонуни дар хориҷӣ кишвар таҳсил доранд: Аз руйи маълумоти додситонии вилояти Хатлон алайҳи 44 нафари онҳо парвандаҳои ҷиноӣ боз шудааст, ба волидайни онҳое, ки таҳсилро идома додаанд огоҳиномаи расмӣ додаанд, ки 15 нафар дар давоми ним сол алаккай баргаштаанд. 

Раванди бозгардони толибилмони тоҷик аз мадрасаҳои хориҷӣ аз поёни моҳи августи соли 2010, дар пайи як суханронии раисиҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон шурӯъ шуд, ки аз волидайн онҳо баргардондани фарзандонашонро тақозо карда буд. Дар пайи он садҳо тан аз ҷавонони тоҷик аз мадрасаҳои динии Покистон, Эрон ва кишварҳои арабӣ ба Тоҷикистон баргардонида шуданд ва ҳанӯз чанд нафар онҷо боқӣ мондаанд. Ҳарчанд сину соли онҳо аз таҳсил гузаштааст, вале мақомот мегӯяд, ки онҳо бояд ба кишвар баргардонида шаванд.

Ясриби Хатлонӣ

Ин мавод дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозииҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Шумо дар Минтақа
Шанбе, 22 Сентябр 2018 15:50

Ҳукми қатл ва ё ҳабси абадӣ?

Тӯли чанд соли охир масъалаи ифротгароӣ, ки боиси нигаронии ҷомеаи шаҳрвандӣ гаштааст, омили асосии пайдошавии «сиёсати зиддитеррористӣ» дар Тоҷикистон гардидааст. Қонунгузории кишвар нисбати нафароне ба ифротгароӣ даст мезанад ҷазо пешбинӣ кардааст. Кодеси ҷиноятии Тоҷикистон бо дарназардошти ҳолати содиршани чунин ҷиноят ҳукми қатлро низ ҳамчун ҷазо пешибинӣ мекунад. Вале то ҳоли ҳозир дар доираи ӯҳдадориҳои байналмиллалӣ дар Тоҷикистон моратория амал мекунад, ки тибқӣ он нафарони ба ин навъи ҷиноят дастзада ба ҳабси абадӣ маҳкум мешаванд. Тибқӣ иттилои созмони «Penal Reform International (PRI)» дар Осиёи миёна соли 2014 дар Тоҷикистон беш аз 60 маҳкумшудагон якумра аз озоди махрум шудаанд. Коршиносон мегӯянд, ки ҷазоҳои пешибинишуда дар КҶ ҶТ нисбати ифротгароён ҳанӯз ҳам дар дили ин тоифа тарсро ҷо накардааст. 

Ин гуфтаҳо дар ҳолест, ки дар аксари кишварҳои ҷаҳон нисбати нафароне, ки ба ҷиноятҳои вазнин ва истифодаи маводи мухаддир даст мезанад ҳукми қатл пешбинӣ шудааст. Дар Тоҷикистон соли 2004 дар натиҷаи гузаронидани моратория ҳукми қатл ба ҳабси абадӣ иваз карда шуд.  Гуфта мешавад, ки қадами муҳим дар роҳи бекорсозии хукми қатл ин паёми Президенти Чумхурии Точикистон ба МО аз 30-юми апрели соли 2004 буд. Дар баромади худ Президенти кишвар зикр намуда буд, ки «ҳуқуқ ба ҳаёт арзиши олӣ буда, ҳеҷ кас набояд шахсро аз ин ҳуқуқ маҳрум созад». Дар паи ин баромад 15-уми июли соли 2004 парлумони кишвар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи боздоштани татбиқи ҷазои қатл»-ро қабул кард. Ҳамчунин, аз ҷониби парлумони кишвар як гурӯҳи вижа бо мақсади гузаронидани моратория миёни сокинони кишвар таъсис дода шуда буд. Расонаҳои ҳукуматӣ навишта буданд, ки мақсади асосӣ на ҷорӣ кардани ҳукми қатл, балки маҳкум кардани он мебошад. Апрели соли 2013 Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон дар паёми солонаи худ ба парлумони кишвар гуфт, ки мақомоти салоҳиятдор бояд масъалаи ҳукми қатлро аз нав дида бароянд. Гуфта мешавад, ки ин аввалин ишораи Президент Эмомалӣ Раҳмон ба масъалаи эҳё кардани ҳукми қатл пас аз мораторияи соли 2004 мебошад. Ба ин масъала соли 2016 Прокурори Генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон Юсуф Раҳмонбаргашт. Номбурда эълон дошт, ки «ҳукми қатл бояд нисбати онҳое пешбинӣ шавад, ки ҷинояти вазнин содир мекунанд, ба монанди: дидаю дониста даст ба куштор ва амалиётҳои террористӣ занан, ба Ватан хиёнат кардан ва ҳамчунин кӯшиши табадулоти давлатӣ кардан». 

Гуфта мешавад, ки ин масъала замоне дубора мавриди баррасӣ қарор гирифт, ки гурӯҳҳои террористӣ дар минтақаи Осиёи Миёна реша давониданд ва шумораи ҷонибдорони ифротгароён афзудан гирифт. Ин гуфтаҳо дар ҳолест, ки тибқи маълумоти ВКД беш аз ҳазор ҷавони тоҷик тӯли чанд соли охир ба сафи гурӯҳҳои ифротӣ пайвастаанд. Чанде қабл аз ҷониби як қатор ҷавонтеррористон панҷ сайёҳи хориҷӣ дар кишвар кушта шуданд, ки шури зиёдеро ҳам дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҳам дар кишвар ба бор овард. Масъалае, ки пӯшида мемонад, ин аст, ки то куҷо қабули ҳукми қатл нисбати онҳое, ки ба ҷиноятҳо вазнин, хусусан амалиётҳои террористӣ даст задаанд дар Тоҷикистон имкон дорад ва оё ин иқдом метавонад, ки боиси кам шудани ҷонибдорони гуруҳҳои ифротгароӣ ҳам дар дохил ва ҳам дар хориҷи кишвар гардад?

Назари коршинсон роҷеъ ба ин мавзӯъ гуногун аст. Бархеҳо ба хотирои амниятит миллӣ ҷорӣ кардани ҳукми қатлро дуруст мешуморанд. Аммо дар ҳамин ҳол, аксарият ба он ишора мекунанд, ки чун Тоҷикистон аъзои созмонҳои байналмиллӣ оид ба ҳуқуқҳои инсон аст, наметавонад, ки ба ин иқдом даст занад. Ҳуқуқшинос Шокирҷон Ҳакимов мегӯяд, ки ҳукми катл ё дигар тадбирхои репрессивӣ рохи халу танзими масъала нест. Зеро дар баъзе кишвархои хориҷӣ чунин тачриба ҳаст, аммо ифротгароӣ низ то хол вуҷуд дорад. Ба назари ӯ омилхо ва сабабу ангезахоро бояд тахлилу баррасӣ намуда, воситахои пешгирии содир шудани чунин ҷиноятҳоро гирифт. 

Дар ҳамин ҳол ҳуқуқшиноси дигар Зариф Ғулом мегӯяд, ки агар Тоҷикистон хоҳад, метавонад ва ҳақ дорад, ки ҳукми қатлро нисбати ин тоифа қабул кунад. Аммо, мегӯяд, ӯ чун Тоҷикистон узви ташкилотҳои байналхалқиест, ки ҳукми қатлро маҳкум мекунанд, ин иқдом метавонад, ки боиси сард шудани муносибатҳо гардад. 

- Бо дарназардошти вазъи ҷамъиятӣ ва авзои байналмиллалӣ қабули ҳукми қатл дар кишвар имкон дорад. Агар воқеан ин тоифа амнияти моро беш аз пеш зери хатар гузоранд, пас ҳукми қатлро Парлумони кишвар қабул карда метавонад. Яъне, агар Тоҷикистон хоҳад имкони қабули ҳукми қатл вуҷуд дорад, - иброз медорад ӯ.

Аксарият роҳи ҳалли ин масъаларо дар баланд бардоштани сатҳи донишҳои ҳуқуқиву сиёсии мардум медонанд. Ҳуқушинос Ойниҳол Бобоназарова зиди гуфтаҳои боло ибрози андеша намуда, мегӯяд, ки агар ҳукумат ба ин иқдом даст занад, принципҳои демократия дар кишвар лағв мегардад. Ба андешаи Бобоназарова ифротгароён аз марг сари тарс надоранд, зеро онҳо маҳз ба хотири шаҳид шудан ба ин роҳ рафтаанд. Ӯ мегӯяд, ки «ҳукми қатл ҳалли масъала шуда наметавонад. Дар сурати қубл шудан Тоҷикистон обрӯи худро назди ташкилотҳои байналмиллалӣ аз даст медиҳад». 

Амрихудои Дамдор, вакили Маҷлиси Намояндагон мегӯяд, ки қабули ҳукми қатл дар кишвар имкон дорад, дар ҳоле, ки ин иқдом пеши роҳи ин амали шумро гирифта тавонад. Аммо ӯ андешаи он ки ҳукми қатл боиси решакан кардани ин амал мешавад, рад мекунад. 

- Мешавад, ки дар кишвар нисбати онҳое, ки ба ҷиноятҳои вазнин, хусусан ифротгароӣ даст мезананд ва ба амнияти кишвару ҳукумат халал ворид мекунанд, ҳукми қатл қабул кард, Аммо як паҳлӯи дигари маслаъала вуҷуд дорад. Рафту пас аз баровардани ҳалномаи суд, аксарияти онҳо бегуноҳ бароянд. Яъне, бе далелсанҷӣ ҷони як нафар зери хатар мемонад. Агар пас аз чанд сол ӯро сафед кунанд ҳам, умри ӯро дигар баргардонида наметавонанд. Бо дарназардошти ин, барои қабули ин қонун дар мо аллакай барвақт аст. Бояд комиссия махсус таъсис дода шавад. Ин коммисия бояд аз ҷониби ҳуқуқдонҳои маъруф ва бо дарназардошгти қонунгузории кишвар таъсис дода шавад, - мегӯяд ӯ. 

Ба назари Амрихудо Додихудоев агар аз ҷорӣ кардани ҳукми қатл мақсад тарс додани ифротгароён бошад, пас ин амалест ғайри имкон. Зеро онҳое, ки ба гурӯҳҳои ифротгаро ворид мешаванду ба ифротгароӣ даст мезананд, аз марг наметарсанд. Барои рафъи ин, мегӯяд ӯ, бояд корҳои фаҳмондадиҳӣ, бо мақсади баланд бардоштани дониши сиёсиву ҳуқуқии ҷавонон гузаронида шавад. 

Саидҷаъфар Исмонов, вакили Маҷлиси намояндагон мегӯяд, ки ба ду паҳлӯи ин масъала бояд диққат дод. Аввлан ин ки Тоҷикистон кишвари демократӣ аст. Дар кишвари демократӣ набояд ки ҳукми қатл амал кунад. Аз ҷониби дигар, Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо аксарияти ташкилотҳои байналмиллӣ, ки аз ҳуқуқҳои инсон дифоъ мекунанд, қарор дорад. Бо дарназардошти ин, қабули ҳукми қатл имкон надорад. Ҷаноби Исмонов пешниҳод дорад, ки ҳукми қатл нисбати онҳое бояд қабул кард, ки ба ҷиноятҳои вазнин дубора даст мезананд. Яъне, новобаста аз авф ва гузаштҳои ҳукумат боз ба давлату миллати худ хиёнат мекунад.

- Гумон мекунам қабули ҳукми қатл дар Тоҷикистон имкон дорад. Аммо танҳо дар инсбати онҳое, ки ба ҷиноятҳои вазнин дубора даст мезананд. Фарз кардем, ки як ҷинояткор одам кушт, ва ё бо ифротгароён ҳамроҳ шуд. Ҳукумат ӯро дастгир кард. Ӯ адои ҷазо мекунад. Аммо пас аз баромадан боз ба ин амал даст мезанад ва амнияти кишвару ҳукуматро зери хатар қарор медиҳад. Инҳо нафаронеанд, ки ислоҳ намешаванд. Нисбати онҳо метавон ҳукми қатл қабул кард, - мегӯяд  Саидҷаъфар Исмонов.

Аммо дар ҳамин ҳол, Бухориев Толибек, вакили Маҷлиси намояндагон мегӯяд, ки дар шароити кунунӣ дар Тоҷикистон қабули ҳукми қатл имкон надорад. Ин амалро бо он вобаста медонад, ки Тоҷикистон бо аксарияти ташкилотҳои байналмиллалӣ ҳамкории зич дорад ва дар сурати даст задан ба ин иқдом муносибатҳои метавонанд, ки сард шаванд.

Тибқӣ иттилои ташкилоти «Amnesty International» соли 2015 беш аз 1 634 нафар дар беш аз 25 давлати ҷаҳон ҳукми қатл гирифтаанд. Ҳамин омор дар соли 2014  ба 1 061 ҳолати ҷазои ҳукми қатл дар беш аз 22 давлати ҷаҳон мерасад. Гуфта мешавад, ки ин шумораи бесобиқа тӯли 25 соли охир (сар карда аз соли 1989) ба шумор меравад. Тибқи оморҳои расмӣ бештар дар нисбати шаҳрвандони кишварҳое чун Хитой, Покистон, Арабистони Саудӣ, ИМА барои содир кардани ҷиноятҳои вазнин ҳукми қатл қабул карда мешавад. 

Дар Тоҷикистон чун узви собиқ СССР то соли 2004 ҳуқми қатл дар КҶ пешбинӣ мешуд. Соли 2004 дар пай гузаронидани моратория ҳукми қатл ба ҷазои якумра аз озодӣ маҳрум сохтан  иваз карда шуд. 

 Диловар Салимов

«Фараж»

Ин мавод дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозииҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Шумо дар Амният
Шанбе, 22 Сентябр 2018 15:28

Демократе аз мактаби Шӯравӣ

Замон дар ҳаракат аст! 

Ҳаракати беисти замон гоҳо чеҳраҳоеро ба мо муаррифӣ мекунад, ки бо гирифтани номашон дар пеши чашмамон як давраи комили таърих ба ҷилва меояд! Шояд ин давра ним аср ва ё шояд зиёда аз онро дарбар гирад. Мавқеъгирии шахсиятҳои сиёсӣ ба замона асароти худро гузошта, бо шевае мусбат ё манфӣ, ба ин ё он шакл ба гирдоби сиёсат ранг мебахшад. Аз замони Малика Томирису Исмоили Сомонӣ, Анӯшервони Одилу Бузургмеҳр ва даҳҳо шахсиятҳои дигар, ки замонаи эшонро дар баробари ба забон овардани номашон тасаввуроти комил дар мағзамон сурат мегирад ва таърих ба мо паём медиҳад, ки чеҳраҳои номбурда дар замони худ нақши мусбат ва ҳалкунанда бозида, дар садри рӯзгори сиёсии замонашон қарор гирифтаанд. Чунин шахсиятҳо бо таъсир гузоштан ба мавқеи сиёсии замон падидаҳои нави ҷомеасозе ба вуҷуд овардаанд, ки ҷонибдоронашон абадиянд.

Дар имтидоди замон ё таърих ба нудрат чеҳраҳое аз ҳаводиси пурталотуми таърих ба садри рӯзгор қадам медиҳанд, ки ҳузурашон нақши бориз ва мусбат дар ҷомеа дорад. Ин чеҳраҳо бо азхудгузаштагӣ ва канор гузоштани амбитсияҳои шахсиву сиёсӣ ё гуруҳиву ҳизбӣ ба ояндаи миллат бо дидаи навин  меандешанд ва фаъолиятҳои худро низ тибқи манифатҳо ва идеали миллӣ ҳамоҳанг мекунанд. Чунин чеҳраҳоро, ба фикри мо, аз ҷумла нуктае савқ медиҳанд, то ба ин роҳи пок бебокона ва ҷусурона қадам ниҳанд: миллатдӯстӣ ва ватанпарастӣ. 

Профессор Иброҳим Усмонов аз ҷумлаи чунин инсонҳои наҷиб ҳастанд, ки дар дарозои замон бомасъулият, шуҷоъатмандона ва бо ифтихор қадам ниҳода, барои сарфарозии миллату давлати худ кор кардаанд.

Мурур ба саҳифаҳои гузаштаи таърих нишон медиҳад, ки ин шахсият беш аз ҳама чиз дар фикри давлату миллат буда, барои пойдорӣ ва қави шудани қудрати тоҷикон дар арсаи минтақа ва ҷаҳон кушиш мекунад. Ин ба назари мо бояд ҳадафи ниҳоии ҳар як ватандӯсти асил бошад!

Дар арсаи сиёсат Иброҳим Усмонов шахси тасодуфӣ нестанд! Ин шахсият чӣ аз назарияпардозии сиёсӣ ё ба таъбири дигар гӯём стротегияофаринӣ шахсияти ботаҷриба, кордида ва таъсиргузоранд. Дар замони фаъолият дар арсаи сиёсӣ шуруъ аз солҳои 90-уми асри 20 то имрӯз мо мушоҳида мекунем, ки устод бо таҳаммулпазирии хос дар ташаккул додани фазои сулҳомези сиёсӣ дар Тоҷикистон қадам ниҳодаанд. Махсусан, хизматҳояшон дар раванди сулҳофаринии Тоҷикистон қобили арҷгузорист. Тавре аз гуфтаҳо ва навиштаҳо ва суҳбатҳои дар робита ба масъалаи сулҳ дарёфтем, тамоми нуктаи  фаъолияти эшон барои ба ҳам овардан ва созиш додани тоҷикон равона гардида буд. Фаъолияти устод дар КОМ баёнгари ин нақши барҷастаи устод аст. Шахсиятҳое, ки бевосита дар раванди сулҳофаринӣ ширкат доштанд, ҳатто тарафи мухолифин бемуҳобот аз нақши созишдиҳанда ва оштидиҳандаи профессор Иброҳим Усмонов ёд кардаву ёд мекунанд, ки ин далел аз росткориву ҳақиқатҷӯии эшон дар марҳала мебошад.

Дар ин ҷо ин нуктаро ёдовар мешавем, ки дар арсаи сиёсат ҳам донишманд Иброҳим Усмонов фақат зери мафҳуми як ҳадаф-тоҷикият ва ояндаи тоҷикон фаъолият намуда, барои бароварда шудани ин ормонҳои худ ҳамеша дар талошу кушиш намудаанд.

Професор Иброҳим Усмонов дар ҷомеа, пеш аз ҳама дар байни қишри зиёӣ, хусусан ҷомеаи журналистӣ ба ҳайси устоди журналистон ва назарияпардози соҳа(илм)-и журналитика шинохта шудааст. Мо як гуруҳ донишҷӯёни факултаи журналистика бо тавсияи устодони дигари журналистика дарсҳои рӯзноманигориро  аз китобҳои профессор Усмонов фаро гирифтем ва дар баҳсҳо ҳам ҳамеша рӯйи гуфтаҳо ва масъалаҳои тарҳкардаи Иброҳим Усмонов баҳс мекардем ва ҳосили ин баҳсҳо худшиносӣ ва худогоҳии мо гардид. Гурӯҳи мо шояд аз ҳама зиёд ба масъалаи таърихи тоҷикон ва ҳувияти миллатамон дилбастагӣ дошт. Ин дилбастагӣ ба таърих бо мутолиаи навиштаҳои олимони тоҷик, ба хусус Иброҳим Усмонов ва баҳс дар атрофи андешаҳои таърихнигорон, ки аксаран дар дарси устод Қироншоҳ Шарифзода ба миён меомад, дар қалби мо ҷо гирифт.Сабаби ошноии мустақими мо бо профессор Иброҳим Усмонов ва оғози ҳамкориҳо дар солҳои баъдӣ низ Қироншоҳ Шарифзода буданд. Бо шурӯи ҳамкорӣ ва аз наздик ошно шудан бо устод Иброҳим Усмонов андешаи мо дар мавриди хислат, андеша, рафтор, кирдор ва принсипи фаъолияти эшон комил шуд. Ростӣ, устувор будан дар мавқеи худ, самимӣ будан дар рафтор бо инсонҳо, арҷ ниҳодан ба дӯстиву рафоқат ва пуштибонӣ намудан аз ҷавонони донишманд муҳимтарин хислатҳоеанд, ки мо дар шахсияти профессор Иброҳим Усмонов дарёфтем.

Гоҳо зиндагонӣ дар назари инсон чунин бад менамояд, ки дили инсон аз ин рӯзгор сард мегардад ва гоҳо мешавад, ки инсонҳои бо ту ҳамнишин бо рафтор ва кидори некӯ ва панддиҳанда инсонро аз ин дилсардӣ берун оварда, ба зиндагӣ хушбин месозанд. Пас инсонҳои некманиш рӯзгорро дар назари одам хуб ва муҳаббат доштан ба инсонро дар замири инсон бедор мекунанд. Ба зиндагӣ хушбин будан ва ба оянда бо назари мусбат нигоҳ кардан яке аз муҳимтарин хислати мунҳасир ба фарди устод аст.

Профессор Иброҳим Усмонов дар ҳавзаи соҳаи журналистика беш аз ҳар ҳавзаи дигар фаъолияти босамар ва таъсиргузор доранд. Фаъолияти илмии эшон дар соҳаи журналистика як саҳифаи дурахшон аст, ки ниёз ба нақд ва пажуҳиш дорад, аммо фаъолияти амалии эшон дар шакл додан ва ниҳодана намудани самти фаъолияти журналистӣ барҷастатар аст. Яке аз вижагиҳои шинохти устод аз фаъолияти журналистикаи касбӣ он аст, ки ба журналистикаи ҳангомаҷӯ эътимод надоранд ва фаъолияти журналистиро дар асоси ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ҳақиқатнигорӣ бо такя ба далелу аснод ва ғайра тасаввур мекунанд. Ростӣ, таҳриф накардани факт, дастбурд назадан ба андеша ва суҳбатҳои мусоҳиб яке аз муҳимтарин тавсеяҳои устод ба журналистони ҷавон ва мо шогирдонашон аст, ки ин принсипи фаъолиятро аз устод омӯхтем.

Бадбахтона, мо дар замони донишҷӯӣ имкони ширкат дар дарсҳои Иброҳим Усмоновро наёфтем, зеро он замон устод дигар дарс намедоданд, аммо ифтихори шиносоӣ ва ҳамкорӣ  бо эшон ба мо имкон дод то аз маҳорату таҷриба ва тавсеаҳои устод баҳраманд шавем.

Яке аз боризтарин хислат ва принсипи фаъолияти устод ба назари мо дар озод будани эшон аст. Профессор Иброҳим Усмонов ба андешаи мухолиф арҷ мегузоранд ва ҳеҷ вақт ба тарафи муқобил ва ё андешаи мухолифи худ бо таъриз ё писханд ва ё шеваи диктатурона посух намегӯянд. Ин шеваи рафтори устод замоне дар назди мо бармало шуд, ки мо дар ташкил ва гузаронидани маҳфилҳои фонди “Гуфтугӯи тамаддунҳо”, ки мубтакири он Иброҳим Усмонов буданд, ширкат кардем. Вақте дар ҷараёни маҳфил баҳсҳо тезу тунд мешуд ва мо бо эҳсоси нигаронӣ ба суйи устод Шарифзода менигаристем, эшон бо нигоҳе мегуфтанд, устод Усмонов худ ин баҳсро ором мекунанд, бепарво бошед! Воқеан бо як сухан ҷараёни ноороми баҳсро муътадил мекарданд, ки ин аз маҳорати баланди устод Иброҳим Усмоновро дар маҳфилҳо нишон медиҳад.

Дар ҷомеаҳои демократӣ фикру андешаҳои гуногун вуҷуд дорад ва ин яке аз бунёди аслии ҷомеаи шаҳрвандӣ ва рушди он ба шумор меравад. Кишварҳои ғарбӣ бо доштани руҳияи гуногунашдешӣ ба қуллаи демократия ва рушд расиданд ва мутассифона дар кишвари мо ҳанӯз ин падида пурра роиҷ нашудааст. Иброҳи Усмонов агарчи тарбиятдидаи мактаби Шӯравӣ буданд, ки идеологияи сотсиалистӣ бунёди онро шакл медод, вале шеваи амалкард ва бархурд бо мухолифони андешаашон гувоҳ бар ин аст, ки демократитар аз ҳар демократе ба шумор мераванд. Баъзе инсонҳо аз модар озод зода мешаванд ва ин хислат дар тору пудашон танида мешавад. Ба назари мо хислати озодагӣ дар вуҷуди устод Иброҳим Усмонов сиришта шудааст. Ин ҳарфҳо таърифи хушку холӣ нест, балки ҳақиқатест, ки мо дар ҷараёни ҳамкорӣ бо устод инро кашф кардем.

Мардони озода на ҳама вақт дар ҷомеа қадр мешаванд, балки гурӯҳе ё тоифаи таҳаммулнопазир пайдо мешаванд, ки ин чеҳраҳо ё ин гурӯҳҳои озодипараст ва озодихоҳро мавриди ҳадаф қарор медиҳанд. Иброҳим Усмонов низ аз ин сел ё боди вайронгар дар амон набуданду нестанд. Ва дар бисёр мабоҳис чӣ илмӣ ва чӣ сиёсӣ ангушти ишоратҳои бедалел ва ноҷои мунтақидонро мебинем, ки гоҳу ногоҳ ба сӯйи устод дароз мешавад. Як нуктаи дигар дар фаъолияти таърихнигориву сиёсатмадории Иброҳим Усмонов собит аст, ки устод ҳама вақт дар тарозуи дифоъ аз ҳувияти тоҷик ва манофеи олии миллат қарор доштанду доранд.

Мо новобаста аз тамоюлоти сиёсӣ ва идеологӣ чеҳраҳои озодипараст ва озодаи тоҷикро арҷ мегузорем. Мутассифона, зеҳнияти имрӯзаи мо тоҷикон ба хато шакл гирифтааст. Мо чеҳраҳоро дар мизони тамоюлоти идеалогӣ, сиёсӣ, гуруҳӣ, маҳаллӣ бармекашем, ки ин кори дурусте нест. Дар байни ҳар гуруҳ, қишр, тоифаи сиёсӣ чеҳраҳое ҳастанд, ки шоистаи қадрдониянд ва онон барои миллат хидмат кардаанд. Бо ин нигоҳ, агар ба фаъолиятҳои Иброҳим Усмонов нигоҳ кунем, дарк мекунем, ки устод дар замони султаи коммунизм бо диди миллигароӣ қадам ниҳода, манофеи миллӣ ва пуштибони аз ҳуввияти миллиро аз идеологияву дигар тамоюлоти сиёсиву гуруҳӣ тарҷеҳ додаанд. Танҳо барои мисол ин далелро зикр мекунем, ки устод Иброҳим Усмонов аз ҷумлаи аввалин чеҳраҳое буданд, ки дар дифоъ аз забони тоҷикӣ дар нашрияҳои даврии онвақта мақола нашр намунданд. Навиштаҳо, суханрониҳо ва мусоҳибаҳои Иброҳим Усмонов дар заминаи дифоъ аз таърих ва ҳуввияти тоҷикон далели боризи ин гуфтаҳо ҳастанд.

Ҷое хонда будем, ки барои чеҳра будан дар оянда ахлоқ муҳимтарин асл ва ҳатто муҳимтар аз нубуғи инсонӣ хоҳад шуд. Вақте ба саҳифаи рӯзгори Иброҳим Усмонов назар меафканем, мебинем, ки ин сухан бе ҳикмат набудаааст.  Иброҳим Усмонов дар канори дониш ва нубуғе, ки доранд, ахлоқи писандида ва ибратбахшашон шахсияташонро комил мекунад. Оила ва фарзандони тарбиятнамудаашон мояи ифтихор ва сармояи зиндагиашон аст ва ин барои ҳар як инсон муҳимтарин сарвати  зиндагист.

Ҳоло, ки дар синни мубораки 70 қадам мегузоранд ва агар ба саҳифаҳои гузаштаи рӯзгорашон нигоҳ кунанд, афсус нахоҳанд хурд, ки “беҳуда лаҳзаҳои зиндагиам нагузаштаанд”. Мо устодро ба солрӯзи мелодашон табрик намуда, умри дароз ва рӯзгори босаодатро таманно дорем! 

Кристина Бородавко

Сипеҳри Кароматулло

Мазбут Қосимов

Саъдиддин Мирзоев

Шумо дар Ҷомеъа
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 
саҳ 1 аз 3

Хабари-рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.