.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Шанбе, 18 Август 2018 - || ФАРАЖ
Шанбе, 18 Август 2018 14:56

Дӯстӣ бо Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев

Сардор-ҳомии ду саркор

Раиси хоҷагии ҷамоавии ба номи Ворошилови ноҳияи Хуҷанд (ҳоло ба номи Ӯрунхоҷаеви ноҳияи Б.Ғафуров) Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро бо моддаи 58 (бо ҷурми душмани халқ) ба ҷавобгарӣ кашида, парвандаи ҷиноятӣ оғоз намуданд ва ба ҳабси пешакӣ гирифтанд. 

Ҳама медонистанд, ки раис марди фидоӣ, ба халқу ватан содиқ аст, аз вай душман намебарояд, вале гуруҳи дигар-муаллифони аризаи шикоятӣ аз чунин ранг гирифтани кор хушнудӣ мекарданд. Кор ба ҷое расид, ки аз Москва муфаттишон омаданд, гӯё дар ҷумҳурӣ тафтишгар набошад.

Вақти пурсуҷӯи пешакӣ, то оғози суд С.Ӯрунхоҷаевро ба Тошканд бурданд. Ба назари муфаттишон тавре менамуд, ки С.Ӯрунхоҷаев бо душманони халқ алоқа дорад. Дар Тошканд ба вай суратеро нишон  доданд, ки он ҷо роҳбарони олимақоми Ӯзбекистон Файзулло Хоҷаев, Акмал Икромов, Юлдош Охунбобоев ва олими тоҷик Шариф Раҷабову раиси номӣ Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев акс ёфта буданд.

- Инро мешиносӣ?- ангушт ба сурат гузошт муфаттиш.

- Бале, Файзулло Хоҷаев аст.

- Инаш кӣ?- пурсид вай. - Ӯро медонӣ?

- Ҳа, медонам, Акмал Икромов мебошад.

- Пас инкор намекунӣ, ки бо душманони халқ робита дорӣ?

- Ман душманони халқро намедонам. Бо онҳо сару кор надорам. Соли 1936 мо як гуруҳ кишоварзони тоҷик дар анҷумани колхозчиёни Ӯзбекистон ҳамчун меҳмон ширкат доштем, вақти танаффус Юлдош Охунбобоев таклиф намуд, ки ҳамроҳашон сурат гирем. Ману рафиқам Шариф Раҷабов розӣ шуда, дар сафи роҳбарони олимақоми Ӯзбекистон истодем.

- Бо онҳо риштаи дӯстӣ доштӣ?

- Мани колхозчӣ куҷою котиби кумитаи марказӣ, Раиси Президиуми Совети Олӣ ва Сарвазири Ҷумҳурии Ӯзбекистон куҷо? Як бор дар умрам бо онҳо дар толор вохӯрда сурат гирифтам.

Вале муфаттиш ба гуфтаи ӯ бовар накарда пайваста саволҳои шубҳанок  медод. Мепурсид, ки онҳо ба ӯ чӣ супориш медоданд, ба ҷосусӣ ҷалб менамуданд?...

Ду моҳ пас тафтиш анҷом ёфт ва парванда ба суд ирсол гашт. С. Ӯрунхоҷаевро барои ташвиқоти зидди советӣ, вайронкорӣ, террор, роҳбарии бемасъулиятона ба колхоз айбдор намуданд.

Суди шаҳри Ленинобод дар маҷлиси пӯшида 19 рӯз масъаларо муҳокима намуд. Шоҳидони сохта дурӯғгӯӣ менамуданд, қабиле ба мурофиа наомад, вале суд баёноти онҳоро ба инобат гирифт. Се-чор нафар гаштаю баргашта сухан мегуфтанду буҳтон мезаданд, гуфтаи муфаттишро кӯр-кӯрона такрор менамуданд.

Суд Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро 5 сол аз озодӣ маҳрум намуд. Марди бегуноҳро ба яке аз муассисаҳои ислоҳотии вилояти Сирдарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистон фиристоданд. 

Раис аз маҳбас пайваста шикоят менавишт. Аризаҳояшро ба Суди Олии СССР, Прокуратураи СССР ирсол менамуд.

Ниҳоят кораш омад кард. Барои тафтиши аризаи Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев аз Москва намояндагони Прокуратураи СССР омаданд. Тафтиш оғоз ёфт, вале тафтишгарон муддате пас ба душворӣ рӯ оварданд. Маълум шуд, ки дар байнашон нафаре забони тоҷикиро намедонад, шоҳидон бошанд забони русиро намефаҳманд.

Барои тафтишот тарҷумон даркор шуд. Шахси эътимодноке, ки ҳар ду забонро донад, бо равандҳои тафтишотӣ ошно бошад. Хеле ҷустанд чунин нафарро ва қуръа ба Баҳром Хоҷаев афтод. Мавсуф аз дигар номзадҳо афзалият дошт: забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекиро медонист, аз равандҳои тафтишотӣ хабар дошт.

Баҳром Хоҷаев соли 1914 дар деҳаи Фирӯзоби ноҳияи Конибодом таваллуд шудааст. Баъди хатми омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Конибодом дар сафи Артиши Сурхи Қувваҳои мусаллаҳи СССР хизмат кард. Баъди адои хизмат ӯро соли 1937 ба сафи НКВД шомил карданд. Фаъолияташро ба ҳайси фармондеҳи даста дар шуъбаи корҳои дохилии шаҳри Конибодом оғоз намуд.

Ҳангоми тафтиши парвандаи ҷиноятии Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев ӯ фаҳмид, ки раисро ба доми туҳмат печонидаанд. Тарҷумони пештара нишондодҳои шоҳидонро нодуруст ба забони русӣ гардондааст. Гуруҳи манфиатдорон бошанд баёнотҳои бардурӯғ додаанд.

Ниҳоят ҳақ ба ҳақдор расид. Он шаб Саидхоҷа Ӯрунхоҷаеви аз кори вазнин хаста шуда, масти хоб буд. Сардори маҳбас ӯро бедор карда гуфт, ки либосҳояшро ғундошта ба ҳуҷраи ӯ биёяд. 

Ҳайрон шуд, аз ӯ чӣ мехоста бошанд? Сардор ӯро хушнудона пешвоз гирифта гуфт:

- Нав ба муассисаи мо мактуб омад, Суди Олии СССР шуморо озод кардааст. Мо дигар шуморо ин ҷо дошта наметавонем.

С.Ӯрунхоҷаев даме ба дарёи андеша ғӯтид. Сардор хавотирии вайро фаҳмида гуфт:

- Ман дигар илоҷ надорам, дар воқеъ шумо асп савор шуда метавонед? 

- Ҳа, ман аспсавори хубам.

- Як аспро ба маҳбаси Ленинобод бурдан лозим буд. Ман онро ба шумо медиҳам, савор шуда равед ва аспро он ҷо ба муассисаи ислоҳотӣ супоред.

Сардор бо вай хайрухуш карда ба навбатдор фармуд, ки Ӯрунхоҷаевро аз дарвоза берун кунад…        

Солҳо сипарӣ шуданд ва ин ҳодиса онҳоро дӯст кард. Раиси номӣ ва сардори ШКД ҳар куҷо вохӯранд он воқеаи соли 1937 рӯй додаро ба ёд оварда механдиданд… 

Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро ҳамаи тоҷику тоҷикистонӣ медонад. Вай ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, вакили Шӯрои Олии СССР, раиси яке аз хоҷагиҳои калонтарини Тоҷикистон, сармеъмор ва бунёдгари Қасри таърихии Арбоби шаҳри Хуҷанд буд. Ҳамон қасре, ки соли 1992 Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барпо гашт. Иҷлосияи тақдирсозе, ки ҳастию ҳамбастагии Тоҷикистон ҳаллу фасл ёфта буд.

Ҳамкорӣ бо Абдуғафур Самадов

Ҷанги дуюми ҷаҳон ба охир расид, аскарону афсарони шӯравӣ бо ғалаба ба зодгоҳашон бармегаштанд ва шаҳру деҳаҳои харобгаштаро ободу бунёд мекарданд, вале нафарони ҷиноятпеша ёфт мешуданд, онҳо авбошию дуздӣ карда мардумро азият медоданд. Ба муқобили чунин тоифа кормандони мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ мубориза мебурданд.

Баҳром Хоҷаев чанде пеш сардори шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Пролетар (ҳоло Ҷаббор Расулов) таъин шуда буд. Ӯ вазъияти ноҳияро омӯхт ва як гуруҳ ҷавонони аз фронт баргаштаро ба сафи мақомоти корҳои дохилӣ шомил намуд.  

Нарасидани оби нӯшокӣ ва полезӣ яке аз масъалаҳои душвори ноҳия ба ҳисоб мерафт. Алалхусус аввали баҳор ва тобистон ба пахтазор об намерасид ва як қисми ҳосили бо душворӣ рӯёнидаи деҳқонон талаф меёфт. Ҳар кас мехост, ки ба пахтазори ҳоҷагии худ сари вақт об диҳаду ҳосили хуб рӯёнад, вале ин душвор буд, дигарон ҳам мехостанд, ки пахтазорашонро шодоб кунанд. Ин кор баъзан бо муноқиша, бо занозанӣ анҷом меёфт.

Яке аз рӯзҳои аввали баҳор дар деҳаи Ғӯлакандоз низ чунин муноқиша рӯй дод. Деҳқонони ду бригадаи як хоҷагӣ барои об баҳс карданд. Тарафи дуюм вақти муқарраршуда, соати даҳи пагоҳӣ обро ба киштзори худ равон карданд, тарафи якум доду вой бардошт, ки чанд қитъаи пахтазор ҳанӯз шодоб нашудааст.

Инаш кори мо нест, мувофиқи рӯихат бояд соати даҳ мо обро гирем.

- Мо як хоҷагӣ дорем, чаро ғаюрӣ мекунед, ду соат сабр кунед осмон ба замин намефарояд.

- Ним соат ҳам намедиҳем, паст намеомад тарафи дуюм.

Ихтилоф ба занозанӣ гузашт ва чанд нафар захм гирифт. Милисаҳо ба маҳал рафта, онҳоро ҷудо карданд ва ба мошини боркаш ҷой намуда, ба шуъбаи корҳои дохилии ноҳия оварданд. Роҳбарони кумитаи ҳизб, комиҷроия, суд, прокуратура, раёсати кишоварзӣ низ он ҷо ҳозир шуданд. Пурсуҷӯ сар шуд. Ҳар кас худро сафеду тарафи муқобилро айбдор меҳисобид. Милисаҳо бо роҳбарии Баҳром Хоҷаев онҳоро пурсуҷӯ намуда, баёноташонро мегирифтанд.

Нисфи рӯз пурсуҷӯ анҷом ёфт. Тарафҳоро ба кунҷи ҳавлӣ бурда, оштӣ доданд ва забонхат гирифтанд, ки дигар ҷангу ҷанҷол намекунанд.

Баҳром Хоҷаев ба раиси хоҷагӣ аҳамият медод, ҳар гуфтаи ӯро бодиққат гӯш мекард, як вақт бо таассуф аз дил гузаронд, ки марди ноуҳдабарост вай, агар обрӯ ва нуфуз медошт ҷанҷолро ҳамон ҷо ҳал мекард, намегузошт, ки он ба занозанӣ гузарад. Диққати сардорро марди дигаре ба худ  ҷалб кард, ки  қоматбаланду паҳлавонпайкар буд, сари калон ва синаи фаррох дошт. Бо андеша гап мезад, гуфтору рафтораш аз ботамкинию дурандешиаш шаҳодат медод.

- Ман дигар ба хоҷагӣ роҳбарӣ намекунам,- як вақт аз бом тароша афтода барин гуфт раиси хоҷагӣ. - Инҳо гапро намефаҳманд, ба ҷои ақл муштро истифода мебаранд, ба ҷои лафзи хуб алфози қабеҳро кор мефармоянд, гӯё дар ҷанг фақат занозанию ҳаққоратдиҳиро ёд гирифта бошанд. Истеъфои раис масъалаи қариб ҳалшударо ба таъхир андохт, чӣ бояд кард? Роҳбарон саволомез ба якдигар менигаристанд. Баҳром Хоҷаев пеш омада гуфт:

- Модоме, ки истеъфо додед, мо муваққатан раиси навро таъин мекунем, то маҷлиси интихоботӣ ин вазифаро ба уҳдаи Абдуғафур Самадов мегузорем.

Аҷаб таззоде, сардори шуъбаи корҳои дохилӣ аз байни ин қадар одам мардеро шинохт, ки аз дигарон фарқ мекард, вай вақти муҳокимаи масъала гуфт:

- Ҳар қатраи обро эҳтиёт кардан лозим, оброни бригада шабона хоб кардааст, дар натиҷа як қитъаро об шуста рафтааст, қитъаи дуюм бе об мондааст. Агар вай бемасъулиятӣ намекард, бригадаи дуюм мувофиқи рӯйихат об мегирифт ва ҷанҷол ҳам намешуд.

Ҳамин тавр Абдуғафур Самадов аввал иҷрокунандаи вазифаи раис, дертар раиси хоҷагӣ таъин шуд. Ин роҳбари кордон, пахтакори номӣ, арбоби намоён, ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, вакили Шӯрои Олии СССР Абдуғафур Самадовро нафақат дар мамлакат, балки  Иттиҳоди Шӯравии собиқ шинохтанд. Хоҷагие, ки вай роҳбарӣ мекард беш аз 30 ҳазор тонна пахта мерӯёнд, он ҷо чорводорӣ, боғпарварӣ хеле ривоҷ ёфт, роҳҳо мумфарш шуданд, иморатҳои замонавии хуштарҳи таъиноти иҷтимоӣ, тиббӣ, маорифу фарҳанг қомат афрохтанд. Деҳаи Ғӯлакандоз яке аз деҳаҳои хуштарҳи замонавӣ шуд. 

 

Ғайрат Ҳаким

Шумо дар Таърих

Ноҳияи Спитамен 29 сентябри 1926 ҳамчун ноҳияи Нов дар округи Хуҷанд дар ҶШС  Тоҷикистон таъсис ёфтаааст. Бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷаноби Олӣ, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва дар асоси қарори Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз санаи 21 ноябри соли 2003, таҳти №460 ба хотири гиромидошти Қаҳрамони халқи тоҷик Спитамен, ноҳияи Нов – Спитамен номгузорӣ гардид. Аз 25 феврали соли 2016 марди фарҳангиву кордон Акрам Сулаймонзода раиси ноҳияи Спитамен мебошад. Ободиҳои ахири ноҳияи замоне машҳури Нов (имрӯз Спитамен) маҳз таҳти роҳбарии ин марди фидоӣ сурат мегирад. 

Гуфтан ба маврид аст, ки Спитаман (порсии бостон: Spitamana, 370 то милод-328 то милод) шахси таърихӣ, сипаҳсолори суғдӣ ва раҳбари шӯриши суғдиён ва балхиён бар Искандар (Александр) дар соли 329 то милод буд. Таҳти раҳбарии Спитамен ва ёрии сакоҳо ин шӯришро яке аз муҳимтарин корзор дар ҷанг бо юнониён кард. Аммо сардорони сакоҳо бар Спитамен хиёнат карданд ва ӯро аз тарси Искандар дар соли 328 то милод куштанд. Аммо шӯриш ҳамчунон то соли 327 то милод идома ёфт. Духтари Спитамен-Апама- ҳамсари Селевк I Никатор, яке аз сипаҳсолорони Искандар ва бунёдгузори дудмони Селевкӣ, буд. Ноҳияи Спитамен яке аз минтақаҳои куҳанбунёд ва таърихии сарзамини тоҷикон буда, номи деҳаи калонтарини ноҳия-Куркатро қисме аз таърихнигорон бо номи Куруши Кабир ва истеҳкоми мудофиавии ӯ – Курушкада вобаста медонанд, ки имрӯз собиқ ҷамоати деҳоти Куркат номи Курушро дорад. Таърихнигорони юноние, ки Искандари Мақдуниро дар кишваркушоиҳои ӯ ҳамроҳӣ мекарданд, доир ба муҳорибаи шадид ва мудофиаи қалъаи Киропол, яъне Курушкада аз ҷониби сокинони шаҳр ва корнамоиву фидокориҳои бесобиқаи сарлашкари тавоно Спитамен ёдоварӣ намуда, сифатҳои наҷиби ватандӯстӣ ва истиқлолхоҳии мардуми ин марзу бумро зикр кардаанд.

Ноҳияи Спитамен-дар ҳудуди вилояти Суғд ва дар шимоли Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷой дорад. Маркази ноҳия шаҳраки Нов (Навкат) буда, 28 км ҷанубу ғарбтар аз шаҳри Хуҷанд ҷойгир аст. Ноҳияи Спитамен дар масоҳати 355,7 км2 дар водии Фарғона қарор дорад. Дар шимол бо ноҳияи Масчо, дар шарқ бо ноҳияи Ҷ.Расулов, дар ғарб бо ноҳияи Деваштич ва шимолу ғарб бо ноҳияи Зафарободи вилояти Суғд ҳамсоя ва дар ҷануб бо ноҳияи Лайлаки вилояти Бодканди Ҷумҳурии Қирғизистон, дар шимол бо шаҳри Бекободи Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҳаммарз аст. Маркази маъмурии ноҳия ҷамоати шаҳраки Нов (Навкат) ба шумор рафта, ҳамчунин дар ноҳия ҷамоатҳои деҳоти Турсун Ӯлҷабоев (собиқ Нов), Тағояк, Куруш (собиқ Куркат), Сарбанд (собиқ Қӯштегирмон), Истиқлол (собиқ Оқтеппа) ва Хуррамзамин (собиқ Фармонқӯрғон) мавҷуданд.

Мувофиқи маълумотҳои оморӣ ба ҳолати 01январи соли 2018 шумораи умумии аҳолии ноҳияи Спитамен 137 ҳазору 12 нафарро ташкил медиҳад. 

Осорхонаи ноҳияи Спитамен

Айни ҳол дар ноҳия як осорхонаи ноҳиявии «Курушкада» фаъолият мебарад, ки дар осорхонаи мазкур зиёда аз 1790 адад ашё ва экспонатҳои таърихию фарҳангӣ маҳфуз дошта мешавад. 

Ҷойҳои истироҳатию табобатии Спитамен

Дар ноҳияи Спитамен ду истироҳатгоҳи ташхисию табобатӣ, аз ҷумла истироҳатгоҳи ташхисию табобатии «Ҷоми ҷаҳон» дар ҷамоати деҳоти Сарбанд ва истироҳатгоҳи «Абдумалик» дар ҷамоати деҳоти Истиқлол фаъолият менамояд. Ин ду табобатгоҳ тибқи талаботҳои ҳозиразамон сохта шуда, пурра бо техникаҳо ва воситаҳои замонавӣ муҷаҳҳаз гардонида шудааст. Дар табобатгоҳи мазкур тамоми имкониятҳо барои истироҳат ва табобат мавҷуд буда, духтурон ва мутахассисони пуртаҷриба фаъолият менамоянд.

Ёдгории таърихии “Қалъаи Ширин” 

Ёдгории таърихии «Қалъахона» дар деҳаи Озариёни ҷамоати деҳоти Тағояк ҷойгир буда, қалъаи мазкур аз тарафи Аштархониён амири Бухоро хамчун қалъа-посбонгоҳ асри 17 сохта шудааст, ки то имрӯз баъзе аз қисматҳои он дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Тағояки ноҳия Спитамен ҳамчун ёдгории таърихӣ ҳифз шудааст. 

Зиёратгоҳи «Лангар»

Дар ноҳия зиёратгоҳи «Лангар-ота» мавҷуд мебошад. Ёдгории таърихии «Лангар-ота» дар ҳудуди деҳаи Лангари ҷамоати деҳоти Тағояки ноҳияи Спитамен, вилояти Суғд, дар дохили қабристони деҳа воқеъ аст. Мақбараи Лангар-ота ёдгории таърихиест, ки аҳамияти ҷумҳуриявӣ дорад. Мувофиқи маълумотҳои оморӣ ҳар сол зиёда аз 150 ҳазор нафар сокинони Тоҷикистон ва зиёда аз 20 ҳазор нафар сайёҳони ҷумҳуриҳои ҳамсоя, алалхусус Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон аз зиёратгоҳи «Лангар-ота» дидан намуда, зиёрат мекунанд.

Дӯстии абадии халқҳои тоҷику ӯзбек

Дар радифи халқҳои дигар халқи ӯзбек яке аз халқҳое ба ҳисоб меравад, ки аз қадим то имрӯз бо халқи тоҷик дар ҳамсоягӣ ва дар як минтақа умр ба сар мебарад. Дӯстӣ ва ҳамкории халқҳои тоҷик ва ӯзбек таърихи деринае дорад. Асрҳост, ки ин халқҳо гоҳо дар як ҳудуди давлатӣ, гоҳо дар ҳамсоягӣ умр ба сар бурда, гармию сардиҳои ҳаётро бо ҳам дидаанд. Дар маҷмӯаи матни хатҳои суғдӣ ҳуҷҷатҳое ба назар мерасанд, ки дар хусуси ба муқобили истилогарони араб паҳлӯ ба паҳлӯ истода мубориза бурдани халқҳои Осиёи Миёна, махсусан халқҳои тоҷику ӯзбек маълумоти пурбаҳое медиҳанд. Чунончи, дар ҳуҷҷати А-14 маҷмӯаи матнҳои куҳи Муғ, ки дар он архиви ҳукмрони Панҷакент Деваштич гирд оварда шудааст, дар қатори ҳуҷҷатҳои хоҷагӣ, мактубҳои Деваштич ба ҳокимони вилоятҳои дигар, мактубу ахбороти сарварони дигар давлатҳо бо сафиронашон ба Деваштич дида мешавад. Деваштич дар чоряки якуми асри VI ба муқобили арабҳои ғоратгар мубориза бурданӣ шуда, намояндаи худ Фатуфаронро ба вилояти Чоч (ҳозира Тошкент) мефиристонанд, ки ӯ ба ҳокими Чоч подшоҳи Фарғона ва ҳукмрони Канд (ҳозира Конибодом) дар хусуси дар ин мубориза ӯро дастгирӣ карданашон маслиҳат кунанд. Фатуфарон ба Чоч меояд, ҳокими он ҷо ба ҳамкорӣ розӣ мешавад. Вай мактуби Деваштичро ба подшоҳи Фарғона, ки намояндаашон он вақт дар Чоч будааст, медиҳад. Азбаски роҳи бозгашти Фатуфарн ба воситаи Уструшан  (ҳозира Истаравшан) буд, ба он тараф равона мешавад, аммо дар роҳ хабардор мешавад, ки Уструшанро арабҳо ишғол кардаанд, бинобар ин ноилоҷ ба Чоч бармегардад. Ва аз он ҷо, ҳамаи ҳолу аҳволро ба Деваштич хабар дода, баъд ба Канд меравад. Ҳуҷҷати мазкур роҷеъ ба дӯстию ҳамкории халқҳои Осиёи Миёна ва алоқаи мустаҳками ҳукмронони вилоятҳои Панҷакент, Чоч, Канд ва Фарғона маълумоте муҳиме медиҳад. 

Таърих дар муборизаҳои шадид ба муқобили истилогарони хориҷӣ ва аҳли зулму ситам якҷоя ва якдилона амал намудани халқҳои ин сарзаминро борҳо қайд кардааст.

Бояд гуфт, ки равобити адабии ин халқҳо пеш аз ҳама дар адабиёти даҳонакии онҳо ба вуҷуд омадааст. Дар эҷодиёти даҳонакии ин халқҳо бисёр достон, афсона, тарона, зарбулмасал ва латифаҳое ҳастанд, ки аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ва образҳояшон бо ҳам хеле наздик ва муштараканд. Чунончи, образи Рустам ҳамчун ҳимоякунандаю паҳлавони наҷиб, образи манфии Заҳҳоки морон, ҷодугар кампири Мастон ва дигар қаҳрамонони афсонавӣ дар байни халқҳои Осиёи Миёна ва махсусан халқҳои тоҷику ӯзбек аз қадим маъруфу машҳур аст.

Аҳамияти сафари давлатии Президенти Ӯзбекистон ба Тоҷикистон

Сафари кории Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки санаи 9-10 марти соли ҷорӣ сурат гирифт, барои ноҳияи Спитамен таъсири мусбии калон расонид. Бо ташаббуси бевоситаи Президентҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон гузаргоҳҳои наздисарҳадӣ кушода шуданд, ки ин боиси боз ҳам мустаҳкам шудани муносибатҳо гардид. Ин аст, ки дар чорабинии Наврӯзии ноҳияи Спитамен ҳокими шаҳри Бекобод Файзуллоев Ҷаъфар Ҷаруллоевич ва дар чорабинии Наврӯзии шаҳри Бекобод раиси ноҳияи Спитамен Сулаймонзода Акрам Раҳим иштирок намуданд. Албатта ин иқдом дар оянда низ амалӣ хоҳад шуд. Қайд намудан ба маврид аст, ки санаи 01 марти соли равон гузаргоҳи наздисарҳадии «Ҳаштияк», ки ноҳияи Спитаменро бо шаҳри Бекободи Ҷумҳурии Ӯзбекистон пайваст менамояд, бо иштироки бевоситаи намояндагони ҳар ду ҷониб мавриди кушодашавӣ қрор гирифт, ки то ҳол мардуми ноҳияи Спитамен ва дигар шаҳру ноҳияҳо бемамоният ба Ҷумҳурии Ӯзбекистон сафар намуда истодаанд.  

Усто Муллоҳодӣ ва Аслиддин Рофиевҳо

Дар деҳаи Янгиободи ҷамоати деҳоти ба номи Турсун Ӯлҷабоеви ноҳияи Спитамен мардони ҳунарманд ва хушкор хеле зиёданд. Онҳо бо ҳунари худ хизмати мардуми деҳа ва берун аз онро ба ҷо оварда, баъзеашон чун устои моҳир шинохта шуданд.

Ҳанӯз солҳои Шӯравӣ шодравон усто Мирзодавлат Рофиев ҳамчун устои моҳири дуредгарӣ ва наққошӣ дар ноҳия ном бароварда буд. Бо меҳнати ҳалол фарзандони худро ба воя расонида, ҳунари худро ба онҳо мерос гузошт. 

Ба гуфти фарзандон падарашон дар деҳаи Деҳҳавзи ноҳияи Куҳистони Масчо дар оилаи устои чирадаст Муллорофеъ ба дунё омада, баъдан пас аз солҳои 50-уми асри гузашта ба ноҳияи Нов, имрӯза Спитамен муҳоҷир гардида, ба мардум хизмати шоён намудааст. Имрӯзҳо фарзандони Муллоҳодӣ ва Аслиддин ва наберагону шогирдонаш давомдиҳандаи кори эшон мебошанд.

Мӯйсафедони деҳа аз ин марди поктинат ва нексиришт бо некӣ ёд мекунанд. Мегӯянд, ки гузаштагони ин оила ҳама ҳунарманд буданд ва дар бунёди тамоми хонаҳои мардуми деҳа саҳми худро гузоштаанд. Бобокалонашон Муллорофеъ низ усто гузашта ин ҳунарро ба фарзандаш Мирзодавлат омӯхтааст. Ғайр аз ин фарзандони ин оила ҳама инсонҳои ботамкин ва хушсухан мебошанд. Кореро ки ба зиммашон гирифтанд аз таҳти дил меҳнат карда, мекӯшанд, ки онро босифат анҷом диҳанд.

Чун фарзандони ин пири ҳунарманд аз ҳунари волои дуредагрӣ, сохтани дару тиреза, кат, биноҳои баландошёна, чамбаракҳои оҳанин ва дигар ҳунарҳо огоҳ мебошанд, мизоҷонашон моҳҳо навбат мепоянд, ки барои сохтмони хона ва дару тиреза ин устоҳоро киро намуда бошанд.

Усто Аслиддин фарзанди хурдии ин хонадон дар суҳбат ба мо иброз дошт, ки ин ҳунарро аз шодравон падараш омӯхтааст. 

«-Аз хурдсолӣ назди падарам меистодам ва ба ин касб дил додам. Ҳамаи нозукиҳоро аз падарам ва баъдан аз бародари калониам усто Муллоҳодӣ омӯхтам. Соли гузашта бо дастгирии раиси ноҳия соҳиби замин гардидам ва камар бастаам, ки дар деҳаи навбунёди минтақаи Андарсой як устохонаи дуредгарӣ бунёд намуда, шогирдонро тарбия намоям. Ҳамчунин дар ин устохона барои мардум дару тиреза ва дигар намуди ҳунарҳои кандакориро сохта пешкаш менамоям. Шукронаи замони тинҷу осуда дорам, ки бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар кишвари биҳиштиамон тамоми шароитҳо барои кору зиндагӣ муҳайё мебошанд. Фақат моро мебояд, ки ин ҳама неъматҳои Худододро азиз дорем, тараннумгари ваҳдат, сулҳ, дустӣ бошем».  

Бонувони ҳунарманди Спитамен 

Ноҳияи Спитамен ноҳияи наздисарҳадӣ маҳсуб ёфта бо ҷумҳуриҳои Ӯзбекистон ва Қирғизистон ҳаммарз мебошад. Дар ноҳия зиёда аз 130 ҳазор аҳолӣ дӯстона зиндагӣ дошта, мардум аксаран бо кишту кор, чорводорӣ ва боғдориву ҳунармандӣ машғул мебошанд. Ҳамчунин дар ноҳия ҳунармандон хеле зиёданд. Аз ҷумлаи ҳунармандон бонувон низ ҳастанд, ки ба ҳунарҳои қадимӣ аз қабили сабадбофӣ, сандуқсозӣ, гаҳворасозӣ, зардӯзӣ, тоқидӯзӣ, адрасу атласбофӣ, ҷомадӯзӣ ва ғайра ҳунарҳо рӯзгор пеш мебаранд. 

Бинобар иттилои мутахассиси пешбари бахши кор бо занон ва оилаи Мақомоти иҷроияи маҳалии ҳокимияти давлатии ноҳияи Спитамен Азиза Валиҷонова дар ноҳия 78 бонувони ҳунарманд ба қайд гирифта шудаанд, ки дар баргузории чорабиниҳои гуногун даъват гардида, аз ҷониби роҳбарияти ҳукумат бар онҳо пайваста мададу ғамхориҳо зоҳир карда мешавад. 

Бонуи ҳунарманд Муҳаббат Юлдошева дар маркази ноҳия, ҷамоати деҳоти ба номи Турсун Ӯлҷабоев истиқомат мекунад ва дар ноҳия ягона бонуест, ки ба ҳунари сандуқсозӣ нони ҳалол пайдо карда, фарзандонро ба камол мерасонад. Ба гуфти ин бону ҳунарро ӯ бо тақозои ҳаёт аз шавҳараш Миряҳё омӯхтааст:

«Ман аслан дӯзанда ҳастам. Вақте ба ин оила арӯс шуда омадам, шавҳарам ба ин касб машғул буданд. Ман он касро мадад мекардам. Вале бо сабаби беморӣ шавҳарам дигар натавонистанд, ки ин ҳунарро давом диҳанд ва ин ҳунарро ба ман омӯзониданд ва инак зиёда аз 20 сол боз аз қафои ин ҳунар зиндагӣ пеш мебарам.»

Муҳаббатапа дар давоми суҳбаташ нақл карда, ки дар оилаи марди ҳунарманд ба дунё омадааст. Падараш Мазбут дуредгар буданд, ва ин касб авлодӣ мебошад. Шояд ҳамин сабаб гардида бошад, ки ин зани заҳматкаш ин ҳунарро бо тезӣ аз худ намудааст.

Дар идомаи суҳбати гарм Муҳаббат-апа аз он изҳори шодмонӣ намуд, ки бо талошу заҳмат ва дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳунармандон аз пардохти ҳамаи намуди андозҳо озод карда шуданд ва ин қарори Пешвои миллат онҳоро дилгарм намуда, кӯшиш доранд, ки зиёдтар маҳсули дастони худро ба фурӯш бароранд.

Муҳаббат-апа чор фарзанди худро аз даромади ин касбаш хӯронидаву пӯшонида ва тӯю маъракаҳо анҷом додаст. Айни ҳол ҳамроҳаш се нафар шогирдонаш ба омӯхтани ин касб камари ҳиммат баста, ӯро мадад мекунанд.

Саид САИДОВ

Шумо дар Минтақа
Шанбе, 18 Август 2018 14:46

МАЛИКАИ АНГЛИС ЕЛИЗАВЕТАИ II

Маликаи Англия Елизаветаи 2 аз соли 1952 ба тахт нишастааст ва тӯли ин 66 сол ба як шахсияти ивазнашаванда табдил шудааст. Худи расолати шоҳӣ ҳамин аст: танҳо марг шоҳонро аз тахт ҷудо мекунад ва ё беморие, ки дигар наметавонанд мамлакатро идора кунанд. Ва ҳолати дигар табаддулоти ҳарбӣ, дарборӣ ва ё инқилобҳои мардумиву гуруҳӣ. Ва таърих ин назир рӯйдодҳоро зиёд дар хотир дорад, ки шоҳони тӯлонисалтанат билохира бо дасти касоне аз пайвандон, наздикон, шогирдон ё гуруҳҳои манфиатҷӯ барканор ва бо ҳамин ба ҳукмронии худ поён додаанд. Аммо ҳукмронии Елизаветаи 2 дар Британияи Кабир низ тӯлонитарин дар таърихи шоҳони ин кишвар будааст.

Маликаи ояндаи Британия 21 апрели соли 1926 аз шоҳзода Алберт ва Елизаветта Боуз-Лайон ба дунё омад. Падараш писари шоҳ Георги V буд. Соли 1936 вақте шоҳ аз олам гузашт, тоҷи шоҳӣ насиби писари калонии ӯ Эдуарди VIII (амаки Елизавета) шуд, вале вай ҳамагӣ чанд моҳ шоҳ буд. Тибқи қонунҳои мамлакат вай мебоист бо бонуе баробар ба мансубияти худ ва аз хонаводаи аристократҳо издивоҷ мекард. Вале вай бо зани аз шавҳар ҷудошудаи доираи берун аз хонавода ва авлоди шоҳӣ иртибот гирифт. Он ки вай ду маротиба шавҳар кардаву ҷудо шуда буд, ҳукуматро ба хашм овард ва аз вай хоста шуд аз тахт даст кашад. Вай дар ҳақиқат тоҷи шоҳиро як сӯ гузошт ва ба ҷойи ӯ бародараш Георги VI нишаст.  

Ин рӯйдод Елизаветаи даҳсоларо ба валиаҳди калонтарин ва пурқудраттарин империяи олам табдил дод. Агар Георг соҳиби писар мебуд, ӯ метавонист валиаҳд бошад. Вале чунин нашуд. Ва Елизавета аз хурдсолӣ чун ҷавонтарин намояндаи сулолаи шоҳӣ, ки эҳтимол ҳам дорад оянда ҳокими ин кишвари бузург шавад, дар маркази диққат буд.  

Вориси тоҷу тахт

Елизаветаи 2 ҳамроҳи волидонаш дар Кенсингтон мезист. Ва яке аз шуғлҳои асосии вай дар наврасиву ҷавонӣ аспсавориву аспдавонӣ буд. Ва тӯли солҳои ҷавонӣ малика ба ҳамин шуғлаш содиқ монд. Дар баробари ин духтарро аз хурдӣ ба омӯзиши илм ҷалб карданд ва ӯ тавонист тамоми илмҳои барояш муҳимро аз худ кунад. Барои сулолаи шоҳ соҳиби маълумот будан ва донистани кулли илмҳои муҳим зарур ва ҳатмӣ буд. Елизавета бештар аз фанҳои дигар ба илмҳои гуманитарӣ, аз қабили диншиносӣ, ҳуқуқ, санъат майл кард. Вай ногаҳон ба омӯзиши забони франсавӣ таваҷҷуҳи бештар намуд ва ин аз ҷониби муаллимонаш истиқболи гарм ёфт.  

Баъди се соли валиаҳди Британия эълон шудани Елизавета Ҷанги дуюми ҷаҳон оғоз шуд. Британияи Кабир дар ин ҷанг аз Полша ҳимоят кард ва ҳамроҳ бо муттаҳиди аслии худ Франсия зидии Рейхи сеюм эълони ҷанг кард. Ҳарчанд дар ин амр тасмимҳои асосӣ аз ҷониби ҳукумат ва парламон гирифта мешуд, вале оилаи шоҳ рамзи якпорчагии миллат дар пасманзараи афзоиши таҳдидҳои миллигароёнаи Олмон буд. Ва Елизаветаи 2 аз овони кӯдакиву наврасӣ ба хатарҳо ва таассуроте рӯ ба рӯ шуд, ки барои олами тифлии ӯ бегона буданд. Ва ин мушкилотро вай мебоист якҷо бо ҳама ҳамсолонаш пушти сар мекард, бо онҳо мебуд. 

Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳон 

Ба он нигоҳ накарда, ки Гитлер неруҳои хушкигарди худро ба ҷазираҳои Британия эъзом накард, вале ҳавопаймоҳои он пайваста шаҳрҳои ин мамлакатро бомбборон мекарданд. Бахусус солҳои аввали ҷанг, ки Олмон талафоти гарон надода буд, ин гуна ҳамлаҳои ҳавоӣ зиёд рух медоданд. Ин ҳамон солҳое буд, ки бахши азими Аврупоро Гитлер тасарруф карда буд. Падари Елизаветта ҳамеша аз ҳолати қувваҳои мусаллаҳ бохабар мешуд ва худи валиаҳд низ соли 1940 аввалин маротиба ба ҳамсолонаш муроҷиат кард ва онҳоро ба сабру истиқомат дар ин вазъи мушкил даъват намуд.

Ва маликаи ояндаи Британияи Кабир дар ҳамин гуна як фазои барои синну солаш ғуборолуд ба воя расид, ба истилоҳе қабл аз муҳлат ба камол расид. Соли 1943 вай бори аввал ба назди неруҳои мусаллаҳ рафт, бо сарбозон мулоқот намуд. Чанд моҳ пештар аз шикасти пурраи Олмони фашистӣ Елизавета ба сафи артиш шомил шуд ва механик-ронандаи мошини ёрирасони тиббӣ дар отряди занонаи муҳофизатӣ буд. Шоҳдухтар тӯли хизмат рутбаи ҳарбии лейтенантро соҳиб шуд ва ҳоло, ки вай шоҳи Британия аст, ҳамон рутбаи ҳарбияш ҳифз шудааст. Ин ба он маъност, ки Елизавета охирин ширкаткунандаи Ҷанги дуюми ҷаҳон дар олам аст, ки  ба нафақаи ҳарбӣ нарафтааст.  

Арӯсӣ бо Филипп  

Соли 1947 тӯйи арӯсии Елизавета бо  Филипп Маунтбеттен баргузор шуд. Филипп набераи шоҳи Юнон Георги I ва узви хонаводи шоҳ аз насли маликаи Британия Виктория буд. Онҳо ҳанӯз аз овони тифлӣ, аввали солҳои 30 бо ҳам шинос шуда буданд. Баъди издивоҷ Филипп рутбаи фахрии герсоги Эденбургро соҳиб гашт. Аз зиндагии якҷоя Филипп ва Елизавета соҳиби чор фарзанд шуданд: Чарлз, Анна, Эндрю ва Эдуард. Ҳамаи инҳо ҳоло соҳиби зану фарзанд ва наберагони худанд. Чарлз чун фарзанди бузурги хонадон аз соли 1952 валиаҳди Британия эълон шуд. 

Тоҷгузорӣ  

Малика Елизаветаи 2 дар як шароити ғайримаъмулӣ ба тахти шоҳӣ нишаст. Соли 1952 ҳамроҳ бо шавҳараш барои истироҳат ба Кения сафар карданд. Маҳз дар ҳамин як кишвари афсонавӣ Елизавета хабари марги падараш Георги V-ро, ки кишварро муддати ин шонздаҳ соли охир сарварӣ мекард, шунид. Хабари фавти ногаҳонии падар ва шоҳи қудратмандтарин кишвари олам ӯро шадидан такон дод. Чанд моҳ лозим шуд, ки маросими тоҷгузориро барпо кунанд, чун марги шоҳ ногаҳонӣ буд ва касе аз қабл ба ин маросим омодагӣ надида буд. Он замон ӯ ҳамагӣ 25 сол дошт ва сари тахти кишваре чун Британияи Кабир омадани духтари биступанҷсола таваҷҷуҳи кулли оламиёнро ба худ ҷалб кард. Ва бори аввал дар ин маросим камераҳое, ки сабт мекарданд ва барои оламиён рӯйдодро намоиш медоданд, истифода шуда буданд. 

Солҳои аввали ҳокимият  

Маликаи Британия Елизаветаи 2 дар ҷавонӣ хеле сафарҳо кардааст ва ҳамин одатро дар солҳои аввали ба тахт нишастанаш тарк нанамудааст. Ва дар аввалин рӯзҳои қабули тахту тоҷи Британия малика ба кишварҳое сафар кард, ки аз ҷумлаи мустамликаҳои кишвараш буданд. Аммо солҳои 50 ва 60 раванди истиқлолият бахшидан ба мустаъмараҳо оғоз гардид. Талошҳои инқилобӣ бештар дар қитъаи Африқо дида мешуд. Ғайр аз ин бори аввал шоҳи Британия аз Австралия ва Зелландияи Нав дидан ба амал овард. 

Ҳамзамон бо ин малика аз корҳои дохили кишвар ҳам ғофил набуд, пайваста бо аъзои ҳукумат, парламон мулоқот мекард, роҳҳои ҳалли ҳар мушкилро меҷуст. Дар буҳрони сиёсии соли 1957 сарвазир Энтони Иден ба истеъфо рафт ва дар як муҳлати кӯтоҳ ба малика лозим омад умури ҳокимиятро дар даст гирад. Дар қадамҳои аввал Елизаветта бо Уинстон Черчилли машҳур маслиҳату машварат мекард. Ва баъди маслиҳату машварат бо шахсиятҳои сиёсӣ ба қароре омад, ки номзадии Гаролд Макмилланро пешниҳод кунад ва номзадии ӯ пазируфта шуд. Вай 65-умин сарвазири Британияи Кабир шуд, ки солҳои 1957-1964 кишварро идора кард.  

Муносибат бо мустаъмараҳои пешин 

Ҳанӯз аз замони наврасӣ маълум буд, ки сарнавишти малика Елизаветаи 2 дигар комилан бастаи хидмат ба ватани маҳбуб ва миллати ӯст. Замоне, ки вай ба тахт расид, дар низоми давлатдории башарият таҳаввулотҳои зиёде рух доданд. Дар аксар мамолик низомҳои шоҳаншоҳӣ ҷойи худро ба низомҳои дигар, аз ҷумла парламониву демократӣ ва президентӣ доданд. Ва ё низоми шоҳиро бо дигар кардани шакл то ҷойе нигоҳ доштанд. Баъзе низомҳои шоҳӣ бар асари инқилобҳои дохилӣ комил аз байн рафтанд, шоҳон сар ба гурез ниҳоданд ва ё кушта шуданд. Аммо дар Британияи Кабир вазъ ба гунаи дигар буд. Дар аввали асри ХХ дар олам якчанд империяи ба ҳам монанде вуҷуд дошт. Аз ҷумла Олмон, Русия ва Австро-Венгрия. Дар ҳамаи ин се кишвар низомҳои шоҳӣ бар асари инқилобҳои хунин сарнагун шуданд. Аммо Британияи Кабир ҳамин низоми аҷдодиро ҳифз кард. Ин ҳам дар ҳолест, ки баъди анҷоми Ҷанги дуввуми ҷаҳон яқин шуд, ки аз мафкураи импературӣ ва мустамликадорӣ бояд дасту дил шуст, чун давлатҳо бедор шуданд, истиқлол мехостанд, ҳақи худро мехостанд соҳиб шаванд. Ва қудратҳо мисли солҳои пешин дигар наметавонистанд дар мустаъмараҳои худ ҳукмфармоӣ кунанд. Ҳанӯз дар замоне, ки падари Елизаветаи 2 Герги VI зинда буд, Ҳинд истиқлолият ёфт, Британияро лозим омад худро аз калонтарин мустамликаи худ хориҷ созад. Дар ҳоле, ки Ҳинд марвориди тахту тоҷи Британия маҳсуб мешуд. Ва ҳоло ба маликаи ҷавон лозим меомад тадриҷан аз мустаъмараҳои дигар ҳам даст кашад ва силоҳи муҳим барои ин дипломатияи нав шуд. Дипломатияи британиёӣ ҳама корро анҷом дод, то равобити ҳасанаву дӯстонаи худро бо мустаъмараҳои собиқ аз нав барқарор кунад, барояшон истиқлолият диҳад, вале чун дӯстони аслии худ нигоҳ дорад, барояшон минбаре дод, ки бар асоси баробарӣ сухан ронанд, аз ҳуқуқҳои худ дар сатҳи байналмилалӣ дифоъ намоянд. Мушкилоти зиёде ин кишвар бо давлатҳои қитъаи Африқо дошт. Баъди хуруҷи Британия аз ин минтақа ҷангҳои хунине оғоз шуданд ва Лондонро лозим меомад барои хомӯш кардани оташи адовату кинаҳои дохилӣ талошҳо кунад. Елизавета бештари вақти худро сарфи равобити кишвараш бо Канада мекард. То соли 1982 ҳукумати Британияи Кабир дар қабули ҳар қарор дар дохили ин мамлакат таъсир дошт. Аммо баъди ислоҳоти сиёсӣ ин система дигар ба зуболадони таърих супурда шуд ва Канада дигар мустақилона тасмим мегирифт. Аммо малика Елизавета имрӯз ҳам аз маҳбубияти хосе дар Канада бархурдор аст. Соли 1976 вай ба ҳайси як шоҳ дар Монреал бозиҳои олимпиро ифтитоҳ карда буд.    

Баъдан яке паси ҳам хонаводаи шоҳаншоҳӣ ба фоҷеаҳо печид. Соли 1979 террористони артиши ҷудоихоҳи Ирландия амаки шоҳзода Филипп Луис Маунтбеттенро ба ҳалокат расонданд. Вай на танҳо наздиктарин хешовандони малика буд, балки яке кормандони давлатӣ ҳанӯз дар замони шоҳ Георги VI маҳсуб мешуд, аз ҷумла вай ноиби шоҳи Ҳинд ҳам буд. Маунтбеттен дар киштии худ буд, ки ирландиҳо бо бомби идорашаванда ӯро таркониданд. Ҳамроҳ бо вай якчанд нафар хешовандонаш ва як писарбачаи ирландие, ки дар киштӣ кор мекард, ҳалок шуданд. Худи ҳамон рӯз бунёдгароёни ирландӣ ба сарбозони британиёӣ ҳамла карданд ва 18 нафари онҳоро куштанд.  

Ду сол баъди ин рӯйдоди фоҷеабор ва ғамангез валиаҳди Британия, писари Елизавета Чарлз бо Диано Спенсер ҳамхона шуд. Шоҳзодахонуми Уэлский Диано миёни мардум ба шарофати фаъолиятҳои хайрхоҳонаи худ маъруфият пайдо кард. Онҳо соҳиби ду фарзанд шуданд бо номҳои Уилям ва Гарри. Писарбузурги онҳо баъди падараш дуввумин мудаии тахту тоҷи шоҳӣ буд. Вале муносибати занушавҳарии Чарлз ва Диано хуб набуд. Аввали солҳои 90 шоҳзода бо бонуи дигар мулоқот мекардагӣ шуд. Ин ҳолат барои Елизаветта ноҳинҷоркунанда буд ва инро зарбае ба обрӯи хонаводаи шоҳӣ медонист. Ва соли 1996 бо ташаббуси шахсии вай Чарлз ва Диано аз ҳам ҷудо шуданд. Ва ин боиси моҷарои бузурге ҳам шуд. Як сол пас, соли 1997 Британияро хабари марги шоҳзодабону Диано дар садамаи мошин такон дод. Баъди чанд соли дигар Чарлз бо дӯсти қадимии худ Камилла Паркер Боулз издивоҷ кард ва тӯйи хонадоршавии онҳо соли 2005 баргузор шуд. Замоне буд, ки фарзандон аз издивоҷи аввал калон ва мустақил шуда буданд.  

Бо вуҷуди фоҷеаҳои хонавоагӣ ва мушкилоти дигар малика Елизаветаи 2 тӯли ин даҳсолаҳо тавонист масъулияти шоҳиро дар Британияи Кабир маваффақона иҷро кунад. Тибқи анъанаи қадима шоҳи Британия ҳамзамон сарвари калисо низ буд ва бори ин масъулият дар замони ислоҳоти асри 16 бар дӯши шоҳ уфтода буд.  Дар замонҳои гузашта миёни католикҳо ва протестантҳо зиддиятҳои зиёде дар ҷараён буданд. Баъдан вазъият тақозо мекард, ки ин зиддиятҳо барҳам зада шаванд ва зарурати мулоқоти Попи Рум бо шоҳи Британия ба миён омад. Иоанн Павел-попи Рум соли 1982 ба Лондон омад. Ӯро шахсан худи маликаи Британия пешвоз гирифт. Расми мулоқоти ин ду нафар дар сар то сари олам паҳн шуд. Он замон ҷанги Фолкленд миёни Британия ва Аргентина оғоз шуд. Малика дар ин иртибот кадом як тасмиме нагирифт, дар ҳоле ки ин зиддият наметавонист ба вай дахл надошта бошад. Писари хурдии малика Эндрю он замон дар артиши Британия хизмат мекард ва узви ҳайати халабонҳои чархболи ҳарбӣ буд. Ҷанг барои ҷазира чор моҳ давом кард ва бо пирӯзии Британия ба анҷом расид. 

Елизавета ва Маргарет Тэтчер

Замоне, ки малика дар мавриди ҷанги ёдшуда тасмиме нагирифт ва дар стратегия ва тактика тағйироте ворид накард, ин масъулияти бузург бар души бонуи дигари сиёсати Британия-Маргарет Тэтчер уфтод. Тэтчер он замон, аниқтараш солҳои 1981-1990 сарвазири Британия аз ҳизби косерваторҳо буд. Аз он ки иродаи қавӣ ва шахси дар сиёсату иқтисод таъсиргузор буд, барояш лақаби «зани оҳанӣ» доданд. Ин ду бонуи ҳоким иртиботҳои хеле наздике бо ҳам доштанд ва малика дар ҳама тасмимҳо ва барномаҳо сарвазирро ҳимоя мекард. Тибқи анъана сарвари ҳукумат ҳафтае як маротиба бо ширкати малика вохӯрии корӣ доир мекард. Аммо бо вуҷуди иртиботҳои наздик ва мададҳои ҳамдигарӣ сари чанд вақт дар матубот оид ба зиддият байни малика Елизаветтаи 2 ва сарвазири Британия Маргарит Тэтчер интишор меёфт. Вале ҳарду ин гуна иттиҳомотро бепоя медонистанд. Аммо солҳои 80 ҷомеаи Британрия вазъи мушкилро пушти сар кард, ки ба чанд ислоҳоти иқтисодии Тэтчер иртибот дошт. Малика аз ин ҳам ҳимоя мекард ва бо ин васила гӯмагуҳо атрофи мавҷуд будани ихтилофотро барҳам мезад. Зеро медонист, ки бе ин ислоҳот амалан пешрафти кишвар номумкин аст.  

Ҷашни алмосии ҳукмронӣ 

Соли 2012 малика шастсолагии сари тахт омадани худро ҷашн гирифт. Хабар ва расмҳои ин чорабинии тантанавор дар сархати беҳтарин нашрияҳои олам қарор гирифт. Баъди малика Виктория Елизаветта дуюмин касе буд, ки барояш муяссар гашт дурудароз ҳокимият кунад. Нуқтаи олии ҷашнвора сафороии чандсад киштӣ дар Темзаи Лондон (дарё дар ҷануби Британияи Кабир) буд. Ва ин калонтарин чорабинии обӣ дар таърихи Британия дониста мешавад. 4 июн дар кохи Букингемск барномаи бузурги мусиқӣ доир шуд, ки дар он машҳуртарин сарояндагони британиёӣ ба мисли Пол Маккартни, Элтон Ҷон шахсан маликаро табрик карданд. Соле пеш аз ин ҳодисаи дигари хурсандибахш дар таърихи хонаводаи шоҳи Британия буд. Набераи калонии малика, валиаҳд Уилям издивоҷ кард. Ҳамсари ӯ  Кэтрин Миддлтон соли 2013 сеюмин абераро ба маликаи Британия туҳфа кард. 

Мақоми малика дар имрӯз  

Сарнавишти малика Елизаветаи 2 дар Британияи Кабир саршор аз рӯйдодҳост ва аз сол ба соли дигар бо вуҷуди солмандиву заъфи ҷисмонӣ вай талош мекунад таъсири мушоҳидашаванда дар ҳаёти мамлакаташ дошта бошад. Соле як маротиба дар парламон суханронӣ мекунад. Ҳамчунин пайваста бо сафирони кишварҳои хориҷии муқими Британия мулоқот анҷом медиҳад. Солҳои пеш сафарҳои зиёди хориҷӣ анҷом медод, вале бо гузашти умр сафаҳо кам шуд. Аммо бо вуҷуди ин соли 2011 малика ба Ирландия сафар кард ва инро як сафари таърихӣ меноманд. Британияи Кабир ва ҳамсояи ғарбии он садсолаҳо бо ҳам зиддият доштанд ва ин ихтилофҳо дар таърих борҳо муҷиби ҷангу хунрезиҳои шадид шудааст. Дар асри ХХ муборизаи истиқлолхоҳии ирландиҳо, аз ҷумла Ирландияи Шимолӣ шакли террористӣ ба худ гирифт. Ва Елизаветаи 2 шоҳиди ин ҳама бедодиҳо буду ҳаст. Вале тадриҷан Британия ин буҳронро пушти сар кард ва бо Дублин муносибатҳои дӯстона барқарор намуд. 

Дар тӯли солҳои ҳукмронӣ малика Елизавета шеваи хоси бархӯрд бо ихтилофҳои хориҷии кишварашро дошт ва пайваста мекӯшид худро ҳамеша аз ин гуна ихтилофот дур гирад, камтар ба сиёсат печад. Вай ҳатто аз бархӯрдҳо миёни аҳзоб худро дур мегирифт. Ва ҳамин боис мешуд, ки дар вазъи буҳронӣ дар парламон ва ҳукумат чун шоҳ қарори қатъӣ содир кунад ва ҳам ихтилоф ва ҳам буҳронҳо ба осонӣ роҳи ҳал пайдо намояд. Ин гуна ҳодисаҳо дар таърихи Британия солҳои 1957 ва 1963 рух дода буданд. Дар ҳарду ҳолат ҳам сарвазирон ба истеъфо рафтаву ҳизбҳо натавониста буданд ҷойнишини сазоворро муаррифӣ кунанд. Он вақт малика худ раиси парламонро интихоб кард. Ва ҳар бор ин гуна тасмимҳо боис мешуданд, ки вазъ дар  Даунинг-стрит ба эътидол ояд.  

Дар Британия Кабир аз хурд то бузург дар бораи гузашта ва имрӯзи Елизаветаи 2 медонанд ва ҳеч саҳфаи пӯшида дар ҳаёти шахсӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ надорад. Ва муҳаббати хоси мардумро низ сазовор аст. Ӯро ҳоло ҳам дӯст медоранд ва касе намегӯяд, ки замони шоҳӣ кайҳо рафта. Британияи Кабир, ки як қудрати иқтисодиву ҳаарбии олам аст ва давлат аз ҷониби ҳукумат ва парламон идора мешавад, вале эҳтиёҷ ба шоҳ доштанашро инкор намекунад. Шоҳе чун Елизаветаи дурандеш метавонад дар ҳолатҳои буҳронӣ умури мамлакатро ба даст гирад, вале на ки салтанат кунад, балки бо риояи ҳама бахшҳои қонуни асосӣ баъди ҳалли буҳрон умури идориро дубора ба сарвазир супорад... 

 

Бо истифода аз мақолоти интернет ва бахусус навиштаи

Максим Новичков 

таҳияи Ф.Муҳаммад

Шумо дар Ҷаҳон
Шанбе, 18 Август 2018 14:42

Шаҳрнишин будан, ифтихор аст!

Ёд дорам, як нависандаи халқии Тоҷикистон (бо хоҳиши он кас номашро намегӯям) дар як пурсиши телевизионӣ гуфта буд, ки ба кӯча кам мебароянд. Агар бароянд, ба хона хеле хастаҳолона бармегарданд. Рафтору кирдори баъзе шаҳрнишинони имрӯза димоғи мардумони закиву бомаърифатро ноҷур мегардонад ва баъзан аз кӯча ба ҷои фароғати руҳу бадан гирифтан, парешонфикру мондашуда бармегарданд. Устод боз як мисоли аҷибе оварданд, ки вақте шаҳрҳои қадимаи тоҷикнишин, дар натиҷаи ҷангҳои хунин камодам мегаштанд, зарур мешуд, ки рустоиҳоро ба шаҳр кӯчонанд. Пеш аз ба шаҳр овардан муддатҳо онҳоро одобу фарҳанги шаҳрнишинӣ ёд медоданд. Яъне шаҳр дару дарвоза дорад, қонуну қоида дорад. Одоби шаҳрнишин бояд дигар ва намуна бошад.

Агар 26 соли даврони Истиқлоиятро қиёс карда назар андӯзем, нисбат ба солҳои навадуми асри сипаригашта ва даҳсолаи асри навин, одоби шаҳрнишинӣ куллан тағйир ёфтааст. Тавассути Воситаҳои ахбори омма,  тарғибу роҳандозӣ дар муассисаҳои таълимӣ оид ба ҳамин раванд  пешравиҳо ба назар мерасанд. Наврасону ҷавонон, ки ба қавле «хуни гарм» доранду аз рустоҳо ба шаҳр кӯчидаанд, ба тадриҷ урфу одати шаҳриҳоро пайгирӣ мекунанд.                                                                     

Мутаассифона, ҳолатҳое ба назар мерасанд, ки то ҳол боиси нигаронианд. Ин ҳолатҳо бештар дар муассисаҳои таълимӣ, нақлиёт, бозор, роҳ, кӯча, боғҳои истироҳатӣ ва дигар ҷойҳои ҷамъиятӣ ба чашм мерасанд. 

Дар тангкӯча ва гардишҳо ронандаҳоеро дучор шудан мумкин аст, ки бо сигналҳои гӯшхарош, ҳуштаку фарёдҳои бемаънӣ боиси нороҳатии роҳгузарон ва мардуми шаҳр мегарданд. Дар баъзе давлатҳо, барои беасос халалдор кардани авзои руҳии одамони роҳгузар ва мусофирон, ба ронандаҳо ҷарима мебанданд.

Аксарияти ронандаҳои хатсайрҳо, аз он ҷумла, маршруткаҳо, ки воситаи асосии нақлиёти шаҳрӣ маҳсуб меёбанд, аз деҳот омадаву шаҳрнишин гаштаанд. Пулчинакҳои (контролёрҳо) деҳотӣ бо овози гӯшхарош оромии роҳгузаронро вайрон месозанд. Фарҳанги шаҳрнишиниро намедонанд, ё ин ки риоя намекунанд. Бисёр маврид кормандони БДА, ки дар паҳлӯи онҳо мебошанд, гӯшҳои худро ба «карӣ»» мезананд, ки ин боиси нигаронист. Ин бенизомиҳо бештар дар истгоҳҳои назди маҷмааи «Садбарг», бозорҳои Корвону Саховат, Деҳқон, Политехникум, истгоҳи Зарнисор ва дигар маҳаллаҳои сераҳолӣ ба чашм мерасанд. 

Дар шабакаи иҷтимоии «Фейсбук» масъалаҳои ҷой доштани тамба, вайрон кардани қоидаҳои ҳаракати роҳ аз тарафи шаҳрвандон, бахусус дар маҳаллаи маҷмааи «Садбарг», масъалаи рӯз маҳсуб гардидааст. Барои мисол як муштарӣ чӣ менависад: «Имрӯз ҳам дар маҳаллаи «Садбарг» будам. Бетартибӣ ба ҳамаи маънояш. Мошинҳо овозҳои гӯшхарош медиҳанду ба қавле якдигарро тела додан мехоҳанд. Пулчинакҳои аз қишлоқҳо омадагӣ бо тамоми қувват аррос мезананд. Ҳамаи ин дар маркази пойтахт. Ин чӣ гап? Кормандони БДА- и МВД гӯё ин ки дар таку даванд. Ин тарафу он тараф ҳуштак мекашанд. Ба «қавли» онҳо ронандагонро идора кардан мушкил аст. Шоир гуфтааст: «Адаб сармояест, ки ҳаргиз зарар намекунад, аммо ба даст овардани он осон нест» 

Дар зиндагии инсон баъзан чунин бархӯрдҳое пеш меоянд, ки ҳам риққатовару ҳам дилхарошанд. Чанде пеш азм гирифтам, ки солҳои ҳаштодумро ба хотир овардаву савори душохаи оҳистарав сӯи хонаам, ки дар тарафи бозори Қаряи Боло аст, раҳсипор гардам. Ҳам вақт кифоят буду ҳам ёдрасӣ аз солҳои ҳаштодум доштам. Кайфиятам дар он буд, ки симои дигаргунгаштаи шаҳрро бо ҳаловати хосса тамошо кунам. Зеро троллейбус яке аз воситаҳои муҳими нақлиёти даврони пеш маҳсуб меёфт. 

Дар назди истгоҳи меҳмонхонаи навсохти «Сирена» ба троллейбуси хатсайри рақами 10 савор шудам. Дар истгоҳи дигараш, ба ин мошине, ки ҷойҳои холӣ дошт як гуруҳ ҷавонон нишаст карданд. Аз борхалтаву сумкаҳояшон маълум мегардид, ки онҳо донишҷӯянд. Магар «кайф»- ҳояшон баланд буд, ё ин ки аз чорабиние баргашта бошанд, якбора телефонҳои мобилиашонро ба мусиқӣ ҳамоҳанг карда дар долони охири троллейбус ба ҳофизиву рақс даромаданд. Аз гуфторашон маълум мегардид, ки аксарияти онҳо деҳотиянду навомад аз донистани одоби шаҳрнишинӣ ориянд. Рақсу бозии онҳо то варзишгоҳи марказӣ давом кард. Аз истгоҳи ба ном «Ҷазира», се нафар омӯзгорони ДМТ савор шуданд. Чунин «худфаъолиятӣ»-ро дида, ин омӯзгорон паси ҳам дар истгоҳҳо фаромаданд.   

Ман аз он пулчинак (контролёр) пурсон шудам, ки ягон илоҷе нест, то ин «манқуртҳоро» ором бигардонӣ. Охир ин ҷои ҷамъиятӣ маҳсуб меёбаду бо чунин рафтор онҳо мусофиронро мегурезонанд.

- Муаллимҷон, медонед чӣ, шумо барин ҳуҷҷатдорон ҳазорҳоянду чунин касоне, ки ҳақи роҳкироро медиҳанд, ангуштшуморанд. Пас, бигузор, истироҳату фароғат ва бозӣ кунанд. Шумо гӯшҳоятонро ба карӣ гиреду, аҳамият надиҳед ва аз паси коратон шавед. Ана, маслиҳати ман ҳамин. 

Фаҳмидам, ки барои чӣ он зиёиён паси ҳам аз мошин фаромаданд. Зери андеша мондам. Ба ин «контролёр» - и навакак аз қишлоқ омадагӣ чӣ гӯям, ки аз санге садо ҳасту аз ӯ не. Ӯ ҳанӯз, намедонад, ки нақлиёти ҷамъиятӣ чисту барои чӣ ин қадар ҳуҷҷатдорон ба он ворид мегарданд. 

Пас аз ин дидаҳо ва шунидаҳо, ман ва даҳҳо барин зиёиён чӣ бигӯянд, ки фарҳанги шаҳрнишинии мо дар  кадом сатҳ қарор дорад. Чаро  сарварони онҳо фарҳанги муомила ва муоширатро ба онҳо  намеомӯзонанд? Баъзе контролёрҳо чунон дағаланд, ки ҳатто ба шахсият, ки профессор ё академик ҳаст эътиборе намедиҳанд. Сабаби асосӣ дар бемаърифатӣ ва бефарҳангист. 

Аксарияти арбобони давлатӣ, адибон, фарҳангиён, зиёиёни шинохта аз  деҳу рустоҳоянд. Мисоли равшан: Садриддини Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Ҷалол Икромӣ, Раҳим Ҷалил, Мирзо Турсунзода, Бозор Собир, Лоиқ Шералӣ, Сорбон ва даҳҳо нафари дигарон. Ҳамаи онҳо ба шаҳри Душанбе - пойтахти Тоҷикистон омада фарҳанги шаҳрдориро қабул кардаву садҳо нафар навшаҳриҳоро ба  маърифату одоби шаҳрнишинӣ ҳидоят намудаанд. Пойтахти Тоҷикистон-шаҳри Душанберо ободу зебо ва бомаърифат гардониданд, ки имрӯз мо аз заҳмату зарофати онҳо дар ин шаҳри гулгулшукуфон тасмими кору эҷод дорем.

Дар ин маврид бисёр хушоҳанг мегардид, ки оиди сардору сарпараст, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон минатдории худро баён кунем. Президенти мардумӣ, бо вуҷуди он ки ҳамчун аксарияти мо зодаи деҳот аст, одоби шаҳрнишиниро аз рӯзҳои аввали ба шаҳр омаданашон эҳтиром дошта, ҳангоми донишҷуӣ ифтихор доштанд, ки шаҳрнишин мебошанд. Аз рӯи одоби накӯяшон Эмомалӣ Раҳмонро мардуми Тоҷикистон ба ин мартабаи баланд: ҳамчун Пешвои худ  пазируфтанд. 

Тавассути сиёсати ғамхоронаи Президенти мардумӣ Эмомалӣ Раҳмон ва раиси ҳукумати шаҳри Душанбе Рустами Эмомалӣ пойтахти кишварамон ва бисёр дигар ноҳияву шаҳрҳо аз ҷиҳати ободонӣ ношинохтанӣ гардиданд, ки ин боиси ифтихори баланд аст. Хонаҳои баландошёни навсохт, ҳамавақт харидорони худро доранд. Аксарияти харидорон рустоӣ, ё худ деҳотиён мебошанд. Ин амри тақдир аст.  Волидон ва фарзандони онҳоро зарур аст, ки рӯ ба фарҳанги шаҳрнишинӣ оваранд. Падару модарон фарзандонро биомӯзанд, ки фарҳанги шаҳрнишинӣ дигар аст. Дар ин шаҳри дилнишин чунин Қаҳрамонҳои халқи Тоҷикистон чун Шириншоҳ Шоҳтемуров, Бобоҷон Ғафуров, Садриддин Айнӣ, Мирзо Турсунзода, Эмомалӣ Раҳмон барои пешбурди миллат ва ҷаҳонигардонии миллати тоҷик заҳматҳо кашидаанд. Мутобиқ гаштан ба ҳама гуна шароити шаҳрдорӣ яке аз масоилҳои муҳими рӯз аст, вагарна шаҳрӣ ё шаҳрнишин гуфтани ҳар як каси номуродифу номақбул нодуруст мебошад. 

Иловатан, оид ба ҳамин мавзуъ гуфтание дорем, ки агар Кумитаи ислоҳоти забон дар нақшаҳои ояндаи худ қоидаи шаҳрнишин ва шаҳрӣ буданро бо як такмилу коркарди дуруст, ҳамчун як қонун муайян гардонида ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод мекард, кори хайре мебуд. Ё ин ки мақомотҳои дахлдорро ба ин раванд ҳамоҳанг мегардонид. Зеро, тибқи пешгӯиҳо бисёр рустоиҳо бо сабабҳои гуногун кӯч ба шаҳр, алалхусус, ба пойтахт мебанданд. Бисёриҳо иҷоранишин буда, аъзеҳо ҳатто ҷои зист надоранд.  Илоҷи ягона, тибқи гуфтаи он устоди бузург, онҳоро омӯзиш ба шаҳру шаҳрнишинӣ ва пойтахти кишвари гулгулшукуфон намудан ҳам қарзу ҳам фарз аст. То ин ки нагузорем навшаҳриҳои Душанбе дар кӯчаву хиёбонҳо, бозору таълимгоҳҳо, донишкадаву донишгоҳҳо, роҳраву маҳаллаҳо ва дигар ҷойҳои пураҳолӣ беҳуда фарёду овоз бароварда, амалҳои номатлуб содир намоянд.

Убайдулло РАҲИМОВ, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон

Шумо дар Ҷомеъа
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 
саҳ 1 аз 2

Хабари рӯз

Календар

« Август 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.