.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Минтақа

Шаҳритӯс: аз Хоҷа Машҳад то Хоҷа Дурбод

Ноҳияи Шаҳритӯc соли 1930 ташкил шудааст. Масоҳати ноҳия 1500 км. квадратӣ буда, ба 1-уми январи соли 2018 дар ноҳия 123,8 ҳазор нафар аҳолӣ зиндагӣ мекунанд. Зичии аҳолӣ дар 1 км кв. 82,5 нафар мебошад. Иқлими ноҳия хушк буда, ҳарорат дар тобистон то +48 С 0 дараҷа гарм ва дар зимистон -10 С 0 дараҷа хунук мешавад.

Ноҳияи Шаҳритӯc бо ноҳияи Қубодиёну Носири Хисрав ҳамсоя ва дар ҷанубу ғарб бо Ҷумҳурии Исломии Афғонистон, Ӯзбекистон ҳаммарз мебошад.

Ин ноҳия 29 августи соли 1930 дар бахше аз вилояти Сталинобод дар Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон таъсис ёфта ва 7 январи соли 1944 бахше аз вилояти Қӯрғонтеппа шуд.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Шаҳритӯс аст, ки дар канори рӯди Кофарниҳон, шохоби рости рӯди Панҷ ҷойгир шудааст. 

Масофа аз маркази ноҳия то шаҳри Душанбе 182 км, то шаҳри Бохтар 112 км аст.

Дар ноҳия 5 ҷамоати деҳот, 1 ҷамоати  шаҳрак (ҷамоати шаҳраки Шаҳритӯс ва ҷамоати деҳоти Обшорон, Пахтаобод, Талбак Садриддинов, Худойназар Холматов ва Ҷӯра Назаров), 9 корхонаи саноатӣ, аз он ҷумла 4 корхонаи хурди саноатӣ, 1 ташкилоти сохтмонӣ, 2 муассисаи нақлиётӣ, ҷамъияти «Матлубот», корхонаи коммуналӣ ва 2114 адад хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ) фаъолият менамояд.

Дар ноҳияи Шаҳритӯс 26517 нафар хонанда дар 54 мактаби маълумоти умумӣ ба таҳсил фаро гирифта шудаанд, ки ба онҳо 1610 нафар омӯзгорон дарс мегӯянд. 

Хизматрасонии тиббиро дар ноҳия 132 нафар табибон ва 450 нафар мутахассисони миёнаи тиббӣ ба уҳда доранд. Дар ноҳия муолиҷахонаҳои тиббӣ 6 адад, ва шумораи доягон 110 нафар буда, шумораи катҳои беморхонаҳо 450 адад мебошад. Ба аҳолӣ дар ноҳия 34 адад бунгоҳхои тиббӣ ва дар деҳот 10 адад ва 12 адад муассисаҳои ёрии аввалияи тиббии санитарӣ фаъолият менамоянд.

Муассисаҳои маданӣ-маърифатии шуъбаи фарҳангии ноҳия хизмат  мерасонад, аз он ҷумла: 1 қасри фарҳанг, 13 китобхона, фонди умумии китобхонаҳо - 86043 нусха, муассисаи фарҳангӣ-13, 1 мактаби мусиқӣ, 5 адад клубҳо. 

Дар ноҳия 8172 нафар нафақагирон зиндагӣ менамоянд.

Аз соли 2017 Оймаҳмадзода Рамазон Алихон ба ҳайси раиси ноҳияи Шаҳритӯс кор мекунад.

 

Шаҳритӯс дар аҳди қадим

Ниёгони маҳал дар дараи рӯди Кофарниҳон аз нимаи дувуми ҳазораи I пеш аз милод маскун буда ва шабакаи густардаи обёрӣ падид оварда будаанд. Киштзори каронаи рости ин рӯдро ҷӯйе обёрӣ мекардааст, ки саргаҳаш 18 км шимолтар аз шаҳраки Қубодиён ҷой дошта аст. Як ҷӯи дигар киштзори каронаи чапи рӯдро обёрӣ мекардааст. Дар сарзамини Шаҳритӯс осори бисёре аз гаҳи бостон ва садаҳои миёна бозмонда аст. Аз осори садаҳои миёна дар ин сарзамин ёдгориҳои Хоҷа Машҳад (асрҳои XI-XII), Мақбараи Хоҷа Дурбод (асрҳои XI- XII), ёдгории таърихӣ - табии Чилучорчашма ва Тиллоҳалоҷӣ аст. Сарзамини кунунии ноҳияи Шаҳритӯс дар садаҳои миёна бахше аз Қубодиён ва вилояти торихии Хутталон буд. Пас аз инқилоби Бухоро (соли 1920) ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар соли 1924 Шаҳритӯс бахше аз вилояти Сталинобод ва дертар вилояти Қӯрғонтеппа гардид.

 

Номгузории Шаҳритӯс

Бино бар ривояте, Шаҳритӯсро паҳлавони ҳамосӣ ва бостонӣ Тӯс писари Нӯзар бунёд гузошта аст.

 

Хоҷа Машҳад нишонае аз ниёгони тамаддунофари тоҷикон

Асрҳои 9-10 даврони тиллоии тамаддуну фарҳанги миллати мо ба ҳисоб меравад. Таърих гувоҳ аст, ки маҳз ба шарофати сулолаи Сомониён бахусус бо роҳбарии марди ботадбиру шуҷоатпешаю бохирад Шоҳ Исмоили Сомонӣ давлати паҳновару муқтадири тоҷикон арзи ҳастӣ намуда, баробари инкишофи иқтисодиёту ривоҷи савдо бо мамолики хориҷӣ барои илму фарҳанги тоҷик низ заминаи мусоид муҳайё гардид.

Дар он айём мадрасаҳо аз бузургтарин макони илм ба ҳисоб рафта, барои табияву таълим ва ба ҳадди камолот расонидани гузаштагони мо мусоидат менамуданд. Тибқи нишондоди китоби «Тоҷикон»-и аллома Бобоҷон Ғафуров ва сарчашмаҳои дигари таърихӣ меъморону бинокорони асрҳои 9-11 санъати меъмории суғдиҳо ва бохтариҳоро бо санъати меъмории марказҳои хилофат омезиш дода, биноҳои бошукуҳ месохтанд. Ба шаҳодати муаррих Наршахӣ нахустин мадраса дар Бухоро пайдо шуда, дар солҳои 937-938 аз сӯхтор нобуд шудааст. Дар аҳди Сомониён дар Самарқанд 17 мадраса амал мекардааст.

Мадрасаҳо дар асрҳои 9-10 ва қарнҳои минбаъда маркази воқеию асосии таълим ба ҳисоб рафта, баробари таълими илмҳои динӣ, мантиқ, калом, баён, забони арабӣ, таърих, илми тиб, ҳикмат, риёзиёт (математика), ситорашиносӣ табииёту фалсафа ҳам омӯзонида мешуданд.

Аз мутолиаи маъхазҳои мавҷуда бармеояд, ки мадрасаю ёдгориҳои меъморӣ дар шаҳракҳои музофот низ сохтаю мавриди истифода қарор дода мешуданд. Дар сохтмони ин гуна биноҳо ҳунармандону деҳқонон бе музд маҷбурӣ кор фармуда мешуданд. Чунончи, дар вилояти Хутталиён, ки марказаш Ҳулбук буд, 20 мадраса мавҷуд будааст. Тибқи маълумоти ЭСТ (ҷ.4) ва ЭАСТ (ҷ.2) алҳол ёдгориҳои меъмории асрҳои 11-12 бештар дар шаҳру ноҳияҳои Турсунзодаву Исфара, Шаҳритӯcу Ашт мавҷуд буда, ҳифзу нигоҳдории онҳоро Вазорати фарҳанги Чумҳурии Тоҷикистон ба уҳда дорад. Онҳо ёдгории зиндаю нишони гӯёи халқи фарҳангофару тамаддунсози тоҷиканд.

Мадрасаи Хоҷа Машҳад ва сайри таърихии он

Хоҷа Машҳад аз ниёгон ёдгори ҷовидон,

Шуҳрату шон, номи неку обрӯйи тоҷикон.

«Мадрасаи Хоҷа Машҳад ҳамчун мадрасаи калонтарини Осиёи Миёна аҳамияти таърихӣ дорад ва аз маркази илму маданият будани Қубодиёни қадим шаҳодат медиҳад».- нигоштааст шарқшинос, муаррих ва бостоншиноси маъруфи рус Алесандр Маркович Беленитский дар «Мавзолей у селения Саят» ном матлабаш. Дар воқеъ чун ба мадрасаи Хоҷа Машҳад аз наздик ошноӣ пайдо мекунед, аз ҳунари волои ниёгони гулдасту мумтозамон дар дил эҳсоси ифтихор  менамоед. Бино ба қайду таъкиди муҳаққиқон доир ба ин ёдгории беназири таърихӣ то асри 19 ягон маъхази хаттӣ пайдо нашудааст.

Нахустин маротиба соли 1894 узви Ситод ё худ Штаби генералии Русияи подшоҳӣ, афсари рус Лиментак дар ёддоштҳо ё худ ҳисоботи иктишофиаш нисбати бекигариҳои Бухоро қайд намудааст, ки дар деҳаи Сайёд ёдгории қадимии хуштарҳе мавҷуд аст, ки барои сокинони атрофаш ҳамчун оромгоҳ ва масҷид хизмат мекунад.

Ёдгории таърихии Хоҷа Машҳад аз нимаи дуюми асри гузашта, аниқтараш аз он айёме, ки фарзанди фарзонаи миллат Бобоҷон Ғафуров ҳамчун роҳбари ҷумҳурӣ ба фаъолият шуруъ кард, мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор гирифт.  

 

Имрӯзу фардои мадрасаи Хоҷа Машҳад

Давлатмардони кишвар бо фарорасии сулҳу суббот дар кишвар аз сари нав ба соҳаи фарҳанг таваҷуҳи хоса зоҳир намуданд. Нахуст  чорабиниҳои бузурги фарҳангию илмию адабиро ба нақша гирифта, барои баргузории онҳо дар қатори ҳамватанони соҳибном шахсиятҳои шинохтаю маъруф ва масъулони давлату созмонҳон бонуфузу ҳамсудро ҳам ҷалб карданд. Чунончи дар тантанаи ҷашни 1000-солагии шоир ва мутафаккири бузурги халқи тоҷик Носири Хусрави Қубодиёнӣ аз Ҷумҳурии Исломии Эрон ҳайати вижае ширкат варзида, ҳамзамон аз ҷониби сафорати ҶИЭ дар Тоҷикистон барои таъмиру тармими мадрасаи Хоҷа Машҳад ба маблағи 5 ҳазор доллар маблағи грантӣ пешкаш гардид.

Сафорати ИМА дар Тоҷикистон аз соли 2005 то соли 2009 дар асоси ду лоиҳа барои таъмиру ободонии мадрасаи Хоҷа Машҳад 116370 доллари амрикоӣ маблағ ҷудо кардааст. Маблағи мазкур барои тоза кардани 5 км заҳбури обпарто ҷиҳати паст кардани обҳои зеризаминии атрофи мақбара, бо таҳпояи бетонӣ мустаҳкам кардани таҳкурсии мадраса, кӯчонидани қабрҳои баъдина аз масҷиди мадраса ба бинои шафати он , ҷалби устоҳо ва сохтани хумдонҳои хиштпазӣ, харидории маводи сӯхт, истеҳсоли хишти қадима, тармими пурраи мадраса бо он хиштҳо ва амсоли ин масраф шудааст. Сафири вақти ИМА дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 15 июли соли 2010 зимни қабули ботантанаи ёдгории таърихии Хоҷа Машҳад изҳор доштааст, ки минбаъд ҳам ҷиҳати тармиму эҳёи осори ниёгон ба Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамаҷониба мадад мерасонад. 

Бешубҳа, ободу маъмур ва ба меъёрҳои байналмилалӣ мутобиқ сохтани чунин ёдгории фарҳангӣ имкон медиҳад, ки нафарони зиёд шуғли доимӣ пайдо карда, барои тарғибу муаррифии мероси нодири ниёгон саҳми боарзиш гузоранд. Илова ба ин амали мазкур ба рушди соҳаи саёҳат дар минтақа ва ҷумҳурӣ мусоидат намуда, буҷаи ноҳия ғанӣ гардида, бешак шароити зиндагию рӯзгори ҳамдиёрон рӯ ба беҳбудӣ меорад.

 

Мақбараи Хоҷа Дурбод

Мақбараи Хоҷа Дурбод дар ҳудуди деҳаи Хоҷа Дурбоди ҷамоати деҳоти ба номи Талбак Садриддинови ноҳияи Шаҳритӯс ҷойгир аст. Иморати он аз хишти пухта сохта шудааст. Асоси иморат мураббаъ буда, намоҳои на чандон баланди он бо усули тоқдартоқ ва нижвон зиннат ёфтааст. Ин тарзи ороиш (аз хиштҳои майдаи 22х22 сантиметрӣ чида шуда), намунаи нодир аст. Дар болои асос ҳашттарки се тарафаш даричадор устувор аст, ки хиштҳояш андармиён ба таври амудиву уфуқӣ чида шудаанд. Бандубасташ ғайриоддист. Бо вуҷуди аз берун мураббаъ будани асосаш девори дохили он ҳаштпаҳлуст ва ин шакл дар санъати меъмории Осиёи Миёна ҳамто надорад.

Дар девори дигар паҳлуҳо (ба ғайр аз он ки даромадгоҳ гузоштаанд) тоқчаҳои росткунҷаи на чандон чуқур ҷой дода шудаанд, ки заминашон бо ранги сурх гулпарто гардидааст.

Мақбараи Хоҷа Дурбод аз дигар ёдгориҳо ба шарафаҳои ғайриодии худ фарқ мекунад. Аз тарафи шимол пештоқи калоне гузоштанд, ки қисми зиёди наморо ишғол кардааст. Бурҷҳои он бо тоқчаҳои ороишӣ зиннат ёфтаанд. Як қисми гунбазаш хароб шудааст. Мақбараи Хоҷа Дурбод хеле зебост.

Истифодаи усулҳои меъмории ғайриоддӣ, ки хусусиятҳои хоси санъати бинокории маҳаллиро инъикос кардааст, қимати таърихиву бадеии онро зиёд намудааст.

 

Мақбараи Хоҷа Сарбоз

Мақбараи Хоҷа Сарбоз ёдгории меъмории асрҳои 11-12 деҳаи Лолазори ҷамоати деҳоти ба номи Талбак Садриддинови ноҳияи Шаҳритӯс ҷойгир аст. Ба типи мақбараҳои мутамарказ мансуб аст. Асоси Мақбараи Хоҷа Сарбоз мураккаб буда, пойдевораш похсагӣ мебошад ва худаш аз хишти хом сохта шудааст. Байни намоҳои он бо тоқҳои росткунҷаи на чандон чуқур оро ёфтаанд. Дар болои асос ҳашттарки ҳар паҳлуяш даричадор барқарор аст.

Гунбази мақбара хароб гаштааст. Диаметри он 7,5 м. яке аз калонтарин гунбазҳои аз хишти хом сохташудаи Осиёи Миёна мебошад. Аз тарафи шимол даромадгоҳи оддӣ дорад. Дохили бино аз ҳисоби равоқ тоқҳои хурд васеъ шудааст. Қисми болоии тоқҳо бо шакли ғайриоддии зинамонанд, ки дар боло торафт тангтар мешавад, фарқ мекунад.

Мақбараи Хоҷа Сарбоз бо вуҷуди пурра маҳфуз намонданаш ганҷинаи нодири таърихӣ ва бадеии санъати меъморӣ ба шумор меравад. Умед аст, ки дар ояндаи наздик он дар шакли аввалааш барқарор мешавад.

 

Мақбараи Тилло Ҳаллоҷӣ

Мақбараи Тилло Ҳаллоҷӣ ёдгории меъмории асрҳои 11-12 дар деҳаи Айвоҷи ноҳияи Шаҳритӯс мебошад. Аз хишти хом сохта шудааст. Андозааш аз берун 10,5 метр, аз дурун 6,9 метр мебошад. Мақбараи Тилло Ҳаллоҷӣ аз рӯи сохт маъбадҳои оташпарастони пешазисломии Осиёи Миёна - «Чортоқ»-ро ба хотир меорад. Фарқаш дар ҳамин аст, ки Мақбараи Тилло Ҳаллоҷӣ танҳо аз се тараф даромадгоҳ дорад ва тарафи чорум (шимолӣ) гарчанде дар шакли даромадгоҳ бошад ҳам, дар асл маҳкам аст.

Сохти даромадгоҳҳо хеле ҷолиб буда, мувофиқи усули меъмории асрҳои 11-12 сохта шудаанд: тоқҳои пайконии зебо дар тоқҳои росткунҷаи чуқур ҷойгир шудаанд (бо усули тоқ дар тоқ).

Асоси бино чоркунҷа буда, дар болои ҳашттарк (чор тарки дигар аз ҳисоби чор тоқи болои кунҷҳои девори асосӣ ба вуҷуд омадаанд) барқарор аст. Гунбази мақбара хароб гаштааст. Мақбараи Тилло Ҳаллоҷӣ аз намунаҳои нодири бинои қадимаи аз хишти хом сохта шуда аст.

Хонданд 167
Хатлон: Нигаронии мақомот аз таҳсили ҷавонон дар кишварҳои исломӣ

Мақомоти интизомии Хатлон изҳори нигаронӣ мекунанд, ки ҳанӯз сокинони ин вилоят дар кишварҳои  Миср, Покистон, Эрон ва давлатҳои дигар таҳсили ғайрирасмӣ мекунад. Ин ҳам дар ҳоле аст, ки 8 соли пеш дастури баргардонии онҳо содир шуда буд.

Қароре, ки бо ташаббуси президенти кишвар қабул шуда буд, дар давоми чанд сол баъди ин тахминан 3000 ҷавони тоҷик тарки таҳсили ғайрирасмӣ карда, ба Тоҷикистон омадаанд, вале ҳанӯз ҳам нафароне онҷо боқӣ мондаанд, ки мақомот аз ҳузури онҳо нигаронӣ дорад. 

Мақомоти тоҷик ҳузури онҳоро дар кишварҳои исломӣ ва таҳсил гирифтани эшонро хатарнок мегӯяд, ки бояд ҳамагӣ ба Тоҷикистон баргардонида шаванд. Аммо онҳое, ки бо гузашти 8 сол аз дастури баргардониданашон сипарӣ мешавад баҳонаи худро доранд.

Зарифмоҳ Фақирова, сокини ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ мегӯяд, ки талош дорад фарзандашро ба Тоҷикистон баргардонад, вале фарзандаш барои бозгашт омода нест, чун таҳсили ӯ барои касе мушкил намесозад: "Мақсади дигаре надорад фарзанди ман, мехоҳад, ки маълумот гирад баъдан баргардад, ман мегӯям, ки баргард, вале ӯ мехоҳад баъди хатми донишгоҳ баргардад, ӯ фикри худашро дорад, маҷбураш карда наметавонам."

Қурбоналӣ Фақиров, соли 2008 аз Донишгоҳи исломии Тоҷикистон ба Донишгоҳи Ал-азҳари Қоҳира рафтааст, вале мақомот таҳсили ӯро ғайрирасмӣ меноманд.  Модари Қурбоналӣ гуфт, ки фарзандаш расман таҳсил мекунад. Зарифамоҳ Фақирова мегӯяд, соли 2012  барои баргадонидани писараш ба Қоҳира сафар кард ва дид, ки дар шароити хуб дар маҳаллаи Заҳрои Қоҳира зиндагиву таҳсил мекунад ва дилаш ором шуда баргаштааст. Аммо мақомоти ноҳия чанде пеш гуфтанд, ки Қурбоналӣ Фақирови 31-сола дар Қоҳираи Миср бо  таҳсили ғайрирасмӣ машғул аст.

Ба гуфти мақомоти интизомӣ дар Хатлон хонаводаҳое ҳастанд, ки фарзандонашонро баъди дастури баргардонидан аз кишварҳои исломӣ баргардонидаанд. Дар шаҳру навоҳии вилояти Хатлон мегӯянд, ки ин ҷавонҳо дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ кор мекунанд. Дар ноҳияи Шаҳритус гуфтанд, ки ба истиснои чанд нафар ҷавонон аз кишварҳои исломӣ баргардонида шудаанд, аз мебошад.  

Ин ҷавон Иҷромиддин Эшмаҳмадови 32 сола мебошад, ки чанд соли пеш бо дастури мақомоти Тоҷикистон аз Пешовари Покистон баргашта дар мактаб омӯзгор будааст, вале ваъзи иқтисодӣ онҳоро маҷбур карда, ки ба муҳоҷират биравад. 

Маҳмудҷон Эшмаҳмадов, падари Иҷромиддин гуфт, ки писараш дар мактаб наздики 500 сомонӣ маош мегирифт, вале чун зиндагӣ вазнин шуд ба муҳоҷират баргашта дар шаҳри Магнитагор сохтмончӣ аст: "Дар Афғонистон гуреза будем ҷавонон барои таҳсил ба Покистон мерафтанд,  писарамонро равон кардем, ки бесавод намонад, онҷо англисӣ ва арабӣ мехонданд, баъди чанд сол, ки гуфтанд баргардонида шаванд баргашт ва дар мактаб кор кард, вале зиндагӣ инҷо душвор шуд ва маошаш кам ба муҳоҷирати корӣ рафт."

Фотеҳи Файзулло, раиси ноҳияи Ҷайҳун гуфт, ки 122 нафар аз ноҳия дар кишварҳои исломӣ таҳсили ғайрирасӣ доштаанд, як нафар Рӯзибой Сиёҳаков дар Покистон кору зиндагӣ мекардааст, ки мақсади омадан ба Тоҷикистонро надоштааст. Дар ноҳияи Панҷ бошад 121 нафар таҳсили ғайрирасмии динӣ доштаанд, ки 3 нафарашон боқӣ мондааст. 

Зафар Файзуллоев, раиси ноҳияи Қубодиён гуфт, ки ин ҷавонон шурӯъ аз соли 1998 барои таҳсил ба кишварҳои исломӣ рафтаанд, ки 10 нафарашон онҷо ҳастанд, вале 120 нафаро баргардонидаанд: "Мо бо онҳо кор мекунем, ки баргарданд. Нисбати  якчанд нафари онҳо парвандаи ҷиноӣ боз шудааст." 

Адбдуҷаббор Баҳодурзода, раиси ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ таҳсили ғайрирасмии ҷавононро ба чолиш кашида гуфт, ки 20 ё 30 соли пеш онҳо толибилм буданд, ки ҳоло зану кӯдак доранду ба тиҷорат машғул ҳастанд: "Ба наздики як нафараш омада буд, ки 5 кӯдак дорад ва тиҷорат мекунад, ҳоло мо кор мекунем, ки каме дигаргунӣ шавад."

Дар мавриди гаравиши ҷавононе, ки дар кишварҳои исломӣ қарор доранд ба ҳизбу ҳаракатҳои манӯъи террористӣ чанд соли пеш сару садои зиёде ба миён омада буд, таҳлилгарон мегӯяд, ки роҳи онҳо барои пайвастан ба ин гурӯҳҳо осон аст, чун онҳо аз назорати хонавода ва мақомоти интизомии тоҷик дур ҳастанд ва метавоанд, ки барои ҷомеа хатар дошта бошанд.

Ин дар ҳолест, ки мақомот дар гузоришҳои расмӣ чандин даъфа тариқи шабакаҳои давлатии телевизионҳои кишвар гузориш дод, ки ҷавонони тоҷик дар баробари омӯзиши забону илм боз ба ҷиноятҳои террористӣ даст дошта, ҳато наворҳое ҳастнад, ки толибилмон худро метарконанд.

Ҳарчанд хонаводаҳои ин ҷавонон мегӯяд, ки фарзандонашон таҳсили расмӣ доранд, вале иддаои ҳукумати Тоҷикистон, ки соли 2010 дастури баргардонидани онҳоро кардааст ин аст, ки онҳо аз аввалин нафароне ҳастанд, ки ба гурӯҳои ифротию терроистӣ пайвастаанд ва чанд нафарашон дар сафи гурӯҳи "Давлати исломӣ" қарор доштаанд.

Бори охир Эмомалӣ Раҳмон, президенти кишвар дар ҳамоиши нахустини Шӯрои миллии кор бо ҷавонон рӯзи 27 май соли 2017 аз таҳсили ғайрирасмии ҷавонон дар кишварҳои хориҷӣ ва ширкати баъзеи онҳо дар ҷанги Сурия изҳори нигаронӣ карда буд. 

Ин дар ҳоле аст, ки соли 2010 ин ҷавонон бояд ба кишвар бозпас оварда мешудаанд.

Нусратулло Маҳмудзода, додситони вилояти Хатлон чанд моҳи пеш зимни нишасти хабарӣ ба хабарнигорон гуфт, ки 135 нафар ғайриқонуни дар хориҷӣ кишвар таҳсил доранд: Аз руйи маълумоти додситонии вилояти Хатлон алайҳи 44 нафари онҳо парвандаҳои ҷиноӣ боз шудааст, ба волидайни онҳое, ки таҳсилро идома додаанд огоҳиномаи расмӣ додаанд, ки 15 нафар дар давоми ним сол алаккай баргаштаанд. 

Раванди бозгардони толибилмони тоҷик аз мадрасаҳои хориҷӣ аз поёни моҳи августи соли 2010, дар пайи як суханронии раисиҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон шурӯъ шуд, ки аз волидайн онҳо баргардондани фарзандонашонро тақозо карда буд. Дар пайи он садҳо тан аз ҷавонони тоҷик аз мадрасаҳои динии Покистон, Эрон ва кишварҳои арабӣ ба Тоҷикистон баргардонида шуданд ва ҳанӯз чанд нафар онҷо боқӣ мондаанд. Ҳарчанд сину соли онҳо аз таҳсил гузаштааст, вале мақомот мегӯяд, ки онҳо бояд ба кишвар баргардонида шаванд.

Ясриби Хатлонӣ

Ин мавод дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозииҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 183
Бохтар: Номи калону шаҳри вайрон

Ба гуфтаи масъулин, аз масофаи 1979,6 км роҳҳои маҳаллии минтақаи Бохтари вилояти Хатлон фақат 20 дарсади онҳо ба рои рафту омади  нақлиёт мувофиқанд. Омили асосии харобии роҳҳои маҳаллӣ нокифоя будан ё дар тамоман  ҷудонашудани маблағ аз буҷетҳои шаҳру навоҳии вилоят мебошад.

Вазъи хароби роҳҳои маҳаллии вилояти Хатлон ронандагонро сахт нигарон кардааст. Онҳо аз он изҳори нигаронӣ мекунанд, ки бо вуҷуди сари вақт супоридани андозҳо, роҳҳо то кунун ба талаботи мардум ҷавобгӯ нестанд. Олимбек Маҳмудов, ронандаи воситаи нақлиёти мусофиркаш аз ноҳияи Вахш гуфт, ки қариб ҳама роҳҳои маҳаллӣ дар ин ноҳия хароб мебошанд ва қариб сари ҳар моҳ мошинҳои худро аз нав таъмир мекунанд. Ӯ мегӯяд, ки дар фасли зимистон дар роҳҳои ҷамоати шаҳраки Кирови ноҳияи Вахш тамоман рафтуомади нақлиёт мушкил мешавад.

Дар ҳамин ҳол, сардори муассисаи давлатии нигоҳдории роҳҳои автомобилгарди ноҳияи Вахш Наҳтулло Олимов мегӯяд, ки барои таъмири роҳҳо дар 8 моҳи соли равон азҳисоби бӯҷаи ноҳия танҳо 9540 сомонӣ ҷудо карда шудааст, ки ин бар сари ҳар як километр роҳ 17 дирам рост меояд. Ӯ гуфт, ки айни замон дар ихтиёри идора 169 км роҳҳои аҳмияти маҳаллидошта мебошад, ки аз он 90 фоизаш ба таъмир ниёз дорад.

Инчунин, ронандагони дигар аз он изҳориноризоӣ карданд, ки саривақт андози роҳмесупоранд, аммо ҳолатироҳҳо қариббетағйирбоқи мондааст. Музафар Холиқов, самуҳандиси Муассисаи давлатии Идораи Хоҷагии роҳҳои автомобилгарди минтақаи Бохтар зимни сӯҳбат бо мо гуфт, ки дар 8 моҳи соли равон барои таъмири роҳҳои маҳаллӣ аз тарфи буҷетҳои маҳаллии 8 шаҳру ноҳияҳо 536 ҳазору 600 сомонӣ ҷудо карда шудааст. Ин дар ҳолест, ки ба гуфтаи ӯ аз масофаи 1979,6 км роҳҳоимаҳаллии минтақаи Бохтари вилояти Хатлон ҳамагӣ 20 дарсади онҳо барои рафтуомади нақлиётмувофиқанд, боқимонда 80 фоизи дигар ба таъмир ниёз доранд. Маблағҳое, ки аз тарафи ҳукуматҳои маҳал ҷудо карда шудааст, сари ҳар як км роҳ аз 5 то 8 сомонӣ рост меояд. Ин дар ҳолест, ки барои таъмири асосии як км роҳ 1 миллиён сомонӣ лозим аст. Ба гуфтаи ӯ аз тарафи буҷетҳои маҳаллии шаҳру ноҳияҳои Кушониён, Панҷ, Ҷайҳун ва Леваканд дар 8 моҳ барои таъмири роҳҳои маҳал тамоман маблағ ҷудо карда нашудааст. Ҷудо нашудани маблағ аз тарафи ҳукуматҳои шаҳру ноҳияҳо, мегӯяд ӯ, аз иҷро нашудани қарори ҳукумати ҶТ таҳти №639 “Дар бораи ҳисоботи Вазири нақлиёт ва камуникатсияи ҶТ оид ба ҳолати нигоҳдории роҳҳои автомобилгард ва бехатар намудани фаолияти вазорат дар ин самт” гувоҳӣ медиҳад.

Сардори шӯъбаи соҳаи иқтисоди Сараёсати молияи вилояти Хатлон Холмуҳаммад Одинаев мегӯяд, кидар 8 моҳи соли 2018 аз тарфи мақомтҳои шаҳру ноҳияҳои Кушониён, Ҷайҳун, Панҷ,Шаҳритус,Леваканд, Балҷувон, Ҳамадони, Фархор, Ховалингва ноҳияи Шамсиддини Шоҳин тамоман барои таъмири роҳхои маҳаллӣ маблағ ҷудо карда нашудааст.

Гуфта мешавад, ки ҳатто аз буҷетҳои ноҳияҳои Ховалинг, Ҳамадонӣ, Балҷувон, Носири Хусрав, Дӯстӣ, Ҷайҳун ва шаҳри Норак ду сол мешвад, ки барои таъмири роҳҳои маҳаллӣ тамоман маблағ ҷудо карда намешавад. Ӯ гуфт, ки барои таъмири роҳхои аҳамияти маҳаллидошта дар ин давра 2 миллиёну 850 ҳазор сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки аз он 1 млн 529 ҳазор сомонӣ ҷудо карда шудааст. Ҷудо нашудани маблағ аз ҳисоби буҷетҳои шаҳру ноҳияҳо барои таъмири роҳҳои аҳамияти маҳаллӣ дошта аз иҷро нашудани даромади буҷети шаҳру ноҳияҳо дарак медиҳад.

Соҳибкорон умеди охиринанд.

Музафар Холиқов мегӯяд, ки аз тарафи соҳибкорони маҳаллӣ барои таъмири роҳхои аҳамияти  маҳаллидошта беш аз 2 миллиону 228 ҳазор сомонӣ ҷудо карда шудаст. Қисмати зиёди роҳҳои маҳаллӣ аз ҳисоби ин маблағ таъмир карда шудаанд. Сардори муассисаи давлатии нигоҳдории роҳҳои автомобилгарди ноҳияи Вахш Наҳтулло Олимов низ афзуд, ки барои таъмири роҳҳо имрӯз танҳо умед ба соҳибкорон бастаанд. Дар 8 моҳи соли равон аз тарафи соҳибкорон 725 ҳазору 500 сомонӣ  маблағ ҷамъ шуда, чанде аз роҳҳои харобгашта таъмиру бозсозӣ шудаанд.

Нурмаҳмад Қаҳҳоров Сардори муассисаи давлатии нигоҳдории роҳҳои автомобилгарди ноҳияи Кушониён ба мо гуфт, ки аз тарафи мақомоти маҳал барои таъмири роҳҳои маҳаллӣ тамоман маблағ ҷудо нашудааст, вале бо дасгирии ҳукумати ноҳия ва маблағгузории соҳибкорони маҳаллӣ беш аз 3 км роҳ таъмир карда шуда, 2 км роҳҳои дигар сангфаршшуда, ҳамчунин 147 км дигар аз нав бозсозӣ шудааст, ки маблағи он 915 ҳазор сомониро ташкил медиҳад.

Вазъи 24 пул хароб аст. 

Ба иттилоъи масъулин дар минтақаи Бохтари вилояти Хатлон 24 пули мошингузар дар роҳҳои маҳаллӣ дар ҳолати садамавӣ қарор доранд. Дар умум дар роҳҳои маҳаллӣ 485 пули мошингузар мебошад, ки 99 фоизи он ниёз ба таъмир доранд.Харобшавии пулҳои мазкур боиси халалдор шудани ҳаракати нақлиёт дар роҳ гаштааст. Ҳарчанд, ҳукумати кишвар ҳама талошҳои хешро баҳри таъмиру таҷдиди роҳҳо харҷ намуда, маблағгузориро дар ин самт афзоиш додааст, аммо то кунун роҳҳои маҳаллӣ дар минтақаи Бохтари вилояти Хатлон ба талаботи мардум ҷавобгӯ нестанд. Беҳтар кардани ҳолати роҳҳои маҳаллӣ дар вилояти Хатлон барои афзоиши суръати интиқоли бору коло ва рушди иқтисоду саноат, инчунин боло бурдани сатҳи некӯаҳолии мардум нақши муҳим дорад. Ҳалли мушкилоти мазкур таваҷҷуҳи хоси масъулинро мехоҳад. Вале суоли матраҳ ин аст, ки чаро аз ҳисоби буҷетҳои маҳалҳо дар ин самт маблағ ҷудо намешавад? Кӣ дар ин сарзамин ғами мардумро бояд хӯрад?

Раҳмоналӣ Додархӯҷаев,

Хабарнигори махсуси “Фараж” 

дар вилояти Хатлон

Хонданд 570
Қубодиён: аз Қайкубодшоҳ то Тахти Cангин

Ноҳияи Қубодиён яке аз ноҳияҳои вилояти Хатлон аст ва он дар ҷануби Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад. Ин ноҳия 27 октябри соли 1939 дар бахше аз вилояти Сталинобод дар ҶШС Тоҷикистон таъсис ёфта ва дар солҳои 1930-1970 ба ёди Анастас Микоян, яке аз раҳбарони шӯравӣ, ноҳияи Микоянобод номида мешуд.

Аз 4 январи соли 1944 ин ноҳия бахше аз вилояти Қӯрғонтеппа шуд.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Қубодиён аст, ки дар канори рӯди Кофурниҳон, шохоби рости рӯди Панҷ, 94 км ҷанубу ғарбтар аз шаҳри Бохтар ва 2 км дуртар аз истгоҳи роҳи оҳан ҷой дорад. Аз Қубодиён то Душанбе 198 км роҳ аст. Ин шаҳрак дар солҳои 1930-1970 Микоянобод ном дошт. Ноҳияи Қубодиён бо 1834,4 км² дар дараи рӯди Кофурниҳон ҷой дорад. Дар шимол бо ноҳияи Рӯдакӣ, дар шарқ бо ноҳияи Ҷиликӯл, дар ғарб бо ноҳияи Шаҳритуси вилояти Хатлон ва дар ҷануб бо ноҳияи Қалъаи Золи вилояти Кундузи Афғонистон ҳаммарз аст.

Дар ноҳияи Қубодиён чунин ҷамоатҳои шаҳраку деҳот мавҷуд аст: шаҳраки Қубодиён, ҷамоати деҳоти Носири Хусрав, Тахти Сангин, 20-солагии Истиқлол, Ишмурод Ниёзов, Ӯтақара Назаров, Заркамар ва Навобод.

Аз 9 декабри соли 2016 Файзуллозода Зафар Хайрулло раиси ноҳияи Қубодиён мебошад.

 

АҲОЛИИ ҚУБОДИЁН

Бо шаҳодати таърихнигорон ва муҳаққиқон дар қарнҳои VI–II то милод, дар даврае, ки Қубодиёни қадим шомили давлати Бохтар, сипас  империяи Ҳахоманишиёну Юнону Селевкиён ва давлати Юнону Бохтар буд, омезиши фарҳанги осиёимиёнагӣ-ориёӣ-ҳинду юнонӣ ба амал  меояд. Дар натиҷаи раванди бисёрасраи этногенетикӣ халқияти ориёӣ- аҷдоди тоҷикони имрӯза ба вуҷуд меоянд. Дар қарни VIII баъди  футуҳоти ислом муқимишавии арабҳо дар Қубодиён оғоз мешавад.  Тибқи маълумоти баъзе сарчашмаҳо дар ин сарзамин арабҳои қабилаи банӣ Тамим сокин мешаванд. Ҷойи сукунати арабҳоро дар Қубодиён ва Шаҳритус ба мисли дигар манотиқи Мовароуннаҳр «Арабхона» меноманд. Дар охири қарни XIX дар Қубодиён қабилаҳои ҷалай ва ахчаи ӯзбек, инчунин туркманҳо зиндагӣ ба сар мебурданд. Дуртар аз  амлокдории Пешканд (Вешканд, Бешканд, Бешкент) дурманҳо ҷо-ҷо  таҳҷойӣ шуда буданд. Аксари аҳолии деҳаи Чилучорчашма хоҷагони тоҷик буда, дар байни онҳо арабҳо низ зиндагӣ мекарданд. Ин арабҳо дар авали интишори дини ислом, баъд аз забти пурраи Мовароуннаҳр,  ба ин сарзамин омада, ба ҳайси марзбон зиндагӣ намуда, бо

мардуми маҳаллӣ, хосса тоҷикон омезиш ёфтаанд ва ба забони тоҷикӣ ҳарф мезананд.  

Дар худи Қубодиён тоҷикон, ӯзбекҳои қабилаи ахча ва ӯзбекҳои афғонистонӣ, ки дар охири қарниXIX ба ин ҷо омада буданд, сукунат доштанд. Нахустин маҳалҳои руснишин низ дар Қубодиён, ки аз ҳарбиён ва сарҳадбонон иборат буданд, дар охири қарни нуздаҳи милодӣ, пас аз забти Осиёи Миёна аз тарафи Русия, пайдо мешаванд. Дар қатори русҳо арманҳо, яҳудиён ва намояндагони дигар миллату халқиятҳо низ умр ба сар бурда, асосан ба тиҷорат машғул буданд.  

Дар давраи Ҳокимияти Шӯравӣ афзоиш сунъии аҳолӣ ба миён омад. Ба ин ҷо соли 1927 ӯзбекҳои водии Фарғона ва солҳои 1947–1954 тоҷикони водии Қаротегин ва дигар навоҳии ҷумҳурӣ муҳоҷир карда шуданд.  Онҳо дар ободонӣ, ривоҷу равнақи зироаткорӣ, махсусан пахтакорӣ,  саҳми арзанда гузоштанд. 

Дар солҳои барқарорсозии Ҳокимияти Шӯравӣ шумораи аҳолӣ 18 ҳазор

нафарро ташкил медод. Тағйироти шумораи аҳолӣ дар ноҳияи  Қубодиён мувофиқи барӯйхатгирӣ чунин буд: соли 1979-73 ҳазору 535 нафар, соли 1989-98 ҳазору 535 нафар ва соли 1995-115 ҳазору 169 нафар.

Аҳолии ноҳия то ибтидои соли 2017 175 ҳазору 620 нафар, аз ҷумла 86 ҳазору 229 нафар мард ва 89 ҳазору 391 нафар занро ташкил медод.

  

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ ҚАДИМТАРИН

Таърихи Қубодиён ҷузъи таркибии таърихи халқҳои Мовароуннаҳру Хуросон мебошад. Куҳу водиҳо ва халқҳои маскуни он дар сарчашмаҳои ниҳоят қадимии арабию форсӣ ёд мешаванд. Нахустин бошишгоҳҳои  одамони давраи ибтидоӣ дар ҳудуди Қубодиён қариб 3,5 ҳазор сол қабл пайдо шудаанд.  

 

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ БОХТАРИ ҚАДИМ

Қубодиён дар аҳди қадим, то тасарруфи Ҳахоманишиён шомили давлати Бохтари қадим буд. Дар он давра дар Осиёи Миёна се давлати қадим: Бохтар, Суғд ва Хоразм арзи вуҷуд дошт, ки бузургтарини онҳо Бохтар ба шумор мерафт. Мулки Қубодиёни таърихӣ (ноҳияҳои Қубодиён, Шаҳритус, Носири Хусрави кунунӣ) ҷузъи давлати Бохтари қадим ба шумор мерафт. Аҳолии шаҳри Қубодиён (алҳол Қалъаи Мир) ва маҳалҳои аҳолинишини он дар ҳаёти Бохтари Шимолӣ нақши бузург мебозид. Ба шаҳодати маводи бостоншиносии дар ин мавзеъ ёфташуда, сокинони он ба кулолгарӣ, бофандагӣ, оҳану биринҷгудозӣ ва дигар касбу пешаи ҳунарварӣ машғул буданд. Бозёфтҳои бостоншиносон шаҳодат медиҳанд, ки дар Қубодиёни аҳди Бохтари қадим дар ин ҷо ҳунари заргарӣ, рассомӣ ва муҷассамасозӣ ба авҷи аълои худ расида  буд. Ашёи гарнбаҳои «Хазинаи Амударё», ки аксар аз тилло ва нуқра сохта шудаанд, аз санъати олии рассомону наққошон ва заргарони ин давра шаҳодат медиҳанд.  

Ҳамин тариқ, дар мулки Қубодиёни бостонӣ шаҳрҳои Кайқубодшоҳ ва Қалъаи Мир дар қарнҳоиVI–VII то милод арзи ҳастӣ доштанд ва қисми  таркибии давлати Бохтари қадимро ташкил медоданд ва ба рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии он таъсири бузург расонидаанд. 

 

БЕКИГАРИИ ҚУБОДИЁН

Қаламрави Қубодиён дар миёнаи қарни XVIII як қисми мулки Ҳисор ба ҳисоб рафта, солҳои 1753-1758 милодӣ дар замони ҳукмронии Муҳаммад  Раҳимхон шомили ҳайати хонигарии Бухоро буд. Баъдан қубодиёниҳо дар якҷоягӣ бо қувваҳои муттаҳидаи Бухорои Шарқӣ бар зидди Муҳаммад Раҳимхон мубориза мебаранд, ки дар натиҷаи он Қубодиён ба мулки мустақил табдил меёбад. 

То шикасти аморати Бухоро аз тарафи неруҳои Русияи подшоҳӣ (соли1868 милодӣ) Қубодиёну Ҳисор, Қаротегину Кӯлоб ва дигар бекигариҳои Бухорои Шарқӣ давлатчаҳои ниммустақиле буданд, ки бо ном ба аморати Бухоро тааллуқ доштанду дар асл ҳар кадоме ба сари худ мавҷудият мекарданд. Русияи подшоҳӣ ҳамчун дастгирӣ баҳри  мустаҳкам намудани ҳокимияти амири Бухоро дар минтақа Бухорои Шарқиро пурра ба аморат тобеъ кунонд. Байни ин бекигариҳо низоъҳои доимӣ мавҷуд буд. Аморати Бухоро, ки ба 28 бекигарӣ тақсим буд, идора кардани ҳамаи онҳо барояш даст намедод. Барои ҳамин ҳам, ин иқдоми  Русия барои «гапдаро» намудани бекҳо ва хотима бахшидан ба низоъҳои феодалӣ барои амир табъи дил буд.

 

ЁДГОРИҲОИ ТАЪРИХИИ ҚУБОДИЁН

Қубодиён қадимтарин сарзамин на танҳо дар Тоҷикистону Осиёи Марказӣ, балки Шарқу ҷаҳон ба шумор меравад. Дар ин сарзамин ёдгориҳои бешумор аз замонҳои қадимтарин то ба имрӯз вуҷуд доранд,  ки мутаассифона, то ҳол ягон пажуҳишгари соҳаи таърих теъдоди аниқи  онҳоро муайян накардааст. Ёдгориҳои машҳури Қубодиён: Қалъаи  Мир, Кайқубодшоҳ, Тахти Сангин, Тахти Қубод, Шоҳтеппа (Теппаи  Шоҳ), Хушдормулло (Уштурмулло), Куҳандиж, Яртигунбаз, Қуммазорот, Сафедмазор, Хоҷа Салим, Дижи Тӯс, Хоҷа Машҳад, Хоҷа  Дурбод, Ҳоҷа Сарбоз, Мунҷоқ-теппа, Ҳазратбобо, Масҷиди Намозгоҳ, Ҳазрати Кон, Бешкентқалъа, Тиллоҳаллоҷӣ, Дурахшонтеппа, Қалъаи Кофурниҳон ва ғайра аз таърихи чандҳазорсолаи ин диёри бостонӣ бо забони безабонӣ шаҳодат медиҳад. Қубодиёни таърихӣ на танҳо  қаламрави ноҳияи имрӯзаи Қубодиён, балки ҳудуди ноҳияҳои Шаҳритус ва Носири Хусравро низ дар бар мегирад. Дар ин ду ноҳияи дигар ҳам  ёдгориҳои гаронбаҳои таърихӣ хеле зиёданд, ки баъзе аз онҳоро дар

боло зикр намудем. Дар ин қисмати матлаб мо якчанд ёдгориҳои машҳури Қубодиёни таърихиро ёдовар мешавем. Таҳқиқ ва омӯзиши  ёдгориҳои таърихӣ аз ҷониби бостоншиносон ва муаррихон танҳо пас аз ҶБВ оғоз меёбад. Таваҷҷуҳи мутахассисони ин соҳаро ёдгориҳои зиёди таърихӣ ба худ ҷалб намуданд. Дар натиҷаи кори пурмаҳсули  бостоншиносони шӯравӣ дар ҳудуди ноҳияи Қубодиёни имрӯза 4 ёдгории меъморӣ ва 22 ёдгории бостоншиносӣ кашфу омӯхта шудаанд. Дар ноҳия ҳоло ҳам ёдгориҳои таърихии зиёде мавҷуданд, ки ҳоло кашф нашудаанд, бостоншиносон ва ҳаводорони таърихро интизоранд.

 

ТАХТИ САНГИН ВА ТАХТИ ҚУБОД

Тахти Сангин дар қисмати шарқии Қубодиён дар пушти қаторкуҳи  Тешиктош, дар соҳили рости рӯди Амударё қомат афрохта. Номи куҳанаш Тахти Сангин нест. Бо ин ном дар сарчашмаҳо ва навиштаҳои таърихӣ зикр нашудааст. Ҳангоми кофтуковҳои бостоншиносон маълум шуд, ки тамоми шаҳрак, девору роҳравҳо ва сутунҳои бузурги он аз санг бино шудааст, бинобар ин, олимон онро «Тахти Сангин» номиданд ва азбаски ёдгории мазкур монандӣ ба Тахти Ҷамшед (Персеполис) - пойтахти империяи Ҳахоманишиён (Порсибостон), ки дошт, дар номгузорӣ ба он пайравӣ намуданд. 

Яке аз сабаҳои таваҷҷуҳи таърихнигорон ба ин маҳал дарёфти«Хазинаи  Амударё» буд. Дар нимаи дуюми асри нуздаҳ бозаргони бухороӣ маснуоти фаровон-маҳсули ҳунармандони қубодиёниро ба бозорҳои Ҳиндустон барои фурӯш бурданд, ки пасон аз ҷониби англисҳо харида, ба осорхонаи Британияи Кабир туҳфа карда шуд. Олимон макони дарёфти маснуотро соҳили рости рӯди Омӯ муқаррар карданд. Акнун дақиқ кардан лозим буд, ки бозёфтҳо тасодуфӣ ба ин маҳал омадаанд, ё  ватани аслӣ ва созандагонашон аз мулки Қубодиёнанд. 

Соли 1976 милодӣ 34 километр дуртар аз маркази ноҳияи Қубодиён бостоншиносон ба таҳқиқи маъбади қадимаи Окс шуруъ намуданд.  Тахти Сангин–шаҳракест, ки дар замони Ҳахонанишиён бунёд шуда,  дар аҳди юнону мақдуниҳо рушду тараққӣ ёфтааст. Ин ёдгорӣ дар қисми ҷанубии ноҳияи Қубодиён, дар соҳили рости саргаҳи Амударё, ки оби рӯдҳои Вахшу Панҷ, Куҳандизи Афғонистон, Кофурниҳон ба ҳам омезиш меёбанд ва рӯди Амударё ташкил меёбад, ҷойгир аст. Тахти Сангинро аз шарқ Амударё, аз ғарб куҳи Тешик-тош (Рафеъ), аз шимол ва ҷануб иншооти дуқабатаи муҳофизаткунанда иҳота кардаанд. Маъбад  пурра сангӣ буда, на танҳо сохти меъморӣ, балки ҳама ҷузъиёти он то ба имрӯз хуб пойдор мондааст. Ҳанӯз соли аввал-1976-ум ковишҳо он миқдор ашёро ба бостоншиносон доданд, ки ҳайратангез буд.  

Ин ёдгорӣ дар якҷоягӣ бо Тахти Қубод, ки 5-6 км дуртар воқеъ аст, ба воситаи деворҳои пурқуввати сангӣ, бандари дорои гузаргоҳ ва шаҳраки соҳили чапи Амударё комплекси ягонаро ташкил медиҳад.  

Шаҳраки Тахти Қубод дар соҳили рости рӯди Ому, дар муқобили он  ҷое, ки рӯди Куҳандиз (Кундуз) ба Амударё мерезад, 5 км ҷанубтар аз  Тахти Сангин ҷой гирифтааст. Ақидае ҳаст, ки «Ганҷинаи Амударё» маҳз аз ҳамин ҷо ёфт шудааст. Қабати болоии шаҳрак дар натиҷаи  корҳои сохтмонии замони шӯравӣ сахт зарар дидааст. Қисми марказии он ба теппаи росткунҷа шабоҳат дорад. Баландии он аз пойгоҳ 8–9 метр мебошад. 

 

ЗИНДАГИНОМА ВА ОСОРИ НОСИРИ ХУСРАВИ ҚУБОДИЁНӢ

Шоир ва мутафаккири бузурги халқи тоҷик Носири Хусрав соли 1003-и  мелодӣ дар ноҳияи Қубодиёни Тоҷикистон дар хонаводаи деҳгони сар-ватманд чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Ному насаби аслии худро худи ӯ дар оғози китоби«Сафарнома» чунин зикр кардааст: «Чунин гӯяд Абӯмуинниддини Носири Хусрав ал-Қубодиёнӣ ал-Марвазӣ, ки ман марди дабирпеша будам ва аз ҷумлаи мутасаррифон дар амвол ва аъмоли султонӣ». Падараш яке аз мансабдорони дарбори Ғазнавиён ба ҳисоб рафта, дар шаҳрҳои Қубодиён ва Балх соҳиби молу мулки зиёде буд. Ӯ дар чунин хонадони сарватманд ба камол расида, ба таҳсили  улуми динӣ ва дунявӣ пардохт. Аз рӯйи ахбори сарчашмаҳои таърихӣ Носири Хусрав маълумоти ибтидоиро дар мадрасаи зодгоҳаш Қубодиён гирифта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Хоҷа Машҳади ноҳияи Шаҳритус идома дод. Сипас вай барои фаро гирифтани улуми мухталиф ба шаҳри Балх ва Марв сафар мекунад. Дар мадрасаҳои ин ду маркази илму фарҳанги исломӣ таҳсил намуда, чун донишманди бузург ба камол мерасад. Ӯ чун донандаи хуби забонҳои арабӣ, юнонӣ, ҳиндӣ, чун олими забардасти улуми асримиёнагӣ:- фалсафа, калом, нуҷум, тибб, табииёт, фиқҳ, таърих, мантиқ, ҷуғрофия, ҳандаса, мусиқӣ, адаб ва ғайра ном  мебарорад. Шуҳрати донишмандии Носири Хусрав ба дарбори  Ғазнавиён мерасад ва ӯро ба корҳои девону дафтардорӣ дар вилояти Балх ҷалб месозанд. Ӯ дар корҳои давлатдорӣ худро чун шахси фозилу кордон нишон медиҳад ва дар байни аҳли дарбор соҳиби обрӯю эҳтироми баланд мегардад ва ӯро бо унвони ифтихории «Хоҷаи Хатир» сарфароз менамоянд. 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ ба як хоби дидааш амал намуда, соли 1045-и мелодӣ аз хизмати дарбор истеъфо медиҳад ва ба саёҳат мебарояд. Ин сафари ӯ ҳафт сол давом мекунад ва дар ин муддат Озарбойҷон, Осиёи Хурд, Сурия, Урдун, Фаластин, Миср, Ҳиҷоз, Ҳалаб, Тунис, Судон ва дигар кишварҳоро сайёҳат менамояд. 

Дили пурэҳтироси шоир ва мутафаккари бузург, зодаи Қубодиёни бостонии Тоҷикистон дар сини 85-солагӣ соли 1088-уми милодӣ аз тапиш монд. Мадфани ӯ дар Юмгондараи Бадахшони Афғонистон воқеъ гардидааст ва дар болои қабраш ихлосмандонаш мақбарае сохтаанд, ки то ба имрӯз побарҷост. Ҳазор сол боз пайи пойи иродатмандони ин шах-сияти бузург аз он ҷо канда нашудааст. 

Носири Хусрав осори зиёди гаронбаҳо ба ёдгор гузоштааст. Аз таълифоти эшон асарҳои зерин дастраси мост: «Девони ашъор», маснавиҳои «Рӯшноинома», «Саодатнома», «Ваҷҳи дин», «Зод-ул-мусофирин», «Сафарнома», «Ҷомеъ-ул-ҳикматайн», «Хон-ул-ихвон», «Бӯстон-ул-уқул». 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ яке аз шоирону нависандагон ва мутафаккирони бузурги халқи тоҷик буда, як умр барои хушбахтӣ ва озодию истиқлолияти сиёсию маънавии мардуми тоҷик ва умуман, форсизабон ва ориёинажодон мубориза бурдааст. Дар таърихи илму  тамаддуни гузаштаи тоҷик ба мисли ӯ кам шахсиятеро пайдо мекунем, ки ғояҳои миллии ватанхоҳӣ ва истиқлолиятталабӣ дошта бошад. Аз ҳамин  ҷост, ки Носири Хусрави Қубодиёнӣ аксари осори пурқимати худро ба забони модариаш-форсии дарӣ (тоҷикӣ) эҷод намуда ва ифтихор  доштааст, ки дурру гавҳари гаронбаҳои бо ин забони ширини малакутӣ сӯфтаи худро ба пойи хару хукон, яъне нокасон намерезад: 

Ман онам, ки бар пойи хукон нарезам, 

М-ар ин қиммати дурри лафзи дариро. 

 

МАОРИФ

Дар ноҳияи Қубодиён 52 адад муассисаи таҳсилоти умумӣ, 6 адад муассисаи таҳсилоти асосӣ, 2 адад гимназияи давлатӣ, 1 адад муассисаи хусусии таълимии ба номи Барфигул, 1 адад мактаб-парваришгоҳ, 1 адад муассисаи таҳсилоти иловагӣ, 1 адад маркази технологияҳои информатсионӣ ва коммуникатсия, 1 адад маркази рушди дарёфт ва рушди истеъдодҳо ва 4 боғчаи бачагона фаъолият мекунанд.

Ҳамзамон ҷиҳати рушду густариши бештари тарбияи томактабӣ ва ҷалби пурраи кӯдакон ба таълим давоми солҳои охир тадбирҳои амалӣ андешида шуда, айни ҳол дар назди 33 адад муассисаҳои таълимии ноҳия Маркази инкишофи кӯдак ташкил карда шуда, дар онҳо 918 нафар кӯдакон, аз ҷумла 391нафар духтарон бо тамоми шароити лозима ва омӯзгорони пуртаҷриба аз рӯи Барномаи давлатии тарбияи томактабӣ ба таълим фаро гирифта шудаанд.

 

ФАРҲАНГ

Дар ҳудуди ноҳия 4 Маркази фарҳангӣ-фароғатӣ, 1 осорхонаи таъриху кишваршиносӣ, 1 мактаби бачагонаи санъат ва 18 китобхонаи оммавӣ амал мекунад. Шумораи умумии кормандони соҳа 86 нафарро ташкил медиҳад.

Хонданд 146

Хабари-рӯз

Календар

« Декабрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.