.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Минтақа

Хатлон: Нигаронии мақомот аз таҳсили ҷавонон дар кишварҳои исломӣ

Мақомоти интизомии Хатлон изҳори нигаронӣ мекунанд, ки ҳанӯз сокинони ин вилоят дар кишварҳои  Миср, Покистон, Эрон ва давлатҳои дигар таҳсили ғайрирасмӣ мекунад. Ин ҳам дар ҳоле аст, ки 8 соли пеш дастури баргардонии онҳо содир шуда буд.

Қароре, ки бо ташаббуси президенти кишвар қабул шуда буд, дар давоми чанд сол баъди ин тахминан 3000 ҷавони тоҷик тарки таҳсили ғайрирасмӣ карда, ба Тоҷикистон омадаанд, вале ҳанӯз ҳам нафароне онҷо боқӣ мондаанд, ки мақомот аз ҳузури онҳо нигаронӣ дорад. 

Мақомоти тоҷик ҳузури онҳоро дар кишварҳои исломӣ ва таҳсил гирифтани эшонро хатарнок мегӯяд, ки бояд ҳамагӣ ба Тоҷикистон баргардонида шаванд. Аммо онҳое, ки бо гузашти 8 сол аз дастури баргардониданашон сипарӣ мешавад баҳонаи худро доранд.

Зарифмоҳ Фақирова, сокини ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ мегӯяд, ки талош дорад фарзандашро ба Тоҷикистон баргардонад, вале фарзандаш барои бозгашт омода нест, чун таҳсили ӯ барои касе мушкил намесозад: "Мақсади дигаре надорад фарзанди ман, мехоҳад, ки маълумот гирад баъдан баргардад, ман мегӯям, ки баргард, вале ӯ мехоҳад баъди хатми донишгоҳ баргардад, ӯ фикри худашро дорад, маҷбураш карда наметавонам."

Қурбоналӣ Фақиров, соли 2008 аз Донишгоҳи исломии Тоҷикистон ба Донишгоҳи Ал-азҳари Қоҳира рафтааст, вале мақомот таҳсили ӯро ғайрирасмӣ меноманд.  Модари Қурбоналӣ гуфт, ки фарзандаш расман таҳсил мекунад. Зарифамоҳ Фақирова мегӯяд, соли 2012  барои баргадонидани писараш ба Қоҳира сафар кард ва дид, ки дар шароити хуб дар маҳаллаи Заҳрои Қоҳира зиндагиву таҳсил мекунад ва дилаш ором шуда баргаштааст. Аммо мақомоти ноҳия чанде пеш гуфтанд, ки Қурбоналӣ Фақирови 31-сола дар Қоҳираи Миср бо  таҳсили ғайрирасмӣ машғул аст.

Ба гуфти мақомоти интизомӣ дар Хатлон хонаводаҳое ҳастанд, ки фарзандонашонро баъди дастури баргардонидан аз кишварҳои исломӣ баргардонидаанд. Дар шаҳру навоҳии вилояти Хатлон мегӯянд, ки ин ҷавонҳо дар соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ кор мекунанд. Дар ноҳияи Шаҳритус гуфтанд, ки ба истиснои чанд нафар ҷавонон аз кишварҳои исломӣ баргардонида шудаанд, аз мебошад.  

Ин ҷавон Иҷромиддин Эшмаҳмадови 32 сола мебошад, ки чанд соли пеш бо дастури мақомоти Тоҷикистон аз Пешовари Покистон баргашта дар мактаб омӯзгор будааст, вале ваъзи иқтисодӣ онҳоро маҷбур карда, ки ба муҳоҷират биравад. 

Маҳмудҷон Эшмаҳмадов, падари Иҷромиддин гуфт, ки писараш дар мактаб наздики 500 сомонӣ маош мегирифт, вале чун зиндагӣ вазнин шуд ба муҳоҷират баргашта дар шаҳри Магнитагор сохтмончӣ аст: "Дар Афғонистон гуреза будем ҷавонон барои таҳсил ба Покистон мерафтанд,  писарамонро равон кардем, ки бесавод намонад, онҷо англисӣ ва арабӣ мехонданд, баъди чанд сол, ки гуфтанд баргардонида шаванд баргашт ва дар мактаб кор кард, вале зиндагӣ инҷо душвор шуд ва маошаш кам ба муҳоҷирати корӣ рафт."

Фотеҳи Файзулло, раиси ноҳияи Ҷайҳун гуфт, ки 122 нафар аз ноҳия дар кишварҳои исломӣ таҳсили ғайрирасӣ доштаанд, як нафар Рӯзибой Сиёҳаков дар Покистон кору зиндагӣ мекардааст, ки мақсади омадан ба Тоҷикистонро надоштааст. Дар ноҳияи Панҷ бошад 121 нафар таҳсили ғайрирасмии динӣ доштаанд, ки 3 нафарашон боқӣ мондааст. 

Зафар Файзуллоев, раиси ноҳияи Қубодиён гуфт, ки ин ҷавонон шурӯъ аз соли 1998 барои таҳсил ба кишварҳои исломӣ рафтаанд, ки 10 нафарашон онҷо ҳастанд, вале 120 нафаро баргардонидаанд: "Мо бо онҳо кор мекунем, ки баргарданд. Нисбати  якчанд нафари онҳо парвандаи ҷиноӣ боз шудааст." 

Адбдуҷаббор Баҳодурзода, раиси ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ таҳсили ғайрирасмии ҷавононро ба чолиш кашида гуфт, ки 20 ё 30 соли пеш онҳо толибилм буданд, ки ҳоло зану кӯдак доранду ба тиҷорат машғул ҳастанд: "Ба наздики як нафараш омада буд, ки 5 кӯдак дорад ва тиҷорат мекунад, ҳоло мо кор мекунем, ки каме дигаргунӣ шавад."

Дар мавриди гаравиши ҷавононе, ки дар кишварҳои исломӣ қарор доранд ба ҳизбу ҳаракатҳои манӯъи террористӣ чанд соли пеш сару садои зиёде ба миён омада буд, таҳлилгарон мегӯяд, ки роҳи онҳо барои пайвастан ба ин гурӯҳҳо осон аст, чун онҳо аз назорати хонавода ва мақомоти интизомии тоҷик дур ҳастанд ва метавоанд, ки барои ҷомеа хатар дошта бошанд.

Ин дар ҳолест, ки мақомот дар гузоришҳои расмӣ чандин даъфа тариқи шабакаҳои давлатии телевизионҳои кишвар гузориш дод, ки ҷавонони тоҷик дар баробари омӯзиши забону илм боз ба ҷиноятҳои террористӣ даст дошта, ҳато наворҳое ҳастнад, ки толибилмон худро метарконанд.

Ҳарчанд хонаводаҳои ин ҷавонон мегӯяд, ки фарзандонашон таҳсили расмӣ доранд, вале иддаои ҳукумати Тоҷикистон, ки соли 2010 дастури баргардонидани онҳоро кардааст ин аст, ки онҳо аз аввалин нафароне ҳастанд, ки ба гурӯҳои ифротию терроистӣ пайвастаанд ва чанд нафарашон дар сафи гурӯҳи "Давлати исломӣ" қарор доштаанд.

Бори охир Эмомалӣ Раҳмон, президенти кишвар дар ҳамоиши нахустини Шӯрои миллии кор бо ҷавонон рӯзи 27 май соли 2017 аз таҳсили ғайрирасмии ҷавонон дар кишварҳои хориҷӣ ва ширкати баъзеи онҳо дар ҷанги Сурия изҳори нигаронӣ карда буд. 

Ин дар ҳоле аст, ки соли 2010 ин ҷавонон бояд ба кишвар бозпас оварда мешудаанд.

Нусратулло Маҳмудзода, додситони вилояти Хатлон чанд моҳи пеш зимни нишасти хабарӣ ба хабарнигорон гуфт, ки 135 нафар ғайриқонуни дар хориҷӣ кишвар таҳсил доранд: Аз руйи маълумоти додситонии вилояти Хатлон алайҳи 44 нафари онҳо парвандаҳои ҷиноӣ боз шудааст, ба волидайни онҳое, ки таҳсилро идома додаанд огоҳиномаи расмӣ додаанд, ки 15 нафар дар давоми ним сол алаккай баргаштаанд. 

Раванди бозгардони толибилмони тоҷик аз мадрасаҳои хориҷӣ аз поёни моҳи августи соли 2010, дар пайи як суханронии раисиҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон шурӯъ шуд, ки аз волидайн онҳо баргардондани фарзандонашонро тақозо карда буд. Дар пайи он садҳо тан аз ҷавонони тоҷик аз мадрасаҳои динии Покистон, Эрон ва кишварҳои арабӣ ба Тоҷикистон баргардонида шуданд ва ҳанӯз чанд нафар онҷо боқӣ мондаанд. Ҳарчанд сину соли онҳо аз таҳсил гузаштааст, вале мақомот мегӯяд, ки онҳо бояд ба кишвар баргардонида шаванд.

Ясриби Хатлонӣ

Ин мавод дар ҳамдастӣ бо Намояндагии Институти инъикоси ҷанг ва сулҳ (IWPR) дар Тоҷикистон, дар доираи лоиҳаи «Тавонмандсозииҷомеа ба хотири мубориза бо ифротгароӣ дар Тоҷикистон» омода шудааст.

Хонданд 31
Қубодиён: аз Қайкубодшоҳ то Тахти Cангин

Ноҳияи Қубодиён яке аз ноҳияҳои вилояти Хатлон аст ва он дар ҷануби Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад. Ин ноҳия 27 октябри соли 1939 дар бахше аз вилояти Сталинобод дар ҶШС Тоҷикистон таъсис ёфта ва дар солҳои 1930-1970 ба ёди Анастас Микоян, яке аз раҳбарони шӯравӣ, ноҳияи Микоянобод номида мешуд.

Аз 4 январи соли 1944 ин ноҳия бахше аз вилояти Қӯрғонтеппа шуд.

Маркази ин ноҳия шаҳраки Қубодиён аст, ки дар канори рӯди Кофурниҳон, шохоби рости рӯди Панҷ, 94 км ҷанубу ғарбтар аз шаҳри Бохтар ва 2 км дуртар аз истгоҳи роҳи оҳан ҷой дорад. Аз Қубодиён то Душанбе 198 км роҳ аст. Ин шаҳрак дар солҳои 1930-1970 Микоянобод ном дошт. Ноҳияи Қубодиён бо 1834,4 км² дар дараи рӯди Кофурниҳон ҷой дорад. Дар шимол бо ноҳияи Рӯдакӣ, дар шарқ бо ноҳияи Ҷиликӯл, дар ғарб бо ноҳияи Шаҳритуси вилояти Хатлон ва дар ҷануб бо ноҳияи Қалъаи Золи вилояти Кундузи Афғонистон ҳаммарз аст.

Дар ноҳияи Қубодиён чунин ҷамоатҳои шаҳраку деҳот мавҷуд аст: шаҳраки Қубодиён, ҷамоати деҳоти Носири Хусрав, Тахти Сангин, 20-солагии Истиқлол, Ишмурод Ниёзов, Ӯтақара Назаров, Заркамар ва Навобод.

Аз 9 декабри соли 2016 Файзуллозода Зафар Хайрулло раиси ноҳияи Қубодиён мебошад.

 

АҲОЛИИ ҚУБОДИЁН

Бо шаҳодати таърихнигорон ва муҳаққиқон дар қарнҳои VI–II то милод, дар даврае, ки Қубодиёни қадим шомили давлати Бохтар, сипас  империяи Ҳахоманишиёну Юнону Селевкиён ва давлати Юнону Бохтар буд, омезиши фарҳанги осиёимиёнагӣ-ориёӣ-ҳинду юнонӣ ба амал  меояд. Дар натиҷаи раванди бисёрасраи этногенетикӣ халқияти ориёӣ- аҷдоди тоҷикони имрӯза ба вуҷуд меоянд. Дар қарни VIII баъди  футуҳоти ислом муқимишавии арабҳо дар Қубодиён оғоз мешавад.  Тибқи маълумоти баъзе сарчашмаҳо дар ин сарзамин арабҳои қабилаи банӣ Тамим сокин мешаванд. Ҷойи сукунати арабҳоро дар Қубодиён ва Шаҳритус ба мисли дигар манотиқи Мовароуннаҳр «Арабхона» меноманд. Дар охири қарни XIX дар Қубодиён қабилаҳои ҷалай ва ахчаи ӯзбек, инчунин туркманҳо зиндагӣ ба сар мебурданд. Дуртар аз  амлокдории Пешканд (Вешканд, Бешканд, Бешкент) дурманҳо ҷо-ҷо  таҳҷойӣ шуда буданд. Аксари аҳолии деҳаи Чилучорчашма хоҷагони тоҷик буда, дар байни онҳо арабҳо низ зиндагӣ мекарданд. Ин арабҳо дар авали интишори дини ислом, баъд аз забти пурраи Мовароуннаҳр,  ба ин сарзамин омада, ба ҳайси марзбон зиндагӣ намуда, бо

мардуми маҳаллӣ, хосса тоҷикон омезиш ёфтаанд ва ба забони тоҷикӣ ҳарф мезананд.  

Дар худи Қубодиён тоҷикон, ӯзбекҳои қабилаи ахча ва ӯзбекҳои афғонистонӣ, ки дар охири қарниXIX ба ин ҷо омада буданд, сукунат доштанд. Нахустин маҳалҳои руснишин низ дар Қубодиён, ки аз ҳарбиён ва сарҳадбонон иборат буданд, дар охири қарни нуздаҳи милодӣ, пас аз забти Осиёи Миёна аз тарафи Русия, пайдо мешаванд. Дар қатори русҳо арманҳо, яҳудиён ва намояндагони дигар миллату халқиятҳо низ умр ба сар бурда, асосан ба тиҷорат машғул буданд.  

Дар давраи Ҳокимияти Шӯравӣ афзоиш сунъии аҳолӣ ба миён омад. Ба ин ҷо соли 1927 ӯзбекҳои водии Фарғона ва солҳои 1947–1954 тоҷикони водии Қаротегин ва дигар навоҳии ҷумҳурӣ муҳоҷир карда шуданд.  Онҳо дар ободонӣ, ривоҷу равнақи зироаткорӣ, махсусан пахтакорӣ,  саҳми арзанда гузоштанд. 

Дар солҳои барқарорсозии Ҳокимияти Шӯравӣ шумораи аҳолӣ 18 ҳазор

нафарро ташкил медод. Тағйироти шумораи аҳолӣ дар ноҳияи  Қубодиён мувофиқи барӯйхатгирӣ чунин буд: соли 1979-73 ҳазору 535 нафар, соли 1989-98 ҳазору 535 нафар ва соли 1995-115 ҳазору 169 нафар.

Аҳолии ноҳия то ибтидои соли 2017 175 ҳазору 620 нафар, аз ҷумла 86 ҳазору 229 нафар мард ва 89 ҳазору 391 нафар занро ташкил медод.

  

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ ҚАДИМТАРИН

Таърихи Қубодиён ҷузъи таркибии таърихи халқҳои Мовароуннаҳру Хуросон мебошад. Куҳу водиҳо ва халқҳои маскуни он дар сарчашмаҳои ниҳоят қадимии арабию форсӣ ёд мешаванд. Нахустин бошишгоҳҳои  одамони давраи ибтидоӣ дар ҳудуди Қубодиён қариб 3,5 ҳазор сол қабл пайдо шудаанд.  

 

ҚУБОДИЁН ДАР АҲДИ БОХТАРИ ҚАДИМ

Қубодиён дар аҳди қадим, то тасарруфи Ҳахоманишиён шомили давлати Бохтари қадим буд. Дар он давра дар Осиёи Миёна се давлати қадим: Бохтар, Суғд ва Хоразм арзи вуҷуд дошт, ки бузургтарини онҳо Бохтар ба шумор мерафт. Мулки Қубодиёни таърихӣ (ноҳияҳои Қубодиён, Шаҳритус, Носири Хусрави кунунӣ) ҷузъи давлати Бохтари қадим ба шумор мерафт. Аҳолии шаҳри Қубодиён (алҳол Қалъаи Мир) ва маҳалҳои аҳолинишини он дар ҳаёти Бохтари Шимолӣ нақши бузург мебозид. Ба шаҳодати маводи бостоншиносии дар ин мавзеъ ёфташуда, сокинони он ба кулолгарӣ, бофандагӣ, оҳану биринҷгудозӣ ва дигар касбу пешаи ҳунарварӣ машғул буданд. Бозёфтҳои бостоншиносон шаҳодат медиҳанд, ки дар Қубодиёни аҳди Бохтари қадим дар ин ҷо ҳунари заргарӣ, рассомӣ ва муҷассамасозӣ ба авҷи аълои худ расида  буд. Ашёи гарнбаҳои «Хазинаи Амударё», ки аксар аз тилло ва нуқра сохта шудаанд, аз санъати олии рассомону наққошон ва заргарони ин давра шаҳодат медиҳанд.  

Ҳамин тариқ, дар мулки Қубодиёни бостонӣ шаҳрҳои Кайқубодшоҳ ва Қалъаи Мир дар қарнҳоиVI–VII то милод арзи ҳастӣ доштанд ва қисми  таркибии давлати Бохтари қадимро ташкил медоданд ва ба рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва фарҳангии он таъсири бузург расонидаанд. 

 

БЕКИГАРИИ ҚУБОДИЁН

Қаламрави Қубодиён дар миёнаи қарни XVIII як қисми мулки Ҳисор ба ҳисоб рафта, солҳои 1753-1758 милодӣ дар замони ҳукмронии Муҳаммад  Раҳимхон шомили ҳайати хонигарии Бухоро буд. Баъдан қубодиёниҳо дар якҷоягӣ бо қувваҳои муттаҳидаи Бухорои Шарқӣ бар зидди Муҳаммад Раҳимхон мубориза мебаранд, ки дар натиҷаи он Қубодиён ба мулки мустақил табдил меёбад. 

То шикасти аморати Бухоро аз тарафи неруҳои Русияи подшоҳӣ (соли1868 милодӣ) Қубодиёну Ҳисор, Қаротегину Кӯлоб ва дигар бекигариҳои Бухорои Шарқӣ давлатчаҳои ниммустақиле буданд, ки бо ном ба аморати Бухоро тааллуқ доштанду дар асл ҳар кадоме ба сари худ мавҷудият мекарданд. Русияи подшоҳӣ ҳамчун дастгирӣ баҳри  мустаҳкам намудани ҳокимияти амири Бухоро дар минтақа Бухорои Шарқиро пурра ба аморат тобеъ кунонд. Байни ин бекигариҳо низоъҳои доимӣ мавҷуд буд. Аморати Бухоро, ки ба 28 бекигарӣ тақсим буд, идора кардани ҳамаи онҳо барояш даст намедод. Барои ҳамин ҳам, ин иқдоми  Русия барои «гапдаро» намудани бекҳо ва хотима бахшидан ба низоъҳои феодалӣ барои амир табъи дил буд.

 

ЁДГОРИҲОИ ТАЪРИХИИ ҚУБОДИЁН

Қубодиён қадимтарин сарзамин на танҳо дар Тоҷикистону Осиёи Марказӣ, балки Шарқу ҷаҳон ба шумор меравад. Дар ин сарзамин ёдгориҳои бешумор аз замонҳои қадимтарин то ба имрӯз вуҷуд доранд,  ки мутаассифона, то ҳол ягон пажуҳишгари соҳаи таърих теъдоди аниқи  онҳоро муайян накардааст. Ёдгориҳои машҳури Қубодиён: Қалъаи  Мир, Кайқубодшоҳ, Тахти Сангин, Тахти Қубод, Шоҳтеппа (Теппаи  Шоҳ), Хушдормулло (Уштурмулло), Куҳандиж, Яртигунбаз, Қуммазорот, Сафедмазор, Хоҷа Салим, Дижи Тӯс, Хоҷа Машҳад, Хоҷа  Дурбод, Ҳоҷа Сарбоз, Мунҷоқ-теппа, Ҳазратбобо, Масҷиди Намозгоҳ, Ҳазрати Кон, Бешкентқалъа, Тиллоҳаллоҷӣ, Дурахшонтеппа, Қалъаи Кофурниҳон ва ғайра аз таърихи чандҳазорсолаи ин диёри бостонӣ бо забони безабонӣ шаҳодат медиҳад. Қубодиёни таърихӣ на танҳо  қаламрави ноҳияи имрӯзаи Қубодиён, балки ҳудуди ноҳияҳои Шаҳритус ва Носири Хусравро низ дар бар мегирад. Дар ин ду ноҳияи дигар ҳам  ёдгориҳои гаронбаҳои таърихӣ хеле зиёданд, ки баъзе аз онҳоро дар

боло зикр намудем. Дар ин қисмати матлаб мо якчанд ёдгориҳои машҳури Қубодиёни таърихиро ёдовар мешавем. Таҳқиқ ва омӯзиши  ёдгориҳои таърихӣ аз ҷониби бостоншиносон ва муаррихон танҳо пас аз ҶБВ оғоз меёбад. Таваҷҷуҳи мутахассисони ин соҳаро ёдгориҳои зиёди таърихӣ ба худ ҷалб намуданд. Дар натиҷаи кори пурмаҳсули  бостоншиносони шӯравӣ дар ҳудуди ноҳияи Қубодиёни имрӯза 4 ёдгории меъморӣ ва 22 ёдгории бостоншиносӣ кашфу омӯхта шудаанд. Дар ноҳия ҳоло ҳам ёдгориҳои таърихии зиёде мавҷуданд, ки ҳоло кашф нашудаанд, бостоншиносон ва ҳаводорони таърихро интизоранд.

 

ТАХТИ САНГИН ВА ТАХТИ ҚУБОД

Тахти Сангин дар қисмати шарқии Қубодиён дар пушти қаторкуҳи  Тешиктош, дар соҳили рости рӯди Амударё қомат афрохта. Номи куҳанаш Тахти Сангин нест. Бо ин ном дар сарчашмаҳо ва навиштаҳои таърихӣ зикр нашудааст. Ҳангоми кофтуковҳои бостоншиносон маълум шуд, ки тамоми шаҳрак, девору роҳравҳо ва сутунҳои бузурги он аз санг бино шудааст, бинобар ин, олимон онро «Тахти Сангин» номиданд ва азбаски ёдгории мазкур монандӣ ба Тахти Ҷамшед (Персеполис) - пойтахти империяи Ҳахоманишиён (Порсибостон), ки дошт, дар номгузорӣ ба он пайравӣ намуданд. 

Яке аз сабаҳои таваҷҷуҳи таърихнигорон ба ин маҳал дарёфти«Хазинаи  Амударё» буд. Дар нимаи дуюми асри нуздаҳ бозаргони бухороӣ маснуоти фаровон-маҳсули ҳунармандони қубодиёниро ба бозорҳои Ҳиндустон барои фурӯш бурданд, ки пасон аз ҷониби англисҳо харида, ба осорхонаи Британияи Кабир туҳфа карда шуд. Олимон макони дарёфти маснуотро соҳили рости рӯди Омӯ муқаррар карданд. Акнун дақиқ кардан лозим буд, ки бозёфтҳо тасодуфӣ ба ин маҳал омадаанд, ё  ватани аслӣ ва созандагонашон аз мулки Қубодиёнанд. 

Соли 1976 милодӣ 34 километр дуртар аз маркази ноҳияи Қубодиён бостоншиносон ба таҳқиқи маъбади қадимаи Окс шуруъ намуданд.  Тахти Сангин–шаҳракест, ки дар замони Ҳахонанишиён бунёд шуда,  дар аҳди юнону мақдуниҳо рушду тараққӣ ёфтааст. Ин ёдгорӣ дар қисми ҷанубии ноҳияи Қубодиён, дар соҳили рости саргаҳи Амударё, ки оби рӯдҳои Вахшу Панҷ, Куҳандизи Афғонистон, Кофурниҳон ба ҳам омезиш меёбанд ва рӯди Амударё ташкил меёбад, ҷойгир аст. Тахти Сангинро аз шарқ Амударё, аз ғарб куҳи Тешик-тош (Рафеъ), аз шимол ва ҷануб иншооти дуқабатаи муҳофизаткунанда иҳота кардаанд. Маъбад  пурра сангӣ буда, на танҳо сохти меъморӣ, балки ҳама ҷузъиёти он то ба имрӯз хуб пойдор мондааст. Ҳанӯз соли аввал-1976-ум ковишҳо он миқдор ашёро ба бостоншиносон доданд, ки ҳайратангез буд.  

Ин ёдгорӣ дар якҷоягӣ бо Тахти Қубод, ки 5-6 км дуртар воқеъ аст, ба воситаи деворҳои пурқуввати сангӣ, бандари дорои гузаргоҳ ва шаҳраки соҳили чапи Амударё комплекси ягонаро ташкил медиҳад.  

Шаҳраки Тахти Қубод дар соҳили рости рӯди Ому, дар муқобили он  ҷое, ки рӯди Куҳандиз (Кундуз) ба Амударё мерезад, 5 км ҷанубтар аз  Тахти Сангин ҷой гирифтааст. Ақидае ҳаст, ки «Ганҷинаи Амударё» маҳз аз ҳамин ҷо ёфт шудааст. Қабати болоии шаҳрак дар натиҷаи  корҳои сохтмонии замони шӯравӣ сахт зарар дидааст. Қисми марказии он ба теппаи росткунҷа шабоҳат дорад. Баландии он аз пойгоҳ 8–9 метр мебошад. 

 

ЗИНДАГИНОМА ВА ОСОРИ НОСИРИ ХУСРАВИ ҚУБОДИЁНӢ

Шоир ва мутафаккири бузурги халқи тоҷик Носири Хусрав соли 1003-и  мелодӣ дар ноҳияи Қубодиёни Тоҷикистон дар хонаводаи деҳгони сар-ватманд чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Ному насаби аслии худро худи ӯ дар оғози китоби«Сафарнома» чунин зикр кардааст: «Чунин гӯяд Абӯмуинниддини Носири Хусрав ал-Қубодиёнӣ ал-Марвазӣ, ки ман марди дабирпеша будам ва аз ҷумлаи мутасаррифон дар амвол ва аъмоли султонӣ». Падараш яке аз мансабдорони дарбори Ғазнавиён ба ҳисоб рафта, дар шаҳрҳои Қубодиён ва Балх соҳиби молу мулки зиёде буд. Ӯ дар чунин хонадони сарватманд ба камол расида, ба таҳсили  улуми динӣ ва дунявӣ пардохт. Аз рӯйи ахбори сарчашмаҳои таърихӣ Носири Хусрав маълумоти ибтидоиро дар мадрасаи зодгоҳаш Қубодиён гирифта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Хоҷа Машҳади ноҳияи Шаҳритус идома дод. Сипас вай барои фаро гирифтани улуми мухталиф ба шаҳри Балх ва Марв сафар мекунад. Дар мадрасаҳои ин ду маркази илму фарҳанги исломӣ таҳсил намуда, чун донишманди бузург ба камол мерасад. Ӯ чун донандаи хуби забонҳои арабӣ, юнонӣ, ҳиндӣ, чун олими забардасти улуми асримиёнагӣ:- фалсафа, калом, нуҷум, тибб, табииёт, фиқҳ, таърих, мантиқ, ҷуғрофия, ҳандаса, мусиқӣ, адаб ва ғайра ном  мебарорад. Шуҳрати донишмандии Носири Хусрав ба дарбори  Ғазнавиён мерасад ва ӯро ба корҳои девону дафтардорӣ дар вилояти Балх ҷалб месозанд. Ӯ дар корҳои давлатдорӣ худро чун шахси фозилу кордон нишон медиҳад ва дар байни аҳли дарбор соҳиби обрӯю эҳтироми баланд мегардад ва ӯро бо унвони ифтихории «Хоҷаи Хатир» сарфароз менамоянд. 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ ба як хоби дидааш амал намуда, соли 1045-и мелодӣ аз хизмати дарбор истеъфо медиҳад ва ба саёҳат мебарояд. Ин сафари ӯ ҳафт сол давом мекунад ва дар ин муддат Озарбойҷон, Осиёи Хурд, Сурия, Урдун, Фаластин, Миср, Ҳиҷоз, Ҳалаб, Тунис, Судон ва дигар кишварҳоро сайёҳат менамояд. 

Дили пурэҳтироси шоир ва мутафаккари бузург, зодаи Қубодиёни бостонии Тоҷикистон дар сини 85-солагӣ соли 1088-уми милодӣ аз тапиш монд. Мадфани ӯ дар Юмгондараи Бадахшони Афғонистон воқеъ гардидааст ва дар болои қабраш ихлосмандонаш мақбарае сохтаанд, ки то ба имрӯз побарҷост. Ҳазор сол боз пайи пойи иродатмандони ин шах-сияти бузург аз он ҷо канда нашудааст. 

Носири Хусрав осори зиёди гаронбаҳо ба ёдгор гузоштааст. Аз таълифоти эшон асарҳои зерин дастраси мост: «Девони ашъор», маснавиҳои «Рӯшноинома», «Саодатнома», «Ваҷҳи дин», «Зод-ул-мусофирин», «Сафарнома», «Ҷомеъ-ул-ҳикматайн», «Хон-ул-ихвон», «Бӯстон-ул-уқул». 

Носири Хусрави Қубодиёнӣ яке аз шоирону нависандагон ва мутафаккирони бузурги халқи тоҷик буда, як умр барои хушбахтӣ ва озодию истиқлолияти сиёсию маънавии мардуми тоҷик ва умуман, форсизабон ва ориёинажодон мубориза бурдааст. Дар таърихи илму  тамаддуни гузаштаи тоҷик ба мисли ӯ кам шахсиятеро пайдо мекунем, ки ғояҳои миллии ватанхоҳӣ ва истиқлолиятталабӣ дошта бошад. Аз ҳамин  ҷост, ки Носири Хусрави Қубодиёнӣ аксари осори пурқимати худро ба забони модариаш-форсии дарӣ (тоҷикӣ) эҷод намуда ва ифтихор  доштааст, ки дурру гавҳари гаронбаҳои бо ин забони ширини малакутӣ сӯфтаи худро ба пойи хару хукон, яъне нокасон намерезад: 

Ман онам, ки бар пойи хукон нарезам, 

М-ар ин қиммати дурри лафзи дариро. 

 

МАОРИФ

Дар ноҳияи Қубодиён 52 адад муассисаи таҳсилоти умумӣ, 6 адад муассисаи таҳсилоти асосӣ, 2 адад гимназияи давлатӣ, 1 адад муассисаи хусусии таълимии ба номи Барфигул, 1 адад мактаб-парваришгоҳ, 1 адад муассисаи таҳсилоти иловагӣ, 1 адад маркази технологияҳои информатсионӣ ва коммуникатсия, 1 адад маркази рушди дарёфт ва рушди истеъдодҳо ва 4 боғчаи бачагона фаъолият мекунанд.

Ҳамзамон ҷиҳати рушду густариши бештари тарбияи томактабӣ ва ҷалби пурраи кӯдакон ба таълим давоми солҳои охир тадбирҳои амалӣ андешида шуда, айни ҳол дар назди 33 адад муассисаҳои таълимии ноҳия Маркази инкишофи кӯдак ташкил карда шуда, дар онҳо 918 нафар кӯдакон, аз ҷумла 391нафар духтарон бо тамоми шароити лозима ва омӯзгорони пуртаҷриба аз рӯи Барномаи давлатии тарбияи томактабӣ ба таълим фаро гирифта шудаанд.

 

ФАРҲАНГ

Дар ҳудуди ноҳия 4 Маркази фарҳангӣ-фароғатӣ, 1 осорхонаи таъриху кишваршиносӣ, 1 мактаби бачагонаи санъат ва 18 китобхонаи оммавӣ амал мекунад. Шумораи умумии кормандони соҳа 86 нафарро ташкил медиҳад.

Хонданд 25
Шамсиддин Шоҳин: диёри саргаҳи Хуршед

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин соли 1938 ташкил ёфтааст. Ноҳия яке аз ноҳияҳои вилояти Хатлон аст ва дар ҷанубу шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад. Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти №29 аз 2 феврали соли 2016 ва Қарори Маҷлиси Миллии МО ҶТ таҳти № 204 аз 3 марти соли 2016 ноҳияи Шӯрообод ба номи Шамсиддин Шоҳин иваз карда шуд. Маркази ин ноҳия шаҳраки Шӯрообод аст, ки дар доманаи куҳсори Ҳазрати Шоҳ ва дар ҷанубу ғарбии шаҳри Кӯлоб ҷой дорад.

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин дар шимол бо ноҳияҳои Дарвоз, Муъминобод, дар ғарб бо ноҳияи Кӯлоб, дар ҷануб бо ноҳияи Ҳамадонии вилояти Хатлон ҳамсоя ва дар шарқ бо рӯди Панҷ, ноҳияҳои Хвоҳон, Роғистон ва шаҳри Бузурги вилояти Бадахшони Афғонистон ҳаммарз аст.

Аз январи соли 2016 Зарифзода Почохони Ҳабибулло раиси ноҳияи Шамсиддин Шоҳин мебошад. 

Терайзамин 

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин дар садаҳои миёна бахше аз вилояти таърихии Хутталон буда ва то замони шӯравӣ Терай ё Терайзамин хонда мешуд. Бархе номпажуҳон маънии ин ҷойномро «сарзамини бодхез ва шамолӣ» донистаанд. Устод Зафар Мирзоён маънии ҷойномро «гузаргоҳ» пешниҳод карда бо ин эҳтимол ки «шояд ин макон гузаргоҳи мардуми водии Кӯлоб аз ин соҳили Ому ва мардуми Чоҳобу Русток аз варои Ому ба ин тараф будааст». Пас аз инқилоби Бухоро дар соли 1920 ва таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Тоҷикистон Терайзамин бахше аз вилояти Кӯлоб шуд.

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин диёри афсонаҳост. Афсонаҳои табиат. Ин ҷо ҳар куҳу камар, дараю адир, дашту гулгашт, сангу харсанг, чашмаю ҷӯйбор, рӯду обшор афсона дорад. Ин афсонаҳо беохиранд. Афсонаҳои аз ҳама шуниданӣ, афсонаҳои чашмасорон ва рӯдҳои равони беқароранд. 

Аз ёдгориҳои таърихии ин сарзамин мазори Ҳазрати Имом Аскар, Оромгоҳи Махсуми Мулло Бодурҷон, оромгоҳи Шайх Муҳаммадамони Валӣ аст.

Мардуми ин ноҳия бештар кишоварзанд ва боғдорӣ, чорводорӣ ва занбурпарварӣ мекунанд. Дармонбахшии асали Шӯрообод дар саросари Тоҷикистон шинохташуда аст.

Бар асоси тақсимоти ҳудудию маъмурӣ, ноҳияи Шамсиддин Шоҳин 1 шаҳрак ва 7 ҷамоат дорад, аз ҷумла: Шӯрообод, Дашти Ҷум, Доғистон, Йол, Лангардара, Саричашма ва Чагам.

Сарзамини муъҷизаҳо

Дар олам хеле кам аст маконе, ки рӯзгори одамонаш ба куҳҳои баланду сарбаафлок ин қадар вобастагӣ дошта бошанд. Фарзандони ин сарзамин ҳар куҷое рафтанд, дар кулворашон китобу дар қалбҳояшон муҳаббати ин ин диёрро бо худ бурданд. Саранҷом аз ин диёр ҳунармандону санъаткороне рӯиданд, ки ҳама шамъи маҳфилҳою чароғи анҷуманҳо гаштанд; Ҳофизи дӯстдоштаи халқ, булбули санъати тоҷик, Одина Ҳошимов, устоди шоирони Хатлонзамин Ашӯр Сафар, ки аз каломаш дар маҳфилу маъракаҳо шакар мерехт, сарояндаю муғании бемисл Давлатманд Холов, фалаксаро ва дуторнавози мумтоз Гулчеҳра Содиқова, ҳунармандони нотакрор: Ҳошим Гадою Ҳабибуллои Абдураззоқ, шоири ширинсухан Хайрандеш, ки бо таронаҳои дилошубаш маҳбуби тоҷикистониён гардидааст, ҳама зодагони ин диёри куҳҳои сарбаафлоку парвардаи обу хоки ин сарзамини бисёрчашмаанд...

Куҳҳои подору устувор бо қуллаҳои ҳамеша сафеди ин диёр ба муйсафедони нуронию донишманде шабеҳанд, ки аз диданашон ба ҷони одам қувват ва ба дил нуру зиё медамад. 

Рӯду дарёчаҳои шӯхобе, ки аз ин куҳҳо шилдирросзанон ба поён ҷорӣ мешаванд, ҳақиқати ин зебогиҳоро қисса мекунанд. Ҷӯю чашмасоронаш бошад, бо садои маҳину латиф суруди зиндагиро месароянд ва шукронае аз ин ҳама зебоӣ ва амонии мулк мекунанд. 

Калонтрин санг дар Осиёи Марказӣ

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин воқеан як сарзамини зебоиҳо ва як макони муъҷизаҳост. Дар ин диёри сабзпӯшу фарохдоман, беҳтарин офаридаҳои табиат бо ҳам омада, ҷилванамоӣ мекунанд. 

Дар ин макон даҳҳо ва садҳо мавҷудоте ҳастанд, ки воқеан ба ҳайси бозёфтҳои табии таърихӣ метавонанд хизмат намоянд. Чунончи куҳи Эмомаскара, худ на танҳо як куҳест, балки он як санги азиму бузургест, ки садҳо гектарро ташкил медиҳад. Он калонтарин санг дар Осиёи Марказӣ маҳсуб мешавад. Дар пояи ин куҳи саропо санг, дар баландии 3,7 ҳазор метр, боз як чашмаи серобе арзи ҳастӣ мекунад...

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин маконест гуногуниқлим. Агар дар як тарафи он баҳор бошад, дар тарафи дигараш ҳанӯз зимистон аст. Дар як ҷонибаш деҳқонон кишту кор менамоянд, дар ҷониби дигараш ҳосил меғундоранд. Дар деҳаи Баҳораки мавзеи Саричашма ҳангоме ҷавро медараванд, ки дар Сафедоби Терай, айни кишту кор аст. Бисёр шудааст, ки аз ҷави Баҳорак оварда, дар Терай кишт карда ҳосили фаровон рӯёнидаанд. Ё айёме, ки дар Анҷироб тут мепазад, дар деҳаи Ҳазрати Эмом, ба қавле, он ҳанӯз гул накардааст.

Ин гуфтаҳо гувоҳи он аст, ки ин диёр як сарзамини калону серпаҳно ва  як мулки файзбахшу ганҷрезест, ки саховати табиат интиҳо надорад. Лазизтарин меваҳои Тоҷикистон: туту анҷиру анори шаҳдбор маҳз дар ин сарзамин мерӯянд. 

Ривоят мекунанд, ки амирони Бухорои Шариф танҳо аз тутҳои шаҳдбори Қумроғу Яхшо ва анҷиру анорҳои шакарини Анҷиробу Даштиҷум истифода мекардаанд. Ҳатто амир Олимхон як қисмате аз ин анорҳоро, ки барояш мефиристоданд, ӯ боз ба императорони рус ва Аврупо туҳфа медодааст. Зирае, ки дар ин диёр мерӯяд, аз рӯи бӯй, тамъ ва ғизонокиву шифобахшиаш дар ҷаҳон беназир аст. 

Дар бораи саховати ин сарзамин сухан ронда, аз обҳои шифобахшу мусаффояш ном набурдан гуноҳ аст. Дар маркази ноҳия маконест, ки онро «Терай» меноманд. Ин мавзеъ дар сарчашмаҳои таърихӣ номи «Терайи ҳазорчашма» ёд мешавад. Ҳоло ҳам агар ҳама чашмаҳои ин маконро дуруст бишмарем, аз ҳазор ҳам бештаранд... 

Лозим ба ёдоварист, ки ноҳия ба тозагӣ табдили ном кард ва ба худ исми яке аз абармардони адабиёти оламгири тоҷик, Шамсиддин Муҳаммад Шоҳини Кӯлобиро гирифт. Ин рамзӣ ва табиӣ буд. Сарзамине, ки дар худ ин қадар бузургон ва нобиғаҳои фарҳангу ҳунарро парвардааст, бояд номи яке аз онҳоро дошта бошад. Хушбахтона, ҳамин гуна каси арзанда ва сазовор дар шахсияти Шамсиддин Шоҳин ва исми мубораки эшон падидор гашт.

Шоҳин, воқеан шоири бузург аст. Адабиётшинос ва тазкиранигори тоҷик Шарифҷонмахдуми Садри Зиё Шамсиддин Шоҳинро дар шеър беназир ҳисобида, ӯро дар қатори Фирдавсию Анварию Саъдӣ чорумин пайғамбари адабиёти форсӣ-тоҷикӣ номидааст: 

Назираш набвад ба рӯи замин,

Зи пайғамбари шоирон чорумин.

Итминон дорем, ки мардуми заҳматқарини ноҳияи Шамсиддин Шоҳин, бо кору амали шоистаи худ, номи ин шоири бузургро чун шеъри баландаш, зинда хоҳанд дошт...

Ғановати куҳистон беинтиҳост ва бузургтарин сарвате, ки мо дорем, ин табиати зебо, манзараҳои нотакрор, обҳои софу зулол, чашмаҳои шифобахш, рӯду дарёҳои тезҷараён, гулу гиёҳҳои шифобахш ва дар маҷмуъ ҳама афсункориҳои куҳистони ин диёранд, ки мехоҳем мавриди истифодаи ҳамагонӣ қарор бигиранд. 

Мо он қадар чашмаҳои зиёд, гулу гиёҳҳои фаровон, меваҳои ширину шаҳдбор ва манзараҳои зебою нотакрор дорем, ки барои ҳама мардуми кишвар басанда аст. Бигузор ҳамагон ин ҷо биоянд ва аз ин неъматҳои Худованд, ки дар ин диёр арзонӣ доштааст, истифода баранд. 

ФАРҲАНГ

Дар ноҳия 32 муассисаи фарҳангӣ фаъолият менамояд. Аз ҷумла;5 хонаи фарҳанг, 7 клуби деҳотӣ, як боғи фарҳанг, як китобхонаи марказӣ, 17 филиали китобона ва як мактаби бачагонаи санъат. Дар китобхонаи марказии ноҳия якҷоя бо филиалҳояш 71275 китоб дар хизмати мардум қарор дорад. 

Боғи фарҳангии ноҳия бо дастгирии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳия ва соҳибкорони муваффак бо тариқи ҳашар соли 2016 мавриди баҳрабрадорӣ қарор дода шуд.

Дар муассисаҳои фарҳангии ноҳия 163 нафар фаъолият доранд. Аз ин шумор 13 нафар бо маълумоти олии соҳавӣ, 25 нафар бо маълумоти олии ғайрикасбӣ, 24 нафар бо маълумоти миёнаи махсус, 3 нафар бо маълумоти олии нопурра, 10 нафар бо маълумоти миёнаи махсус ва 88 нафар бо маълумоти умумӣ фаъолият менамоянд.Аз шумори умумии кормандон 80 нафарашонро занон ташкил медиҳад. 

АҲЛИ ИЛМ ВА ФАРҲАНГУ ҲУНАР

Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин чун сарзамини донишмандони асил ва фаҳангиёни беназир шинохта шудааст. Аз ин диёр басо касони бофазлу фарҳанг бархоста, дар пешрафти фарҳангу адаби кишвар саҳми муносиб гузошта тавонистанд. 

Шамсиддин Шоҳин аз бузургтарини онҳо буда, дар радифи он боз шоирону фозилони дигаре чун; Бисмил, Муҷрим, Мирзо Қадам, Мирзо Лиқо, Мирзо Наим, Мирзои Хокӣ, Домулло Бурҳон (шарикдарси устод Айнӣ), Бобо Халил, Абдӣ, Алимуҳаммад Муродӣ, Раҷабалии Роғӣ, Назар Халил, Неъматулло Худойбахш, Муродалӣ Набӣ, Хайрандеш, Сафар Аюбзодаи Маҳзун, Мираҳмади Амиршо, Маҷид Салим, Нуруллоҳи Ориф, Зикруллои Файзулло, Саттор Муслим, Мадхони Шариф, Ҷиёнхон Латифӣ, Одина Шермад, Ёри Роғӣ, Рашиди Қодириён, Саодат Одинаева ва боз даҳҳо нафари дигар бо сеҳри суханашон маҳбуби дилҳо гардидаанд. 

Донишмандоне чун Тағай Раҳмонов, Ҳайдар Сафиев, Аламхон Кӯчаров, Ҳайдар Одинаев, Абдураҳмон Қурбонов, Шариф Раҳимзода, Ҳамидуллохон Фақеров, Искандар Икромов, Аҳрор Ҷалолов, Қамчин Чиллаев ва боз даҳҳо нафари дигар дар бахшҳои гуногуни илм тадқиқотҳои пурарзише анҷом дода тавонистанд.

Вале аз ҳама бештар мардуми ноҳияи Шамсиддин Шоҳинро бо мутрибону ҳунармандон ва санъаткорони мумтозаш мешиносанд. Номи Ҳошими Қосим, Одинаи Ҳошим, Ҳошими Гадо, Давлатманд Холов, Ҳабибулло Абдураззоқов, Гулчеҳра Содиқова, Файзалӣ Ҳасан, Мирзоватан Миров, Озодамо Муҳтарамова, Исо Абдурашид, Тағаймуроди Розиқ, Ҷумъахон Сафаров, Шокири Қодир, Ҳотам Юнусов ва Ҷумъахон Сироҷов, барои ҳама мардуми кишвар шиносу ошност. Имрӯз ҳам дар ноҳия ҳунармандоне аз ҷумлаи Тилло Гадоев, Шодӣ Мирзоев, Назаршо Ҳошимов ва чанд тани дигаре кору эҷод менамоянд, ки ин анъанаи неки гузаштагони худро идома медиҳанд. 

ФАЛАКИ РОҒӢ 

«Фалаки роғӣ» маҳсули ҳунари мардуми воҳаи Роғи Афғонистон аст. Сокинони ин мавзеъ ҳама сароасар тоҷиканд ва аз Тоҷикистон ба он ҷо рафтаанд. Бо тақозои қисмат, боз як гуруҳи онҳо дубора ба Тоҷикистон бармегарданд ва дар мавзеи Терайи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин маскан ихтиёр мекунанд. Ин мардум ҳунари фалаксароиро бо худ меоранд ва бо  таъсири онҳо фалаксароӣ дар ин диёр рушд мекунад. 

Баъдан, дар ин чо ҳунармандони маъруфе чун: Сафари Байдгӯ, Ашӯри Шоҳкулоҳ, Ғулом Назар, Раҷабмади Валӣ, Шарифи Мирзонабот, Махсуми Шакур, Асои Байдгӯ, Икроми Гӯрғулигӯ, Қорӣ Мадохир, Сӯфии Байдгӯ, Мадисои Гӯрғулигӯ, Ҳоҷии Байдгӯ, Наими Байдгӯ рӯзгор карданд, ки миёни мардум хеле маъруф буданд. 

ЗИРОАТКОРӢ

Зироаткорӣ пешаи асосии мардуми ноҳия маҳсуб ёфта, соли равон дар майдони 8541 гектар кишт гузаронида шудааст. Аз ин 8195 гектар ғалладонагиҳо, аз ҷумла гандум 7395 га, ҷав 150 га, лубиёгиҳо 650 га, зағер 200 га, картошка 80 га, сабзавот 21 гектар заминро ташкил медиҳад. 

ЗАНБУРИ АСАЛ

Ин соҳа аз шумори соҳаҳои сердаромади ноҳия маҳсуб мешавад. Ҳоло дар ҳама шаклҳои хоҷагидории ноҳия шумораи оилаҳои занбури асал ба 3290 адад расонида шудааст. Истеҳсоли асал 56 тоннаро ташкил медиҳад.

БОҒДОРӢ

Боғпарварӣ соҳаи сердаромади ноҳия ба шумор меравад. Айни ҳол дар ноҳия 2576 гектар дарахтони мевадиҳанда, аз ҷумла; 1983 га боғҳои себу нок, 30 га зардолу, 3 га гелос, 108 га чормағз, 182 га анор, 4 га бодоми шириндона, 37 га тут ва 143 га ток парвариш меёбад.

Танҳо соли ҷорӣ боғдорони ноҳия 100 гектар боғи нав, аз ҷумла 62 га боғи себ, 3 га боғи дарахти нок, 19 га боғи зардолу, 3 га боғи гелос, 1га боғи чормағз, 8,5 га боғи анор ва 4 гектар боғи бодоми шириндона бунёд намуданд. Иловатан 15 гектар боғи куҳна аз нав барқарор карда шуд ва то соли 2020 ин рақам ба 400 га расонида мешавад.

Алихон ЗАРИФӢ

Хонданд 151

БИЁ, БА ИШКОШИМ!

Сен 08, 2018
Диданд: 149
БИЁ, БА ИШКОШИМ!

(дар заминаи сафари Бадахшон)

 

Чанд маълумот

 Ишкошим аз ҷиҳати дурии роҳ аз маркази вилоят дар ҷои дуюм қарор дорад. Он аз маркази вилоят дар масофаи 105 километр воқеъ гардидааст. Ишкошим ноҳияи баландкӯҳ аст ва дар рӯ ба рӯйи Афғонистон қарор дорад. Бо сабаби дар баландӣ воқеъ гардиданаш кӯҳҳо фарсах ба фарсах камҳашамат мешаванд ва талу теппаҳо бештар мегарданд. Масоҳати ин ноҳия 3656 километри квадратӣ мебошад. Аз шимол бо ноҳияҳои Шуғнону Роштқалъа, аз Шарқ бо ноҳияи Мурғоб ва аз ҷануб бо давлати Афғонистон ҳамсарҳад аст. Масоҳати асосии ноҳияро қаторкӯҳҳои Шоҳдара ва водиҳои Ғорону Вахон ташкил медиҳанд. Аз яке аз маъноҳое, ки аз калимаи Ишкошим бармеояд, ин ватани сакоиҳо будани онро ишора мекунад. Дар асрҳои 6-7 то милод Сакошим маркази қавмҳои ориётабори тоифаҳои Ҳинду Эрон будааст. Шоҳроҳи Абрешим аз ҳамон давра аз водии Вахони ноҳия Ишкошим мегузашт. Мавқеи мусоиди ҷойгиршавии табии ин ноҳия бозгӯи он аст, ки ҳанӯз аз давраҳои қадим заминаи рафту омади одамон тавассути он вуҷуд доштааст.

Ишкошим асрори аҷиби дигар дорад, ки он асрори роҳ аст. Роҳ шумора ба баландӣ мебарад, аммо шумо мисли ағбаҳои Анзобу Шаҳристон бо душворӣ ба боло намебароед, балки муназзаму ноайён лаб-лаби дарё бехабар гуё ҳамвориҳоро паси сар менамоед. Баъди соатҳо эҳсос мекунед, ки  воқеан дар баландиҳо қарор доред. Яъне ин роҳҳо худ сайёҳатанду ҳеҷ гоҳ дилбазан нестанд ва аснои сафар таассуроту бардошт аз ҳар як манзара шуморо ҳамроҳ мебошад. 

Ронандаи маҳаллӣ ба мо қуллаҳои кӯҳро нишон медиҳад, ки сафеду пурбарфанд. Онҳо пиряхҳоянд, ки бештаринашон дар ҳудуди Афғонистон қарор гирифтанд. Пиряхҳои ҳудуди Тоҷикистонро шояд аз ҷониби Афғонистон озодона дидан мумкин бошад. Ронанда ҷо-ҷо қисматҳои роҳро ба мо нишон медиҳад, ки бо иллати боришоти зиёд зери об мемонанд. Ба таҳлука ҳам омадан мумкин аст. Савол пайдо мешавад, ки дар ин сурат чи гуна равуои одамон таъмин карда мешавад. Аммо ба қавли ронанда ин ҳодиса доимӣ набуда, зуд сатҳи об паст мешавад. Дарёи Панҷ тезҷараён аст, дар баъзе ҷойҳо ҳатто мавҷи он  ба роҳ мерасад. Роҳи Ишкошим аз ҳар ронанда маҳорату бодиққат буданро талаб мекунад.

  Ноҳия ҳафт ҷамоат ва 48 деҳа деҳа дорад, ки дар он зиёда 16 ҳазор аҳолӣ сукунат мекунанд. Даромади асосии аҳолӣ деҳқониву чорводорӣ аст. Ҳамчунин дар ҳудуди ноҳия ҳунармандону косибон, дуредгару сангтарошон, ресандагону дӯзандагон анъанаҳои ҳунармандиро эҳё намуда, идома медиҳанд. Дар ин ноҳия муҳракашиву ҷӯроббофӣ ҳунари нисбатан инкишофёфта маҳсуб меёбад. Овозаи маҳсули дастони ин ҳунармандон то ба хориҷи кишвар рафта, ки аксари сайёҳони ба ин ноҳия омада табақу ҷӯробҳои Ишкошимро ҷӯё мешаванд.

Ганҷҳои Ишкошим

Ишкошим мавзеи муҳими сайёҳӣ мебошад. Ин ноҳия ҷойҳои дидании зиёде дорад. 103 ёдгории  таърихии ноҳия сарвати маънавии он мебошад. Мавзеъҳои таърихии Қалъаи абрешим, Маъбади Будо, Умбуқ, Тақвими сангӣ, Қалъаи Ямчун, Қалъаи Қаҳқаҳа, Кофирқалъа диққати ҳар бинандаро ҷалб карда метавонад. Баъд аз оне ки Қалъаи Қаҳқаҳа ба феҳристи Ёдгориҳои ЮНЕСКО ворди гардид, таваҷҷӯҳи шумораи зиёди сайёҳон аз гӯшаву канори ҷаҳон ба он зиёд гардид. Маконҳои муқаддас чун Мазори Шоҳқамбари Офтоб, Мазори Шоҳимардон, Мазори Гесӯи Балогардон, Мазори чилтан, Занҷири Каъба, Мазори Шоҳмубораки марди Валӣ, Мазори чилмурид ва Мазори Шоҳ Абдуллоҳи Ансорӣ дар ҳудуди ин ноҳия ҷойгиранд. Дар бораи ин ҷойҳо  ривояту қиссаҳои зиёде вуҷуд доранд, ки муҷиби устувории эътиқоду арзишҳои фарҳангии мардум мебошад. Қуллаҳои Маяковский, Карл Маркс, Сомонӣ, Сафархоҷа ва Носири Хусрав сайёҳону кӯҳнавардонро даҳсолаҳо боз мутаваҷҷеҳ намудааст. Кӯли Кофар, Кӯли Аспо, Кӯли Полполосин, Кӯли бетаг, Кӯли Дирҷ, Кӯли Ҳефз, Кӯли Лаълбегим, Кӯли Заркӯл ва ғайра на танҳо мавзеи тамошобоб, балки асрорангезанд.

Нозукии дигар он аст, ки шумо дар як рӯзу ду рӯз ин ҳама мӯъҷизаву боигариҳои ноҳияро дида наметавонед. Бо чанд нафаре ҳамсӯҳбат гаштем, ки аз Ишкошим ҷониби Душанбе меомаданд. Онҳо мегуфтанд, ки мо 15 рӯз боз дар инҷо қарор дорем.  Тасавур кунед, ки аз Душанбе то Хоруғ 16 соат роҳ аст ва аз Хоруғ то маркази Ишкошим чор соати дигар роҳ меравед. Ин роҳ бошад ҳанӯз ҳам давомдор аст. Масалан  мувофиқи нақлу маълумотҳое, ки бароямон пайдо гардид, дар Ишкошим деҳае ҳаст, ки Ширгин ном дошта, дар водии Вахон ҷойгир шудааст. Аз қадимтарин деҳаҳои ноҳия ба шумор рафта, аз маркази ноҳия Ишкошим дар масофаи 102 километр дур, дар баландии 2830 метр аз сатҳи баҳр  воқеъ гардидааст. Ёдгориҳои таърихияш ба монанди «Акси санги давраи ҷамоати ибтидоӣ», «Санги аждаҳор», мазорҳои Хоҷақамбар, Шоҳбурҳон ва дигар қалъаҳои қадимӣ ба шумор мераванд. Танҳо дар ин деҳа даҳҳо оби минералии сард ва се оби минералии гарм вуҷуд дорад. Дар деҳа боғе ҳаст, ки онро Шоҳбоғ мегӯянд. Барои он боғи шоҳӣ номида мешавад, ки дар он шумораи зиёди ниҳолҳои мевадиҳанда ҳастанд, ки бештар дар ҷануби кишвар мерӯянд. Дар чунин иқлими сард камол ёфтану нашъунамои онҳо аҷибу ҳайратангез мебошад. Дар гирду атрофи ин деҳа 25 мазор ҷойгир будааст, ки ҳар кадом аз замону давраҳои гуногун ҳикоят мекунанд. Анъанаву расму русуми хоси ин деҳа аз дигар минтақаҳои вилояи фарқи куллӣ дорад. Чун як деҳа бо худ ин қадар диданиҳо дошта бошад, пас фақат як рӯзи шумо дар тамошои он камӣ мекунад. 

Марзи ҳамсоя

Як хусусияти ҷуғорофии ноҳия боз дар он аст, ки он дар муқоиса бо дигар ноҳияҳои вилоят бо Афғонистон ҳамсарҳадии тӯлонӣ ва наздик дорад. Ҳамсарҳадии ин ноҳия нисбат ба ноҳияҳои дигари вилоят фарқ мекунад. Дар он тарафи соҳил садои тиру тӯп аз баъзе бархӯрдҳои мусаллаҳона ба гӯш мерасад. Шукр, ки он муноқишаҳо ба ҳудуди мо дахл надоранд, аммо сарҳадро бояд назора кард. Қад-қади роҳи соҳили дарё сарҳадбонони тоҷикро мебинед, ки хидмати ватанро ба ҷо меоваранд. 

Гоҳо бо замзамаву гоҳо бо ғуриши дарёи Панҷ кас куфти роҳро фаромӯш мекунад. Аз ҷониби Афғонистон низ дар роҳи мошингарди сангӣ аҳён-аҳён мошинҳо равуо доранд. Гоҳ-гоҳе мошинҳои кӯҳгарди англисӣ ба чашм намоён мешаванд, ки ба иҷрои корҳои хоҷагиву ниёзи мардум овора мебошанд. Дар бозори муштарак тоҷирони афғону тоҷик ҳар рӯзи шанбе ба фуруши молу коло машғул мешаванд. Алҳол бинобар андаке ноором гаштани вазъ бозор муваққатан баста шудааст. 

  Обу ҳавои ноҳияи Ишкошим мусафову беғубор аст. Болои пиряхҳои Афғонистону Тоҷикистонро ин шабу рӯз танҳо абрҳои парокандае пӯшонидаанд. Ин гувоҳи қуллаҳои баланди куҳҳои Ишкошим мебошад. Баландтарин қуллаҳои ин ноҳия Қуллаи Карл Маркс бо баландии 6726 ва  Қуллаи Маяковский бо баландии 6096 метр ба ҳисоб мераванд. Қуллаҳои яхпушидаву сафедро дида, боваратон намеояд, ки дар чилаи гарми тобистони кишвар шумо дар як минтақаи аз зимистон нишондошта қарор гирифтаед.

Биё ба Ишкошим

Ҷолибтарин ҷузъиёти хотирмон барои шумо ин фарҳангу маданияти мардуми ин ноҳия мебошад. Махсусан забони гуфтугӯии мардум шуморо мутаваҷҷеҳ менамояд. Мо ҳеҷ гоҳ муқобили забону шеваю лаҳҷаҳо нестем ва он низ боигарии маънавии миллат мебошад. Манзур аз андешаи боло шеваҳову лаҳҷаҳои шуғниву рушониву ишкошимӣ мебошад. Дар баъзе ноҳияву минтақаҳои Бадахшон шумор фаҳманд ҳам, аммо шумо забони онҳоро намефаҳмед, ё бо мушкилӣ мефаҳмед. Аммо Ишкошим он гӯшаи диёри Бдахшон аст, ки онҷо забони тозаву фаҳмотари тоҷикӣ бештар ҷилва дорад. Назар ба қавли баъзе сокинони ин ноҳия ин таъсири забони форсии Афғонистони ба онҳо наздик мебошад.  

Хуллас, Ишкошим мулкест дар фарози қуллаҳо ва бо зебоиҳои саршораш ҳар нафареро мафтун мекунаду ба сӯи худ мехонад. Ин ноҳия мавзеи муҳими сайёҳи барои имрӯзу оянда мебошад. Барои инкишофи намудҳои гуногуни сайёҳӣ нахуст шароиту имконоти зиёди табиӣ вуҷуд дорад. Сайёҳӣ имрӯзу оянда яке аз соҳаҳои муҳими ба шуғл фаро гирифтани сокинони ноҳияву вилоят ба ҳисоб меравад. Ширкатҳои сайёҳии ҶДММ «Помир-Вахон сайёҳат» ва «Вахон -тур» имрӯзҳо дар хизмати сайёҳони дохиливу хориҷӣ қарор доранд. Минтақаҳои моҳигирии Зоркӯл ва Ишматкӯл ба таври ҳамеша дӯстдорони худро доранд. Барои дӯстдорони шикор бошад, ҶДММ «Ёқути Даршай» фаъол мебошад. Танҳо шумору номгӯи боигариҳои Ишкошим даҳҳо саҳифаро пур месозанд. Шунидан кай бувад монанди дидан ва шукр, ки мо то андозае баъзе чизҳоро дидем. Гӯё он ҳама зебоиҳои дилфиреб мегӯянд: Биё, ба Ишкошим!

Мурод Муродӣ,

Бахтиёри Қутбиддин,

устодони факултети журналистикаи ДМТ

Хонданд 149
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.