.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Шанбе, 08 Сентябр 2018 - || ФАРАЖ
Шанбе, 08 Сентябр 2018 11:08

Чаро бояд китоб хонд?

Инсон дар таърих ду кашфиёти бузург дорад: яке ҳунари ноширӣ, ки моро ба китоб пайваст ва телевизион, ки моро аз китоб дур кард.

(Ҷорҷ Элгози) 

Дар ҳоли ҳозир барои ҷавонони мо мутолиаи китоб амалест сангин. Тамоми умр дар дар азоб зиндагӣ кардан гуё болотар аз хондани китоб аст. Филм тамошо мекунему китоб намехонем. Воқеан бисёр мушкил аст ба даст гирифтани китоб, вақте дар ҷомеаи мо техникаву технология ҳукмрон аст. Ҳар моҳ як шабакаи иҷтимоӣ ва мессенҷери нав ихтироъ мешавад ва даъватномаҳои бешуморе ба суроғи мо меоянд. Ҳар ҳафта филму консертҳои нав ба нав рӯйи экран меоянд, онҳоро диданамон лозим. Ҳар рӯз садҳо нома аз ҳамсинф, ҳамкурс, ҳамсоя, ҳамкор, шинос ва ношинос ба номамон меояд. Ҳар соат навигарие, беҳбудие, таззоде ва мушкилие моро водор месозанд, ки аз телефон, планшет ё ноутбук истифода барем. Имрӯз китобҳо дар китобхонаҳо зери чангу хок хобидаанд. Китоб беқадр шуд ва ҳама аз китоб дур мондаанд. 

Китоб дар худ ҳама чизро дорад. Ҳама чизе, ки дар ақл меғунҷад, аз китоб ёфтан мумкин аст. Мушкилӣ танҳо дар мост, ки онро истифода карда наметавонем ва ба атрофиёнамон мегӯем: “Китоби фач будааст”. Китоб не, мо фач ҳастем. Дар зер чанд омиле, ки ба фоидаи мо ҳастанд меорам ва ба он умед мебандам, ки барои мутолиаи китоб ба Шумо кӯмак мекунанд. 

Яке аз омилҳои мусоидаткунанда ин аст, ки  ҳар рӯз дар вақти муайян китоб бояд хонд. Ҳамчуноне барои тамошои силсилафилмҳо вақти муайяне ҷудо мекунем. Худро одат кунондан беҳтарин роҳ ва қадами аввалин аст барои расидан ба маърифат. Беҳтар аст ба худ қавл диҳем, ки ҳар рӯз китоб мехонем. Ваъдахилофтарин нафар ҳам ба ба ваъдаи худ вафо мекунад.

Роҳи дигар, ин тайёрӣ дидан аст. Оддатан, мо барои кореро анҷом додан, ба хомӯшӣ риоя мекунем. Дар вақти китобхонӣ ҳам бояд ҳадди ақал 50% тайёрии пешакӣ бинем: макони мувофиқ, фозои ором, ноутбуки хомӯш, берун аз интернет, дурӣ ҷӯстан аз Viber, Whatsapp ва ғайраҳо.  Дар ин миён аз фикрҳои беҳуда сарро тоза бояд кард.  Бояд барои аз маълумотҳои куҳна раҳо шудану барои маълумоти нав ҷой омода кардан омодагӣ бинем. Дар вақти хондани китоб бояд меъёрро риоя кунем. Дар ҳар нишастан 10 -25 дақиқа бояд китоб хонд. Пас аз хондан ҳар чизе, ки дар мағз монд, рӯи коғаз бояд овард ва ё онро ба касе нақл бояд кард. Ҳамеша пеш аз хондан, бояд ба саволҳои зерин ҷавоб бояд ҷӯем: ин китоб ба ман чӣ дода метавонад? Оё барои сарф кардани вақтам меарзад? Дар пайравӣ бо он чи ки мутолиа шуд, чӣ нависам?  

Дар интихоби китоб аҳамият бояд дод. Ҳамеша муҳимиятро дар мадди аввал гузоред ва беҳтарин китобҳоро бихонед, зеро китобҳо зиёданд, аммо умр кутоҳ аст.  

Андешаи  “китоби бад умри дароз намебинад” далели хато будани ақидаи нафаронест, ки зидди хондани китобҳои классикӣ ҳастанд. Зиёд мешунавем, ки мегӯянд “ба мо китобҳои классикӣ чизе дода наметавонанд”, “онҳо ба ҳаёти имрӯзаи мо тамоман рост намеоянд”, “вақти онҳо гузашта аст”.

 Гумонам ин гуфтаҳо хатои маҳзанд. Зеро то кунун аз Президент сар карда, то муаллиму домулло аз китоби “Қуръон” иқтибос меоранд, дар рӯйи мизи ҳар як табиб китобҳои Абӯалӣ Ибни Сино хобидааст, ошиқони зиёд бо рубоиҳои Хайём ба висоли ҳам мерасанд, навиштаҳои Айнию Улуғзода, Икромиву Муҳаммадиев ба дилҳо фараҳ мебахшанд.  Пас классикаро бояд хонд, зеро ҳар нафаре, ки таърихро намедонад, ояндаашро омӯхта наметавонад.

Ҳар қадар, китоб хонем, ҳамон қадар ба дунё бо чашми дигар менигарем. Китоб ба инсон дониш ва хотираи қавӣ дода, мушоҳидакор буданро меомӯзонад. 

Ҳафизуллоҳ ТОҲИРӢ

Шумо дар Нигоҳи хос
Шанбе, 08 Сентябр 2018 10:54

зодРӮЗ

Андӯҳи ту, ки хуршедро падруд мегӯяд, ба андозаи ҳасрати як мардест, ки қабл аз ғуруб ин ғурубро надидааст

(Миралӣ Раззоқ) 

Як лаҳза хомӯшӣ ва ниҳоят нидои хандае, ки пас аз тохту този зиёде дар пайроҳаи зиндагӣ аз вуҷуди кас мебарояд… 

Душвор аст вақте  шогирд дар ҳаққи устод менависад. Гумон мекунед, ки боз симои ҷиддӣ, вале меҳрубоне мегӯяд, «хато кардӣ». 

Як ривоят аст, ки тибқи он гӯё рӯзе Имоми Аъзам Абӯҳанифа дар масҷид ба зикри Худо машғул буд. Ин ҳангом кӯдаке вориди масҷид мешавад. Имоми Аъзам Абӯҳанифа пеши кӯдак мехезад. Шогирдонаш мепурсанд, ки «устод чӣ шуда, ки ба ин бузургӣ пеши кӯдаке зону рост кардӣ?». Посух чунин буд: «падари ин кӯдак ба балоғат расидани сагро ба ман омӯзонида буд. Ӯ ба ман ҳаққи устодӣ дорад». 

Агар он чӣ ки устод Хуршеди Атовулло ба мо шогирдонашон таълим додааст, ба инобат гирем, пас ба гуфти Имом Абӯҳанифа умре сӯи хонааш набояд пой дароз кунем, ҳамон тавре ки сӯи қибла пой дароз карданро раво намебинем. 

…Аввалин маротиба ман Устодро зери ҷомаи сабз дидам. Он солҳо мӯй дошт ва хароб ҳам буд. Ҳамон тавре, ки имрӯз мегӯяд ба «бачаи кӯҳистонӣ» монанд буд. Шояд ба ҳамин хотир буд, ки моро ба хушӣ пазируфту гуфт «бачаҳои кӯҳистониро дастгирӣ бояд кард».   

Агар хато накунам, ин вохӯрӣ соли 2008, дар яке аз рӯзҳои моҳи октябр рух дода буд. Аммо хуб дар хотир дорам, ки он рӯз сешанбе буд. Ин сабаби худро дошт. Бибиам мегуфт, ки деҳқон бояд ба гандуми расида, рӯзи сешанбе дос занад, то файзаш зиёд шаваду вақташ хуш. Ин расм аз ҳазрати Одам боқӣ мондааст. Ман ба ин ривоят арҷ гузоштам.

…Мо се нафар будем. Ману Ҷасуру боз як нафари дигар. Устод моро ба хушӣ пазируфт, новобаста аз он ки серкор буд. Рӯи мизи корияш дар як лаълича як себи газидаву як ноки сабзи сахту бедумча хобида буд. Суруди Аҳмад Зоҳир садо медод ва худи ӯ миёни дуди сигор менишаст. Аввалин чизе ки ба чашмам афтод, табассуми гарми ӯ буд. Аҷаб чеҳрае! 

-Журналист шуданӣ ҳастед?,- бо табассум пурсид устод.

Дигар чӣ ҳам мегуфтем. Бале, журналист шуданӣ ҳастем, вале чӣ тавр, намедонем. Устодони факултет аз Хуршеди Атовулло ном журналист зиёд мегуфтанд. Мо аз ӯ мисоли як қаҳрамони афсонавӣ тассурот доштем. Китоби «Хунро бо хун мешӯянд»-и ӯ бори дигар моро такон дод. Як сабаби ба «Фараж» омадану журналист шуданам ҳам ҳамин буд. Шиносоии ману устод аз ҳаминҷо оғоз гардид.

Ҳамин тавр, оғоз гардид даву този мо дар майдони рӯзноманигорӣ. Ва дигар мо будему диктофон, мо донистему компютер, мо будему рӯзнома. Дигар эҳсосоти мо, андешаҳои нопухтаи мо, принсипҳои норӯшани мо, рӯйи саҳифаҳо рехтан гирифт. 

Як замон устод гуфтанд, ки рӯзномаи нав таъсис медиҳем ва бояд ҳар кас номи мувофиқе пайдо кунад. Ном ёфт шуд: «Самак». Боз мову майдони беканори иттилоот ва пуршӯри рӯзноманигорӣ. Таъсиси чунин рӯзнома барои мо афсона буд. Дар гӯшаи хаёламон намеомад, ки мо ин рӯзномаро дар майдони рӯзноманигорӣ муаррифӣ мекунем. Бо шикампарвари миёни ҷомеа маъруфе дар баҳс мешавем, хоби мансабдори худкомаеро ҳаром мегардонем…

…Солҳо гузаштанд. Хуни зиндагии пуршур ях набаст. Ҳаёти рӯзноманигорӣ бароямон мушкилӣ эҷод мекард. Вале ҳамоно ду сухани устод шиори зиндагии мо буд: «Шогирдони ман набояд, ки номард бошанд»,  «Аввал ном баъд  нон». Ва то имрӯз ин гуфтаҳо шиори рӯзгори мост.  

…Зиндагии устод барои мо мисоли қаҳрамонҳои асарҳои детективӣ буду ҳаст. Зарбаҳои шадиди зиндагиро мардонавор паси сар кард. Агар хато накунам, 5 маротиба зери теғи ҷарроҳӣ хобидааст. Соли 2011 рӯзи Иди фитр устод бори чорум мавриди латукӯб чун рӯзноманигор қарор гирифт.

 Охири соли 2015 буд. Ман дар Руссия будам. Як шаб хоб дидам, ки устод бо мо шогирдонаш хайрухӯш мекунад. Субҳ хабар расид, ки устод дар беморхонаанд ва бори сеюм микроинсултро аз сар гузаронидаанд. Вале ғурур, ирода ва ҷасорат нагузоштанд, ки устод сар ба шонаҳо хам кунанд.  Ҳанӯз ҳам дар такопӯст.

 Яқин ки дуои касе мисоли куҳи азим пуштибони ӯст: шояд дуои дармондаест, ки мушкилашро осон кард, шояд дуои волидон, шояд дуои Оламафрӯз (писари хурдии устод) буд. Намедонам. Вале шодем, ки ӯ бо мост.

Устоди азиз, ҳеҷ гоҳ нагӯед, ки «афсус, ки зиндагӣ маро фиреб дод». Ва ҳамон тавре, ки Нодирпур мегӯяд, «зиндагиро бо макру ҳиллааш пеши пои марг фидо кунед»!

 ХУРШЕДИ олами журналистика бошед!

45 солагӣ муборак бошад устоди ман! 

 

Диловар САЛИМОВ 

Шумо дар Нигоҳи хос
Шанбе, 08 Сентябр 2018 10:48

Айнӣ: Куҳистони муъҷизаофар

Ноҳияи Айнӣ 23 ноябри соли 1930 ташкил ёфтааст. Ноҳияи Айнӣ дар водии Зарафшон ҷойгир буда, дар шимол бо вилояти Ҷиззахи Ӯзбекистон, ноҳияи Шаҳристони вилояти Суғд, дар шимолу шарқ бо ноҳияи Деваштич (собиқ Ғончӣ), дар шарқ бо ноҳияи Масчои Куҳӣ ва Рашт, дар ғарб бо шаҳри Панҷакент ва дар ҷануб бо шаҳру ноҳияҳои Шаҳринав, Ҳисор, Варзоб, Ваҳдат ва дар ҷанубу ғарб бо вилояти Сурхандарёи Ӯзбекистон ҳаммарз аст. 

Маркази ноҳия - шаҳраки Айнӣ буда, беш аз 12.000 аҳолӣ дорад. Шаҳраки Айнӣ дар 177 км. ҷанубтари Хуҷанд ва 140 км. шимолтари шаҳри Душанбе қарор гирифтааст. Аҳолии ноҳия соли 2015 - 76 ҳазору 900 нафарро ташкил медод. Дар ноҳияи Айнӣ ҷамоатҳои деҳоти Айнӣ, Анзоб, Дар-Дар, Зарафшон, Рарз, Урметан, Фондарё ва Шамтуч мавҷуд аст.

Аз 3 январи соли 2013 Неъматулло Раҳматуллозода дар мансаби раиси ноҳияи Айнӣ кор мекунад.

 

Фалғар

То миёнаҳои асри XIX дар ҳудуди ноҳия бекигарии Фалғари аморати Бухоро амал мекард. Баъди тақсимоти миллӣ-маҳаллӣ дар Осиёи Миёна ва таъсиси Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон Фалғар 23.11.1930 ба ҳайси ноҳияи мустақил ба округи Панҷакент шомил ва аз октябри соли 1939 ноҳияи Фалғар ба ҳайати вилояти навтаъсиси Ленинобод ҳамроҳ карда шуд. Соли 1978 бошад бо қарори Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон н.Фалғар ба н.Айнӣ тағйири ном кард. 

 

Табиати дилфиребу зебои ноҳияи Айнӣ

 

Фон

Фон (Куҳҳои Фон), куҳсорест дар байни қаторкуҳҳои Зарафшону Ҳисор, дар ҳудуди ноҳияҳои Панҷакенту Айнӣ. Аз водии дарёҳои Арчамайдону Киштӯд (дар ғарб) то водии дарёҳои Искандару Фон (дар шарқ) ба масофаи 45-50 км тӯл кашидааст. Куҳҳо асосан аз оҳаксанг, варақсанг, алевролит ва регсанг таркиб ёфтаанд, ки синнашон ба давраҳои силуру девон мансубанд.

Табиати дилфиреб, хосса шаху кухсорон ва кӯлу дарёчаҳои шӯхи ноҳияи Айниро наметавон бе истифодаи такрор ба такрор аз вожаҳои «беназир» ва «беҳамто» тавсиф кард. Куҳҳои ноҳияи Айнӣ дар баробари дигар навоҳии Тоҷикистон макони канданиҳои фоиданоки кишвар аст. Аксар сарватҳои зеризаминиро метавон аз ин макон дарёфт кард.

Мавзеи кӯли Аловуддин ҳамчун марвориди беназир дар иҳотаи куҳҳои Фон, маҳалли дилписанди сайёҳон аз саросари ҷаҳон аст. Дар ин мавзеъ қуллаҳои баланди Чимтарға (5489 метр), Бодхона (5138 метр), Чапдара (5050 метр) ва ғайра ҷойгир аст. Ҳамаи ин макони Афсонавӣ дар водии Зарафшон-ноҳияи Айнӣ қарор дорад. Ҳар як хоҳишманд хоҳ сайёҳи дохилӣ бошад ё хориҷӣ бо харҷи маблағи кам метавонад, ба дидани ин маконҳои афсонавӣ, назаррабо ва дилфиреб мушарраф гардад. Дар мавзеи куҳҳои Фон бошишгоҳ барои сайёҳон амал мекунад, ки хоҳишмандони варзиши куҳнавардӣ метавонанд аз он истифода баранд.

 

Фондарё

Фондарё - яке аз дарёҳои Тоҷикистон, ки шохоби тарафи чапи дарёи Зарафшон аст, 24 километр дарозӣ, масоҳати ҳавзаи ҷоришавӣ 3230 км², ва хуруҷи об - 62,6 м³/с. мебошад.

58 дарсади оби худро аз ҳисоби шохоби асосиаш, дарёи Яғноб, ки аз пиряхҳои қаторкуҳи Зарафшон об шуда меояд, ва 30 дарсадаш аз Искандардарё, ки аввали худро аз Искандаркӯл мегирад, ба Фондарьё мерезад.

Ин дарё дар назди шаҳраки Зарафшон - дарёи Яғноб бо Искандардарё якҷоя шуда, Фондарё ном мегирад ва 2 километр то шаҳраки Айнӣ норасида бо дарёи Зарафшон якҷоя мешаванд.

Дарозии Фондарё бо дарёи Яғноб, ҳамагӣ 140 километрро ташкил медиҳад. Бо хати дарё, роҳи автомобилгарди Душанбе - Самарқанд - Тошканд мегузарад.

 

Искандаркӯл 

Искандаркӯл - яке кӯлҳои зебои Тоҷикистон мебошад. Искандаркӯл дар баландии 2195-2200 метр (аз сатҳи баҳр) мавқеъ дорад: аз 86-72 метр жарфӣ, 3,2 км дарозӣ, 1,5 км паҳноӣ ва 14,5 км доира дорад. Гармии об + 11,5 то +180, зимистон ях мекунад.

Пайдоиш ва ташаккулёбии Искандаркӯлро коршиносони соҳаи геология дар рӯй додани ҷараёнҳои дохилии замин, мавҷҳои палеосейсмикии 8-9 балла, зарбаҳои зеризаминӣ (таркишҳо) ва экзогенӣ лағжиш (ярч) ва селу селравиҳо, фурӯғалтҳо аз ҳисоби боришоти аз меъёр зиёд, обҳои зеризаминӣ, ки дар давру замонҳои гузаштаи геологӣ ҷой доштанд ба атроф паҳн гардида чун «оташ ба бензин» сабаби асосӣ мебошад, медонанд.

 

Искандаркӯл: ривоят ва ҳақиқат

Дар табиати хушманзараи водии Зарафшон (Айнӣ, Масчо, Панҷакент) гӯшаҳое дучор меояд, ки офаридаҳои ғайримуқаррарӣ дошта дар бахшашон васф намуда, ривояту афсонаҳо эҷод кардаанд.

Искандаркӯлро аксарият бо ному насаби истилогари юнонӣ Александри Мақдунӣ (Искандари Мақдунӣ 356 356 п.м.-323 п.м.) вобаста мекунанд, ки соли 329 п.м. Осиёи Миёнаро забт кардааст.

Искандаркӯл якчанд номгӯйи дигар дошта дар рисолаи Ибни Фариғунӣ ё «Ҳудуд-ул-олам» (с.ваф. 893, муаллифаш номаълум) (Фалғар, Парғар)-ро Бутамони Миёна номида, Искандаркӯли имрӯзаро Дарёжа чун андаруни вай нишон додаст. Дар миёнаҳои асри XVIII дар асари «Нақшаи роҳи обӣ», «Харитаи генералии империяи Русия» (1776) ва «Харитаи Осиё» (с.1795) К.Ф.Бутёнов муҳандис-афсари рус Искандаркӯлро чун «Таран» (дар амалиётҳои ҳарбӣ ва вазъияти муҳосира) акс кардаст. Ин номгӯй ба ҳақиқат рост намеояд, чунки дар забони суғдӣ «искӣ» маънои баландӣ, «дар» - маҳалла, макону дараро мефаҳмонад. Искандаркӯл ҳам, дар баландии 2195-2200 метр (аз сатҳи баҳр) мавқеъ дорад, онро дар қадим кӯли «искотар» ё «искодар» меномиданд. Дар минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон деҳаҳои Искодар, Дардар, Искондарак, Исковати водии Зарафшон, Вискроғ, Виҷиск, Искад, Ванҷ, Искадари Кӯлоб, Сикати Боло, Сикати Пойини Вахё, Искандараки ш.Душанбе дар баландиҳо ҷойгиранд ва аз эҳтимол дур нест, ки нимҷазираи Скандинавия аз истилоҳи суғдӣ шояд «куҳҳои баланд»-ро мефаҳмонад.

Гарчанде «искодар» ва «искотар» бо истилоҳи «таран» мафҳуми гуногун дошта бошад ҳам, мавқеъ ва маҳаллаи баландро ифода мекунанд. Вожаҳои «искодар» ва «искотар» ҳамрешаанд ва шаклҳои тағйирёфтаи Искандар маҳсуб меёбанд. Оид ба ин масъала ховаршинос Василий Владимирович Бартолд ба хулосае омадаст, ки Искандаркӯл дар интиҳои асри XVII номи ҳозираашро гирифтааст. Ҳамин тавр, бо мурури вақт ва таҳаввул ёфтани истилоҳоти қадимаи суғдӣ, топонимҳо аз «қӯл» ба кӯл, аз «искотар» ба Искандар ва дар охир ба истилоҳи таҳрирёфтаи Искандаркӯл гузаштааст, ки ба ҳақиқат рост меояд.

 

Фарҳанг

Дар ноҳияи Айнӣ зиёда аз 70 муассисаи фарҳангӣ ва таърихи амал мекунанд, аз ҷумла: 1 адад Қасри фарҳанг, 1 адад осорхона, 1 адад Маҷмаи таърихию фарҳангии Нақибхони Туғрали Аҳрорӣ, 3 адад хонаҳои фарҳанг, 36 адад китобхона, 26 адад клубҳо, 2 адад мактаби мусиқӣ ва 2 адад толори кино.

 

Нақлиёт

Дарозии умумии роҳҳои ноҳияи Айнӣ, ки аҳамияти ҷумҳуриявӣ дорад зиёда аз 160,5 километрро ташкил медиҳад. Аз ҳудуди ноҳия тавассути шоҳроҳи Айнӣ-Хуҷанд ва Душанбе-Айнӣ-Панҷакент-Самарқанд ба шимоли Тоҷикистон ва вилояти Самарқанд рафтан имкон дорад. Соли 2015 бо сармоягузории дохилӣ ва хориҷӣ роҳи Айнӣ-Панҷакент-Самарқанд аз таъмири капиталӣ бароварда шуд. Дар ноҳияи Айнӣ нақлиёт воситаи асосии ҳамлу нақли одамон ва бор маҳсуб меёбад. Ноҳияи Айнӣ фурудгоҳи хурд низ дорад, ки тавассути он бо чархболу ҳавопаймоҳои хурдҳаҷм мусофирону борро интиқол додан мумкин аст.

 

Саноат ва энергетика

Шумораи корхонаҳои саноатӣ дар ноҳияи Айнӣ 8-то мебошад, аз ҷумла:              

КМ «Анзоб», Шахта «Фон-Яғ ноб», ҶДММ «Талко Ресурс», ҶДММ «Зеробод», ҶДММ «Мустафо 2013», ҶДММ «Ширкати металлурги Анзоб», ҶДММ «Шамтуч» ва ҶДММ «Комбинати Металлургии тоҷик».                                                            

Шумораи коргарону хизматчиёни корхонаҳои номбаршуда 13779 нафарро ташкил медиҳад.

 

Туғрали ширинсухан  

Муҳаммад Нақибхон ибни Бобохони Аҳрорӣ, мулаққаб ба Туғрал яке   аз суханварони бомаҳорати охири асри Х1Х ва ибтидои асри ХХ ба шумор меравад. Ӯ шоири табиатан ба худ хосе буда, ҳаёти хеле аҷиб ба   сар бурдааст.

Ӯ аз авлодони охирини Хоҷа Аҳрори асри ХIV будааст, ки дар номи    падари ӯ мақсади «Аҳрорӣ» ишора ба ҳамон силсилаи авлодӣ мебошад. Туғрал дар оилаи Бобохон дар деҳаи Зосуни Фалғар таваллуд ёфтааст. Таваллудаш 26 марти соли 1865 мебошад. Овони кӯдакӣ ва наврасии Нақибхон дар ватанаш Фалғар бевосита дар саробонии падар ва баъдҳо бародарони ӯ Мансурхон, Тӯрахон, Акобирхон ва Ҳамзахон гузаштааст. Таҳсили эшон дар Самарқанд ва Бухоро гузаштааст.                        

Туғрал дар солҳои камолоти эчоди, аксар вакти худро дар Самарканд дар яке аз ҳуҷраҳои мадрасаи Тиллокории ин шаҳр гузаронида аз рӯзи аввали таҳсилаш сар карда то соли 1914 истиқоматгоҳи ӯ будааст. Аммо дар ин мобайн ба зодгоҳи худ рафту омад карданро низ тарк накардааст.     

Ҳамнишинону ошноёни шоир ва нақлу ривоятҳои мардум хислатҳои    аҷибу воҷиби ӯро қисса мекунанд. 

Туғрал аз соли 1919 ба хидмати Ҳукумати Шӯроӣ даромада, раиси комитети обу замини кенти Фалғар шуда кор мекард. 

Ҳамроҳи аскарони инқилобӣ ба муқобили босмачиён мубориза мебурд.   Ин шоири бориксанҷ дар натиҷаи туҳмати аксуламал 28 июни соли 1919   дар мавзеи Боги Шамоли зодгоҳаш дар соҳили дарёи Зарафшон ба қатл  расонида мешавад.

Дар давоми солиёни зиёд шоирон ба Бедил  пайравӣ кардаанд. Лек Туғрал ягона касест, ки дар пайравии ин нобиғаи бузург на кӯр-кӯрона,   балки мақсаднок шеъри дилчасп эҷод намудааст. 

Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ шабеҳи шохоби пурталотуме ба маҷрои     умумии адабиёти охири асри Х1Х ва аввалхои асри ХХ дарпайваста, бо   ҳунари волои сухангустарӣ ва хислатҳои ҳамидаи инсониаш диққати   аҳли илму адаби замонаро то кунун ба худ кашидааст    .

Барҳақ аст, ки вай чун шоири ширинкалом дар байни мардум шуҳрати   беандоза дошта, нақши худро дар адабиёти бойи классикиамон ҳамчун донишманд, нависанда, хаттот шоири ба дилу дидаи мардум наздик гузоштааст. Туғрал каси маърифатпарвару илмдӯст, олиҳиммату қаноатпеша накӯкирдору мулоҳизакор қавихотиру ҳозирҷавоб буд. Беҳуда нест, ки то имрӯз ашъори дилангезу руҳпарвари Туғрал шарики ғаму шодии мардуми тоҷик гардида, сазовори этибору интишори дӯстдорони каломи мавзун аст.

Нақибхон соҳиби қудрати баланду суханофаринӣ ва устоди комили   насри бадеъ буд. Вай марди пешқадами замон, аз хурофотпарастиву   миллатгароӣ худро канор мекашид. Офаридаҳояш ҷаззобу дилкаш ва   равону пурмазмунанд. ӯ захираву нозукиҳои забони ҳазорсолаи модарии худ- форсии тоҷикиро ба дараҷаи воло медонист. Бо хондани эҷодиёти ӯ, шакарин ва ширингуфтории лаҳни ин шоири нозукбаёнро ҳар яке мо бо осонӣ эҳсос мекунем.

 

Саид САИДОВ

Шумо дар Минтақа
Шанбе, 08 Сентябр 2018 10:42

Меҳрномаи Тоҷикистон

Намодҳо ва нишонаҳои тараққӣ ва пешрафти Тоҷикистони бостонӣ, ки ёдгори гаронбаҳое аз Хуросони бузург ва Сомониёни тоҷик мебошад, баъд аз истиқлоли тиллоии ин кишвар ва родмардиҳову ҷонбозиҳову кӯшишҳои барҷастаи пешвои муҳтарам, раиси ҷумҳури мардумӣ ва хирадманди Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ёрии давлатмардон ва халқи қаҳрамони ин кишвар, рӯз ба рӯз барҷастатар ва намоёнтар мегардад. Дар воқеъ, баъд аз ҷанги хонумонсӯз ва вайронгари шаҳрвандӣ, ки Тоҷикистони азиз дучори балоҳо ва сахтиҳои бисёре гашт ва то марзи фурупошӣ пеш мерафт, аммо бо тадбир ва хиради пешвои миллат ва халқи қаҳрамону далеру шуҷоъи ин кишвар тавонист нақшаҳои кӯрдилон ва хоинон ва наҳзатҳои зиддимардумӣ ва иртиҷоӣ ва сиёҳро нақши бар об кунад ва дар натиҷа, парчами ковиёнии халқи ориёии тоҷик ҳамчун шоҳине дар осмон парвоз намуд, ки то имрӯз мардуми ҷаҳон ба сарвари давлат ва миллати бузургвори Тоҷикистон ба дидаи шаҳомату шуҷоат ва хираду эҳтироми бештаре менигаранд.

Дар ин росто, ин кишвари бостонӣ, инак аз кишварҳои мутараққии ҷаҳон гашта ва иртибототи сиёсӣ, иқтисодӣ, беҳдоштӣ, кишоварзӣ, фарҳангӣ ва технологӣ бо бисёре аз кишварҳои пешрафтаи ҷаҳон ва минтақа барқарор кардааст. Ва ҷаҳон инак ба ин кишвари ҳуқуқбунёд ва дунявӣ ва демукросӣ аҳамияти шоёне медиҳад. Агар нигоҳе воқеъбинона ва одилона ба ин кишвар бавижа, баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози истиқлол ва сулҳ бияндешем, мебинем, ки Раиси ҷумҳури муҳтарам дар воқеъ, гуристонро таҳвил гирифт ва инак гулистонро ба Тоҷикистону халқи наҷиб бузургвор ва меҳанпарасти ин кишвар ҳадя кардааст. Ва аз назари созандагӣ, умрону ободӣ, таъсиси корхонаҳо, ҷодасозӣ, мудерниза кардани кишоварзӣ, таъмини озуқаворӣ, таъсиси ниҳодҳои омӯзишӣ ва фарҳангӣ, аз боғча то донишгоҳҳо, эъзоми донишҷӯён ба хориҷи кишвар, таваҷҷуҳ ба асолатҳои бостонӣ, ва фарҳангу ҳунар, шеъру мусиқӣ ва таваҷҷуҳ ба рушанфикрону шуарову нависандагони маҳбуб ва бузурги тоҷик ва садҳо пружа ва тарҳҳои дигар аз иқдомоти тиллоиву муфид ва корсоз ва чашмгири ин пешвои гиромӣ ва мардумӣ мебошад. Ва рифоҳ ва амнияту осоиш дар ҷой-ҷои ин кишвари бостонӣ комилан ба чашм мехӯрад.

Инак, дар идомаи ин гуна иқдомоти рифоҳӣ ва муфиду муассир, мири донову хирадманд,кордон ва хоксору фурутани Душанбе-пойтахти Тоҷикистон шоҳиди бозсозиҳои роҳҳо, ҷодаҳо, марокизи тафреҳӣ, таълимӣ, поркҳо, сохтмонҳо, гулкориву дарахткорӣ, эҷоди майдончаҳои варзишии маҳаллӣ, таваҷҷуҳ ба зебоӣ ва беҳдошти шаҳр, корҳои бисёр арзанда ва шоистае анҷом додааст. Дар воқеъ, ин мири ҷавони шаҳр, ки саршор аз хоксориву фурутанист бо шӯру шавқи тоҷиконаи бисёр ҳамроҳ бо кордонӣ ва барномарезиҳои бисёр дақиқ тавонистааст дар муддати бисёр кӯтоҳе гулистони падарро густариш диҳад, ба тавре ки гардишгарон ва сайёҳони хориҷӣ бо вуруд ба ин шаҳри зебо дучори ҳайрату тааҷҷуб мешаванд ва ба ситоиш ва таҳсини мири шаҳр ва дигар коргузорон ва хидматкорони азизи тоҷик, забони ситоиш мегушоянд ва пешвои муҳтарам ва фарзанди далер ва кордонашро ба дидаи эҳтиром менигаранд. Бидуни ҳеҷ гуна шакку тардиде метавон гуфт аз замоне, ки Рустами Эмомалӣ мири шаҳр гаштааст, меъморӣ ва муҳандисии навин ва мудерне бо стандартҳои ҷаҳонӣ дар ин шаҳр анҷом шудааст. Ва корҳои асосӣ ва бунёдӣ дар сохтор ва зерсохтори пойтахт ба беҳтарин ваҷҳи мумкин сурат гирифтааст, ки ин амр муҷиби фахру мубоҳоти ҳамаи тоҷикони азиз ва қадршинос бавижа, мардуми Душанбе мебошад. Ва чунончи, муқоисае миёни шаҳрдорони кишварҳои минтақа сурат бигирад, мири Душанбе яке аз беҳтарин шаҳрдорон ва коргузорони намунаи минтақа мебошад. Ҷои умеду умедвории бисёр аст, ки дар ояндаи наздик шаҳри Душанбе ба унвони беҳтарин ва зеботарин пойтахтҳои минтақа ва Осиёи Миёна ба ҷаҳониён муаррифӣ шавад ва дигар кишварҳои минтақа аз назари зебоӣ ва тараққиву тавсиаи умрониву ободии ин шаҳр сабақ биёмӯзанд.

Дар хотима ба поси роҳбари арҷманд ва мардуми сарбаланду заҳматкаши тоҷику Тоҷикистон дар арафаи Рӯзи Истиқлолияти давлатии Тоҷикистон шеъре ҳамчун “барги сабзе туҳфаи дарвеш” тақдими ин Пешво ва мардуми озодаву созанда мегардад.

 

Набошад ошиқе ҳамхӯи тоҷик

Пешкаш ба азизони бостонӣ ва ҳамватанони остониам-мардуми шарифи Тоҷикистон.

 Ҳамвора гул фишонам рӯи Тоҷик,

Бибӯсам чеҳраву абрӯи Тоҷик.

Нишон аз Рустаму Гударзу Бежан

Бигирам то биёям сӯи тоҷик.

Забони поки Фирдавсӣ бимондаст,

Ба майдони фасоҳатгӯи Тоҷик.

Забони дилнишин шеъри шакарвор

Шаробу шарбати ҷодӯи Тоҷик.

Бинӯшӣ шири шеъри Рӯдакиро,

Шавӣ чун Айнии хушгӯи Тоҷик.

Зиҳӣ маҳди тамаддун хонаи ишқ

Шавӣ ошиқ зи атру бӯи Тоҷик.

Ба тан пӯшида бабри Рустами Зол

Бинозам ғайрату бозӯи Тоҷик.

Диле к-аз ғам бувад нолону гирён

Шифо ёбад зи ҷондорӯи Тоҷик.

Зи обу офтобу хоку оташ

Набошад ошиқе ҳамхӯи Тоҷик.

Ба хуни Ориёву ҷони Эрон

Бувад маънус по то мӯи Тоҷик.

Дилу ҷонҳо ҳамеша навбаҳор аст

Шақоиқ бишкуфад аз ҷӯи тоҷик.

Тилои тоҷи истиқлоли Сомон,

Дурахшад бар сари минӯи Тоҷик.

Бинозам “Тоҷи” шеъру тахти шоир

Хушо донову донишҷӯи Тоҷик.

 

Диёри меҳр

 Ин ҷо, ки диёри Тоҷикон аст,

Мерос зи насли Ориён аст.

Ин ҷо, ки бувад кони муҳаббат,

Сарчашмаи ишқу нури ваҳдат.

Ин ҷо, ки диёри шоирон аст,

Шеъру ғазалаш ба дил равон аст.

Девони ғазал шақоиқи шеър,

Атри дили ман зи Лоиқи шеър.

Ин ҷо, ки нишони Ориён аст,

Поянда ливои Ковиён аст.

Ин ҷо, ки бувад чу сарви озод,

Фирдавси барину хурраму шод.

Ин ҷо, ки сарои ошиқон аст,

Маъшуқи ман асту ҷони ҷон аст.

Ин ҷо, ки бувад шеъру тарона,

Ушшоқи ҷавон ба ҳар карона.

Ин ҷо, ки нишони Ковиёнист,

Ишқи Ватан асту ҷонфишонист.

Ин ҷо, ки баҳори бехазонаст,

Гулбонгу навои ошиқонаст.

Ин ҷо, ки намоди Митрагон аст,

Чун дайри муғони тоҷикон аст.

Наврӯзи хуҷастааш ҷаҳонист,

Ҷамшед Каёну ҷовидонист.

Ин ҷо дили ман зи ман рабуданд,

Сад ишқ ба ишқи ман фузуданд.

Ҷону дили ман бигашта шайдо,

Маҷнун шудаам ба кӯи Лайло.

Ин ҷо дили ман асири ишқ аст,

Ҳам дайри муғону пири ишқ аст.

Ин ҷо дили ман гузида манзил,

Ишқаш наравад зи ҷону аз дил.

Даҳ сол ба хоки поки тоҷик,

Маст аз майи ҷому токи тоҷик.

Нозам ба ҷаҳон ба ишқи тоҷик,

Зинда ба равон ба ишқи тоҷик.

Сад шукр, бигӯямаш ба ҷонам,

Чун чашми ман асту ҳам равонам.

Байту ғазалаш ба дил бихонам,

Ҷӯяндаи ҷӯи Мулиёнам.

Ҳам давлату миллаташ сарафроз,

Парвозкунон уқобу шаҳбоз.

Шеъру суханам ҳамеша тоҷик,

Мурғи чаманам ҳамеша тоҷик.

 

Сарви ноз

Тоҷикистон, эй арӯсу сарви ноз,

Ошиқам бар ту зи дигар бениёз.

Рӯзу шаб бӯса занам бар хоки ту,

Ошиқам бар ишқу меҳри поки ту.

Эй Ватан, ту риштаву ман сӯзанат,

Тору пудам ҷомаи сабзи танат.

Хоки ту заррина бошад ҳар замон,

Фахри ту тобон бувад дар ду ҷаҳон.

Чун бимирам бишнавам номи туро,

Дам ба дам нӯшам майи ҷоми туро.

Рӯдакӣ, Синову Розӣ аз ту бод,

Айниву Лоиқ ҳам аз маҳди ту зод.

Эй Ватан, эй хоки ту ҷону дилам,

Номи ту доим бирӯяд аз гилам.

Парчамат дар осмонҳо сарфароз,

Мекунад парвоз чун шоҳину боз.

То абад поянда истиқлоли ту,

Дар ҷаҳон тобанда зарринболи ту.

Фахри тоҷикон бувад аз номи ту,

Тоҷи Сомон ҷовидон бар боми ту.

Бӯи ҷӯи Мулиён аз хоки ту,

Меҳри Раҳмон ҷони оташноки ту.

“Тоҷ” менозад, ки дар оғӯши туст,

Масти ишқ аз бонги нушонӯши туст.

 

Гулбонги истиқлол

 

Симурғ, ки парри ӯ ба назди Зол аст,

Рамзеву нишонае зи истиқлол аст.

Хуш бош дар ин ҷаннати пурсоқиву ҳур,

Ҳолӣ, ки туро давлати зарринбол аст.

 

*  *  *

Бӯи хуши ин хок зи истиқлол аст,

В-ин “Модари май-ток” зи истиқлол аст.

Бо Зуҳраи чангӣ, фалаки Давлат хон,

Гулбонги тараб зи ноки истиқлол аст.

 

*  *  *

Ҷонон ҷону ҷони ҷаҳон истиқлол,

Тоҷи сари ҳар пиру ҷавон истиқлол.

Сарв асту сарафрозу суруд асту сурур,

Ҳамвора баҳори бехазон истиқлол.

 

*  *  *

Биншину бинӯш ҷоме аз истиқлол,

Хуштар набувад номе аз истиқлол.

Гар ишқи Ватан дориву ошиқ бошӣ,

Модом, чӣ хушкомӣ аз истиқлол.

 

*   *   *

Бар гардани ишқ дасти истиқлол аст,

Ошиқ чӣ кунад, ки масти истиқлол аст.

Май нӯш ба фасли ваҳдату озодӣ,

Ҳар ҳуру парӣ ба шасти истиқлол аст.

 

*  *  *

Тоҷи сари Сомон зи истиқлол аст,

В-ин раҳмати Раҳмон зи истиқлол аст.

Шукронаи ҳақ кунеду ошиқ бошед,

Шеъри тари ошиқон зи истиқлол аст.

 

*  *  *

Ин хонаи обод зи истиқлол аст,

В-ин миллати озод зи истиқлол аст.

Бо чангу рубоб хон ту шеъри тоҷик,

Ин шавкату ин дод зи истиқлол аст.

 

*  *  * 

Дар синаи ишқ номи истиқлол аст,

В-ин мастии ҷон зи ҷоми истиқлол аст.

Тоҷик агар сарви сиҳӣ шуд ба ҷаҳон,

Аз қомату аз қиёми истиқлол аст.

 

*  *  *

Фарҳангу шараф зи номи истиқлол аст,

Шодию тараб зи коми истиқлол аст.

Гар мастии ишқ хоҳию озодӣ,

Бархезу биё, ки ҷоми истиқлол аст.

 

*  *  *

Фирдавси барини ошиқон истиқлол,

Рахшанда чу хуршеди ҷаҳон истиқлол.

Тоҷик, ки чун Рустами Дастон шудааст,

Додаст ба ӯ тиру камон истиқлол.

 

Муҳаммадризо Тоҷдинӣ, шоир, нависандавапажуҳишгариэрониимуқимиДушанбе

Шумо дар Ҳукумат
саҳ 2 аз 3

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.