.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Материалы отфильтрованы по дате: Шанбе, 25 Август 2018 - || ФАРАЖ

Душманонаш ӯро Беваи сиёҳ меномиданд. Беваи сиёҳи бадхашму бадкина, заҳрдор ва бетараҳҳум. Касоне, ки бетараф буданд ва кам аз гирудорҳои дарборӣ бохабар буданд, Зани оҳанӣ меномиданд. Аммо дар асл ӯ кӣ буд?

Индира Гандӣ ҳокими худкома набуд. Вале агар падари ӯ Ҷавоҳирлаъл Нерӯ бахши муҳими ҳаёташро сарфи мубориза барои рифоҳи миллаташ бахшид, пас барои духтари ӯ танҳо обрӯву шуҳрати сиёсӣ муҳимтар буд. Индира хуб медонист, ки  ба падараш қиёснашаванда аст ва мегуфт: “Падари ман марди давлатӣ буд, ман бошам зани сиёсӣ. Падари ман муқаддас буд, вале ман на!” Баъзан чунин ба назар мерасид, ки ҳарфи ӯро ҷиддӣ намегиранд, вале Индира сари ин даъвояш қотеъ буд, ки ӯ занест сиёсатмадор.  

Индира Гандӣ, духтари ягона сарвазири Ҳинд Ҷавоҳирлалъ Нерӯ буд. Вай 19 ноябри соли 1917 ба дунё омад. Падараш аз муборизони қотеъи истиқлолияти Ҳиндустон буд, кишваре, ки бо сарвати бебаҳояш мардуми бенавову фақир дошт. Модараш Камола низ шарики шавҳараш дар гирудорҳои сиёсӣ буд. Чун бештар вақт ходимони сиёсӣ дар хонаи онҳо ҷамъ меомаданд ва баҳсҳои онҳоро Камола мешунид. Шавҳараш боре гуфта буд: “Ҳамсари ман дар аксар ҳолатҳо ба ман таъсир дошт, ҳарчанд ман инро хеле баъдтар дарк кардам”. Вале дар мавриде Камола гуфта буд, ки хеле оҷиз буд ва натавонист паҳлӯи шавҳараш бошад ва барояш мадад расонад. Ва ин тарбияи анъанавии Ҳинд буд, ки бонуи хонавода бояд саргарми тарбияи кӯдакон бошад. Анъанае, ки баъдан Индира шикаст.

Ҳама коре, ки Камола тавонист анҷом диҳад, пуштибонии шавҳараш дар аввали фаъолияташ буд. “Ман занони ҳиндуро даъват мекунам, ки аввал ба Худо бовар кунанд ва баъд барои озодиву истиқлолияти худ мубориза баранд ва фарзандонашонро савод омӯзанду соҳибмаълумот кунанд, то онҳо ин гуна бадбахиеро, ки мо дидем, набинанд”,- навшта буд вай дар номае. Индира Гандӣ ҳанӯз дар замоне, ки кӯдак буд ба қароре омад, ки дар тарҷумаи ҳоли вай аз вобастагии ӯ ба мардон ҳарфе нахоҳад буд, ба мисли модараш мешавад. 

Соли 1925 Камола писари норасо таваллуд кард, ки дар дуюмин рӯзи валодаташ фавтид. Саломатии модар низ хароб шуд. Духтурон дар бадани вай бемории сил кашф карданд ва пешниҳод намуданд, ки барои муолиҷа бояд ба Аврупо бурда шавад. Ва ҳамроҳ бо вай Индира низ рафт ва ҳамин минвол бачагии вай миёни Аллоҳободи Ҳинд, ки зодбумаш буд ва шаҳри Женеви Аврупо гузашт.  

Арӯсаки Индира, ки ба коми оташ рафт...

Индира аз овони тифлӣ бо хислатҳои худ аз дигар ҳамсолонаш фарқ мекард. Вақте вай ҳамагӣ чор сол дошт, дар мамлакат мубориза зидди англисҳои истилогар оғоз шуда буд. Оилаи Нерӯ ба қароре омад, ки аз молҳои воридотӣ истифода набаранд, аз ҷумла матоъҳои гаронбаҳо, зарфҳо ва ҳатто бозичаҳои воридаро аз хона ба оташ ҳаво доданд. Индира як арӯсаки фаронсавӣ дошт, ки хеле дӯсташ медошт. Баъди андешаҳои зиёд тасмим гирифт қатори дигар ашё, ки волидонаш ба оташ кашиданд, ин арӯсакро низ ба коми оташ ҳаво диҳад.  

«Маро ларза фаро гирифт, вале арӯсакро бурдам ва ба оташ партов кардам. Ва худи ҳамон лаҳза зор-зор гиристам, дигар натавонистам худдорӣ кунам ва табъам ҳам боло рафт ва муддати чанд рӯз бистарӣ шудам. Он замон тавонистам зочаамро оташ занам, вале ҳоло гӯгирд дардода наметавонам”,- ба ёд овардааст Индира он лаҳзаҳоро. Духтаре, ки дар ин синну сол қотеъ ва боҷуръат буд, худ ба худ қарор дод ҳамин гуна қотеъ мемонад. Ва тамоми умр ҳамин гуна буд, “зани оҳанин” лақабе буд ба вай часпид.

Дар синни дувоздаҳсолагӣ вай ҷунбиши кӯдакони Аллоҳобод барои истиқлолияти кишварро сарварӣ кард. Аъзои ҷавони ин бригада бузургсолонро дар бораи боздоштҳое огоҳ мекарданд, ки мақомот ба он омодагӣ медиданд. Аъзои Конгресси миллӣ, ки аз муассисони ин ҷунбиш буданд, мегуфтанд британиёиҳо аз атфол шубҳа намекунанд. Индира бошад тамоми умр даъво мекард, ки ин бригадаро ба ифтихори артиши озодихоҳи “Рамаяна” худи вай таъсис карда буд, на каси дигар.

Даргузашти модар, падруд бачагӣ

Соли 1936 модараш аз олам гузашт ва баъди модар дасти рости падар, хидматгузор ва ёвари беминнати вай Индира шуд. Вай омода буд ба мубориза барои истиқлолияти Ҳинд ҳамроҳ бо падараш идома диҳад, вале мебоист таҳсил мекард. Нерӯ хеле мехост, ки духтараш чун шахси босавод ва барои ҷомеаи лозим ба камол расад. Вақте сарвазири ояндаро боздошт карданд, вай аз зиндон ба духтараш нома навишт, ки таърихи ҷаҳонро омӯзад. 

Соли 1934 Индира дар Донишгоҳи халқӣ, ки онро Робиндранат Такур ташкил карда буд, таҳсил кард. Аммо баъди фавти модараш вай ба коллеҷи Соммервили Оксфорд равона шуд.  

Тӯли ин солҳо Фароз Гандӣ-сиёсатмадор ва рӯзноманависи ҳинд дар канори ӯ буд. Вай Индираро дар ҳар мусибату нобарорӣ тасаллӣ медод. Нависандаи оянда ва шарикдарси Индира бону Айрис Мердок навишта буд: “Вай хеле зебо буд, аммо хеле нозуку заъиф, ба назар мерасид бод ҳам метавонад ӯро бибарад. Ботаҳаммул буд, ғурур дошт ва мо медидему ҳис мекардем, ки вай базӯр олами атрофро медид ва ҳамеша дар ёди ватан буд ва мехост фавран ва зуд баргардад”. 

Индира бо Фароз дар Ҳиндустон шинос шуда буд. Дар як намоиш Камола Нерӯро аз пой афтонданд ва Фароз ба вай мадад карда, ки бархезад ва чун фаҳмид, ки ин бону бонуи кист, зуд ӯро ба хона овард. Хеле зуд вай ба яке аз дӯстони хонаводагии Нерӯ табдил ёфт. Аммо ду сол баъд ба Индира пешниҳоди издивоҷ кард, вале вай рад намуд. Талоши дуюмаш ҳам ноком буд. Танҳо бори сеюм дар Порис пешниҳод кард ва муваффақ гардид. Ва худи ҳамон рӯз Индира дар ёддоштҳояш навишт: “Ба ман Фароз писанд нест. Вале ман вайро дӯст медорам”. Ва то охири умр Индира ҳатто тасаввур ҳам намекард, ки ба каси дигар шавҳар мекунад.  

“Ба ман Фароз писанд нест. Вале ман вайро дӯст медорам...”

Хабари издивоҷ ҳиндуҳоро ба хашм овард. Нерӯ ба табақаи браҳманҳо мансуб буд, вале Фароз оташпараст. Аммо Индира пофишорӣ кард, тӯй барпо шуд ва ӯ насаби шавҳараш-Гандиро ба худ гирифт.  

Аммо ҳам Фароз ва ҳам Индира баъди тӯй пайваста дар сафар буданд ва ҳамдигарро камтар медиданд. Индираро ҳеч вақт оила ва ояндаи он ба худ намекашид. Ду писар таваллуд кард: Раҷив (1944) ва Сандҷай (1946). Вале Индира хеле кам бо тифлонаш машғул шуд-танҳо то замони эълони истиқлолияти Ҳиндустон. 

Соли 1947, баъди эълони истиқлолияти Ҳиндустон Ҷавоҳирлаъл Нерӯ сарвазир шуд ва Индира аз вай як қадам қафо намемонд. Ин ду тан пурра худро ба сиёсат бахшиданд. Кор ва сиёсат таҳдиди басо ҷиддӣ барои оилаи Индира шуд. Индира на парвои фарзандон дошт ва на парвои шавҳар. Вақте онҳо ба Деҳлӣ омаданд, Фароз дар хона монд. Вай танҳо баъди ду сол ба пойтахт омад ва ҳамон вақт ҳам якҷо бо ҳамсар ва хусураш зистанро рад кард. Соли 1960 аз олам гузашт.  

На марги шавҳар ва на марги падар (дар соли 1964) ӯро аз сиёсат нагардонд. Сарвазири нав Лаъл Баҳодур Шастрӣ Индираро вазири иттилоот таъин намуд.  

Соли 1966 Лаъл Баҳодур ҳам бар асари сактаи қалб аз олам рафт ва аъзои Конгресси миллӣ Индираро сарвазир интихоб карданд. Он замон вай 39 сол дошт. Аввалин зани ҳинду буд, ки ба як вазифаи олӣ таъин мешуд. Дар аввалҳо ҳатто ҳамкоронаш ӯро ҷиддӣ намегирифтанд. Гумон мекарданд бо ин зан осон аст кор кардан. Вале чунин набуд. Сӯистифода аз Индира Гандӣ амалан номумкин буд. Тибқи қонунҳои Ҳинд кобинаи вазиронро худи сарвазир интихоб мекунад ва Индира аз ин имтиёз истифода бурд.  

Индира борҳо одамони сустирода ва заъифро вазир дар вазоратхонаҳо таъин кард. Вай душманонашро ба танҳоӣ аз қудрат дур мекард: на бо роҳи зӯроварӣ, вале эҳсосшаванда. Вай рақибонро аз сари роҳаш дур мекард ва назорати авзоъро ба даст мегирифт. Эҳтимол меравад вай дар ҳақиқат нумуъи кишвар ва некуаҳволии мардумашро мехост.  Вале ин корҳоро вай ба вақти дигар мавқуф мегузошт. Замонеро интизор буд, ки чизе дигар ба салтанати вай ва қудраташ осеб намерасонад. Вай мехост ҳокимиятро комил ба даст гирад ва баъди он дар бораи ояндаи рушди Ҳинд андешад.  

Аммо то он замоне, ки хавфи бар асари интихобҳои демократӣ аз қудрат рафтан таҳдид мекунад, маъно надорад, ки барои некуаҳволии миллат андешад. Ин буд, ки кишвар ба фасод печид. Фақри миллионҳо таҳдиди дигар ба ояндаи салтанати ӯ буд. Индираро мухолифонаш интиқод мекарданд, вале вай аз қобилияти фавқулоддаи суханварии худ истифода мекард. Соли 1971 барномаи “Фақрро нобуд мекунем”-ро дар миён гузошт, ки барояш имкон дод ҳам дар интихобот пирӯз ояд ва ҳам пуштибонии Иттиҳоди Шӯравиро ба даст орад.   

Ҷанг, пирӯзӣ ва боз ноумедиҳо

Бо эҳсоси нерӯ Индира Гандӣ моҳи декабри соли 1971 ба артиши кишвараш фармон дод, ки ба Бенгалияи шарқӣ, ки он замон дар ихтиёри Покистон буд, ворид шавад. Ин боис шуд, ки ҷумҳурии мустақили Бангладеш арзи вуҷуд кунад. Ин ҳолат қариб буд сабаби ҷанг миёни ду қудрати олам СССР ва ИМА шавад. Он замон Маскав аз Деҳлӣ ва Вашингтон аз Исломобод ҳимоят мекарданд. Аммо билохира Амрико тасмим гирифт ба зиддият дода нашавад ва ду кишвари ҳамсояро талқин намуд бо ҳам канор оянд.  

Баъди ин Ҳинд ва Иттиҳоди Шӯравӣ барои солҳо дӯст шуданд ва Индира Гандӣ қаҳрамони ҳамаи халқу миллатҳои Ҳинд. Ва баъди пирӯзӣ дар ҷанг Ҳинд тадриҷан худро ба озмоиши силоҳи атомӣ омода мекард, ки  бо ёрии СССР сохта мешуд.  

Вале мушкили дохили кишвар Индира Гандиро ором намегузоштанд. Мухолифон ӯ ва Конгресси миллиро ба тақаллуб дар интихобот гунаҳгор медонистанд. Моҳи июни соли 1975 додгоҳи Аллоҳобод (зодгоҳи Гандӣ) талаб кард, ки вай курсии худ дар парламонро тарк кунад ва муддати шаш сол аз ҳар гуна фаъолиятҳои сиёсӣ канор равад. 

Он вақт Индира Гандӣ ба истилоҳ «гашти асп» кард ва ба ҷойи ҳалли мушкил дар мамлакат вазъи фавқулодда эълон намуд. Бо такя ба конститутсия духтари муборизи истиқлолияти Ҳиндустон салоҳиятҳои зиёдеро бар дӯш гирифт ва ҳамлаи шадидеро болои мухолифони сиёсиаш оғоз кард. 

Боварнакарданист. Индира Гандиро оламиён бонуи муқаддас медонистанду поку фариштахӯ. Вай замоне ҳатто гуфта буд: «Пештар сарварӣ қудрату зӯроварӣ буд, вале ҳоло ба маънои канор омадан бо одамон аст». Дар умраш вай ҳаргиз бонуи хона набуду нашуд. Ӯро ҳамеша сиёсат ба худ мекашид ва ба ҷуз кори сиёсату ҳукумат андешаи дигар дар сар намепарварид. Ҳоло дида мешуд, ки ин бону ба ҷойи мубориза бо фақру нодорӣ кишварро ба бебандуборӣ кашид. Ҳазорон нафар одамон паси панҷара шуданд, Ба чопи нашрияҳои мухолифон монеъаҳо эҷод мекарданд, назорати шадид ва сензура ҷорӣ шуд. Парлумон бо сарафкандагӣ қонунҳои нав мебаровард, ба конститутсия иловаву тағйиротҳои ҷадид ворид мекарданд ва низомро дар кишвар шадидтару зиндагиро барои озодандешон тангтар мекарданд. Индира Гандӣ талош мекард ғами амнияти худро хӯрад, чун медонист, ки дер ё зуд ин вазъи фавқулодда бояд лағв шавад. Муддати 19 моҳ дар мамлакат ин ҳолати ногувор идома кард ва танҳо Индира Гандӣ худ медонист, ки ба чӣ мехоҳад даст ёбад.  

Вай писари хурдии худро мушовири худ хонд, чун Радҷив дур аз сиёсат буд. Ва ба он майле ҳам надошт. Вай ҳама умр дар бораи худ меандешид ва дар ширкати ҳавопаймоии Ҳинд халабон шуд. Соли 1968 итолявидухтар Соне Маиноро, ки бо ҳам дар Кембриҷ шинос шуда буданд, ба занӣ гирифт. Ҳатто то остонаи тӯй вай ба ҳамсари ояндаи худ нагуфт, ки набераи Ҷавоҳирлаъл Нерӯст ва писари Индира Гандист. Соня баъдан иқрор шудааст, ки аз Осиё меҳаросид ва намехост зани сиёсатмадори ҳиндӣ шавад. Вале Радҷив вайро ором кард ва гуфт, ки ба сиёсат дода намешавад, чун ин кори вай нест. 

Вале Санҷай машғули сиёсат буд ва инро меписандид. Вай дар атрофи худ «ҷавонони тиллоиро» ҷамъ меовард ва бо онҳо ба корҳои авбошӣ дода мешуд, айшу нӯш мекард, вазиронро метарсонд ва боре ҳатто дар назди ҳама ба рӯи модар ҳам шаппотӣ зад. Вале Индира ин ҳамаро бар вай бахшид ва маҳз ӯро интихоб кард, то бо ҳам орзуҳояшро амалӣ созанд.  

Сандҷай басо ғаюрона ба кор часпид, бо баҳонаи бозсозии шаҳр бехонаҳо ва фақирону гадоён аз Деҳлӣ берун карда шуданд. Ба коргароне, ки даст аз вайронкунии хонаҳои камбағалон мекашиданд ва ё эътироз мекарданд, маош намедод.   

Рафтану омадан

18 январи соли 1977 Индира Гандӣ амалан вазъи фавқулоддаро лағв кард, мухолифонашро аз зиндонҳо раҳо намуд ва эълон кард, ки моҳи март интихобот баргузор мешавад. 

Ин иқдомҳояш ногаҳонӣ ва ғайриинтизор буданд. Кас намедонист чаро Индира Гандӣ якбора чунин тасмим гирифт: магар руҳи падараш ба хобаш омад ва ё хаста шуд аз ҳокимият. Хулоса, вай интихоботро бохт ва бидуни ҳеч муқовимате аз саҳнаи сиёсӣ канор рафт. Он замон касе ҳатто тахмин ҳам намекард, ки вай ба ин сиёсат ва сари қудрати Ҳинд бозмегардад. 

Се сол вай аз дур тамошо мекард, ки мухолифонаш чӣ гуна ҳокимият мекунанд ва медид, ки дар ҳама талошҳояшон нокоманд ва боз ба сиёсат баргашт ва ба мардум муроҷиат намуд: «Ҳукуматеро интихоб кунед, ки кор мекунад!» Ва Ҳинд бори дигар рӯ ба Гандӣ овард. Бадиҳои вай, ҳатто рондани бехонаҳо аз Деҳлӣ фаромӯш шуда буданд. Индира Гандӣ боз сарвазири Ҳинд интихоб шуд.  

Аммо ним сол баъд писараш Сандҷай-вориси Индира дар сиёсат дар як сонеҳаи ҳавопаймо кушта шуд. То ҳол ин ақида ҳоким аст, ки ин сонеҳаи барқасдона буд, ки мехостанд бо ҳамин ба идомаи насли ҳоким аз хонаводаи Гандӣ поён диҳанд, чун дар симои вай касеро намедиданд, ки барои мардум хушбахтӣ орад ва аз модараш дар шеваи ҳукмронӣ фарқе надошт. 

Қатли Индира, Радҷив сари қудрат

Моҳи майи соли 1984 сикхҳо Маъбади зарин дар Амритсарро ишғол карданд ва онро ба аввалин лонаи террористӣ табдил доданд. Моҳи июн Индира ба он макон нерӯ эъзом кард. Амалиёти зиддитеррористӣ муваффақона ба поён расид, вале маъбад хароб шуд ва инро ба Индира набахшиданд. Ба Индира машварат доданд, ки ҳамаи сикхҳоро аз сафи муҳофизонаш берун кунад, вале вай ин корро накард ва гуфт: «Сикхҳо дар кишвар 18 миллионанд, ҳамаи онҳоро наметавон аз кор озод кард». Индира чун пешина ба зиндагии худ идома дод, вай ба амнияти худ намеандешид, вақте берун мерафт, ҷавшан намепӯшид ва ин ҷасорат оқибат кори худро кард. 30 октябри соли 1984  Индира Гандӣ дар Бхубанесвар бо мардум суҳбат мекард ва мегуфт» «Ба умри дароз ниёз надорам. Ман аз чизе наметарсам. Бигзор ман ҷон диҳам, вале ба халқам хизмат мекунам. Ва агар ман иимрӯз бимирам, ҳар қатра хунам миллатро ба муттаҳид ва қудрат мебахшад». 

Рӯзи дигар вай аз хона баромад, то бо ҳунарманд Питер Устинов мулоқот кунад. Дами дар се муҳофиз истода буданд, ду нафари онҳо бо русуми маъмулӣ аз вай истиқбол карданд ва ӯ ба онхо посух дод ва шахси сеюм аз туфанг сӯяш оташ кушод. Ӯ Беант Сингх, нозири хурди идораи пулиси Деҳлӣ буд. Вақте Индира ба замин уфтод, як муҳофизи дигар аз автомат ӯро тирборон кард. Муҳофизон аз дохил ба садои тир берун давиданд, аммо алалкай дер шуда буд. Индира дар роҳи интиқол ба бемористон ҷон дод, ҳарчанд табибон талош карданд дубора барояш ҳаёт бахшанд. Аз бадани сарвазир 7 тир берун оварданд ва ин ҳафт тире буд, ки баъдан ба хунбаҳои ҷони сарвазир беш аз се ҳазор сикхҳоро дар Деҳлӣ куштанд. Се шабонарӯз пойтахти Ҳинд аслан оромиш надошт. 

Беназмиҳоро Радҷив нигоҳ дошт, ягона каси боқимонда аз насли Индира Гандӣ. Шахсе, ки то кунун ҳаргиз барои ҳокимият талош намекард ва орзуи онро ҳам надошт. Ҳамсараш Соня хоҳиш кард аз мансаби шахси аввали кишвар даст кашад. Вале ин бор Радҷив басо қотеъ буд: “Ман насаби Гандӣ дорам ва ин маро уҳдадор мекунад”. Ва ӯ аз муваффақтарин сарвазирони баъди истиқлоли Ҳинд буд...  

Соли 1991 Радҷив барои ширкат дар маъракаҳои қаблазинтихоботӣ ба ҷануби кишвар сафар кард. Дар яке аз гирдиҳамоиҳо зане бо дастагуле, ки маводи тарканда дар он ниҳон буд, наздаш ҳозир шуд. Ин зан узви гуруҳи ҷудоихоҳони Тамил будааст. Ва Радҷив низ чун модараш аз дасти қотилон ба ҳалокат расид...

Навиштаи Анастасия Романова

Таҳияи Ф. Муҳаммад

Шумо дар Таърих

Дар дини мубини Ислом рӯзҳои хурсандиовару мадад ба якдигар ва зиёрати якдигар хеле зиёд аст, аммо рӯзи иди саиди Фитр ва рӯзи иди Қурбон барои мусалмонон хеле машҳуру маъруф аст ва дар ин рӯзи ид чандин корҳое аст, ки ба сабаби анҷом додан дар ин рӯзи муборак, мо метавонем розигии Парвардигору бандагонашро ба даст биёрем. 

Ҳамчуноне, ки Пайғамбари гиромии ислом Муҳаммад (с) фармудаанд: «Парвардигори шумо барои шумо ду рӯзеро ихтиёр кардааст, ки он аз ҳама рӯзҳо беҳтар аст».

Мақсад аз ин ду рӯз иди саиди Фитр ва иди Қурбон, рӯзҳои хурсандӣ ва дӯстиву бародарӣ, шукронаи тинҷиву оромӣ ва амнияту ваҳдат, бахшидан аз якдигару дур кардани кинаву адоват аз дилҳо ва хусусан мадад кардан ба оилаҳои камбизоат ва ятимон аз назари ислом мебошад.  

Ҳамчуноне, ки дар Қуръони карим омадааст: «Агар шумо шукргузор бошед неъматҳоямро меафзоям» (сураи Иброҳим, ояи 7).  

Мо бояд шукронаи тамоми неъматҳоро ба ҷой биёрем то ин, ки баракати он неъматҳо зиёд шавад. Таълимоти ислом моро пайваста ба он даъват мекунад, ки дар ин рӯз кинаву кудурату душманиро аз дил дур сохта, бародаронамонро дар оғӯш гирем. Имрӯз метавонад ҳамчун рӯзи садоқат ва ваҳдату якпорчагии мо, - мусулмонон ҷашн гирифта шавад.

Шариат зидди истифода аз неъматҳо нест, вале исрофро манъ мекунад. Агар бихоҳем бифаҳмем истифодаи дуруст бо исроф чӣ фарқ дорад, кори осон аст. Масалан, дар барпо кардани маъракаҳо, оростани дастурхони идона ва ҳатто либоспӯшӣ низ баъзе одамон ба исрофкорӣ роҳ медиҳанд. 

Паёмбар (с) фармуданд: «Ин ки ҳар чи дилат бихоҳад бихӯрӣ, исроф аст». 

Ин ҳадис бар он далолат мекунад, ки вақти оростани дастурхони идона, маъракаҳои хурсандиву азодорӣ, ба меҳмонӣ рафтан, ки ҳамаи онҳо ба тановули хӯрок иртибот доранд, исроф намудан манъ мебошад. 

Нисбати истифодаи обу таом, дарахтону меваҳо ва дигар неъматҳое, ки Худованд дар ихтиёри мо гузоштааст, бо эҳтиёт бошем ва аз андозаи лозим бештар сарф накунем, зеро шояд ҳаққи дигаронро талаф намоем.

Соҳибсухане мефармояд:

Сад масҷиду сад работ обод кунӣ,

Сад бандӣ ба зар харида озод кунӣ.

Сад сол ба рӯза бошиву шаб ба намоз,

Беҳ з-он набувад як диле шод кунӣ.

Паёмбар (с) фармуданд: «Исрофкор чор нишона дорад: 1- ба корҳои ботил фахр мекунад, 2 - он чиро ки бо ҳоли ӯ муносиб нест мехӯрад, 3 - дар корҳои хайр рағбат надорад, 4 - ҳар касеро, ки ба ӯ фоида нарасонад, инкор мекунад».

Агар ҳар касе ба хотири ризоияти Худованд ҳар амалеро анҷом диҳад, Худованд аз он кирдори банда розӣ ва хушнуд мегардад. Бояд тазаккур дод, ки яке аз нишонаҳои мусалмони асил он аст, ки дар ин рӯзҳо ба дари хонаи ятимону камбизоатон рафта, қалби эшонро ба даст оварад. Зеро дар розигии ятимон раҳмати Худованд аст.

Шайх Саъди мефармоянд:

Падармурдаро соя бар сар фикан,

Ғубораш биафшону хораш бикан.

Чу бинӣ ятиме саравканда пеш,

Мадеҳ бӯса бар рӯи фарзанди хеш.

Дигар масоили воҷиботи иди саиди Қурбон қурбонӣ намудан мебошад. Пас бояд ҳар як фарди мусалмон, ки ба души ӯ анҷом додани қурбонӣ воҷиб гардидааст, шартҳои онро донад.

Ҳукми қурбонӣ

Ҳазрати Абдуллоҳ ибни Умар (р) мегӯяд: «Пайғамбар (с) баъд аз ҳиҷрати худ аз Маккаи Мукаррама то муддати даҳ сол дар Мадинаи Мунаввара зиндагӣ ба сар бурданд ва дар ин муддат ҳар сол қурбонӣ мекарданд. Донишмандони ислом мегӯянд, ки ин мудовамати Паёмбар (с) далели равшани воҷиб будани қурбонӣ ба ҳар соҳибқудрат дар кадом шаҳре, ки бошад мебошад.

Қурбонӣ ба кӣ воҷиб мешавад?

Қурбонӣ ба ҳар шахси мусулмони оқил, болиғ, муқим воҷиб мешавад. Ҳар вақт он қадар сарват дошта бошад, ки закот бар ӯ воҷиб мешавад, фарқе надорад, ки он сарват пули нақд бошад, ё зару зевар, ки дар он зиндагӣ намекунад. Он моле, ки қурбонӣ бар он воҷиб мешавад, шарт нест, ки дар он мол сол гузарад, ҳамчуноне, ки дар моли закот шарт аст.

Рӯзҳои қурбонӣ

Қурбонӣ аз ҷумлаи он ибодатҳоест, ки дар рӯзҳои муайян адо карда мешавад. Яъне 10,11,12-уми моҳи Зулҳиҷҷа, ба ғайр аз ин рӯзҳо ин ибодати бузург адо намешавад.

Албатта, дар рӯзҳои муайяншуда дар кадом рӯзе, ки қурбонӣ кард, адо меёбад, дар рӯзҳои 10,11-уми рӯзҳо бо сабабе ҷонварро рӯзона забҳ карда натавонист, онро шабона забҳ кардан ҷоиз аст. Агар чӣ беҳтар аст забҳи мол рӯзона дар забҳгоҳҳо адо карда шавад.

Шахсе, ки ба ӯ қурбонӣ воҷиб буд ва ба сабаби ғафлат дар ин рӯзҳо қурбонӣ накард, ба ӯ лозим аст, ки қимати моли қурбониро ба муҳтоҷону тангдастон садақа диҳад. Бояд донист, ки агар шахсе дар рӯзҳои қурбонӣ ба ҷойи куштани ҷонвар қимати онро садақа кунад, қурбонӣаш адо намешавад. Ҳамчуноне, ки ба рӯза гирифтан намоз адо намеёбад ва ба ҳаҷ кардан закот сокит намешавад.

Агар ба зиммаи шахсе аз соли гузашта қурбонӣ мондааст ва ҳоло мехоҳад онро адо кунад, ӯро мебояд ивази ҳар ҷонвар қимати онро ба ятимону дармондагон садақа кунад.

Шахсе, ки бо нияти қурбонӣ ҷонварро харид, вале ба тақдири илоҳӣ дар айёми қурбонӣ аз олам даргузашт. Дар ин сурат ба назар гирифта мешавад, ки шахси фавтида нодор аст ва ё молдор. Агар шахси фавтида нодор бошад, пас ба гардани ворисонаш лозим (воҷиб) аст, ки молро аз номи ӯ забҳ кунад. Ва агар молдор бошад, беҳтар аст, ки ворисонаш аз номи ӯ молро забҳ кунанд, вале воҷиб нест.

Агар бо сабабе рӯзи якуми ид, намози идро барпо накарданд дар ин сурат қурбониро бояд баъд аз заволи офтоб ба ҷо биёранд, аммо рӯзи дуввум ва сеюм пеш аз завол низ дуруст аст. 

Вақти қурбонӣ

Дар он шаҳр ва деҳаҳое, ки намози ҷумъа ва намози ид мехонанд, пеш аз намози ид қурбонӣ дуруст нест. Агар шахсе пеш аз намоз молро забҳ кард, дубора қурбонӣ кардан бар ӯ лозим аст. Албатта, дар деҳаҳои хурд, ки намози ҷумъа ва ид барпо намешавад, баъди субҳи содиқ қурбонӣ кардан дуруст аст, яъне пеш аз намози ид.

Агар шахсе дар шаҳр зиндагӣ карда, молро ба нияти қурбонӣ харида, аз барои қурбонӣ ба деҳае, ки дар он ҷо намози ид барпо намешавад, фиристад, дар ин сурат метавонад, ки ҷонварашро пеш аз намоз, баъди субҳи содиқ забҳ кунад. Агар соҳиби мол дар шаҳр монад, метавонад вакилаш пеш аз намози ид забҳи моли қурбонӣро ба ҷо орад.

Агар шахси қурбоникунанда берун аз мулки худ бошад ва хоҳад молро дар мулки аҷдодиаш забҳ кунад, дар ин сурат қурбоникунанда ва ҷонвар ҳар ду ба назар гирифта мешаванд. Яъне мол дар ҳамон рӯзе қурбонӣ карда мешавад, ки ид байини қурбонкунанда ва макони қурбонӣ муштарак бошад. Ба монанди шахсе, ки дар дигар давлат кору фаъолият карда, мехохад, ки қурбониаш дар зодгоҳаш ба ҷо оварда шавад. Дар ин сурат дар зодгоҳаш рӯзи муштарак 1-2 рӯзи ид аст. Бояд дар ин рӯзҳо молро забҳ кунад, вагарна дар рӯзи 3-юм қурбониаш дуруст намешавад, зеро дар давлате, кору фаъолият менамояд ид анҷом ёфтааст.

Моли қурбонӣ

Буз, гӯсфанд аз тарафи як нафар қурбонӣ карда мешавад, гов ва шутур аз тарафи 7-нафар, ба шарте, ки ҳама ба нияти қурбонӣ ва ризои Худо бошанд. Зарур нест, ки дар як моли калон ҳафт нафар шарик шаванд. Бархе аз мардум гумон доранд, ки агар дар як моли калон аз ҳафт нафар кам шарик шаванд, қурбониашон дуруст намешавад, ин фикри хато аст.

Ду ё се нафар якҷо шуда дар як моли калон ҳиссагузорӣ кунанд, дуруст аст. Як нафар низ метавонад аз тарафи худ як моли калонро қурбонӣ кунад. Дар ин сурат, савоби бештар мегирад.

Агар шахси қурбоникунанда дар ҷое истиқомат мекунад, ки дар он ҷо фақирону бенавоён бисёранд, дар ин сурат, метавонад ба қадри тавоноияш моли калонтар ва фарбеҳро қурбонӣ кунад.

Агар чунин набошад, пас беҳтар аст, ки молеро интихоб кунад, ки гӯшти лазиз дошта бошад. Ба ҳар ҳол, моли калон ва фарбеҳро қурбонӣ кардан мустаҳаб аст.

Синну соли моли қурбонӣ

Синну соли моли қурбониро низ дар шариат ба назар гирифтаанд. Масалан, буз, гӯсфанд ҳар навъе, ки бошад, яксола будани он лозим аст ва агар гусфанде, ки аз шашмоҳа боло бошад, валекин аз фарбеҳӣ яксола намояд, қурбонӣ кардани он дуруст аст. Гов бояд дусола ва шутур панҷсола бошад.

Ҳамчуноне, ки аз гуфтаҳои боло маълум шуд, қурбонӣ ибодате аст, ки бояд холисона аз барои ризои Худованд аҷом дода шавад. Аз ҳамин хотир, шариат солим будани молро аз ҳар айб эътибор кардааст.

Пас агар моли қурбонӣ якчашма ё тамоман кур бошад, қурбониаш дуруст нест, инчунин қурбонии моли кар, шал ва беморе, ки то ҷои қурбонӣ намерасад, дуруст нест.

Агар шохи моли қурбонӣ аз бехаш шикаста бошад, қурбониаш дуруст нест. Аммо агар аз пайдоиш шох надошта бошад ва ё шохаш на аз бех шикаста бошад, қурбонӣ кардани ин гуна мол дуруст аст.

Агар моли қурбонӣ аз пайдоиш гуш надошта бошад ва ё бештари он бурида бошад, қурбониаш дуруст нест.

Агар моли қурбонӣ касалии хориш дошта бошад, қурбонии ин гуна мол ҷоиз аст, вале агар бо сабаби ин бемориаш беҳад беҳол шуда бошад ва ё ин ки зарари хориш аз пуст ва гӯшт расида бошад, ин гуна молро қурбонӣ кардан дуруст нест.

Агар моли қурбонӣ аз таваллуд дум надошта бошад қурбониаш дуруст нест. Моле, ки дум дорад, аммо аз нисф зиёдаш бурида шудааст, низ чунин ҳукмро дорад. Дар ин масъала гӯсфанд ҳеҷ эътиборе надорад.

Молҳои ахташударо қурбонӣ кардан дуруст аст. Аз Паёмбар (с) собит аст, ки моли ахташударо забҳ кардааст. Аз ин хотир, ба забҳи моли ахташуда айбе нест, ки монеи қурбонӣ шавад.

Агар молеро ба нияти фарбеҳшавӣ ва ё ягон манфиати дигар ахта кунанд, ҷоиз аст, аммо бе ягон мақсад ва манфиат ин корро кардан ҳаром аст.

Агар шахсе аз барои қурбонӣ моле харид ва баъд маълум шуд, ки он мол дуздӣ аст, дар ин сурат қурбонии ин гуна мол дуруст нест. Агар баъд аз забҳ кардан маълум шавад, то вақте, ки соҳибаш иҷозат надод, хӯрданаш дуруст нест.

Моли девонаро қурбонӣ кардан дуруст аст, магар ин ки девонагиаш то ҳадде бошад, ки алаф чарида натавонад, дар ин сурат дуруст нест.

Агар шахсе моли солим ва беайбро ба нияти қурбонӣ харид, вале пеш аз қурбонӣ ё вақти забҳ кардан кӯр ё шал шуд, пас агар қурбоникунанда молдор (сарватманд) бошад, аз сари нав моли солим харида қурбонӣ кунад. Агар фақир бошад, ҳамон молро қурбонӣ мекунад.

Искандаршоҳ Умарзода, устоди ДИТ

Шумо дар Ҷомеъа
  •  << 
  •  < 
  •  4 
  •  > 
  •  >> 
саҳ 4 аз 4

Хабари рӯз

Календар

« Август 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.