.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Таърих

Тантанаи пӯпанак

Окт 14, 2017
Хонданд: 628

Чаро Зинаида Ермолйеваро олам чун Бону Пенитсиллин мешинохт?

Дар таърихи илми олам Зинаида Виссарионовна Ермолеева ҳамеша дар сояи барандагони ҷоизаи Нобел Александр Флеминг, Эрнст Чейн ва Говард Флор мемонад. Ва басо одилона кашфи антибиотикҳоро ба ин чанд тан мансуб медонанд. Аммо чаро Зинаида Ермолйеваро, ки корҳои илмиаш барои ҷаҳониён маълум буд, имрӯз ҳам бо номи Бону Пенисилин машҳур аст?

Соли 1936 дар Дуюмин Конгресси микробиологҳо дар Лондон профессори шотландӣ Александр Флеминг ба ҳамкасбонаш доруи нав- пенитсиллинро намоиш дод. Пенитсиллин он замон муъҷиза офарида буд. Дар косаи Петро дар атрофи қатраи пенитсиллин микробҳои марговар фалаҷ шудаву мемурданд. Флеминг ба ин бовар буд, ки шеваи мубориза бо барангезандагони бемориҳои хатарноки зиёдеро пайдо кард. Вале маърӯзаи олим бо сардӣ шунида шуд. Танҳо баъди се сол, ки Ҷанги дуюми ҷаҳон оғоз гардид, пенитсиллин дар хати ҷабаҳот даҳҳо ҳазор маҷруҳонро табобат кард, онҳо аксаран касоне буданд, ки ҳаёташон бар асари захмҳои шадид ва олудагии ҷойи захм бо микробҳои кушанда дар дами марг қарор доштанд. Баъди ин ҳатто қудратҳои ҷаҳонӣ дар пайи тавлиду истифодаи пенитсиллин шуданд.
«Барои пирӯзӣ дар Ҷангим дуюми ҷаҳон пенитсиллин кори бештареро назар ба двизияҳои бешумор анҷом дод”,- гуфта буданд дар маросими эътои ҷоизаи Нобел ба Флеминг, Чейни ва Флор. Албатта, ин зиёдаравӣ дар арзёбии доруи нав буд, вале ҳақиқат низ ин аст, ки дар он айём пенитсиллин назар ба ҳар доруи дигар ҳаёти бештари одамонро аз хатари марг наҷот дода буд. Ва нуктаи хеле муҳими дигар: олимон, кашшофони пенитсиллин патентӣ шудан ва мутаалиқ ба як ё ду ширкат шудани истеҳсоли доруи худро рад карданд ва бо ин васила онро дар хизмати оламиён қарор доданд.

ТАҶРИБАИ МИСРИЁНИ ҚАДИМ

Баъзан ин гуна тасаввур ҳам ҳосил мешавад, ки гӯё ин ҳама аз қабл барои мисриёни қадим ошно буд. Ва ё ба чиниҳои қадим. Вақте мехоҳӣ ягон мақолаи илмиро мутолиа намоӣ, чашмат ба ин навишта бармехӯрад: “ҳанӯз дар замони мисриёни қадим...” Вале дар мавриди антибиотикҳо наметавон аслан чунин гуфт. Дар Мисри Қадим дар ҳақиқат таҷрибаи табобати бемориҳои фасодкунандаву римӣ вуҷуд дошт. Духтурони Руми Қадим ҳам усулҳои табобати ин гуна бемориҳоро доштанд. Ҳиндуҳои қабилаи майя барои ин мағори сабзи махсус тайёршуда аз донаи ҷуворимаккаро истифода мекарданд. Бори аввал таҷрибаи дақиқи табобати илтиҳоби фасодоварро Абуалӣ Синои бузургвор анҷом дод ва онро дар “Ал-Қонун”-и худ навишт, ки ин дар асри Х-XI буд.
Бо гузашти қариб ҳазор сол танҳо дар соли 1877 Луи Пастер дар бораи антибиотикҳо - ҷанг миёни бактерияҳои хок ва бактерияҳои дардовар, барангезандагони захми сибириро навишт. Пастер ҳамон замон ҳам тахмин кард, ки антибиоз метавонад шеваи асосии табобат шавад. Иля Мечников низ ғояи истифодаи зуҳуроти антагонизми микробҳоро инкишоф дод ва пешниҳод кард, ки барои нест кардани бактерияҳои зараровари фасоддор дар рӯдаҳо бактерияҳои ҷурғотӣ хӯранд. Дар бораи таркибҳои фоидаовари мағорҳо дар нимаи дуюми асри XIX Вячеслав Манассеин ва Алексей Полотебнов бехабар аз якдигар дар ин бора мақолаҳо навиштанд. Полотебнов асосгузори дерматологияи рус аст ва соли 1873 дар асараш “Мафҳуми патологии пӯпанак” нишон дод, ки занбурӯғҳо аз насли Penicillium қодиранд инкишофи барангезандагони як қатор касалиҳои пӯстро боздоранд.

ПУЛҲОИ РОКФЕЛЛЕР

Пенитсилинро соли 1940 биохимик Чейн ва бактериолог Флор талош карданд тоза кунанд, вале қатъи истеҳсоли он дар Британияи Кабир имконнопазир буд. Аз сӯйи дигар таҳдиди ҳамлаи миллигароёни Олмон вуҷуд дошт ва олимон мегуфтанд, ки дар сурати забти ин кишвар корхонаи тавлиди антибиотик ба дасти душман мегузарад. Аз ин рӯ соли 1941 бо дастгирии хазинаи Рокфеллер Флори ва биохимики дигар Нормани Ҳитли ба Иёлоти Муттаҳида сафар карданд ва умедвор буданд дигар корхонаҳои бузурги дорусозиро дар ин мамлакат ба истеҳсоли пенитсиллин ҷалб созанд. Озмоишгоҳи таҳқиқотии минтақавии Шимоли Вазорати кишоварзии ИМА , ки дар шаҳри Пеория, иёлоти Иллинойс ҷойгир шуда буд, ба ин пешниҳод ва ин тарҳ мароқ зоҳир кард. Моҳи марти соли 1942 зери сарварии Раёсати таҳқиқоти илмии ИМА миқдори муайяни пенитсиллин истеҳсол кард, ки он танҳо ба табобати як нафар басанда буд. Моҳи июни ҳамон сол аллакай барои муолиҷаи 12 нафар ин дору истеҳсол гардид.

ДУХТАРИ ПОДЪЕСАУЛ

Микробиолог Зинаида Ермолйева ба пулҳои Рокфеллер наметавонист умед бандад. Вай танҳо ба ташаббусҳо ва талошҳои худ умед мебаст.
Зинаида Ермолйева дар хутори Фролови вилояти Дон дар оилаи подъесаул (рутбаи казакӣ дар Русияи подшоҳӣ) Виссарион Ермолйев ба дунё омад. Соли 1915 гимназияи духтаронаро дар Новочеркасс хатм кард. Мегӯянд вай дар ҷавонӣ рақсидан ва микробиологияро дӯст медошт. Ба интихоби касб ба вай китобе ёрӣ кард, ки дар бораи бастакори машҳур Петр Илйич Чайковский баҳс менамуд. Чайковский низ мисли модари ӯ аз бемории вабо фавтида буд. «Ҳолати даҳшатнок: ранги парида, чашмони чукидаву дарунрафта, лабони кабудшуда, ҷасади сардшуда...Пӯст, ранг ва ҳолати худро тағйир медиҳад, дастону пойҳо пурчин мешаванд, ба мисли мӯйсафеди аз по уфтода...”
Ва дар хатми гимназия вай аллакай ба қароре омад, ки ҳатман биолог мешавад, на раққоса ё каси дигар.

ТАҶРИБАИ ВАБО ДАР ХУД

Барангезандаи вабо аз қабл маълум буд ва он аз ҷониби олимони зиёде хуб омӯхта шуда буд, вале ин пажуҳишгари ҷавонро фарзия дар бораи мавҷудияти вибрионҳои (бактерияи вергулшакл) шабеҳи вабо, ки метавонистанд низ марговар бошанд, ба худ ҷалб кард. Ҳангоми густариши вабо дар Ростови лаби Дон дар соли 1922 вай тавонист аз организми одами мубтало ба ин беморӣ вибриони шабеҳи ваборо пайдо кунад (баъдан ба номи ӯ гузошта шуд) ва онро дар бадани худ санҷид. Вай ҷони худро ба хотири наҷоти ҳазорон нафар зери хатар гузошт ва вибриони ба бадани худ дохилкардааш қариб буд аз ӯ ҷон меситонд. “Таҷриба қариб буд бо фоҷеа поён ёбад, исбот шуд, ки вибрионҳои вабошакл дар рӯдаи одам метавонад ба вибриони воқеъии вабо табдил ёбанд ва барангезандаи касалӣ бошанд”,- зикр кард вай дар протоколи таҷрибаи худ.
Ба Зинаида Ермолйева муяссар шуд фарқият миёни устувории фардӣ ба инфексияи ваборо тасдиқ кунад, механизми ба вуҷуд овардани сироятпазириро омӯзад ва роҳҳои ташхис барои муайян намудани вибрионҳои вабоӣ ва шабеҳи вабоиро таҳия намояд.
Соли 1939 Ермолйева ба Осиёи Миёна барои пешгирии вабо фиристода шуд ва дар ин сафар вай маҷмуъаи таҷрибаҳоро ба кор андохт ва бактериофаге, ки ҳосил кард, на танҳо бар зидди вабо, балки зидди касалиҳои тифи шикампеч ва гулизиндонак муфид аст. Барои сохтани ин бактериофаг Зинаида Ермолйева рутбаи илмии профессор гирифт ва ҳамкасбонаш ӯро “бону” ном мебурданд.
Соли 1942 дар бораи паҳн шудани вабо дар назди Сталинград хабари ҷиддӣ расид. Ва метавон гуфт, ки дар мубориза барои Сталинград на танҳо ҳарбиён, балки олимон низ ширкати фаъолона доштанд. Ва ҳамон сол ба минтақа микробиологҳои шинохтаи кишвар бо сарварии Ермолйева эъзом шуданд. Аммо эшелоне, ки бактериофагҳои нобудкунандаи барагезандаи вируси ваборо мебурд, зери бомбборони неруҳии ҳавоии душман қарор гирифт ва қисмати бештари он нобуд шуд. Ба олимон зарур омад дар таҳхонаи яке аз биноҳо бактериофагҳои вайроншударо барқарор созанд ва ҳамзамон барои ҷилавгирӣ аз густариши вабо онро миёни аҳолӣ тақсим намоянд. Обро бо усули Ермолйева хлор заданд ва ба шарофати ин чораву тадбирҳо аз густариши вабо дар Сталинград ҷилавгирӣ шуд.

АРЗИШИ КӢ ДАР ИЛМ ВОЛОТАР?

Баъди чандин соли кор дар институти бактериолгии Қафқози Шимолӣ, ки як шуъбаи онро сарварӣ мекард, Зинаида Ермолаева соли 1925 ба Маскав меояд ва шуъбаи биохимияи микробҳо ба Институти биохимияро сарварӣ мекунад. Бо шавҳари аввали худ микробиолог Лев Зилбер дар ҳамин ҷо шинос шуд. “Моҳи асали” худро дар таҷрибаомӯзӣ дар институти Пастер гузарониданд.
Лев Зилбер соли 1945 ба дарёфти ҷоизаи ба номи Сталин шарафёб шуд ва аз миёни ҳамаи олимони зиндонишуда ягона олиме буд, ки Сталин шахсан барои иштибоҳи содиршуда узр пурсид. Зилберро се маротиба дастгир карда буданд. Бори аввал вақте ки вай дар пешгирии густариши тоун дар Қаробоғи Куҳӣ ширкат карда буд (соли 1930). Он вақт аввал ӯро ба ордени Байрақи Сурх пешбарӣ карданд, вале ба зудӣ ба ҷурми талош барои сироят кардани аҳолии Озарбойҷон ба тоун боздошт карданд. Чор моҳро дар зиндон гузаронд. Бори дуюм соли 1937. Бори сеюм соли 1940 ӯро барои саркашӣ дар кор дар лабораторияи силоҳи бактериологӣ дастгир карданд. Танҳо соли 1944 озод шуд. Он вақт Зинаида Ермолйева ба номи Сталин нома кардаву хостори авфи шавҳари собиқаш шуда буд ва доҳӣ хоҳиши олимро ба инобат гирифт.
Вақте Зилберро дубора ба ҳабс гирифта буданд, онҳо дигар зану шавҳар набуданд. Ермолйева ба микробиолог Алексей Захаров ба шавҳар баромада буд. Аммо соли 1938 Захаровро боздошт ва парронда буданд. Ермолаева мехост ва талош ҳам кард ду шавҳарашро аз зиндон озод кунад, аммо соли 1940 ба вай хабар доданд, ки Захаров дар маҳбас мурдааст.
Соли 1939 як соҳибмансаби сатҳи олии НКВД ба ҷуброни хизмати Ермолйева дар наҷоти ҷони духтараш, ба Зинаида пешниҳод кард, ки шавҳараш Захаровро озод кунад. Ин соҳибмансаб намедонист, ки Захаров парронда шудааст. Вале Ермолйева гуфт, ки бояд Зилберро озод кунанд ва шарҳ дод: “Зилбер ба илм лозим аст...”

БОНУ ПЕНИТСИЛЛИН

Дар бораи натиҷаҳои кори Флори оид ба истеҳсоли саноатии пенитсиллин ба Маскав хабар расид. Тасмим гирифта шуд пенитсиллини ватанӣ тавлид шавад. Соли 1942 дар базаи Институти умумиттифоқии тибби таҷрибавӣ озмоишгоҳи нав сохта шуд, ки ба он Зинаида Ермолйева сардор таъин шуд. Вазифадор шуд, ки дар кутоҳтарин фурсат ин доруи муҳим ва муъҷизанокро тавлид кунад. Ҷолиб он аст, ки дар озмоишгои Ермолйева пенитсилини тозаро на аз мағор, балки аз спораи он омода карданд. Барои таъмини истеҳсоли он озмоишгоҳ дар чанд баст кор мекард. Доруро дар мушҳо таҷриба карданд, дар кӯрмуши обӣ ва харгӯшони хонагӣ санҷиданд. Натиҷа беш аз ҳадди интизор буд.
Охири моҳи декабри соли 1943 дар ҳайати намояндагони Британия, Амрико ва Канада ба СССР профессор Говард Флори омад. Вай бо худ пенитсиллини машҳури худро бо тест-штамм (штамм-микроорга¬низм вируи холиси беғаш, ки аз хуни одам ё чорвои бемор, ё аз обу хок ҷудо карда барои тайёр кардани дору ва позаҳр махсус парварида шудааст) стафилокок - стандарти байналмилалии муайян намудани фаъолнокии пенитсиллинро овард. Тафтишу санҷиши таърихии ду штамм-амрикоӣ ва шӯравӣ баргузор шуд. Ва ҷолиб он буд, ки штамми шӯравӣ дар фаъолнокӣ ба штамми инглисӣ баробар меомад.
Баъди ҷанг Зинаида Ермолйева Институти илмӣ-таҳқиқотии пенитсилинро сарварӣ кард, аз соли 1952 мудири кафедраи микробиология ва озмоишгоҳи антибиотикҳои нави Институти марказии такмили ихтисоси духтурон буд. Маҷаллаи “Антибиотикҳо”-ро таъсис дод ва аввалин муҳаррири он буд. Таҳти роҳбарии ӯ антибиотикҳои дигар, аз ҷумла левомитсетин, стрептомитсин, доруи зиддивирусии интерферон сохта шуд.
Муаллифи бештар аз панҷсад монография Зинаида Виссарионовна Ермолйева моҳи декабри соли 1974 аз олам даргузашт.

Анна ЗАИКИНА
"Совершенно секретно", No.8/397, моҳи августи соли 2017
Таҳияи Ф.Муҳаммад

Аз идора: Таърихи сохта шудани пенитсиллин чун доруи муъҷизаовар мӯ ба мӯ ҷолибу хонданист, ҳамчунин сарнавишти созандаи он Александр Флеминг. Дар ин бора дар шумораи оянда нақл хоҳем кард. 

Хонданд 628

Устоди зиндаёдам - Мӯсо Исоев

Окт 14, 2017
Хонданд: 1704

Дар бораи ҷавонмардиву далерӣ, ҷасурию майдондорӣ, миллатдӯстиву тоҷикияти Мӯсои Исо дӯстону шогирдон матлабҳои зиёде ба дасти нашр расониданд. Дар рафти таҳияи мавод оид ба сабқатҳои ҷавонпаҳлавонони тоҷик устоди варзиши Тоҷикистон Давлат Раҳимов тасодуфан дар идомаи суҳбати ман дар иртибот ба Мӯсопаҳлавон чанд пора аз хотираҳояшро нақл кард, ки ин порчаҳо барои кушодани чеҳраи аслии устоди шодравонам хеле мадад хоҳанд намуд.

Ишқи духтари озарӣ

«Мо бо акаи Мӯсо дӯсти хеле наздик будем ва дар ҷараёни сафарҳо дар меҳмонхонаҳо аксаран дар як утоқ зиндагӣ мекардем. Худораҳматӣ тақрибан ду метр қад дошту ман яку ним. Ҳар куҷое, ки бо ҳам мерафтем, одамон дар хиёбонҳо аз роҳ истода, ба мо нигоҳ мекарданду ҳатман табассум менамуданд. Шумо тасаввур кунед: як марди қавипайкари думетраро бо як марди хеле қадпаст. Якдигарро хеле эҳтиром мекардем. Аксаран дар сафарҳои берун аз Тоҷикистон якҷо мегаштем. Эҳтимол аз бисёр ҷиҳат хулқу хӯи мо ба ҳам хеле шабеҳ буд. Изофа бар ин, ҳарду дар вазни худ варзишгарони пешсаф ва шинохтаи ҷумҳурӣ будем.
Рӯзе ҳангоми сафар ба Ереван – пойтахти Арманистон ба вагони мо зане бо духтари худ ворид шуд. Хар ду ҳам хеле болобаланд буданд. Бо дидани духтар Мӯсо ба ман гуфт: «Давлат, ман ин духтарро ба занӣ мегирам». Ман бо тааҷҷуб ба ӯ нигоҳ кардаму чизе нагуфтам. Мӯсо ба назди онҳо рафту каме суҳбат карда, ба назди ман баргашт.
Дар Ереван дар ҷараёни сабқат ҳушу ёди ӯ ба духтар банд буд ва бидуни муқовимати ҷиддӣ сабқатро бар ҳарифи худ бохт. Ман як пирӯзӣ доштам ва ба сабқати навбатӣ омодагӣ медидам. Мӯсо маро ба гӯшае бурду гуфт, ки мехоҳад бо ӯ ба Боку биравам ва он духтарро барояш хостгорӣ кунем. Бо тааҷҷуб ба ӯ нигоҳ карда гуфтам, ки сабр кунад, то мусобиқа ба охир бирасад, он вақт ҳамроҳ ба хонаи духтар ба хостгорӣ меравем. «Не, намешавад, агар худи ҳозир наравӣ, худам танҳо меравам!». «Охир, устодон чӣ мегӯянд, мусобиқа чӣ мешавад?», – гуфтам ба Мӯсо. «Ҳарчӣ шавад, шавад, меравам!», – посухдод ӯ. Дидам, ки ҷиддӣ рафтанӣ аст, ноилоҷ либосҳоямро ғундоштаму роҳ сӯи Боку гирифтем.
Суроғаи духтарро аз модараш гирифта будааст. Таксии фурудгоҳ моро дар Боку дар назди ҳавлие фаровард. Садои зангро шунида, марде дарро боз кард, ки хеле тануманд буд. Баъд аз салом маълум шуд, ки соҳиби хона будааст. Мӯсо ба ӯ гуфт, ки ба хостгории духтараш омадааст. Мард моту маҳбут ба мо менигаристу чизе намегуфт. Дар ин вақт писаронаш ба назди дарвоза омаданд, ки дар қаду қомат аз Мӯсо камӣ надоштанд. Баъд аз фаҳмидани мақсад моро ба хона даъват карданд. Дар он ҷо дӯсти ошиқам ба падару бародарони духтар худро муаррифӣ кард. Баъд аз суҳбат бо духтараш соҳиби хона гуфт, ки панҷ писару як духтар дорад. Агар Мӯсо омодааст дар ҳамин ҳавлӣ бо ӯ зиндагӣ кунад, духтарашро ба вай ба занӣ медиҳад. Дӯстам бедиранг розӣ шуд…
Баъд аз тӯй ман ба Душанбе баргаштаму Мӯсо дар Боку монд. Ҳеч боварам намеомад, ки Мӯсо побанди ишқи духтари озарӣ аз баҳри тамрину зиндагӣ дар Ватан гузашта бошад. Аммо ҳақиқат ҳамин буд. Бо як дидан Мӯсо дил аз даст дода буд.
Тақрибан як сол гузашт. Рӯзе садои занги дар баланд шуд. Дарро кушодаму дар рӯ ба рӯям Мӯсоро дидам. «Дилам гирифт, зиқ шудам. Дур аз ватан, бе ёру дӯстон мушкил будааст», – гуфт ӯ ва маро сахт ба оғӯш гирифт.
Дар рафти суҳбат маълум шуд, ки вақте Мӯсо тасмими баргаштан ба ватанро мегирад, падарарӯсаш таъкид мекунад, ки духтарашро намегузорад ба Тоҷикистон ҳамроҳи шавҳараш биравад. «Ин хел бошад, ман рафтам», – мегӯяд ӯ ва танҳо ба Душанбе бармегардад.
Ҳудудан як моҳ гузашта буд ё не, ки ҳамсари Мӯсо ба суроғи ӯ ба Душанбе омад ва онҳо хушбахтона зиндагии худро дар Тоҷикистон идома доданд».

Ҷанги Мӯсопаҳлавон бо дастаи яккачини гӯштии Арманистон

«Дар Ереван мусобиқаи умумииттифоқӣ мегузашт. Дар вақти гӯштӣ Мӯсо барои раҳо кардан дасташро сахт мекашад ва тасодуфан ба рӯи ҳарифаш мезанад. Довар сабқатро боз медорад. Мӯсо аз ҳарифаш узр мепурсад ва баъд аз чанд дақиқаи дигари сабқат ҳарифашро ба тахтапушт мехобонад.
Ман дар гӯшае барои рӯзи дигар омодагӣ медидам, зеро сабқат дар вазни кам то зуҳр давом карду баъд аз пирӯзӣ бар ҳариф вақтам хуш буд. Ҳамин вақт ҳарифи Мӯсо ба назди ман омаду гуфт, ки вай тасодуфан не, барқасд ба рӯяш задааст. Ба ӯ гуфтам, ки Мӯсоро солҳои зиёд мешиносам. Ҳарифони худро эҳтиром мекунад ва ба ҳеч ваҷҳ чунин кор намекунад. Дар мардиву мардонагӣ ҳамто надорад ва ин кор воқеан тасодуф шуд ва ӯ бояд онро бар дил нагирад. Варзишгари арманӣ ба ҷои ором шудан,оташ гирифту бар сари ман садо баланд кард. Мӯсо ин манзараро дида ба наздамон омад. Вақте ӯ фаҳмид, ки мушкил чист, ба арманӣ гуфт: «Ман барои ин кор аз ту узр пурсидам. Аз дил барор, тасодуф шуд». Варзишгари арманӣ ором намегирифту Мӯсоро дар ин кор гунаҳкор медонист. Чанд лаҳза ба ҳамин минвол гузашту Мӯсо ногаҳон хашмгин шуда гуфт, ки туро ҳам фалон кардааму ҳамаи дастаи яккачинатонро ҳам. Аз касе сари тарс надорам. Омодаам худам танҳо бо ҳамаи шумо ба ҷанг бароям. Арманӣ ба назди ҳамшаҳриҳояш рафта, асли қазияро баён кард. Қарор шуд Мӯсо соати шаши бегоҳ танҳо бо дастаи яккачини Арманистон оид ба гӯштӣ ба ҷанг барояд. Ба ман гуфт: «Давлат, агар ба касе бигӯӣ, ё худат ба маҳалли ҷанг биоӣ, то қиёмат рӯятро нигоҳ намекунам!».
То бегоҳ дар худ мепечидаму чӣ кор карданамро намедонистам. Ниҳоят, бачаҳоро ҷамъ кардаму воқеаро нақл намудам. Беистиҳола, ҳама якҷоя ба маҳалли таъйиншуда шитофтем. Вақте ба он ҷо расидем, манзараи аҷиберо дидем. Варзишгарони арманӣ бо навбат Мӯсоро ба оғӯш гирифта, чизе мегуфтанд. Ба наздашон рафтем. Сардори дастаашон гуфт, ки ҳамшаҳрии мо тани танҳо бар зидди як даста баромадааст, ки зиёда аз 30 нафарро ташкил медиҳад ва ҳама паҳлавонҳои яккачини Арманистон мебошанд. Илова бар ин, нотарсии ӯро бинед, ки дар ватани онҳост ва бояд каме истиҳола мекард. Қурбони чунин дилу гурда ва чунин матонату мардонагӣ гуфт ӯ ва моро ба зиёфат даъват кард. Панҷ рӯзи боқимонда варзишгарони арманӣ ҳар бегоҳ моро зиёфат медоданд». –Ана, чунин хислатҳо дошт Мӯсопаҳлавони мо, -ёдовар мешавад Давлатпаҳлавон.

Эмомалӣ Сайидамирзод, махсус барои «Самак»

P.S. Аз ҳосили зиндагии якҷояи Мӯсопаҳлавон бо духтари озарӣ писаре ба дунё омад, ки исмашро Рустам гузоштанд. Рустам Исоев муддате дар Тоҷикистон зиндагӣ ихтиёр карду ба касби сарояндагӣ шуғл дошт. Алҳол ӯ ҳамроҳи модараш дар Озарбойҷон умр ба сар мебарад.

 

Хонданд 1704

БАҲСҲОИ ХОНАВОДАГӢ

Окт 07, 2017
Хонданд: 881

Дар иртибот ба муносибати 190-солагии зодрӯзи мутафаккири маорифпарвар, ҷомеашинос ва андешаманди садаи нуздаҳум Аҳмади Дониш пешниҳод мешавад

Соли равон бо тасмим ва ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон 190-солагии зодрӯзи донишманд, равшанфикр ва мутафаккири барҷаста Аҳмади Дониш ҷашн гирифта мешавад. Аз ин хотир, осори баргузадаи ин донишманд ва ҷомеашиноси барҷаста аз ҷониби масъулин ва муҳаққиқони Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти тағйиру иловаҳо ва таҳияи асарҳояш чун «Наводир-ул-вақоеъ», «Рисола дар назми тамаддун ва таовун», «Рисола ё худ мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития», «Манозирулкавокиб», «Ҷомеаулҳикоёт» ва дигар осори донишманд тибқи нусхаи асл сурат мегиранд.

Дар аҳди Шӯравӣ таҳияи осори мутафаккир чандон саҳеҳ набуд ва имрӯз зарурати аз нав содир кардани ин амал ба вуқуъ омадааст. Дар замони истиқлолият бо кӯшишу ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бархе аз осори ниёгон аз расмулхати аҷдодӣ бар алифбои сирилик баргардонида шуд, ки аз зумраи онҳо рисолаи басо олӣ иншошудаи донишманд таҳти унвони «Мейёруттадайюн» низ мебошад. Дар замони муосир, ки ҳар гуна мазҳабҳои бар мо бегона аз хориҷи мамлакат таҳмил мегарданд, чоп шудани рисолаи мазкур айни муддаост.
Махдуми бузург Аҳмади Носируддин машҳур ба Дониш ва мулаққаб ба Калла аз зумраи он андешамандонест, ки ба зиндагӣ ва дарки ҳодисаҳо назари интиқодӣ дошта, аксар муноқишаҳо ва мушкилиҳои дохилии оилавиро бо назардошти манфиатҳои тарафҳои бо ҳам муқобил баррасӣ менамояд. Афкори ин мутафаккир аз Қуръони карим ва ҳадисҳои паёмбари ислом сарчашма мегиранд ва аммо бар хилофи бештарини бузургони садаҳои пешин номбурда кӯшиш намудааст ба сарчашмаҳо ва манобеи таърихӣ беш аз пешиниён иктифо намояд, чунонки аз гуфтори Абуҳанифа ибни Нуъмон ин иқтибосро тақдим медорад: «Агар қавли маро мухолиф ба ҳадис ёбед, ба девор занед». Дар ҷои дигар мегӯяд: «Қола Абуҳанифа: Бар ману бар Молик ҳеҷ вақт пайравӣ накунед, маводро аз ҷое бигиред, ки мо аз он баҳравар шудаем». Аҳмади Носируддин ин иқтибосро аз имом Абуҳанифа аз ин хотир меорад, ки муосирони ӯ ҷову беҷо сухан карда, бинобар нуфӯзи барҷастаи имоми аъзам дар зеҳни саканаи шаҳри Бухоро каломи хешро ба Абуҳанифа нисбат медоданд ва ҳар гуна хурофотро аз номаш муаррифӣ менамуданд. Аз ин ҷо ибораи «Қола Абуҳанифа», яъне «гуфт Абуҳанифа:» дар замони Махдум мустаъмал гардида, аз омилҳои васеъ паҳн шудани хурофот дар минтақа боис мешавад.
Далелу бурҳон дар ҷиҳати исботи андешаҳои иҷтимоии Аҳмади Дониш ҷӯстуҷӯ дар маънии манобеъ аст, ки аз онҳо донишманди садаи нуздаҳум истифода кардааст. Дарюзагӣ, ки нишонаи нодонию ҷоҳилии уламои тангназар ва зоҳирбин мебошад, аз ҷониби мутафаккир маҳкум гардидааст.
Аҳмади Дониш дар интиқоди холисонаи хеш бар фуқаҳо ва уламои муосири хеш бархурд ва мухолифати эшонро бо бузургони садри ислом дарёфта, сабаби ин мухолифатро дар нодонӣ ва тақлиди бемаънӣ аз ҷониби фақеҳи дилмурда мебинад, ки ғолибан пешаи соилӣ доранд ва ҳаммонанди дуздон ба сабаби ҷоҳилӣ ва ғофилӣ «назар ба кисаи ҳар ошною бегона меандозанд ва нобиноёна даст бар шонаи ҳар оқилу девона мегузоранд?!». Имрӯз низ уламои дин бо сӯиистифода аз мақому мартабаашон мардумро ба вартаи гумроҳӣ бурда, буҷаи оилавии ононро бераҳмона тороҷ менамоянд ва боз даъво пеш меоранд, ки омили харҷи шумо дини мубин аст.
Аз бузургтарин таснифоти Аҳмади Носируддин «Наводир-ул-вақоеъ» (Воқеъаҳои нодир) мебошад, ки дар воқеъ аз нодиртарин навиштаҳои беш аз сад соли ахир аст. Бояд иқрор кард, ки пас аз Махдуми Бухорӣ дар манотиқи Мовароуннаҳр касе мисли ӯ ва дар пояи андешаҳои баландпарвозаш асаре таълиф нанамудааст. Агарчи китобҳои бисёре дар ин овон нашр шуда ва теъдоде аз онҳо аз қабили «Мунозира»-и Абдурауфи Фитрат дар пояи баланд қарор доранд, чунки сарманшаи ин таълифот аз «Наводир-ул-вақоеъ» аст. Низ ин нуктаро зарур медонам ёдовар шавам, ки забони таълифоти Махдум осонбаён танҳо дар замони худ будааст, чунки муосирин тарзи баёни андешаҳои Донишро мушкил баррасӣ мекунанд ва дар воқеъ фаҳм кардани осори баргузида аз Аҳмади Носируддин ба ҳар кас муяссар намегардад.
Лозим ба ёдоварист, ки ҳадафи мо аз набиштани ин сатрҳо фақат шиносномаест, барои ҳаводорони андешаҳои Махдуми Бухорӣ ва чун ғолибан анъана аст, ки аз зиндагиномаву андарзномаҳои бузургон бештар ҳарф мезананд, аммо мо акси ин суннат амал намуда, ин вазифаро ба дӯши хонандагон вомегузорем. Ҳадафи ин лаҳзаи мо танҳо ба танҳо як ҷанбаи андешаҳои донишманд дар ҷиҳати мавқеияти зан маҳсуб мешавад, аммо масъалаи зан аз масоили нодир ва камназир дар андешаҳои Махдум нест. Асоси тафаккур ва тааққул дар осори ӯро масоили кишвардорӣ аз диди сиёсӣ ва истифода аз санъати қиёс таъсис медиҳанд. Ва аммо назари иҷтимоии ӯро дар ҷиҳати мартабаи зан ҷаҳд намудем ин лаҳза ба қалам оварем.
Аҳмади Дониш аз қиссаҳои зоҳиран мафтункунандаи бардурӯғ шадидан инкор мекунад. Яке аз ин ривоёт, ки то имрӯз дар гуфтори мардумон нақши азим дорад, дуои модар аст. Дар воқеъ, агар яке бар дигаре андарз намояд, ночор ин гуфтаро баён месозад, ки «дуои падару модарро бигир, мушкилотат осон мешавад», ё худ «роҳат кушода мешавад». Аммо мусаннифи «Наводир-ул-вақоеъ» ин гуфтаро, ки ҷанбаи хурофотӣ дорад, навъи ҷаҳолат пиндоштааст. Сарнавишти инсон ба дӯши падару модар гузошта нашудааст, ки инсон пешрафту рушду тараққии корашро аз онҳо бинад. Аз ин хотир, ранҷу машаққат аз сахтиву бадбахтӣ «аз шӯмии абавайн (падару модар) бар фарзандон оид мешавад, на аз мухолифати онҳо ва давлату иқтидор ва касбу иқтидор аз касбу тараддуд ба даст меояд, на аз ризоияти онҳо».
Уламои дин дар тафсир намудану шарҳ додани маохиз аз таҳқиқ сарпечӣ намуда, оқибат барои бунёди ақидаи хурофотӣ дар миёни авомуннос замина мегузоранд. Барои исботи ин фикр ба маохиз рӯ меорем, ки он ҷо гуфта мешавад: «Ризои Худо дар ризои падар аст», ва аммо бархе аз муфассирин ҳамаи инсонҳоро, ки фарзанд доранд, падар номидаанд ва барои дар ғафлат нигаҳ доштану аз ҳисоби буҷаи хонаводагии онҳо зистан мусоидат кардаанд, чунонки Ҳаким Фирдавсии Тусӣ дар «Шоҳнома»- и безавол меорад:

Зиёни касон аз паи суди хеш,
Биҷӯянду дин андар оранд пеш».

Аз ин хотир, Аҳмади Носируддин дар «Наводир-ул-вақоеъ» ба чунин тарзи шореҳӣ муқовимат намуда, ба чунин ақида меояд, ки дар ояти раббонӣ ҳадаф аз падар ҳамаи падарону модарон набуда, балки падари солеҳ ва модари солеҳа дар назар аст, яъне ғайри падари солеҳ боз падарон толеҳ низ мешаванд ва Қуръон маҳз ҳамон падари солеҳро дар назар дорад. Агар падарону модарон саропо ба сарнавишти инсон мудохила намуда, аз ҷониби абнои ҷинс мавриди ситоиш қарор бигиранд, пас сутудани волидайн фарзандро аз воқеъияти зиндагӣ барканор сохта, қудратро дар ниҳоди ӯ нобуд месозад ва инсонро водор менамояд, ки ба ғайри худ побанд шавад.
Ба қавли Махдуми Бухорӣ «ҳеҷ неъмат бузургтар аз зани шоиста нест» ва беҳтарини занон «шутурсаворанд». Ин истилоҳ маънои фарох дорад, чӣ шутурсавор ғайри зан низ маҳсуб мешавад. Шутур рамзи нафси аммора аст ва шутурсавор занеро гӯянд, ки бар нафси хеш ҳукумат мекунад.
Махдуми Бухорӣ ҷолибтарин гуфтаро «дар одоби никоҳ ва хусумати модаршӯ» баён доштааст, ки барои ҳар як хонаводаи имрӯз китоби рӯимизист, чунки андешарониҳои Аҳмади Дониш дар самти муаррифӣ намудани мушкилоти иҷтимоӣ ба воқеият пайвастагӣ дошта, роҳҳои рафъи мушкилиҳо дар он ҷустуҷӯ мешаванд. Мутафаккир барои таъмини рушду тараққӣ ва болоравии сатҳи моддиву маънавии инсонҳо тафоввути синну сол ва ҷинсиятро зарур надониста, қобилияти одамонро новобаста аз маҳали зист ва мансубияти иҷтимоӣ иқрор шудааст. Ҳамчунин, мутафаккири маорифпарвар интишор ёфтани мазоҳиб ва маслакҳои мухталифро дар аморати ҳамонвақтаи Бухоро аз авомили зуҳур кардани низо ва муноқишаҳои сиёсиву иҷтимоӣ дониста, ин ақидаро дар рисолаи «Мейёруттадаюн» тазаккур додааст, аммо мо ҳанӯз дар таҳқиқи афкори иҷтимоии донишманд иктифо мекунем ва гуфтори Махдумро барои хонанда тавсия мекунем, ки дар ҷиҳати рисолати мардони соҳибватан фармудааст: «Ва моро овардаанд то ҷаҳон обод дорем ва баҳрҳо ва конҳо бикшоем ва аҷоиботи олами арконро зоҳир намоем. Ва моро аз лавозим аст, ки таҳқиқи миллали дунё кунем ва сара аз сақат фарқ бинмоем».

Машраби Абдуллоҳ,
рӯзноманигор

 

Хонданд 881

Чӣ гуна метавон аз рӯйи холкӯбӣ сол, ҷойи таваллуд, моддаи ҷиноӣ, номи маҳбаси маҳбус ва хислатномаи шахсии ӯро муайян кард? Дансиг Балдаев ин ҳамаро медонист. Ӯ буд, ки тамоми умр маҷмуъи холкӯбиҳои маҳбусон ва фолклори зиндонҳоро ҷамъоварӣ мекард.

Бештар аз 11 сол пеш аз ин, аниқтараш 23-юми январи соли 2005 муҳаққиқ ва ҷамъоварандаи фолклори ГУЛАГ ва ҷиноӣ Дансиг Сергеевич Балдаев корманди хидматнишондодаи Вазорати корҳои дохилӣ, полковники мустаъфӣ аз олам рафт. Балдаев шахсияти шинохта, муаллифи китоби “Феня аз А то Я” дар ду ҷилд, “Холкӯбиҳои зиндониён” ва чандин китоби дигар буд, ки на танҳо дар Русия, балки дар хориҷ аз он низ мунташир шуда буданд. Ба он нигоҳ накарда, ки худи ӯ дар боздоштгоҳи тафтишотии “Крест” нигаҳбон кор мекард, дар тарҷумаи ҳолаш навишта буд: “Ҳамаи мо дар ҳукумати пурмоҷаро ва авбошӣ муддати дурудароз зиндагонӣ кардаем ва шукри Худованд, ки он ба оҳистагӣ аз миён меравад, ҳарчанд ҳоло ҳам ҳар гуна “паханҳо”-ву “паханчаҳо” ба буғӣ кардани мо идома медиҳанд. Ва то даме, ки онҳо миёни худ ҳама сохтаҳои бобоёну падарони моро байни худ тақсим намекунанд, ба муқобили фасод ва ҷиноят мубориза нахоҳанд бурд”.

Яке аз китобҳои Балдаев “Нақшҳо аз ГУЛАГ” ном дорад ва он соли 2010 дар интишороти “FUEL Publishing”-и Британия мунташир шуд. Дар китоб 130 мусаввадаи муаллиф, ки саҳнаҳои мудҳиши ҳаёт дар ГУЛАГ (Сарраёсати идораи лагерҳо ва маҳбасҳо)-ро дар бар мегирад, ҷо дода шудааст. Ва хеле тасвирҳое, ки касро ба ҳайрат меоваранд: пурсишҳо ва шиканҷаи маҳбусон, таҷовузи гуруҳии занон, қатли афрод ва ғайра. Он замон журналист Роланд Браун дар “Guardian” навишт: “Ин тасвирҳои даҳшатноки зиндагонии системаи ҷазодиҳандаи шӯравист - омехтаи ногувор аз рӯйдодҳои воқеъӣ ва рамзиву тамсилӣ”. Вай ҳамчунин зикр кард, ки чун нозири ҳамин система Дансиг Балдаев дар зиндонҳои зиёди СССР будааст. Вай худ мустақилона ин ҳамаро ҷамъоварӣ кард...”
“Guardian” Дансиг Балдаевро чун антропологи ҳаваскор муаррифӣ кард, ки ба сабаби табъизи хонавода аз таҳсил маҳрум шуда буд. Нашрияи британиёӣ асарҳои ӯ бахшида ба “ваҳшонияти сиёсӣ” ва эҷодиёти рассомоне чун Франсиско Гойя (муаллифи силсилаи “Бадбахтиҳои ҷанг”) ва Гюстав Доре (мусаввада ба “Мазҳакаи илоҳӣ”-и Данте)-ро бо ҳам муқоиса кард. Ва дар ҳақиқат Дансиг Балдаев, ки тамоми умр дар системаи ВКД корманди фаврии тафтишоти ҷиноӣ ва баъдан нигаҳбон буд, дар кораш аз шеваҳои падараш Сергей Балдаев, ки дар Бурятия чун этнограф ва фолклоршинос маъруфият дорад, истифода намуд. Дар тарҷумаи ҳолаш менависад: “Боре ман ба падарам нусхаҳои холкӯбиҳои маҳбусонро нишон додам ва падарам ба ман гуфт: Писарам, ҳама холкӯбиҳо ва фолклори зиндониёнро ҷамъоварӣ намо, наққошиҳояшонро низ, зеро ҳамаи инҳо якҷо бо онҳо ба гӯр меравад”.

Дар миёни “душманони халқ”

Оилаи Дансиг Балдаев ба табъиз низ рӯ ба рӯ шуда буд. Тибқи ҳисобҳои падараш паси девори зиндонҳои Раёсати идории сиёсии давлатӣ (ОГПУ) ва Комиссариати халқии корҳои дохила (НКВД), дар бадарға 58 нафар хешовандони онҳо қурбон шуда буданд. Ҳамаи онҳо одамони босавод буданд: духтурон, техникҳо, заминкорон, механизаторон, муаллимон ва ғайра. Дар синни 96-солагӣ дар зиндони Бохани НКВД бобои ӯ Пётр Балдаев вафот кард. Соли 1937 бошад падараш Сергей Петрович Балдаев, олими маъруф, аввалин директори мактаби ҳафтсолаи буряту муғулӣ, хатмкардаи институтии масковии халқҳои Шарқ, собиқ аспиранти академик Николай Марр боздошт шуд. Ӯро аввал озод карданд, вале як сол баъд дубора ба ҳабс гирифтанд.
Дансиг ва хоҳари хурдии ӯро ба хонаи бачагони ба номи Инқилоби Октябри деҳаи Икейи ноҳияи Тулунски вилояти Иркутск ҷо карданд. Дар хонаи бачагон 156 нафар бачаҳои “душманони халқ”-ро ба ҳам оварда буданд. Бисёре аз онҳо фарзандону наберагони ашрофҳо буданд ва бо чандин забон ҳарф зада метавонистанд.
Соли 1940 падари Балдаевро озод карданд, чун ҷурмашро натавонистанд исбот кунанд. Барояш ҳатто дар Улан-Уде хона ҷудо намуданд, мебелҳояшро баргардониданд ва имкон доданд, ки ба кораш идома диҳад. Аммо соли 1948 бори дигар таҳдид ба ҳабс шуд. Муншии аввали ВКП (б)-и Ҷумҳурии мухтори Буряту Монгол Кудрявсев, ки хеши Маленков буд, талаб кард, ки олим Балдаев мақолаи торуморкунанда зидди “панмонголистон ва хушомадгӯёни Ғарб” нависад. Кудрявсов масъули тозакунии панмонголистон дар ин ҷумҳурии мухтор буд. Балдаев рад кард ва ба шаҳри Ленинград, ба хонаи духтараш, ки шавҳари ӯ капитани дараҷаи 2 буд, рафт. Дар Ленинград олими маъзулшударо бидуни қайди ҷойи истиқомат дар ягон муассисаи илмиву таълимӣ ба кор намегирифтанд ва ӯ гоҳ дар ошхона кор мекарду гоҳ дар ҷойи дигар. Вақтҳои холии худро дар китобхонаи ба номи Салтиков-Шедрин мегузаронд, корҳои илмӣ мекард. Бо мадади дӯсташ, профессор Марк Азадовский соҳиби шаҳодатномаи хонандагӣ дар китобхона шуда буд.
Соли 1943 Дансиг Балдаев ба хизмати ҳарбӣ даъват шуд ва дар марзи СССР бо Манҷурия хизмат кард. Баъди анҷоми ҷанг ва озод шудан аз хизмат соли 1948 якҷо бо падараш ба Ленинград омад. Он ҷо аввал ҳамчун корманди идораи сӯхторхомӯшкунӣ кор кард, баъдан нигаҳбон дар маҳбаси “Крест” ва сипас корманди фаврии ВКД шуд. Соли 1957 мактаби милитсияи Қафқозро бо баҳои аъло хатм намуд ва дар милитсияи криминалии Ленинград ба кор даромад. Аз рӯйи ваколатҳои хидматӣ вай даҳҳо зиндону маҳбасҳоро дар сар то сари Иттиҳоди Шӯравӣ гашт, дар Осиёи Марказӣ ҳам буду дар Қафқоз ҳам, дар Украина, дар Шимол ва дар ҷамоҳири назди Балтик низ. Ҳама вақт вай талош кард фолклори зиндониён, маводҳо дар бораи забонро ҷамъоварӣ кунад. Ҳамааш аз он оғоз шуд, ки барояш супориш шуд маълумотномаи мухтасар барои истифодаи хидматӣ бо номи “Жаргон ва холкӯбӣ”-ро дар Сарраёсати корҳои дохилии Ленинград омода созад. Баъдан дар нашриёти «Край Москва» луғати калимаҳои хос ва холкӯбиҳо дар маҳбасҳо нашр шуд. Журналист Евгений Баранов нақл кардааст, ки он замон дар Маҷористон (Венгрия) ду китоби холкӯбиҳои зиндониён, дар Олмон албоми энсиклопедии “ГУЛАГ” дар расмҳо” ва дар нашриёти Ленинград «Лимбус Пресс» аввалин қисми энсиклопедияи Балдаев “Холкӯбиҳои маҳбусон” чоп шуд, ки 3 ҳазор вашмро дар бар мегирифт. Аз рӯйи асари вай рассом Пётр Белов тасвири машҳури худ “Белеморканал”-ро офарид.

Доғҳои даҳшатноки холкӯбӣ

Дансиг Балдаев навишт: “Ҳар он чизе аз сари кишвар гузашт, чун оина дар ҳаёти маҳбусону зиндонҳо акси худро ёфтааст. Оё ин оинаи каҷнамо буд? Бо вуҷуди соддагиву соддадилӣ, хурофотпарастии онҳо ва фисқу фасодашон гумон намекунам ин оина инъикоси бардурӯғ дошт. Дурӯғи идеоложӣ, барафрӯхтани низоъҳои дурӯғини миллӣ, таҳқиру тавҳини одамон, нақзи ҳуқуқҳои онҳо барои як ҳаёти шоиста ба худи мавҷудияти гуноҳи давлат дар доғҳои даҳшатафкани холкӯбиҳо ва жаргонҳо, сужаҳои криминалӣ ва фисқомези намояндагон-созандагони ҷамъият, миллатҳо ва ғояҳои иҷтимоӣ инъикоси комилу пурраи худро ёфтааст”.
Ҳолатҳое ҳам буданд, ки ин ҳама навиштору гуфторашро ба идораи КГБ ҳам мерасониданд. Вале ҷолибтар аз ҳама: дар ин идорае, ки рамзи даҳшату хушунат буд, аз иқдомаш пуштибонӣ карданд: таҳқиқоташ дар мавриди аз рӯйи холкӯбӣ муайян кардани сол ва ҷойи таваллуд, моддаи ҷиноӣ, номи зиндон ва ё ҷинояткори дар ҳоли ҷустуҷӯ ва ғайраро муҳим донистанд. Бино ба навиштаи Балдаев худи ӯ дар замони фаъолияташ дар мақомоти милитсия бештар 300 дуздону ғоратгарон, қотилон ва мутаҷовизинро боздошт кардааст.
Соли 1981 подполковник Дансиг Балдаев ба нафақа рафт. Баъдан аввали солҳои 1990 дар нашрияҳо пайи ҳам очеркҳои Балдаев дар бораи ҷурму ҷиноят дар Русия интишор ёфтанд. Ва шуҳрати ӯ ҳам аз ҳамин оғоз гирифт.
Ҳамчуноне Евгений Баранов навишт, дар аввали солҳои 90 бо вуҷуди он ки Балдаев 70-сола шуда буд, вале ҳоло ҳам бардаму боқувват, нерӯманд, бо лабони пурханда ва лаҳни хуши гуфтору рафтор ба назарҳо ҳувайдо мешуд. Марде буд хушсуҳбат, маҷлисоро. Вай намерафт ба идораи нашрияҳо, радио ва телевизион, балки онҳо худашон ӯро меҷустанд, ин “пирамарди буряту муғул”, набераи азоимхон (бибии ӯ азоимхонӣ мекард) одами наҷибе буд. Балдаев дар солҳои сахту мудҳиши баъди пош хӯрдани СССР бо ҳамсар ва ду сагаш дар ҳуҷраи хурдакаке дар Петербург зист. Навиштаҳои вай як сарахбор доштанд: Одамон, ғулом набошед, ҳайвони корӣ набошед, то аз ҳисоби шумо ҳокимият кунанд ва сармоядор шаванд. Озод бошед, нерӯманду ба худ муттакӣ ва сарватманд! Ба он роҳ надиҳед, ки гузашта дубора баргардад, зеро он гузашта хеле даҳшатноку ҳузновар буд!”

Тимур ДУГАРЖАПОВ,
"Совершенно секретно", No.2/379, феврали соли 2016

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 761

Хабари-рӯз

Календар

« Январ 2019 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Минбари сардабир

  • ДАВоДАВ

    Масофаи роҳ бо машинае, ки 150 ҳазор доллар нарх дорад…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.