.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Таърих

БАҲСҲОИ ХОНАВОДАГӢ

Окт 07, 2017
Хонданд: 811

Дар иртибот ба муносибати 190-солагии зодрӯзи мутафаккири маорифпарвар, ҷомеашинос ва андешаманди садаи нуздаҳум Аҳмади Дониш пешниҳод мешавад

Соли равон бо тасмим ва ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон 190-солагии зодрӯзи донишманд, равшанфикр ва мутафаккири барҷаста Аҳмади Дониш ҷашн гирифта мешавад. Аз ин хотир, осори баргузадаи ин донишманд ва ҷомеашиноси барҷаста аз ҷониби масъулин ва муҳаққиқони Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бо назардошти тағйиру иловаҳо ва таҳияи асарҳояш чун «Наводир-ул-вақоеъ», «Рисола дар назми тамаддун ва таовун», «Рисола ё худ мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития», «Манозирулкавокиб», «Ҷомеаулҳикоёт» ва дигар осори донишманд тибқи нусхаи асл сурат мегиранд.

Дар аҳди Шӯравӣ таҳияи осори мутафаккир чандон саҳеҳ набуд ва имрӯз зарурати аз нав содир кардани ин амал ба вуқуъ омадааст. Дар замони истиқлолият бо кӯшишу ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бархе аз осори ниёгон аз расмулхати аҷдодӣ бар алифбои сирилик баргардонида шуд, ки аз зумраи онҳо рисолаи басо олӣ иншошудаи донишманд таҳти унвони «Мейёруттадайюн» низ мебошад. Дар замони муосир, ки ҳар гуна мазҳабҳои бар мо бегона аз хориҷи мамлакат таҳмил мегарданд, чоп шудани рисолаи мазкур айни муддаост.
Махдуми бузург Аҳмади Носируддин машҳур ба Дониш ва мулаққаб ба Калла аз зумраи он андешамандонест, ки ба зиндагӣ ва дарки ҳодисаҳо назари интиқодӣ дошта, аксар муноқишаҳо ва мушкилиҳои дохилии оилавиро бо назардошти манфиатҳои тарафҳои бо ҳам муқобил баррасӣ менамояд. Афкори ин мутафаккир аз Қуръони карим ва ҳадисҳои паёмбари ислом сарчашма мегиранд ва аммо бар хилофи бештарини бузургони садаҳои пешин номбурда кӯшиш намудааст ба сарчашмаҳо ва манобеи таърихӣ беш аз пешиниён иктифо намояд, чунонки аз гуфтори Абуҳанифа ибни Нуъмон ин иқтибосро тақдим медорад: «Агар қавли маро мухолиф ба ҳадис ёбед, ба девор занед». Дар ҷои дигар мегӯяд: «Қола Абуҳанифа: Бар ману бар Молик ҳеҷ вақт пайравӣ накунед, маводро аз ҷое бигиред, ки мо аз он баҳравар шудаем». Аҳмади Носируддин ин иқтибосро аз имом Абуҳанифа аз ин хотир меорад, ки муосирони ӯ ҷову беҷо сухан карда, бинобар нуфӯзи барҷастаи имоми аъзам дар зеҳни саканаи шаҳри Бухоро каломи хешро ба Абуҳанифа нисбат медоданд ва ҳар гуна хурофотро аз номаш муаррифӣ менамуданд. Аз ин ҷо ибораи «Қола Абуҳанифа», яъне «гуфт Абуҳанифа:» дар замони Махдум мустаъмал гардида, аз омилҳои васеъ паҳн шудани хурофот дар минтақа боис мешавад.
Далелу бурҳон дар ҷиҳати исботи андешаҳои иҷтимоии Аҳмади Дониш ҷӯстуҷӯ дар маънии манобеъ аст, ки аз онҳо донишманди садаи нуздаҳум истифода кардааст. Дарюзагӣ, ки нишонаи нодонию ҷоҳилии уламои тангназар ва зоҳирбин мебошад, аз ҷониби мутафаккир маҳкум гардидааст.
Аҳмади Дониш дар интиқоди холисонаи хеш бар фуқаҳо ва уламои муосири хеш бархурд ва мухолифати эшонро бо бузургони садри ислом дарёфта, сабаби ин мухолифатро дар нодонӣ ва тақлиди бемаънӣ аз ҷониби фақеҳи дилмурда мебинад, ки ғолибан пешаи соилӣ доранд ва ҳаммонанди дуздон ба сабаби ҷоҳилӣ ва ғофилӣ «назар ба кисаи ҳар ошною бегона меандозанд ва нобиноёна даст бар шонаи ҳар оқилу девона мегузоранд?!». Имрӯз низ уламои дин бо сӯиистифода аз мақому мартабаашон мардумро ба вартаи гумроҳӣ бурда, буҷаи оилавии ононро бераҳмона тороҷ менамоянд ва боз даъво пеш меоранд, ки омили харҷи шумо дини мубин аст.
Аз бузургтарин таснифоти Аҳмади Носируддин «Наводир-ул-вақоеъ» (Воқеъаҳои нодир) мебошад, ки дар воқеъ аз нодиртарин навиштаҳои беш аз сад соли ахир аст. Бояд иқрор кард, ки пас аз Махдуми Бухорӣ дар манотиқи Мовароуннаҳр касе мисли ӯ ва дар пояи андешаҳои баландпарвозаш асаре таълиф нанамудааст. Агарчи китобҳои бисёре дар ин овон нашр шуда ва теъдоде аз онҳо аз қабили «Мунозира»-и Абдурауфи Фитрат дар пояи баланд қарор доранд, чунки сарманшаи ин таълифот аз «Наводир-ул-вақоеъ» аст. Низ ин нуктаро зарур медонам ёдовар шавам, ки забони таълифоти Махдум осонбаён танҳо дар замони худ будааст, чунки муосирин тарзи баёни андешаҳои Донишро мушкил баррасӣ мекунанд ва дар воқеъ фаҳм кардани осори баргузида аз Аҳмади Носируддин ба ҳар кас муяссар намегардад.
Лозим ба ёдоварист, ки ҳадафи мо аз набиштани ин сатрҳо фақат шиносномаест, барои ҳаводорони андешаҳои Махдуми Бухорӣ ва чун ғолибан анъана аст, ки аз зиндагиномаву андарзномаҳои бузургон бештар ҳарф мезананд, аммо мо акси ин суннат амал намуда, ин вазифаро ба дӯши хонандагон вомегузорем. Ҳадафи ин лаҳзаи мо танҳо ба танҳо як ҷанбаи андешаҳои донишманд дар ҷиҳати мавқеияти зан маҳсуб мешавад, аммо масъалаи зан аз масоили нодир ва камназир дар андешаҳои Махдум нест. Асоси тафаккур ва тааққул дар осори ӯро масоили кишвардорӣ аз диди сиёсӣ ва истифода аз санъати қиёс таъсис медиҳанд. Ва аммо назари иҷтимоии ӯро дар ҷиҳати мартабаи зан ҷаҳд намудем ин лаҳза ба қалам оварем.
Аҳмади Дониш аз қиссаҳои зоҳиран мафтункунандаи бардурӯғ шадидан инкор мекунад. Яке аз ин ривоёт, ки то имрӯз дар гуфтори мардумон нақши азим дорад, дуои модар аст. Дар воқеъ, агар яке бар дигаре андарз намояд, ночор ин гуфтаро баён месозад, ки «дуои падару модарро бигир, мушкилотат осон мешавад», ё худ «роҳат кушода мешавад». Аммо мусаннифи «Наводир-ул-вақоеъ» ин гуфтаро, ки ҷанбаи хурофотӣ дорад, навъи ҷаҳолат пиндоштааст. Сарнавишти инсон ба дӯши падару модар гузошта нашудааст, ки инсон пешрафту рушду тараққии корашро аз онҳо бинад. Аз ин хотир, ранҷу машаққат аз сахтиву бадбахтӣ «аз шӯмии абавайн (падару модар) бар фарзандон оид мешавад, на аз мухолифати онҳо ва давлату иқтидор ва касбу иқтидор аз касбу тараддуд ба даст меояд, на аз ризоияти онҳо».
Уламои дин дар тафсир намудану шарҳ додани маохиз аз таҳқиқ сарпечӣ намуда, оқибат барои бунёди ақидаи хурофотӣ дар миёни авомуннос замина мегузоранд. Барои исботи ин фикр ба маохиз рӯ меорем, ки он ҷо гуфта мешавад: «Ризои Худо дар ризои падар аст», ва аммо бархе аз муфассирин ҳамаи инсонҳоро, ки фарзанд доранд, падар номидаанд ва барои дар ғафлат нигаҳ доштану аз ҳисоби буҷаи хонаводагии онҳо зистан мусоидат кардаанд, чунонки Ҳаким Фирдавсии Тусӣ дар «Шоҳнома»- и безавол меорад:

Зиёни касон аз паи суди хеш,
Биҷӯянду дин андар оранд пеш».

Аз ин хотир, Аҳмади Носируддин дар «Наводир-ул-вақоеъ» ба чунин тарзи шореҳӣ муқовимат намуда, ба чунин ақида меояд, ки дар ояти раббонӣ ҳадаф аз падар ҳамаи падарону модарон набуда, балки падари солеҳ ва модари солеҳа дар назар аст, яъне ғайри падари солеҳ боз падарон толеҳ низ мешаванд ва Қуръон маҳз ҳамон падари солеҳро дар назар дорад. Агар падарону модарон саропо ба сарнавишти инсон мудохила намуда, аз ҷониби абнои ҷинс мавриди ситоиш қарор бигиранд, пас сутудани волидайн фарзандро аз воқеъияти зиндагӣ барканор сохта, қудратро дар ниҳоди ӯ нобуд месозад ва инсонро водор менамояд, ки ба ғайри худ побанд шавад.
Ба қавли Махдуми Бухорӣ «ҳеҷ неъмат бузургтар аз зани шоиста нест» ва беҳтарини занон «шутурсаворанд». Ин истилоҳ маънои фарох дорад, чӣ шутурсавор ғайри зан низ маҳсуб мешавад. Шутур рамзи нафси аммора аст ва шутурсавор занеро гӯянд, ки бар нафси хеш ҳукумат мекунад.
Махдуми Бухорӣ ҷолибтарин гуфтаро «дар одоби никоҳ ва хусумати модаршӯ» баён доштааст, ки барои ҳар як хонаводаи имрӯз китоби рӯимизист, чунки андешарониҳои Аҳмади Дониш дар самти муаррифӣ намудани мушкилоти иҷтимоӣ ба воқеият пайвастагӣ дошта, роҳҳои рафъи мушкилиҳо дар он ҷустуҷӯ мешаванд. Мутафаккир барои таъмини рушду тараққӣ ва болоравии сатҳи моддиву маънавии инсонҳо тафоввути синну сол ва ҷинсиятро зарур надониста, қобилияти одамонро новобаста аз маҳали зист ва мансубияти иҷтимоӣ иқрор шудааст. Ҳамчунин, мутафаккири маорифпарвар интишор ёфтани мазоҳиб ва маслакҳои мухталифро дар аморати ҳамонвақтаи Бухоро аз авомили зуҳур кардани низо ва муноқишаҳои сиёсиву иҷтимоӣ дониста, ин ақидаро дар рисолаи «Мейёруттадаюн» тазаккур додааст, аммо мо ҳанӯз дар таҳқиқи афкори иҷтимоии донишманд иктифо мекунем ва гуфтори Махдумро барои хонанда тавсия мекунем, ки дар ҷиҳати рисолати мардони соҳибватан фармудааст: «Ва моро овардаанд то ҷаҳон обод дорем ва баҳрҳо ва конҳо бикшоем ва аҷоиботи олами арконро зоҳир намоем. Ва моро аз лавозим аст, ки таҳқиқи миллали дунё кунем ва сара аз сақат фарқ бинмоем».

Машраби Абдуллоҳ,
рӯзноманигор

 

Хонданд 811

Чӣ гуна метавон аз рӯйи холкӯбӣ сол, ҷойи таваллуд, моддаи ҷиноӣ, номи маҳбаси маҳбус ва хислатномаи шахсии ӯро муайян кард? Дансиг Балдаев ин ҳамаро медонист. Ӯ буд, ки тамоми умр маҷмуъи холкӯбиҳои маҳбусон ва фолклори зиндонҳоро ҷамъоварӣ мекард.

Бештар аз 11 сол пеш аз ин, аниқтараш 23-юми январи соли 2005 муҳаққиқ ва ҷамъоварандаи фолклори ГУЛАГ ва ҷиноӣ Дансиг Сергеевич Балдаев корманди хидматнишондодаи Вазорати корҳои дохилӣ, полковники мустаъфӣ аз олам рафт. Балдаев шахсияти шинохта, муаллифи китоби “Феня аз А то Я” дар ду ҷилд, “Холкӯбиҳои зиндониён” ва чандин китоби дигар буд, ки на танҳо дар Русия, балки дар хориҷ аз он низ мунташир шуда буданд. Ба он нигоҳ накарда, ки худи ӯ дар боздоштгоҳи тафтишотии “Крест” нигаҳбон кор мекард, дар тарҷумаи ҳолаш навишта буд: “Ҳамаи мо дар ҳукумати пурмоҷаро ва авбошӣ муддати дурудароз зиндагонӣ кардаем ва шукри Худованд, ки он ба оҳистагӣ аз миён меравад, ҳарчанд ҳоло ҳам ҳар гуна “паханҳо”-ву “паханчаҳо” ба буғӣ кардани мо идома медиҳанд. Ва то даме, ки онҳо миёни худ ҳама сохтаҳои бобоёну падарони моро байни худ тақсим намекунанд, ба муқобили фасод ва ҷиноят мубориза нахоҳанд бурд”.

Яке аз китобҳои Балдаев “Нақшҳо аз ГУЛАГ” ном дорад ва он соли 2010 дар интишороти “FUEL Publishing”-и Британия мунташир шуд. Дар китоб 130 мусаввадаи муаллиф, ки саҳнаҳои мудҳиши ҳаёт дар ГУЛАГ (Сарраёсати идораи лагерҳо ва маҳбасҳо)-ро дар бар мегирад, ҷо дода шудааст. Ва хеле тасвирҳое, ки касро ба ҳайрат меоваранд: пурсишҳо ва шиканҷаи маҳбусон, таҷовузи гуруҳии занон, қатли афрод ва ғайра. Он замон журналист Роланд Браун дар “Guardian” навишт: “Ин тасвирҳои даҳшатноки зиндагонии системаи ҷазодиҳандаи шӯравист - омехтаи ногувор аз рӯйдодҳои воқеъӣ ва рамзиву тамсилӣ”. Вай ҳамчунин зикр кард, ки чун нозири ҳамин система Дансиг Балдаев дар зиндонҳои зиёди СССР будааст. Вай худ мустақилона ин ҳамаро ҷамъоварӣ кард...”
“Guardian” Дансиг Балдаевро чун антропологи ҳаваскор муаррифӣ кард, ки ба сабаби табъизи хонавода аз таҳсил маҳрум шуда буд. Нашрияи британиёӣ асарҳои ӯ бахшида ба “ваҳшонияти сиёсӣ” ва эҷодиёти рассомоне чун Франсиско Гойя (муаллифи силсилаи “Бадбахтиҳои ҷанг”) ва Гюстав Доре (мусаввада ба “Мазҳакаи илоҳӣ”-и Данте)-ро бо ҳам муқоиса кард. Ва дар ҳақиқат Дансиг Балдаев, ки тамоми умр дар системаи ВКД корманди фаврии тафтишоти ҷиноӣ ва баъдан нигаҳбон буд, дар кораш аз шеваҳои падараш Сергей Балдаев, ки дар Бурятия чун этнограф ва фолклоршинос маъруфият дорад, истифода намуд. Дар тарҷумаи ҳолаш менависад: “Боре ман ба падарам нусхаҳои холкӯбиҳои маҳбусонро нишон додам ва падарам ба ман гуфт: Писарам, ҳама холкӯбиҳо ва фолклори зиндониёнро ҷамъоварӣ намо, наққошиҳояшонро низ, зеро ҳамаи инҳо якҷо бо онҳо ба гӯр меравад”.

Дар миёни “душманони халқ”

Оилаи Дансиг Балдаев ба табъиз низ рӯ ба рӯ шуда буд. Тибқи ҳисобҳои падараш паси девори зиндонҳои Раёсати идории сиёсии давлатӣ (ОГПУ) ва Комиссариати халқии корҳои дохила (НКВД), дар бадарға 58 нафар хешовандони онҳо қурбон шуда буданд. Ҳамаи онҳо одамони босавод буданд: духтурон, техникҳо, заминкорон, механизаторон, муаллимон ва ғайра. Дар синни 96-солагӣ дар зиндони Бохани НКВД бобои ӯ Пётр Балдаев вафот кард. Соли 1937 бошад падараш Сергей Петрович Балдаев, олими маъруф, аввалин директори мактаби ҳафтсолаи буряту муғулӣ, хатмкардаи институтии масковии халқҳои Шарқ, собиқ аспиранти академик Николай Марр боздошт шуд. Ӯро аввал озод карданд, вале як сол баъд дубора ба ҳабс гирифтанд.
Дансиг ва хоҳари хурдии ӯро ба хонаи бачагони ба номи Инқилоби Октябри деҳаи Икейи ноҳияи Тулунски вилояти Иркутск ҷо карданд. Дар хонаи бачагон 156 нафар бачаҳои “душманони халқ”-ро ба ҳам оварда буданд. Бисёре аз онҳо фарзандону наберагони ашрофҳо буданд ва бо чандин забон ҳарф зада метавонистанд.
Соли 1940 падари Балдаевро озод карданд, чун ҷурмашро натавонистанд исбот кунанд. Барояш ҳатто дар Улан-Уде хона ҷудо намуданд, мебелҳояшро баргардониданд ва имкон доданд, ки ба кораш идома диҳад. Аммо соли 1948 бори дигар таҳдид ба ҳабс шуд. Муншии аввали ВКП (б)-и Ҷумҳурии мухтори Буряту Монгол Кудрявсев, ки хеши Маленков буд, талаб кард, ки олим Балдаев мақолаи торуморкунанда зидди “панмонголистон ва хушомадгӯёни Ғарб” нависад. Кудрявсов масъули тозакунии панмонголистон дар ин ҷумҳурии мухтор буд. Балдаев рад кард ва ба шаҳри Ленинград, ба хонаи духтараш, ки шавҳари ӯ капитани дараҷаи 2 буд, рафт. Дар Ленинград олими маъзулшударо бидуни қайди ҷойи истиқомат дар ягон муассисаи илмиву таълимӣ ба кор намегирифтанд ва ӯ гоҳ дар ошхона кор мекарду гоҳ дар ҷойи дигар. Вақтҳои холии худро дар китобхонаи ба номи Салтиков-Шедрин мегузаронд, корҳои илмӣ мекард. Бо мадади дӯсташ, профессор Марк Азадовский соҳиби шаҳодатномаи хонандагӣ дар китобхона шуда буд.
Соли 1943 Дансиг Балдаев ба хизмати ҳарбӣ даъват шуд ва дар марзи СССР бо Манҷурия хизмат кард. Баъди анҷоми ҷанг ва озод шудан аз хизмат соли 1948 якҷо бо падараш ба Ленинград омад. Он ҷо аввал ҳамчун корманди идораи сӯхторхомӯшкунӣ кор кард, баъдан нигаҳбон дар маҳбаси “Крест” ва сипас корманди фаврии ВКД шуд. Соли 1957 мактаби милитсияи Қафқозро бо баҳои аъло хатм намуд ва дар милитсияи криминалии Ленинград ба кор даромад. Аз рӯйи ваколатҳои хидматӣ вай даҳҳо зиндону маҳбасҳоро дар сар то сари Иттиҳоди Шӯравӣ гашт, дар Осиёи Марказӣ ҳам буду дар Қафқоз ҳам, дар Украина, дар Шимол ва дар ҷамоҳири назди Балтик низ. Ҳама вақт вай талош кард фолклори зиндониён, маводҳо дар бораи забонро ҷамъоварӣ кунад. Ҳамааш аз он оғоз шуд, ки барояш супориш шуд маълумотномаи мухтасар барои истифодаи хидматӣ бо номи “Жаргон ва холкӯбӣ”-ро дар Сарраёсати корҳои дохилии Ленинград омода созад. Баъдан дар нашриёти «Край Москва» луғати калимаҳои хос ва холкӯбиҳо дар маҳбасҳо нашр шуд. Журналист Евгений Баранов нақл кардааст, ки он замон дар Маҷористон (Венгрия) ду китоби холкӯбиҳои зиндониён, дар Олмон албоми энсиклопедии “ГУЛАГ” дар расмҳо” ва дар нашриёти Ленинград «Лимбус Пресс» аввалин қисми энсиклопедияи Балдаев “Холкӯбиҳои маҳбусон” чоп шуд, ки 3 ҳазор вашмро дар бар мегирифт. Аз рӯйи асари вай рассом Пётр Белов тасвири машҳури худ “Белеморканал”-ро офарид.

Доғҳои даҳшатноки холкӯбӣ

Дансиг Балдаев навишт: “Ҳар он чизе аз сари кишвар гузашт, чун оина дар ҳаёти маҳбусону зиндонҳо акси худро ёфтааст. Оё ин оинаи каҷнамо буд? Бо вуҷуди соддагиву соддадилӣ, хурофотпарастии онҳо ва фисқу фасодашон гумон намекунам ин оина инъикоси бардурӯғ дошт. Дурӯғи идеоложӣ, барафрӯхтани низоъҳои дурӯғини миллӣ, таҳқиру тавҳини одамон, нақзи ҳуқуқҳои онҳо барои як ҳаёти шоиста ба худи мавҷудияти гуноҳи давлат дар доғҳои даҳшатафкани холкӯбиҳо ва жаргонҳо, сужаҳои криминалӣ ва фисқомези намояндагон-созандагони ҷамъият, миллатҳо ва ғояҳои иҷтимоӣ инъикоси комилу пурраи худро ёфтааст”.
Ҳолатҳое ҳам буданд, ки ин ҳама навиштору гуфторашро ба идораи КГБ ҳам мерасониданд. Вале ҷолибтар аз ҳама: дар ин идорае, ки рамзи даҳшату хушунат буд, аз иқдомаш пуштибонӣ карданд: таҳқиқоташ дар мавриди аз рӯйи холкӯбӣ муайян кардани сол ва ҷойи таваллуд, моддаи ҷиноӣ, номи зиндон ва ё ҷинояткори дар ҳоли ҷустуҷӯ ва ғайраро муҳим донистанд. Бино ба навиштаи Балдаев худи ӯ дар замони фаъолияташ дар мақомоти милитсия бештар 300 дуздону ғоратгарон, қотилон ва мутаҷовизинро боздошт кардааст.
Соли 1981 подполковник Дансиг Балдаев ба нафақа рафт. Баъдан аввали солҳои 1990 дар нашрияҳо пайи ҳам очеркҳои Балдаев дар бораи ҷурму ҷиноят дар Русия интишор ёфтанд. Ва шуҳрати ӯ ҳам аз ҳамин оғоз гирифт.
Ҳамчуноне Евгений Баранов навишт, дар аввали солҳои 90 бо вуҷуди он ки Балдаев 70-сола шуда буд, вале ҳоло ҳам бардаму боқувват, нерӯманд, бо лабони пурханда ва лаҳни хуши гуфтору рафтор ба назарҳо ҳувайдо мешуд. Марде буд хушсуҳбат, маҷлисоро. Вай намерафт ба идораи нашрияҳо, радио ва телевизион, балки онҳо худашон ӯро меҷустанд, ин “пирамарди буряту муғул”, набераи азоимхон (бибии ӯ азоимхонӣ мекард) одами наҷибе буд. Балдаев дар солҳои сахту мудҳиши баъди пош хӯрдани СССР бо ҳамсар ва ду сагаш дар ҳуҷраи хурдакаке дар Петербург зист. Навиштаҳои вай як сарахбор доштанд: Одамон, ғулом набошед, ҳайвони корӣ набошед, то аз ҳисоби шумо ҳокимият кунанд ва сармоядор шаванд. Озод бошед, нерӯманду ба худ муттакӣ ва сарватманд! Ба он роҳ надиҳед, ки гузашта дубора баргардад, зеро он гузашта хеле даҳшатноку ҳузновар буд!”

Тимур ДУГАРЖАПОВ,
"Совершенно секретно", No.2/379, феврали соли 2016

Таҳияи Ф.Муҳаммад

Хонданд 712

ҲАҚИҚАТИ РӮЗИ ОШУРО

Окт 02, 2017
Хонданд: 820

Таърихчаи Ошуро

Ошуро дар таърихи Ислом ба ду қиссаи воқеӣ, яке қадим ва дигаре нисбатан ҷадид иртибот мегирад, ки ҳардуи он ба бани Исроил тааллуқ доранд. Замоне зулму ситам ва такаббури Фиръавн боло гирифту аз ҳад гузашт, ҳазрати Мусо (а) қавмашро ҷамъ намуду қасди аз он минтақа бароманро кард. Фиръавн бошад, зулму ситам ва қаҳру ғазабашро нисбати мусалмонон шиддат бахшид ва онҳоро мавриди таъқиб қарор дод. Дар он асно аз осмон ваҳй нозил гашту Худованд ба Мусо амр дод, ки бо асояш ба дарёи Нил бизанад. Ин воқеаро Худо дар Қуръон чунин зикр намудааст. “Пас мо ба Мусо ваҳй кардем, ки асои худро ба дарё (Нил) бизан, чун зад, дарё шикофт ва оби ҳар қитъаи дарё монанди куҳи бузург ба рӯи ҳам қарор гирифт” (Сураи Шуъаро, ояти 63).
Чи гунае Қуръон ба мо хабар додааст, Мусо амри парвардигорашро иҷро намуда, бо асои дасташ ба дарёи Нил задааст, ки он ба дувоздаҳ қисмат ҷудо гашта, ба мисоли куҳҳои азими сар ба фалаккашида қомат афрохтааст. Мушоҳидаи чунин як муъҷизаи бузурги илоҳӣ барои Фиръавни тоғӣ дарси ибрат нагашт, ӯро аз роҳи инҳирофаш боз надошт, балки зулми ӯ даҳчанд боло рафту хост садди роҳи Мусо ва қавмаш шавад. Дар натиҷа Худованди қодир аз усули дигар кор гирифту Фиръавн ва кулли пайравонашро ба дарё ғарқ намуда, ҳалок кард ва ҳазрати Мусоро бо қавмаш аз шарри Фиръавн наҷот бахшид. Вобаста ба ин Худо мефармояд: “Ва албатта мо бани исроилро аз азоби зиллат ва хорӣ наҷот додем” (Сураи Духон, ояти 30). Ана ҳамин воқеаи таърихӣ дар рӯзи даҳуми моҳи муҳаррам ба вуқуъ пайвастааст. Пасон бани Исроил он рӯзро ҳамчун рӯзи озодӣ ва наҷот аз як абарқудрате, ки даъвои худоӣ дошт ва мехост иҷборан мардумро бандаву мутеи худ созад, ҷашн гирифтанд ва барои миннатгузорӣ ва шукру сипос ба даргоҳи Худо он рӯзро рӯза доштанд.
Қиссаи дуюмро аз ҳадиси ривоятнамудаи Ибни Аббос (р) метавонем дарк намоем. Ӯ ривоят мекунад, ки, “Замоне расули Худо (с) ба мадинаи мунаввара омаданд, яҳудиҳоро диданд, ки онҳо рӯзи ошуроро рӯза медоранд. Паёмбар (с) аз онҳо суол карданд, ки ин чӣ рӯз аст? Онҳо гуфтанд, ин рӯзи хуб аст, рӯзе аст, ки Худованд бани исроилро аз душманаш наҷот додааст. Пас ҳазрати Мусо ин рӯзро рӯза доштааст, мо низ рӯзааш медорем. Паёмбари Худо ба онҳо хитоб намуда, гуфтанд, ки “Ман аз шумо дида ба Мусо ҳақдортарам. Пас Паёмбар (с) он рӯзро рӯза доштаанд ва дигаронро ба рӯза доштани он рӯз амр намудаанд” (Ривояти Бухорӣ).
Ҳақиқати таърихии рӯзи Ошуро аз доираи ин ду ривояти саҳеҳ берун нест, ки кулли уламои аҳли суннат ва ҷамоат бар он иттифоқи назар доранд ва ба воқеияти таърихии он баҳои саҳеҳ додаанд. Аммо бо гузашти фосилаҳо ва ривоҷи мазоҳиб атрофи ин падидаи таърихӣ хурофот ва амалкардҳое ба миён омадаанд, ки аз ибтидои мавҷудияташон то ба имрӯз зери тозиёнаи танқиди муҳаққиқони соҳа қарор гирифтаанд.

Рӯзаи Ошуро
Аз Абуқатода (р) ривоят аст, ки “Расули Худо (с)-ро дар бораи рӯзаи Ошуро пурсиданд, ӯ дар ҷавоб гуфт: рӯзаи Ошуро яксола гуноҳони гузаштаро маҳв хоҳад намуд” (Ривояти Муслим). Муҳаққиқон таъкид ба амал меоранд, ки қабоили араб қабл аз Ислом рӯзи ошуроро рӯза медоштанд. Паёмбар (с) низ пеш аз он ки ба Мадинаи мунаввара ҳиҷрат намуд, дар Маккаи мукаррама рӯзи Ошуроро рӯза медошт. Ӯ рӯзаи ин рӯзро аз яҳудиҳо наомӯхтааст, балки ин бо ваҳй ва ё иҷтиҳоди паёмбарӣ сурат гирифтааст. Гарчанде ин қазия бо дидани яҳудиҳо тавъам омадааст, аммо ин ба муҷарради хабари яҳудиҳо набуд. Вобаста ба рӯза доштани Паёмбар (с) рӯзи ошуроро уламо чаҳор ҳолатро зикр намудаанд. Якум: расули Худо (с) ин рӯзро дар Макка рӯза медоштанд, аммо дигаронро ба рӯза доштан амр намефармуданд. Дуюм: вақте ба Мадина омаданд ва диданд, ки аҳли китоб он рӯзро рӯза медоранду таъзимаш мекунанд, дӯст доштанд, ки дар ин кор бо аҳли китоб мувофиқати хешро изҳор намоянд ва ба рӯзаи он пайравонашро амр кунанд. Сеюм: замоне, ки рӯзаи моҳи рамазон фарз гашт, таъкиди хешро нисбати рӯзаи Ошуро тарк намуданд ва онро ба дараҷаи мустаҳаб фароварданд, чунки як моҳи расо рӯза доштан фарзи қатъӣ гашт. Чаҳорум: дар охири умри худ ба хотири мухолифат ба аҳли китоб азм намуданд, то як рӯзи дигар ба рӯзаи Ошуро зам намоянд. Паёмбар (с) таъкид намуда буданд, ки “Агар ман то соли дигар умр ба сар барам, ҳатман рӯзи нуҳуми муҳаррамро низ рӯза медорам” (Ривояти Муслим). Шореҳону муҳаққиқони ҳадис ин масъаларо ба ду ҷанба эҳтимол додаанд. Якум ин ки шояд расули Худо (с) мехост соли оянда рӯзи даҳуми муҳаррамро ба рӯзи нуҳум иваз намояд. Дуюм, шояд мехостанд ба рӯзи даҳум рӯзи нуҳумро низ зам намоянд. Вақте ӯ худ ин масъаларо баён накарда аз олам гузаштанд, уламо хулоса намудаанд, ки эҳтиётан рӯзи нуҳуму даҳумро рӯза доштан беҳтару авлотар аст. Бинобар асоси ин андешаҳо рӯзаи Ошуро ба се мартаба тақсим шудааст. Якум, танҳо рӯзи даҳуми муҳаррамро рӯза доштан, дуюм рӯзи нуҳум ва даҳумро бо ҳам рӯза доштан. Сеюм, рӯза доштани рӯзи нуҳум, даҳум ва ёздаҳум.
Умуман, метавон таъкид кард, ки Паёмбар (с) рӯзаи ин рӯзро бо пайравӣ аз яҳуд машруъ нагардонидааст, чунки қабл аз он он рӯзро рӯза медошт. Дигар ин ки, ин қазия дар як ҳолате ба вуқуъ пайваста буд, ки вобаста ба авзои сиёсии замон Паёмбар (с) дӯст доштанд, ки дар ин қазия бо яҳудиҳо мувофиқат кунанд ва дар ин мувофиқат ӯ аз ҷониби Аллоҳ манъ карда нашуда буд.
Таъкид бояд кард, ки мухолифати Паёмбар (с) бо яҳудиҳо дар ин масъала ба мо миллати Ислом як дарси бузургеро талқин мекунад. Гӯшзад мекунад, ки мусалмонон бояд ҳамеша ҳушёру зирак бошанд. Дар замоне, ки фитнаву найранги яҳуд ва душманони Ислом аз ҳадду марзҳо убур кардааст, дунёи ғарб мехоҳад бо фарҳангу тамаддунаш вориди тамоми кишварҳои мусулмоннишин гардад, ҳаддалақал мусалмонон тариқаи мухолифатро бояд таълим бигиранд ва ба кулли андешаҳову авомири яҳуд лаббайк нагӯянд.
Умуман, рӯзаи Ошуро бо таъкид мустаҳаб аст, дар фазилату савоби он ҳадисҳои фаровон аз расули Худо (с) ривоят шудаанд ва месазад, ки ҳар мусалмон аз савоби он бархӯрдор гардад.

Хурофоти Ошуро
Он чӣ дар муқаддима зикр гашт, воқеияти таърих аст. Таърих ба мисли оинаест, ки ҳақиқати тамоми чизро дар худ бехато инъикос менамояд. Бо мурури замон ҳеҷ нафар ва ҳеҷ мазоҳибу равияҳо натавонистаанд бори дурӯғро ба пойи таърих занҷир бизананд. Агар ин корро карда бошанд, пас бешубҳа оинаи таърих онро дар сурати ҳақиқияш ҷило додааст, ки аз касе пӯшида намемонад. Вобаста ба рӯзи Ошуро низ бо гардиши айём бидъатҳо ва хурофотҳои бешумор рӯи кор омад. Пас аз даргузашти ҳазрати Муҳаммад (с) нисбат ба рӯзи Ошуро суннат якмаром ва бе каму кост идома ёфт ва ин ҳолат то замони ҳукмронии Язид - писари Муовия буд. Дар соли 61-и ҳиҷрӣ миёни лашкари Язид ва лашкари Ҳусайн набарде ба амал омаду натиҷа ба қатли Ҳусайн анҷомид. Уммати исломӣ ин ҳодисаро сахт маҳкум намуданд ва аз қотилони Ҳусайн безорӣ карданд. Аммо аҳлу оли Паёмбар (с) ва дигар мусалмонон ба тақдири илоҳӣ таслим гаштанд ва маргро ҳақ шумориданду ба талхии қазо сабр намуданд. Пасон одати мусалмонон нисбат ба рӯзи Ошуро чуноне, ки дар замони Паёмбар (с) буд, ҳамон тавр боқӣ монд. Чунин оромӣ пас аз қатли Ҳусайн то замони истилои давлати Бувайҳӣ, ки сардамдорони он аҳли ташайюъ буд, то замони давлати аббосӣ дар Бағдод боқӣ монд. Аммо дар замони зуҳури шиаҳои бувайҳӣ дар Ироқ воқеа табдили сурат намуд ва хурофоту бидъатҳо рӯи кор омаданд. Аз аҳли ташайюъ тоифаи гумроҳ ба андешаи худ гӯё дӯстии худро нисбати аҳли байти Паёмбар (с) изҳор медошта бошанд, аз ин хотир рӯзи ошуроро рӯзи мотам, ғаму андуҳ ва нолаву фарёд қарор доданд. Дар он рӯз шиори ҷоҳилиятро изҳор намуда, мӯйҳо ва рӯйҳои худро меканданд ва азои ҷоҳилият мегифтанд. Сурудани қасидаҳои ғамангез, ривояти ахбори дурӯғу ботил, амалҳое, ки ғаму андуҳро аз нав мекунанд, таассубкорӣ, барангехтани душманиву ҷанг ва паҳн намудани фитнаҳо дар миёни уммати Ислом аз ҷумлаи аъмоли хурофотпарвари шиаҳо дар қиболи рӯзи Ошуро ба шумор меравад. Бо ин кор барои дашном додани бузургмардон, саҳобаҳои Расул (с) ба худ роҳи қулай ва муносиб пайдо кардаанд.
Бояд гуфт, ки шарру бадӣ ва зарари амали инҳо ба аҳли Ислом то андозае аст, ки ҳатто шумораш карда намешавад. Ибни Касир доир ба хурофоти эшон чунин таъкид кардааст: “... ҳамин тариқ даб-даба саросари шаҳри Бағдод ва кишварҳои атрофи онро ба ҳам мезад. Дар роҳҳову кӯчаҳо, дар бозорҳову хиёбонҳо хокистар ва тибн (коҳ) гузошта мешуд. Дар пештоқи дӯконҳо лавҳаҳо овехта мешуд, мардум ғаму андуҳи хешро изҳор мекарданд ва аксари онҳо об наменӯшиданд, то худро ҳамтақдири Ҳусайн гардонанд, чунки ӯ ташналаб кушта шудааст. Занҳо низ бо ҳасрат ва пои луч ба кӯчаҳо хурӯҷ мекарданд ва рӯйҳову мӯйҳои хешро мехарошиданду меканданд...” (Бидоя ва ниҳоя). Гузашта аз ин, онҳо дар рӯзи Ошуро сурма кашидан, ҳино бастан, ба аҳли оила хӯрокиву нӯшокии фаровон фароҳам овардан, омода намудани таомҳои аз одат берун ва ғайраро суннати хеш қарор дода буданд. Баъдан бо гузашти замон рӯз то рӯз ҳаҷму доираи хурофот бузургтар гашт ва навъҳои гуногуни он рӯи кор омад. Дар замони сафавиҳо ва баъди онҳо фазои азодории хунин ба миён омад, ки бо шамшер ба сарҳо ва аъзои бадан зада мешавад, ки аъзои бадани ҳар як азогиранда хуншор мегардад. Вазъият то ин замон бо ҳамон ҳол идома дорад, ҳатто бо истифода аз технологияи ҷадид, аз қабили моҳвораҳо, шабакаҳои телевизионии гуногун, шабакаи ҷаҳонии интернет ва ғайра, доманаи чунин амалкарди номатлуби аҳли ташайюъ бештар аз пештар васеъ мегардад ва зарари он даҳчанд.
Дар маҷмуъ, таъкид бояд намуд, ки ин фазои хурофотӣ аз муҳити бувайҳӣ ва сафавиҳо манбаъ мегирад, ба Ислом ҳеҷ гуна рабте надорад ва ин яке аз гумроҳиҳо ва инҳирофоти аҳли ташайюъ дар қиболи рӯзи Ошуро дониста мешавад.
Мутаассифона, дар раддаи ин равияи хурофотзо равияи дигаре бо номи “Тасаввуф” зам гашт, ки онҳо бо мавқифгириашон нисбати рӯзи Ошуро гарчанде ба гумроҳии аҳли ташайюъ нарасидаанд, аммо вобаста ба таҷлили он ҳаммаслаки равияи аввалӣ метавонанд бошанд. Аҳли тасаввуф рӯзи ошуроро ҳамчун ҷашн таҷлил мекунанд. Дар он рӯз хушҳолӣ мекунанд, ба ҳамдигар ҳадяҳо тақдим менамоянд, барои он рӯз шириниҳои хос омода месозанд. Ибни Касир баъзе аз хурофоти онҳоро низ дар китоби таърихаш ба қалам додааст: “Онҳо дар рӯзи Ошуро донагиҳои гуногун мепазанд, ғусл мекунанд, аз хушбӯиҳо истифода мебаранд, либосҳои фохира ва беҳтарини худро бар тан мекунанд, дар он рӯз таъомҳои гуногун омода месозанд, хушҳолии худро изҳор менамоянд ва рӯзи ошуроро рӯзи ҷашн қарор медиҳанд. Онҳо бо ин амалкарди хеш мехоҳанд бо рофизиҳои шиъа мухолифат варзанд ва акси онҳоро ба амал оранд” (Бидоя ва ниҳоя). Бо гузашти замон онҳо низ дар самти хурофот тараққӣ ва рушд намудаанд. Ба он ваҷҳ, ки дар рӯзи Ошуро ҳалқаҳои рақсу бозӣ ташкил мекунанд ва онро бо пиндори худ “зикр”-и Худо меноманд.
Мавриди таъкид аст, ки соҳибназорон ва рӯшанфикрони исломӣ чунин амали баъзе аз аҳли тасаввуфро маҳкум мекунанд. Ин амалҳои хурофотӣ дар ягон ҳадис, на заифу на саҳеҳ наомадаанд, ҳатто аз доираи чаҳор мазҳаби Ислом берунанд. Ҳеҷ олиму донишманде низ ба хубии ин амалҳо тавсия надодааст.
Чуноне аз мушоҳидаҳо хулоса мешавад, бидъат аз паси бидъат, паёпай болои уммати Ислом ворид мегардад, ки ба ҷуз чанг задан ба Қуръон ва суннати поки Паёмбар (с) дигар ҳеҷ нерӯе наметавонад мусалмононро аз ин ботлоқ наҷот бахшад. Суннати ростини Расулуллоҳ (с) аст, ки аҳли суннат ва ҷамоат бо пайравӣ аз он рӯзи ошуроро то ин дам рӯза медоранд, ки уламои шиъа рӯза доштани онро дар асоси қавонини ботили худ ҳаром ҳукм намудаанд. Аҳли тасаввуф рӯзи ошуроро ид мекунанд, аммо аҳли суннат бо пайравӣ аз суннати расул онро ҷашн намегиранд, балки иди қурбону рамазонро ҷашн мегиранд.

Мутаассифона тасодуфи таърих ва қазои илоҳӣ  пешдастӣ намуд, ки ин ҳодиса дар рӯзи даҳуми моҳи муҳаррам ба вуқӯъ пайваст.

Абдулваҳҳоби АБДУЛМАННОН

Хонданд 820

Инак, чандест хабарҳо роҷеъ ба кӯчонидани қабри Устод Садриддин Айнӣ - адиб, олим, аввалин Президенти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қаҳрамони Тоҷикистон дар нашрияҳову сомонаҳои зиёде чоп ва паҳн шуда, афкори гуногунро ба вуҷуд овардааст. Аз баҳсҳое, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ байни шоирону нависандагон, олимон ва бахусус рӯзноманигорон ба назар мерасанд, алҳол тарафдорони кӯчонидани қабри Айнӣ мушоҳида намешаванд ва ин гувоҳ аз он аст, ки бузургон хилофи кӯчонидани қабри чунин абармарди як миллати куҳанбунёданд. Миллате, ки ҳамеша бузургони худро қадр мекунад ва хотираи уламову фузалои худро пос медорад. 

Фаромӯш набояд кард, маҳз кӯшишҳои Айнӣ буд, ки тоҷикон ба пантуркистҳои замони Шӯравӣ ғолиб омада, давлатеро бо номи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон бунёд карданд ва бо соҳиб шудан ба истиқлолияти воқеӣ, мо алъон маҳз дар ҳамон ҳудуд Тоҷикистони имрӯзаро дорем.
Инчунин, бояд қайд кард, ки таърихи пайдоиши «Боғи ба номи Айнӣ» низ маҳз аз ҳамин қабри Айнӣ сарчашма мегирад. Оё кӯчонидани қабри ӯ хат кашидан аз болои таърихи пойтахти давлати мо намешавад? Давлате, ки дар бунёди он Садриддин Айнӣ ҳам саҳмгузор аст.

Инқилоби Айнӣ бузургтар аз инқилоби Октябр
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки Айнӣ фарзанди инқилоб ва зодаи инқилоб буд. Вале аз оғози инқилоби Октябр ва ба сари қудрат омадани давлати Шӯравӣ ин инқилоб ба фоидаи тоҷикон кор накард ва пантуркистон мавҷудияти давлати тоҷиконро дар Осиёи Миёна инкор мекарданд. Маҳз ҳамин даъвои пантуркистон буд, ки Садриддин Айнӣ бо навиштани асари бузурги худ - «Намунаи адабиёти тоҷик» як инқилоби дигареро дар Осиёи Миёна ба вуҷуд овард. Айнӣ дар ин китоб дар бораи зиёда аз сесад шоир, ки бо тахаллуси Бухороӣ, Самарқандӣ, Намангонӣ, Андиҷонӣ, Тирмизӣ, Хуҷандӣ ва садҳо тахаллуси дигар ҳазор сол қабл дар Мовароуннаҳр зиндагӣ доштанд, маълумот ҷамъ овард. Маҳз ҳамин китоб буд, ки таърихи миллати куҳанбунёди моро ба мақомоти баландпояи давлати Шӯро расонд ва ҳатто қадимтар аз миллатҳои дигари Осиё Миёна будани тоҷиконро собит кард. Чопи ин китоб пантуркистҳо ва душманони миллати тоҷикро чунон ба даҳшат овард, ки дар соли 1926 барои сӯзонидани он амр доданд ва ҳамаи нусхаҳои нашршудаи ин асари бузургро сӯзониданд, вале баъди кӯшишҳо ва муборизаҳои зиёд Айнӣ тавонист онро дубора нашр кунад. Айнӣ собит карда, гуфт, ки маҳз мо тоҷикон мардуми таҳҷоии Мовароуннаҳру Хуросон ҳастем ва маҳз мо забону фарҳанг ва адабиёти қадима дорем, на миллатҳои дигаре, ки дар ин сарзамин сукунат доранд. Айнӣ собит кард, ки чароғи илму маърифатро дар ин сарзамин дар давраҳои гуногуни таърихӣ маҳз намояндагони миллати тоҷик - Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Кисоии Марвазӣ, Абуҳафси Суғдӣ ва дигар адибон фурӯзон карда буданд.
Мегӯянд, ки маҳз шоҳасари «Намунаи адабиёти тоҷик» боис шуд, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳайати Ӯзбекистон бароварда шуда, ҳамчун ҷумҳурии алоҳида эълон карда шавад.
Китобҳои дигари Садриддин Айнӣ низ қурби бузурге доранду миллати моро ба ҷаҳониён муаррифӣ кардаанд. «Таърихи амирони манғитияи Бухоро», «Материалҳо оид ба таърихи Инқилоби Бухоро» аз намунаҳои беҳтаринест, ки мо ёд меорем. Асарҳои ӯ дар бораи Фирдавсӣ ва «Шоҳнома»-и ӯ, «Шайхурраис Абӯалии Сино», «Шайх Муслиҳиддин Саъдии Шерозӣ», «Устод Рӯдакӣ», «Камоли Хуҷандӣ», «Алишер Навоӣ», «Зайниддин Маҳмуди Восифӣ» аз бузургтарин дастовардҳои муаррифгари бузургони мояд, ки имрӯз низ олимону шоирон дар тадқиқотҳои худ аз онҳо истифода мекунанд.

Пешниҳод
Оё мо ҳақ дорем, ки қабри адиб, олим, асосгузори адабиёти шӯравии тоҷик, аввалин Президенти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қаҳрамони Тоҷикистонро ба гӯшае кӯчонем? Ҳаргиз! Зеро Айнӣ на танҳо нахустин Президенти Академияи илмҳои Тоҷикистон (1951-1954) ва Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон, балки академики фахрии Академияи илмҳои ҶШС Ӯзбекистон низ буд. Ин худ гувоҳ аз он медиҳад, ки бузургии ӯро ҳатто дар ҳамон замони басо душвору мушкил, ки ӯро душмани халқ низ эълон карда буданд, на танҳо тоҷикон, балки миллатҳои дигари Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла ӯзбекҳо ва давлати Шӯравии сотсиалистии Ӯзбакистон низ қадр мекард ва эътироф.
Бинобар ин, бо назардошти он, ки Айнӣ шасияти басо бузургу қаҳрамони миллати мост, ман пешниҳод мекунам, ки қабри ӯ аз боғи Айнӣ кӯчонида нашавад. Биёед, баръакс, дар худи ҳамин боғ як мақбара, ё як зиёратгоҳи бузургеро бунёд намоем, ки имрӯзиёну ояндагон ҳар замон онро зиёрат карда, аз чунин қаҳрамони миллати тоҷик ёд кунанд. Дар гӯшае аз ин зиёратгоҳ музейеро таъсис дода, китобҳои навиштаи Айнӣ, қаҳрамониҳои ӯ ва ҳар китобу мақолае, ки роҷеъ ба Садриддин Айнӣ ва ҷоннисориҳои ӯ дар рушду равнақи таърихи тоҷикон навишта шудааст, ҷамъоварӣ кунем, то зиёраткунандагон бо он ошноӣ пайдо кунанд. Дар даромадгоҳи мақбара, музей ва ё худи боғ бошад, ин байтҳо навишта шаванд:
Ин боғ зи нахли куҳан оростаам,
В-он нахл ба теғи хона пиростаам.
Сайронгаҳе зиёда кардам ба шумо,
Ҳарчанд зи умри худ басе костаам.
Иттиҳоди Шӯравӣ барои асосгузори адабиёти классикии тоҷик мақбарае дар зодгоҳи ӯ - Панҷрӯд бунёд кард ва имрӯз баъд аз бозсозӣ ин мақбара ба як зиёратгоҳи бузурге табдил ёфтааст, ки аз тамоми ҷаҳон сайёҳон онро зиёрат мекунанд. Пас чаро мо барои Айнӣ чунин хизмате накунем?
Муаррифии Айнӣ на танҳо муаррифии як шахсияти алоҳида, балки муаррифии таърих ва тамаддуни як миллати шарафманде бо номи тоҷик хоҳад буд.
Соли 2018 Садриддин Айнӣ 140-сола мешавад. Агар мо бахшида ба ин санаи муқаддас соли 2018-ро «Соли Айнӣ» эълон карда, ба ҷои кӯчонидани қабри ӯ, мақбара ва ё зиёратгоҳе дар ин боғ бунёд намоем, туҳфаи хубе барои Айнӣ ва хизматҳои ӯ дар назди насли имрӯзу фардои тоҷик хоҳад шуд.
80 сол пеш, дар соли 1937 Берия фармони қатли Айниро имзо карду Сталин шахсан онро бекор кард. Инак, баъди 80 сол вақте масъалаи кандан ва кӯчонидани қабри Айнӣ ба миён омад, бояд он, агар воқеан асос дорад, бекор карда шавад.

Холиқназар ҶУМЪАЕВ

Хонданд 561

Хабари-рӯз

Календар

« Ноябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30    

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.