.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Таърих

Регистони муъҷизавӣ

Дек 09, 2017
Диданд: 381

Баъзе касон гумон мекунанд, ки маҷмӯаи яъне Ансамбли Регистон танҳо аз се мадраса ва майдони таърихии он иборат аст. Таърих гувоҳ аст, ки дар ин ҷо иморатҳои бузурги дигаре низ буданд.

Аз ин иморатҳо куҳансолтаринаш Мадрасаи Мирзо Улуғбек-ҳоким ва донишманди маъруфу машҳур мебошад, ки сохтани он соли 1417 ба охир расида, корҳои кошинкориву тазйин боз се соли дигар давом кардааст. Аз рӯи лоиҳаи Мирзо Улуғбек дар Регистон корвонсарой, хонакоҳ, гармоба ва масҷид низ сохтаанд. Ҳоло дар ҷои корвонсарой Мадрасаи Тиллокорӣ ва дар ҷои хонакоҳ Мадрасаи Шердор истодааст, ки бо фармоиши ҳокими Самарқанд Ялангтӯш бунёд ёфтаанд. Иморати аз ҳама калон мадрасаи Алика Кӯкалдош будааст, ки 210 гумбаз доштааст.
Номи деринаи Регистон Сардувоник будааст, тахмин ба маънои ҷои тақсимгоҳи оби равон. Ҳафриёти археологҳо мавҷудияти ҷӯйҳои қадимаи Регистонро тасдиқ кардаанд. Дар сохтмони Мадрасаи Улуғбек бо илтимоси ӯ модараш Гавҳаршод аз Ҳирот меъмори машҳури он замон Қавомиддини Шерозиро мефиристад. Италия бо ёдгориҳои меъмориаш дар ҷаҳон машҳур аст. Донишмандони он ба ҳар як рӯйдоди меъморӣ аз зинаҳои баланди комёбиҳои меъморони шуҳрати ҷаҳонидоштаи худ баҳо медиҳанд. Чанд сол пеш китоби калони мусаввире дар Маскав бо номи «Муъҷизаҳои меъморӣ» (тарҷума аз итолёвӣ) чоп шуд, ки дар он Ансамбли Регистони Самарқанд дар радифи Персополиси Шероз, Масҷиди Имоми Исфаҳон ва Тоҷмаҳали Ҳиндустон ба рӯйхати муъҷизаҳои меъмории олам даромадааст. Донишманди таърихи меъморӣ Мария Элоиза Коротса дар ин китоб навистааст: «Ансамбли биноҳои дар Регистон қомат рост карда, нишонаи нотакрори маданияти шаҳрсозии замони темуриён аст. Ва ҳоло низ он касро ба ҳайрат меафканад»
Ҳар саҳар соати шаш дар майдони Регистон кор оғоз меёбад. Фаррошон ба поккорӣ сар мекунанд, боғбонҳо бо шинондани гулу рустаниҳои ороишӣ ва об додани буттаву ниҳолу дарахтону сабзаҳо машғул мешаванд. Кор аз субҳ то шом давом мекунад. Яъне кормандони маҷмӯаи Регистонро фидоӣ гӯед, хато намекунед. Дар ин маҷмӯа солҳост, ки Ҷамшед Маъруфӣ роҳбарӣ мекунад ва ӯ низ аз кормандони варзидаи соҳаи осорхонашиносӣ аст. Таҷрибаи калони рӯзноманигориро дар идораи газетаи «Самарқанд» соҳиб шуда буд ва мақолаҳояшро бо имзои Беҳрӯз Маъруфӣ чоп мекард. Падараш Рауф Маъруфӣ аз дилбохтагони санъати меъмории бостонӣ буданд ва ин меҳру муҳаббати самимӣ нисбати осори гузаштагонро ба писари худ ба мерос гузоштаанд. Агар аз Регистон гузарам, ҳатман бо директори собиқ Қурбон Ҳасанов вохӯрда суҳбат мекардам. Аз ватандӯстони ҳақиқӣ буданд раҳматӣ. Рӯзе дар як суҳбат гуфтанд, ки барои ба вазифаи муовини директор овардани Ҷамшед Маъруфӣ зӯр зада истодаанд.
- Ин кори бисёр душвор? - Пурсидам бо тааҷҷуб.
- Оре душвор,- гуфтанд он кас, - Ҷамшед Маъруфӣ дар Осорхонаи калон дар вазифаи муовин бисёр сол кор карда, дар тармиму муҳофизати ёдгориҳои меъморӣ таҷрибаи калоне ҳосил кардааст. Ҳоло директори музеи таърихи Самарқанд дар Афросиёб мебошад.
Нуъмон Усмонович Маҳмудов ба қадри чунин кадрҳо мерасанд. Ҳамин тавр баъди бисёр суҳбатҳо Нуъмон Маҳмудов фаҳмид, ки Қурбон Ҳасанов пеш аз ба нафақа рафтан ба ҷои худ Маъруфиро пешниҳод карданиянд.
- Регистон - ҷои нозук. Ба ин ҷо ҳар рӯз меҳмонҳои олиқадри нозук меоянд. Мана дирӯз соати ёздаҳи шаб баногоҳ худи сарвазир Шавкат Мирамонович (ҳоло президенти Ӯзбекистон) даромада омаданд. Маъруфӣ бошад, ба мисли ман ҳалол кор карда метавонад.
Баъди чанд сол Қурбон Ҳасанов ногоҳ бемор шуда аз олам гузаштанд. Бори вазнини роҳбарӣ ба маҷмӯи Регистон ба зиммаи Маъруфӣ гузошта шуд. Ҳоло ин маҷмӯи ёдгориҳои меъморӣ-Ансамбли Регистон ба ҷои дӯстдоштаи меҳмонон ва самарқандиён табдил ёфтааст. Боғҳояш хушобу ҳаво, тару тоза, салқин. Дарахтони сӯзанбарги арчаву санавбар бо ҳавои тозаи шифобахш атрофро таъмин мекунанд. Мадрасаҳои куҳансол ба мисли мӯйсафедони пир ғамхории ҳамарӯзаро талаб мекунанд. Ягон рӯз нест, ки дар Регистон корҳои тармиму таъмир сурат нагиранд. Маъмурияти Регистон низ мекӯшад, ки ба ҷои кошинҳои шикаста кошинҳои айнан ба кошини дерин монанд насб гардад. Аввал аз ҳама бо дастгоҳи аккосӣ сурати ҷои тармим мешуда гирифта мешавад, то ки баъди тармим бо акси нави нақши тармимшуда муқоиса карда бовар ҳосил кунанд, ки нақши нав чӣ дар шаклу чӣ дар ранг бо нақши асл баробар аст.
Маъмурияти Регистон ҳама корҳоро дар асоси мантиқи илмӣ пеш мебарад. Бо муассисаҳои илмӣ чӣ дар масоили тармиму муҳофизати ёдгориҳои меъморӣ чӣ дар ташкили боғдорӣ ҳамкорӣ мекунанд.
Корҳои ҳаҷман калонтар ба мисли сангфарш кардани майдон ва ғайра бо супориши идораҳои боло ва лоиҳаи институтҳо, иҷозати идораи муҳофизати ёдгориҳо амалӣ мешаванд.
Мана худи хонандаи азиз шоҳид аст, ки бо ташаббуси сарвари давлат барои барқарор кардани симои таърихии Регистон бисёр иморатҳои замони хрушёвӣ вайрон карда шуд. Дар натиҷа шаҳомати деринаи ёдгориҳои Регистон барқарор гардид. Дар маҷмӯи ёдгориҳои Регистон корҳои илмиву тадқиқотӣ мунтазам давом мекунанд. Яке аз корҳои бузурги ба назар намоён, ки бо ташаббуси Маъруфӣ анҷом ёфт, ташкили аз забони арабию форсӣ ба забони ӯзбекӣ баргардон ва чоп кардани катибаҳои мадрасаҳо буд. Акнун роҳбаладу тарҷумонҳои сайёҳони хориҷӣ ба саволи меҳмонон, ки дар деворҳо чӣ навишта шудааст, бемалол посух дода метавонанд. Имрӯзҳо боз кор дар майдони байни мадрасаҳо меҷӯшад. Яъне тайёрӣ ба фестивали байналхалқии «Шарқ тароналари» дар авҷ аст.
- Медонам, ки коратон аз мӯи сар зиёдтар аст. Аммо дар чунин як маҷмӯаи калон масъалаҳое, ки ҳалли худро талаб мекунанд, будагистанд,- мегӯям ба Маъруфӣ.
- Оре, будани онҳо табиист. Он масъалаҳое, ки ҳалли онҳо иҷозати махсуси мақомоти болоиро талаб намекунанд, худамон дар доираи имконияти молии худамон иҷро карда истодаем.
Чанде пеш камина оиди баъзе корҳое, ки дар оянда бояд иҷро шаванд, пешниҳодҳоямро ба мақомоти боло навишта супоридам. Ӯ ба ман ин матни пешниҳодро нишон дод. Дар пешниҳод ба ғайри ба дирексияи ансамбли ёдгориҳои Регистон додани мақоми ҳуқуқӣ (юридикӣ), ташкили идораи маъмурият, фонди музей, китобхона, анбор, толори конфронс ва ғайра бисёр масъалаҳои ниҳоят муҳим низ ҳастанд. Яъне Маъруфӣ ба Регистон аз нуқтаи назари осорхонаи илмӣ менигарад, ки ҳамин тавр бояд бошад. Масъалаи дигаре, ки Маъруфӣ аз он ёдовар мешавад, бо мақсади боз бештар муҳофизат кардани ёдгориҳои Регистон харитаи археологии онро офаридан. Яъне агар чунин харита эҷод шавад, маълум хоҳад шуд, ки таҳкурсиҳои масҷиди Муқаттаъ аз ҷануби Улуғбек сохта шуда сарҳавзҳои бостонӣ, таҳкурсии Ҳаммоми Мирзоӣ (Улуғбек сохтагӣ, номи дар байни мардум машҳураш-Ҳаммоми Бозори сандуқ), пойдевори масҷиди Кучкунчихонро аз зери хок кушода консерватсия намудан лозим аст. Пешниҳоди чоруми Маъруфӣ оид ба масоили Регистони Самарқанд бо ҷалби мутахассисони мамолики хориҷӣ таъсиси Шӯрои ҳифзи ёдгориҳои меъморӣ мебошад. Яъне бо назардошти аҳамияти ҷаҳонии Регистон корҳои тармиму консерватсияро дар заминаҳои илми муосири ҷаҳонӣ ташкил намудан.
Дар ёд дорем, ки солҳои аввали истиқлоли Ӯзбекистон дар бобати ободонии Регистон озмуни байналхалқӣ бо иштироки Фонди Оғохон гузаронида шуда буд. Барзиёд намебуд, агар боз як чунин озмуни байналхалқӣ дар бобати барқарор кардани симои таърихии Регистон дар атрофи он ба ҷои иморатҳои бенамуди Хрушёвӣ сохтани инфрасохтори туристӣ бо корбасти комёбиҳои меъмории миллӣ гузаронида шавад. Он гоҳ фикрҳои президенти аввали Ӯзбекистон Ислом Каримов дар бобати барқарор кардани шаҳомати Регистон пурра амалӣ мегардид. Пешниҳоди панҷуми Маъруфӣ оиди тармиму муҳофизати худи ёргориҳои Регистон аст. Қисми якуми ин пешниҳод масоили дренажи обҳо дар мадрасаҳои Тиллокориву Шердор аст. Бахши дуввум пурра ба корҳои консерватсия ва тармими мадрасаҳои Улуғбек, Шердор ва Тиллокорӣ доир аст. Ба ҳама маълум, ки ягонтои ин мадрасаҳо дар сад соли охир пурра тармим нашудааанд. Хусусан мадрасаи Улуғбек, ки гунбазҳояшро Қавомиддини Шерозӣ ба мисли гунбазҳои дар Ҳирот сохтааш қабурғадор сохта буд, бояд ба шакли асл барқарор шавад.
То замоне, ки дар мадрасаҳо системаи гармкунӣ сохта нашавад, деворҳо нам кашида кошинҳоро сармо зада афтидан мегиранд.
Баъзе пешниҳодҳо масъалаи вентилятсия ва зарурати сохтани системаи гармидиҳиро дар бар гирифтаанд. Маҷмӯаи Регистон пеш аз ҳама осорхона яъне музейи миллӣ аст. Аз рӯи ин мақомаш он бояд корҳои осорхонагиро ба дараҷаи баландӣ ҷаҳонӣ ташкил кунад. Аз рӯи ҳамин талаботи касбӣ Маъруфӣ пешниҳод кардааст, ки дар мадрасаи Улуғбек ва мадрасаи Шердор муҳити асрҳои 15-17-ро бояд сохт. Албатта дӯконҳои армуғонфурӯширо кам бояд кард.
Тармими мадрасаи Тиллокорӣ боз як муаммои дигар аст. Гунбази он ба тармим ниёз дорад. Барои идомаи корҳои чаламондаи бинокорон (корҳои нақкошию кошинкорӣ) ва зеботар кардани ҳавлии мадраса лоиҳаи махсус лозим аст.
Ба фикри Маъруфӣ мадрасаи Тиллокорӣ барои таъсиси намоиши осори атиқаи худи Регистон ва ҳунармандони миллӣ мувофиқтар аст. Дар ин мадраса низ агар системаи гармидиҳиву хунуккунии ҳаво насб нагардад, вазъият чӣ хеле ки ҳаст, боқӣ хоҳад монд. Пешниҳоди ҳафтум оиди масоили таъмини барқ аст. Пешниҳоди ҳаштум оиди барқарор кардани дарвозаи таърихии Арки Амир Темур ва тимҳои таърихист ва ба ҷои асл (Кӯксарой) аз қабристони Шоҳи зинда кӯчондани мақбараи Нуриддин Басир. Пешниҳоди нуҳум эҳёи гузару растаи Заргарон аст.
Дар солҳои аввали истиқлол оиди барқарор кардани он гапу ҳарфҳо зиёд буданд, аммо бо сабаби номаълум иҷрои нақшаҳо фаромӯш гардид. Пешниҳоди даҳуми Маъруфӣ дар Самарқанд сохтани манораи баландтарине, ки туристон аз болои он тамоми шаҳрро дида тавонанд. Дар шаҳрҳои дигар масалан Бухоро, Хива ва Тошканд чунин объектҳо мавҷуданд. Пешниҳоди ёздаҳуми Маъруфӣ барои сайёҳони хориҷӣ дар як қисми шаҳри куҳна бо номи «Шаҳри афсонавӣ» муҳити асри Амир Темурро сохтан аст.
Ба монанди «Диснейленд», танҳо фарқ ин ки ба ҷои яхмосҳои имрӯза «роҳатиҷон», ба ҷои лимонад гулоби таърихиро мефурӯшанд.
Пешниҳоди охирин, яъне дувоздаҳум таъсиси Институти илмӣ-тадқиқотии ҳифзи ёдгориҳои меъморӣ аст. Ва дар заминаи он ташкил намудани устохонаи таъмири ёдгориҳо. Ба фикрам хеле зарур аст, чунин устохона. Солҳои гузашта кошинпазӣ дар Самарқанд барҳам хӯрд ва тармими мадрасаву масҷидҳо бо мушкилӣ рӯ ба рӯст.
Роҳбари нави давлатамон Шавкат Мирзиёев ҳам солҳои ҳокими вилояти Самарқанд буданашон ва ҳам солҳои сарвазириашон ба масоили Регистони Самарқанд доим эътибор медоданд.
Ба ин сабаб муаллифи ин мақола итминон дорад, ки пешниҳодҳои Маъруфӣ дар рӯи қоғаз нахоҳанд монд, рӯзе мерасад, ки онҳо амалӣ мешаванд. Чӣ хеле ки дар урфият мегӯянд, нияти нек-ними давлат.
Муаллифи ин мақола дар як мақолае, ки солҳои пеш вобаста ба таърихи мадрасаи аз байн рафтаи Меҳрубонхонум навиштааш пешниҳод карда буд, ки Дахмаи Шайбониёнро ба ҷои асли худ паҳлӯи поликлиника ва оқиби Иттиҳодияи «Усто» кӯчонидан кори савоб мебуд. Ҷои ҳозираи он-оқиби мадрасаи Тиллокорӣ буда ҷои саввум бор кӯчонидашуда аст. Ва аз рӯи мантиқ ва ҳақиқати таърихӣ ба Регистон ҳеҷ иртиботе надоранд. Ё бигирем Чорсӯро. Он якуним метр зери хок аст.

Адаш ИСТАД 

Хонданд 381

УМРЕ ДАР ОҒӮШИ ХОК

Дек 02, 2017
Диданд: 645

Кӯш то халқро ба кор оӣ,

То ба хулқат ҷаҳон биёроӣ.

(Абдураҳмони Ҷомӣ)

Дар бораи фаъолияти илмии доктори илмҳои таърих, академики Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, бостоншинос, муаррих, фарҳангшинос, авестошинос-устод Юсуфшоҳ Яъқубов борҳо мақолаву очеркҳо доир ба фаъолияти илмӣ ва мавлудашон навиштаанду ба нашр расонидаанд. Ном ва корнамоиҳои ин шахси бузургро чандин бор тавассути рӯзномаву маҷаллаҳо, радиову телевизион хондаву шунидаам, хушбахтона, имсол насиб гардид, ки аз наздикӣ бо устод шинос шавам. Устод аз фанни "Кашфиётҳои бузурги чаҳон" ба мо таълим медиҳанд. Устод Юсуфшоҳ Яъқубов воқеан тарзе дарс мегузаранд, ки донишҷӯ гузаштани вақтро ҳис намекунад. Ба хотири хуб дарк намудани моҳияти мавзӯи дарсӣ аз китобхонаи шахсии худ китобҳову маҷаллаҳои гуногун, аксҳои мавзеъҳои таърихӣ ва ҳамчунин аз лаҳзаҳои таҷрибаи кории худ ба мо мисолҳо меоваранд.

Устод Ю.Яъқубов табиатан инсони ботамкин, фурӯтан, хоксор, ҳақҷӯву ҳақгӯ, роҳбари оқилу доно ва дурандеш мебошанд ва аз зумраи онҳое ҳастанд, ки вазифаи ба зимма доштаи хешро бо амри виҷдон содиқона анҷом медиҳанд. Имсол устод 80-сола мешаванд, лек устод ба гузашти синну сол аҳамият надода, бо шӯру шавқи ҷавонӣ ва меҳри касб, то ҳол ба ҷустуҷӯ ва эҷод машғуланд. Ин гуфтаҳоро фаъолияти илмии соли гузаштаашон собит месозад, ки 18 кори илмӣ навиштаанд. Айни ҳол ҳам хосттори навиштан, кофтуков ва гузаронидани экспедитсия ҳастанд. Ин олими обрӯмандро, ҳам дар дохили кишвар ва ҳам дар хориҷ бо кашфиётҳои нодираш мешиносанд ва эътирофу эҳтиром мекунанд.
Устод Юсуфшоҳ Яъқубов 16 ноябри соли 1937 дар деҳаи Ровнови ноҳияи Дарвоз дар оилаи деҳқон ба дунё омадаанд. Соли 1945 ба мактаби ибтидоии деҳа мераванд. Вале баъдан таҳсилро дар мактаб-интернати рустои Саричашма ва Кангурти ноҳияи Данғара давом медиҳанд. Дар аввали солҳои 50-ум, оилаи устод ба шаҳри Кӯлоб мекӯчанд ва дар соли 1955 устод мактаби миёнаро бо медали тилло хатм мекунанд. Пас аз хатми мактаби миёна ба факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин дохил мешаванд. Кори дипломиро зери роҳбарии Т.Р.Каримова дар мавзӯи "Анҷумани дуюми Шӯроҳо" ҳимоя намудаанд. Баъд аз хатми донишгоҳ аз рӯйи тақсимот устод Яъқубовро ба Институти таърихи Академияи Илмҳои РСС Точикистон мефиристанд. Ҷойи холӣ танҳо дар шуъбаи бостоншиносӣ буд, ки роҳбариашро Б.А.Литвинский ба уҳда дошт. Ю.Яъқубов ба кор дар шуъба розӣ шуда, ба сифати лаборанти калон ба базаи бостоншиносии Панҷакент сафарбар карда шуданд. Дар экспедитсияи Панҷакент бо бостоншиносони бузург, А.М.Беленитский, М.М. Дяконов, В.А.Лившис, Б.Я.Ставиский шиносоиву дӯстӣ пайдо мекунанд. Ю.Яқъубов дар базаи бостоншиносии Панҷакент кор карда, таҳкурсии фаъолияти бостоншиносиро аз худ мекунанд.
Таҷрибаи мактабҳои гуногун ва таълими аз устодони хеш гирифта, он касро ҳамчун бостоншинос ва олим тарбия ва ба камол расонида, ки фикру ақоиди хешро мустақилона оид ба ҳалли масъалаҳо, пешниҳод намудани назарияи илми худ ва гузаронидани ҳафриёт бо усули махсуси хеш ба вуҷуд овард.
Соли 1960 бо ҳамроҳии А.Исҳоқӣ дар дар шаҳри Панҷакенти қадим дар объекти 7 ҳафриёт гузарониданд. Аввалин маротиба солҳои 1961-1963 устод Ю.Яъқубов дар объекти 16 мустақилона ҳафриёт гузаронидаанд.
Соли 1963 устод ҳуҷҷатҳои худро ба аспирантураи шуъбаи бостоншиносӣ ва сиккашиносии Институти таърихи АИ РСС Тоҷикистон супорида, аспирант гардиданд.
Барои баланд бардоштани таҷрибаи корҳои археологӣ бо ҳамроҳии Э. Ғуломова солҳои 1960-1962 дар ёдгории таърихии Ҳулбук ҳафриёт гузаронидаанд. Солҳои 1961-1964 дар корҳои отряди бостоншиносии Шаҳринав иштирок карда, дар мавзеи Чилдухтарон, Ӯртақӯрғон, Қаҳ-Қаҳа 1, Чилҳуҷра, Шаҳристон ва Хонайлов дар Оқтангӣ ҳафриётҳо анҷом додаанд. Соли 1962 дар ҳафриёти Аҷинатеппа иштирок намуда, дар таҳқиқи шаҳраки Куҳнашаҳр ташаббуси назаррас анҷом доданд.
Дар ҳайати гуруҳи Аштии Экспедитсияи комплекси археологии шимоли Тоҷикистон буда, солҳои 1963-1964 бо ҳамроҳии Е.Д.Салтовский низ кор намудаанд. Соли 1963 экспедитсияи мазкур барои таҳқиқи ёдгориҳои бостоншиносии гирду атрофи қалъаи куҳи Муғ ба ноҳияи Айнӣ фиристода мешавад. Ҳафриёт то соли 1981 давом ёфта, гоҳо дар Гардани Ҳисор, гоҳо дар Қум гузаронида мешуд, ки роҳбариашро то соли 1970 Б. Я.Ставиский ба уҳда дошт ва аз соли 1970 шогирди вай устод Ю. Яъқубов ба зимма мегиранд. Ҳамин тариқ, дар натиҷаи ҳафриёти чандинсола маълум шуд, ки Қум қароргоҳи охирин ихшиди Суғд Деваштич будааст.
Баъд аз хатми аспирантура, соли 1966 дар лабораторияи нигоҳдорӣ ва барқарорсозӣ ва аз соли 1968 дар шуъбаи бостоншиносӣ ва сиккашиносии АИ РСС Тоҷикистон ба ҳайси корманди хурди илмӣ таъйин мешаванд.
Солҳои 1967-1968 бо ёрии моддии комбинати куҳии Ҷиҷигрӯди ноҳияи Айнӣ, таҳти роҳбарии Ю.Яъқубов қалъаи Сарвода пурра омӯхта шуд. Соли 1968 устод роҳбари отряди Колхозобод буданд, дар қалъаи Кофирқалъа, ки ҳанӯз солҳои 1966-1967 Х.Ю.Муҳиддинов таҳқиқро оғоз карда буд, ҳафриёт гузарониданд.
Пас аз бомуваффақ ҳимоя намудани диссертатсияи номзадӣ дар Иститути шарқшиносии АИ ИҶШС дар шаҳри Маскав, соли 1970 Ю. Яъқубов ба вазифаи корманди калони илмии шуъбаи бостоншиносӣ ва сиккашиносии Институти таърихи АИ РСС Тоҷикистон таъйин карда шуданд. Солҳои 1971-1972 отряди бостоншиносии Норакро роҳбарӣ намуда, дар ёдгориҳои теппаи Муборакхоҷа дар Норак ва Даштиобод дар Орҷоникидзеобод (ш.Ваҳдат) ҳафриёти бостоншиносӣ гузаронидаанд.
Соли 1975 отряди Зарафшон дар ёдгориҳои совхози Марғедар (ҳоло ҷамоати ба номи Лоиқ Шералӣ) ва инчунин гирду атрофи рӯди Киштӯд таҳқиқ гузарониданд. Бисёрии ёдгориҳои Киштут, Амондара, Ёрӣ, Мингдона, Вешист, Ревад ва Зарвон бори аввал таҳқиқ ва муайян шуда буданд. Ҳафриётҳо дар ёдгориҳои ҷудогонаи ин манотиқ, маводи нодир пешкаш намуданд, ки таъриху зиндагонии аҳолии Суғди қадим ва асри миёнаро аз ҳар ҷиҳат муайян карданд.
Ҳангоми сардори отряди Қаротегин будан, устод солҳои 1977-1980 дар қурғонҳои Оқсой, Лахш 1, Лахш 2 ва шаҳраки Чоргул тафтишоти бостоншиносӣ ва ҳафриёт гузарониданд.
Дар солҳои 1984-1986 отряди болооби Зарафшон зери роҳбарии Ю. Яъқубов ба ҳафриёти деҳаи Наврӯзшоҳ, ки дар Панҷакент ҷойгир аст шуруъ менамоянд. Дар натиҷаи ҳафриёт, маъбади оташи мустаҳкамкардашуда ёфт шуд, ки мутаассифона на ҳамаи хонаҳои он боқӣ монда буданд.
Устод Ю.Яъқубов соли 1986 ба вазифаи корманди илмии шуъбаи бостоншиносӣ ва сиккашиносии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ РСС Тоҷикистон гузаронида шуданд.
Отряди бостоншиносии Роғун солҳои 1986-1989 бо роҳбарии Ю.Яъқубов омӯзиши қӯрғонҳои замони кӯшонии деҳи Сичароғ, шаҳраки Дарбанд, Қалъаи Имлок, Қалъаи Ботурхон дар деҳаи Новдонак, Ялапокӣ дар Навобод ва шаҳраки Тавилдараро гузаронид.
Ю.Яъқубов соли 1988 дар Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М.В. Ломоносов диссертатсияи докториро дар мавзӯи "Деҳаҳои ибтидои асри миёнаи куҳистони Суғд" бомуваффақона ҳимоя кардаанд. Соли 1989 Ю. Яъқубов мудири шуъбаи бостоншиносӣ ва сиккашиносии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А.Дониши АИ РСС Тоҷикистон таъйин мешаванд.
Ҳангоми сардори отряди Кӯлоб будан, соли 1991 дар шаҳраки Қалъаи Мир ҳафриёт гузаронида, дар асоси девори тоза кардашуда, ки аз онҷо сафоли замони кӯшониён ёфт шуда буд Кӯлобро ба замони кӯшониён мансуб донистанд.
Солҳои 1997-1998 дар ҳайати экспедитсияи якҷояи Тоҷикистону Олмон фаъолият карданд. Дар ҳамин асно, дар конҳои қадимаи Мушистон ва Фондарё бо лоиҳаи "Истихроҷи қалъагии то исломӣ дар Осиёи Миёна" таҳқиқот бурдаанд. Дар Мушистон аз тарафи Ю.Яқъубов маскани асри биринҷӣ кашф карда шуд.
Ҳангоми сардори экспедитсияи бостоншиносии муштараки Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А.Дониш, Донишгоҳи давлатии гуманитарии Русия ва Институти давлатии илмӣ-тадқиқотӣ, барқароркунӣ буданашон, солҳои 1998-1999, ки роҳбари илмиро Б.Я.Ставиский ба уҳда дошт, дар шаҳраки Ҳисораки Мастчоҳи Куҳӣ ва шаҳраки Наврӯзшоҳ 3 ва 4 дар шаҳри Панҷакент кофтукови бостоншиносӣ гузарониданд.
Аз соли 2001 то соли 2006 бо роҳбарии Ю.Яъқубов дар Қалъаи Чармгарони поён ҳафриёт гузарониданд, ки ба асрҳои 3-и пеш аз мелод ва 4-и мелодӣ тааллуқ дорад. Соли 2003-2006 дар шаҳраки Ҳулбук ва шаҳраки Нозкӯли ноҳияи Восеъ ҳафриёт гузарониданд. Ю.Яъқубов ташкилкунандаи осорхонаҳои Ҳулбук ва Кӯлоб мебошанд. Инчунин, мавсуф дар солҳои 2008-2009 дар шаҳраки Золизарди ноҳияи Фархор кофтукови бостоншиносӣ гузарониданд.
Бо ташаббуси сафири Тоҷикистон дар Афғонистон, профессор Ш. Имомзода, солҳои 2012-2013 экспедитсияи Тоҷикистон бо сардории устод Ю.Яъқубов дар ёдгории Миси Айнак кофтукови бостоншиносӣ гузарониданд.
Устод дар муддати зиёда аз 55 соли фаъолияти кориашон беш аз 120 ёдгориҳои археологиро кашф намудаанд, ки дар миёни онҳо Гардани Ҳисор, Қум, шаҳраки Дарбанд нодиранд. Инчунин яке аз кашфиёти дигари бузурги устод, ин шаҳраки Карон-кашфиёти бузурги асри 21 мебошад. Дар шаҳраки Карон солҳои 2012-2016 устод ҳафриёт гузаронидаанд. Ҳамчунин устод дар тӯли фаъолияти хеш 20 рисола ва зиёда аз 700 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ навишта, дар нашриётҳои гуногун ба табъ расонидаанд. Тобистони соли ҷорӣ устод дар Қалъаи Ямчун кор карданд.
Хизматҳои бузурги устодро дар инкишофи илми таърих ба назар гирифта, соли 1991 ӯро бо медали ЮНЕСКО сарфароз гардониданд. Устод соли 1991 аъзо-корреспонденти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон гардиданд. Соли 1996 аъзои Ҷамъияти бостоншиносони Русия интихоб шуданд. Соли 1998 аъзо-корреспонденти Институти бостоншиносии Германия интихоб шуданд. Ҳамчунин, заҳматҳои ӯ соли 1999 бо унвони Ходими хизматнишондодаи илм ва техникаи Тоҷикистон қадр карда шуд. Моҳи июли соли равон, устод Ю.Яъқубов академики Академияи Илмҳои Ҷумҳуруии Тоҷикистон интихоб гардиданд.
Устоди бузургворро бо ҷашни 80-солагиашон, аз номи устодон ва ҳамкурсон самимона табрик гуфта, барояшон пеш аз ҳама тани сиҳату дили шод, рӯзгору хурраму обод ва боз ҳам комёбиҳои беназир дар корҳои тадқиқотиашон орзу менамоям. Бошад, ки ин марди пуркор солҳои зиёд дар пайи кашфиёт бошанд ва нодиртарин мавзеъҳои таърихии кишварро ба мо ошкор намоянд.

Зоҳид ҲОМИДОВ, донишҷӯи факултаи таърихи ДМТ

Хонданд 645

Муборизи роҳи адолат

Дек 02, 2017
Диданд: 457

Дар таърихи халқи тоҷик яке аз давраҳое, ки барои бунёди заминаҳои давлатдории миллӣ ба вуҷуд омада буд, ин солҳои 20-уми асри сипари- шуда мебошад. Ин марҳилаи таърихӣ барои халқҳои Осиёи Марказӣ, бахусус тоҷикон аз ҳар ҷиҳат, давраи тақдирсоз буд. Аммо танҳо дар он айём халқе метавонист ба истилоҳ тақдири хешро бисозад, ки соҳиби фарзандони ба ору номус ва худогоҳу меҳанпараст бошад. Хушбахтона миллати тоҷик дар ҳама марҳилаҳои таърихӣ бо шарофати фарзандони фарзонаи хеш тавониста аст ҳастии маънавии худро нигоҳ дорад. Агарчанде нотавонбинони ин миллат тӯли ҳазорсолаҳо кӯшидан, ки моро дар умқи таърих нопадид созанд, аммо ҳадафашон, ки аҳриманӣ буд ба он муваффақ нашуданд. Нусратулло Махсум дар як айёми бисёр нозуки таърихӣ дар қатори дигар намояндагони шарафманди тоҷик ба мисли: устод Садриддин Айнӣ, Шириншоҳ Шоҳтемур, Чинор Имомов, Абдуқодир Муҳиддинов ва чанде дигарон барои ташкили давлати тоҷикон дар фазои шӯравӣ гомҳои устувору созанда гузошт.

Тавре аз саҳифаҳои таърих маълум аст Тоҷикистон ҳамчун ҷумҳурии мухтор дар ҳайати ҶШС Ӯзбекистон 14 октябри соли 1924 таъсис ёфт. Аммо қабл аз ин дар ҷараёни корҳои омӯзишӣ барои гузаронидани тақсимоти миллӣ-ҳудудӣ бо таъсири пантуркистону пайравони фиребхӯрдаашон нисбати тоҷикон, ки яке аз халқҳои қадимаи Осиёи Марказӣ ба ҳисоб мерафтанд аз ҷониби масъулин ноадолатӣ зоҳир шуд.
Санаи 12 июни соли 1924 Бюрои сиёсии КМ ҲК(б) Русия дар асоси ҳуҷҷатҳои зарурӣ қарор «Дар бораи тақсимоти миллии ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна (ҶМШС Туркистон, ҶХШ Бухоро ва ҶХШ Хоразм)» қабул кард. Мувофиқи он сохтори Тоҷикистон чун вилояти мухтор дар ҳайати ҶШС Ӯзбекистон ташкил карда мешуд. 15 июни соли 1924 бошад Бюрои Осиёимиёнагӣ тезисҳоро «Дар бораи тақсимоти Осиёи Миёна» қабул кард. Ин тезисҳо ба тамоми ҳукуматҳо, вазоратҳо ва ташкилотҳо фиристода шуданд.
Бояд қайд намуд, ки дар асоси қарори«Дар бораи шӯрокунонии Бухорои Шарқӣ» -и КИМ ҶХШ Бухоро (майи с 1924) 7 июли соли 1924 Комиссияи фавқулодаи Диктаторӣ барҳам дода шуда, ба ҷои он КИМ Бухоро Шарқӣ дар ҳайати 19 нафар аъзо ва 7 нафар сарраёсати он таъсис ёфт. Аз 1 то 5 сентябр дар Душанбе Анҷумани I-и намояндагони халқи Бухорои Шарқӣ баргузор гардид, ки он мақомоти олии Бухорои Шарқӣ ба ҳисоб мерафт. Анҷуман КИМ Бухорои Шарқӣ ва Сарраёсати (Президиуми) онро интихоб кард. Раиси Сарраёсати КИМ Бухорои Шарқӣ Нусратулло Махсум (Лутфуллоев) интихоб гардид.
Дар ҳамин анҷуман тезисҳои дар боло зикршуда мавриди муҳокима қарор гирифт. Бинобар навиштаи муаррихи тоҷик Намоз Ҳотамов, он солҳо худшиносии миллии мардум, ки ҳанӯз ба дараҷаи зарурӣ нарасида буд, бинобар ин пешниҳодҳо қариб дар ҳама ҷо бо як овоз мақбули ҳозирон мегардид.
Агарчанде, ки аз тарафи вакилон ин лоиҳа қабул гардид, аммо Нусратулло Махсум нисбати он эродҳои худро дошт. Ӯ пас аз муҳокимаи лоиҳа ба хулосае омад, ки дар он манфиатҳои таърихию ҳуқуқии тоҷикон сарфи назар шудааст. Аз ин лиҳоз ба унвонии роҳбари ИҶШС И.Сталин мактубе навишта дар он тамоми фикру ақида ва эродҳояшро нисбати лоиҳа иброз медорад. Н.Махсум дар мактуб аз ҷумла чунин менависад:
1. Ҳудудҳои вилояти мухтори Тоҷикистонно нодуруст муайян карда шудаанд, зеро бисёр маҳалҳои тоҷикнишин, ки дар назди сарҳади вилояти Тоҷикистон пешбинӣ шуда, на дар ҳудуди табии худ қарор доранд, балки дар марзи Ӯзбекистон воқеъ гардидаанд.
2. Қарор дар бобати ба ҳайати Ӯзбекистон шомил гардидани Тоҷикистон, ҳамчун вилояти мухтор, ҳуқуқи миллии тоҷиконро ба худмуайянкунӣ инкор менамояд ва ин замоне ба амал меояд, ки чунин ҳуқуқҳо ба ӯзбекҳо ва туркманҳо дода шудаанд.
Дар идома Н.Махсум менависад, ки «масъалаи марбут ба манфиати тоҷикон ноодилона ҳал гардидааст». Аз ин рӯ, дар номааш аз ҳукумати марказӣ хоҳиш менамояд, ки ҳудудҳои Ӯротеппа, Хуҷанд, Конибодом, Исфара, Сӯх, Ӯчқурғон, Риштон ва инчунин он маҳалҳое, ки аксари аҳолиаш тоҷиконанд ба қаламрави Тоҷикистон дохил шаванд. Ба Тоҷикистон имконият додан лозим то ба мисли Ӯзбекистону Туркманистон дар асоси он шартҳои мавҷуда таъсис ёбад. Албатта, дар он солҳо бо чунин мазмун навиштани мактуб ба унвонии шахсияти аввали давлати шӯравӣ аз шахс матонату далерӣ тақозо менамуд. Зеро нотавонбинони миллат бо андак ҷурм метавонистанд чун миллатгарою буржуаз номи шахсро доғдор намоянду аз саҳнаи муборизаҳои адолатхоҳона берун бароранд.
Мактуб баъди анҷоми кори Анҷумани I-и намояндагони халқи Бухорои Шарқӣ, яъне миёнаҳои моҳи сентябр ба унвонии И.Сталин фиристода шуд. Пас аз ин 11 октябри соли 1924 Бюрои сиёсии КМ ҲК(б) Русия маърӯзаи сардори Комиссияи худ В.В.Куйбишевро оиди тақсимоти марзию миллии Осиёи Миёна шунида, қарорҳои зарурӣ қабул кард. Бюрои сиёсӣ масъалаи тоҷиконро бори дигар мавриди баррасӣ қарор дода, ба чунин хулоса омад, ки ба ҷои вилояти мухтори Тоҷикистон ҶМШС Тоҷикистон дар ҳайати ҶШС Ӯзбекистон ташкил карда шавад. Ҳамин тавр ҶМШС Тоҷикистон таъсис ёфт ва ин ҳодиса бо вуҷуди камбудиҳояш барои миллати мо воқеаи беназир маҳсуб меёфт.
Бо итминони комил метавон гуфт, ки яке аз омилҳои аслии тағийри «вилояти мухтор» ба «ҷумҳурии мухтор» ин таъсири мактуби Нусратулло Махсум мебошад. Ин иқдом барои расидан ба истиқлолияти комил як зина болотар буд. Ё ба ибораи дигар таъсиси ҶМШС Тоҷикистон барои бунёди ҶШС Тоҷикистон ва Тоҷикистони соҳибистиқлол заминаи воқеӣ гардид. Аммо масъалаҳои марзу бум, ки дар мактуб баррасӣ шуда буд ба пуррагӣ ҳалли худро наёфтанд.
Таърихшиносони намоёни тоҷик Р.Масов ва Ш.Султонов доир ба ин паҳлӯи мавзӯи мавриди назари мо чунин ибрози андеша намудаанд: «Метавон гуфт, ки мактуби Нусратулло Махсум барои комиссия яке аз далелҳои муҳиме гардид, ки қарори худро тағийр диҳад-ба ҷои вилояти мухтор республикаи мухтор ва баъдан РСС Тоҷикистон ташкил гардад». Доктори илми таърих, профессор Мақсуд Шукуров низ ин ақидаро ҷонибдорӣ намуда, аз ҷумла чунин менависад: «Пешниҳоди ӯ (Нусратулло Махсум дар назар аст. Ҳ.М) нисбати муҳимтарин масъалаҳои сарҳадӣ аз тарафи комиссияи дахлдор қабул нашуда бошад ҳам, ба ҳар ҳол, мактуби ӯ барои насиби тоҷикон гаштани ҷумҳурияти мухтор ба ҷои вилояти мухтор нақши муҳим бозид». Бо ҳамин мазмун муаррих Ҳасанбой Дӯстов ақидаашро ба тариқи зайл баён медорад: «Мусаллам аст, ки номаи Нусратулло Махсум бе асар намонд. Сарфи назар аз тақсимоти ноадолатона Комиссияи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудӣ ба «Вилояти худмухтори Тоҷикистон» манотиқи тоҷикнишини дигарро ҳамроҳ карда, моҳи октябри соли 1924 вайро ба «Ҷумҳурии худмухтор» табдил доданд». Эътирозоти Н.Махсумро дар ин мактуб профессор Намоз Ҳотамов ба риштаи таҳлил кашида, чунин хулосабарорӣ мекунад: «Эҳтимол, яке аз сабабҳо ҳамин эътирози Нусратулло Махсум буд, ки ҳангоми муҳокимаи ин масъала дар Москва, сараввал бюрои сиёсии КМ ҲК (б) Русия (11 октябри с.1924), баъд Иҷлосияи II КМ Умумииттифоқӣ, (14 октябри с.1924) ба ҷои «вилояти мухторӣ», «Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии сотсиалистии Тоҷикистон»-ро тасдиқ намуданд».
Ба ин мазмун ақидаи бисёр олимону коршиносони соҳаро мисол овардан мумкин аст. Аммо бо сабаби ба дарозо накашидани ин матолиб ин ҷо ба нишон додани онҳо нуқта мегузорем.
Кордонию зиракӣ ва хирадмандию таҳамулпазирии Нусратулло Махсумро ба инобат гирифта, ӯро баъди ташкили Кумитаи инқилобии ҶМШС Тоҷикистон дар санаи 26 ноябри соли 1924 сарвари он таъин намуданд.
Хизматҳои шоистаи Нусратулло Махсум ва як қатор ҳаммаслаконаш дар он давраи ҳассосу нозуки таърихӣ буд, ки миллати мо ҳастии худро нигоҳ дошту соҳиби давлати худ гардид. Ҳақ ба ҷониби файласуфи олмонӣ Освалд Шпенглер аст, ки дар бораи чунин афрод мефармояд: «Мардони бузурги таърих сарнавишти миллатҳоро таъйин мекунанд». Корнамоии Н.Махсум бешубҳа сарнавишти миллати моро дар марҳилаи нави таърихӣ муайян намуд.
Хушбахтона дар замони соҳибистиқлолӣ бо дастгирӣ ва иқдомҳои хирадмандонаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон номи ин абармардон аз нав бо шеваю усули махсус зинда гардонида шуд. Беҳуда устод Лоиқ нагуфтаанд, ки
Бузургонро бузургон зинда медоранд.
Бузургонро бузургон поянда медоранд.

Давлатшоҳ МАҲМУДОВ

Хонданд 457

“Бузургдошти рӯзи таваллуди паёмбари Худо (с) дар асоси фаҳму дарки дуруст, истгоҳи пураҳамияте барои таваллуди ҷадиди миллату қавмҳо ба ҳисоб меравад”.

Ин андешаи донишманд, Фуод Муҳаммад Ноҷӣ аст, ки перомуни ҷашни таваллуди охирин паёмбари башарият, ҳазрати Муҳаммад (с) ироа доштааст. Сухани мазкур паҳлуҳои пурмаъниро соҳиб аст. Аз ин хотир, онро интихобан дар матлаъи сухан ҷой додам. Он маонӣ ва мафоҳими хулосавиро дар худ ҷамъ кардааст ва ба саргаҳи баҳсу мунозираҳо ва ихтилофоти бидуни манфиату маънӣ, ки дар хусуси ҷашни мазкур дар ин ё он ҷомеа пайдо мегарданд, зарбаи таваққуф мезанад. Чун таваллуди Паёмбар (с) ба монанди таваллуди шахсони тасодуфӣ нест ва таваллуди тамомии башарият ба таваллуди он бастагии зич дорад. Мелоди ӯ ба ақвому милали олам, ки аз нигоҳи маънӣ дар раддаи мурдаҳо қарор доштанд ва дар ботлоқи залолату гумроҳӣ дасту по мезаданд, таваллуди дубора бахшид ва ба он тӯдаи одамони бебанду бор дубора ҳаёти шоиста овард. Дар аснои вақфаи ирсоли паёмбар, ки бо охирин паёмбари бани Исроил ҳазрати Исо мутаваққиф гашт, то биъсати паёмбари хотим Муҳаммад (с), ки ҳудудан 600 сол давом намуд, қариб асолати инсонӣ дар саросари олам ба вартаи нестӣ ва нобудӣ расида буд. Бесарусомонӣ, хушунат, ваҳшоният, куштор, зулму ситам аз ҷумлаи аъмолест, ки қабл аз мелоди расулуллоҳ дар сарзамини араб ва боқӣ қораҳои замин дар саргаҳи амалҳои рӯзмарраи инсонӣ қарор доштанд ва ба як шайъи муъмулӣ ва муқаррарӣ табдил ёфта буданд. Вилодат ва зуҳури чунин фиристода аз ҷониби Аллоҳ ин амалкардҳои разила ва аз хулқи инсонӣ дурро аз ҷомеаҳои башарӣ ба куллӣ решакан намуд ва дар ивази онҳо авсофу ахлоқи ҳамида, дӯстиву рафоқат, якдигарфаҳмӣ, озодӣ ва мувозинати ҳуқуқи башариро ба мерос гузошт. Ҳадафи ҳамасола ҷашн гирифтани санаи таваллуди он ҳазрат низ дар ҳамин аст. Яъне дар пасманзари эҳёи мелоди набӣ, мелоди ҷадиди уммати ислом нуҳуфтааст. Агар ёдоварӣ намудан аз санаи таваллуди ӯ бидуни ҳеҷ мақсаду ҳадафе сурат бигирад, пас ин ҷашн мисли дигар сабтҳои таърихӣ ва ба ҷуз сафҳа гардонидани таърих дигар манфиате надорад. Ба ақидаи соҳибназарон қайд намудани таваллуди он бузургвори оламшумул як навъ руҷуъи такрорӣ ба сӯи Муҳаммади амин ба ҳисоб меравад. Шояд пайравони ӯ, дар асари андармониҳои дунёи мағрурсоз роҳу пайроҳаи ӯро ба гушаи фаромӯшӣ андозанд ва бузургдошти мелоди ӯ як навъ танбеҳ ва тазкири хубест барои дубора иқдом намудан ба роҳи сафои ӯ. Сухани мазкур болотар аз ҳама ҳадаф ва мақсади аслии бузургдошти таваллуди расули Худоро бозгӯ менамояд. Он ҳадафу мақсад “таваллуди ҷадид”-и миллату қавмҳост. Мусалмононе, ки бо ифтихор ва тантанаи хос аз таваллуди паёмбарашон ҷашн мегиранд, лозим аст бо зикру ёди расулуллоҳ дубора ба сӯи ӯ руҷуъ намоянд, ки пас аз марги ӯ суннати покаш руҷуъгоҳи мусалмонон буда метавонад. Дар маҳофилу масоҷид ҷамъ омадану чанде аз марсияҳоро мавриди қироат қарор додан дар қиболи мелоди расул унсури асосӣ ва амали матлуб ба ҳисоб намеравад. Балки матлуб он аст, ки шахсияти Паёмбар (с) ба таври лозима шинохта шавад. Паҳлуҳои ҳаёти гуногунҷанбаи ӯ мавриди омӯзиш ва амал қарор бигирад. Дар замони муосир, раванди ҷаҳонишавӣ, таҳоҷуми фарҳангҳо, гуфтугӯи тамаддунҳо, шинохти Паёмбар (с) ва суннати ӯ аҳамияти бештар пайдо мекунад. Чунки ҳамон аъмолу амалкардҳои зишти замони қабл аз биъсати Паёмбар (с) ва меросмонда аз низоми золимонаи императории ҷаҳон, имрӯз дар ҷомеаҳо ҳукмфармоӣ мекунад ва шиддат мегирад. Хусумату бадбинӣ, миллатгароӣ, нажодпарастӣ, худкушӣ, инсонкушӣ ва амсоли ин кирдорҳои номатлуб ҷомеаи моро рӯз аз рӯз таҳдид мекунад, ки ягона сангари қавӣ дар ин самт бозгашт ба роҳи паёмбари Ислом аст. Миллати Исломро таваллуди ҷадид мебояд. Лозим аст, ки суннати қавлӣ ва феълии ӯ маърифат карда шавад ва мавриди амал қарор дода шавад. Дар байни насли навраси мо, ки ахиран дар роҳи инҳироф қадам мегузоранд, ахлоқу сифоти ҳамидаи Паёмбар (с) фаҳмондадиҳӣ карда шавад. Ӯ шахсест, ки Худованд аз Арш дар васфи ахлоқи накӯяш оят нозил намудааст: “Бешак ту дорои ахлоқи бузург ҳастӣ” (Сураи Қалам, ояти 4). Паёмбари мо, дуруди Худо бар ӯ бод, ба тамоми маънӣ инсони комил буд, мо ӯро ҳамчун инсони меҳрубон ва бошафқат мешиносем, ки ба кулли дарду алами мардум расидагӣ мекард ва даъвати онҳоро бо чеҳраи кушод лаббайк мегуфт. Ӯ сарваре буд, ҳамеша бо мардум, дар миёни мардум, бо дарду ғам ва шодии мардум шарик. Бурдбориву сабр аз ҷумлаи сифоти ҷудонашавандаи ӯ маҳсуб мегарданд. Мо дар шахсияти Муҳаммад (с) инсонеро дар меёбем, ки ба забони амал ба тамоми подшоҳону мулуки дунё паём ирсол мекунад ва талаб менамояд, ки кибру ғурури ботили худро як сӯ гузоранд. Муносибати ӯ бо як бодиянишин паёми созандаест, ки ба ҳама фармонравоёни дунё мерасонад. Аъробие, ки дар рӯбарӯи он ҳазрат падид меояду ӯро дар оғӯши худ бо як тарзи аз одоб берун ба шиддат мефишорад ва ба сӯяш хитоб мекунад, ки эй Муҳаммад, амр намо, то ба ман аз моли Худо, ки дар назди туст ҳақе ҷудо бикунанд. Паёмбар (с) бидуни ягон ғазабу ошуфтахотирӣ ба асҳоб амр мефармояд, ки барои он мард моле ҷудо бикунанд. Ин аст ҳадди аълои тавозуъ ва сабру бурдборӣ. Ӯ одами бо шафқат буд. Ибодатгаре буд, ки дар намозаш сураҳои тӯлониро қироат мекард ва он ибодаташро ба кулли дунё ва дороияш иваз намекард. Аммо бо шунидани гиряи тифле, ки модараш аз назди ӯ дур аст, амали дӯстдошта ва гаронбаҳояшро қурбон менамуд ва ба хотири гирифтани тифл қироаташро кӯтоҳ менамуд. Ҳангоме дар пушти ҳаявон бори аз тоқаташ бешро медид, ӯ зери бори нороҳатӣ ва дилсӯзӣ дар мемонд. Раҳму дилсӯзӣ сабру бурдборӣ ва дигар авсофи ҳамидаи ӯро қалам аз васф намудан оҷиз мемонад. Муҳаммад (с) касе буд, ки мебахшиду гузашт мекард. Тӯдаи мушрикон солҳо дар муқобили ӯ набард, зулму ситам, таҳқир ва душманӣ намуданд, амакаш Ҳамзаро дар пеши чашмонаш шаҳид намуданд ва ҷигарашро бо як шакли мудҳиш канда партофтанд. Ӯ чӣ мавқиф гирифт дар баробари он душманони сарсахту тоғӣ, ҳангоме, ки ба дасташ асир афтоданд? Ба онҳо гуфт, дар ҳоле, ки қодир буд ҳамагии онҳоро ҳалок бикунад, “Биравед, ки ҳамаи шумо озод ҳастед!”. Умуман сабру таҳаммул, шафқату меҳрубонӣ, адолату инсоф, бахшишу гузашт, накӯкорӣ, мардонагӣ ва ғайра аз ҷумлаи авсофи ҳамида ва сутудаи Муҳаммад (с) маҳсуб мегарданд, ки дар татбиқи ин сифатҳои олии инсонӣ касе аз инсоният ба ӯ баробар шуда наметавонад. Ӯ дар ҳама паҳлуҳои ҳаёти инсонӣ беҳтарин идеал барои инсоният буда метавонад, ки бегумон ислоҳи иҷтимоиву сиёсӣ, буҳрони ахлоқии кулли ҷомеаҳои башарӣ ба пайравии ӯ бастагӣ дорад. 12 моҳи рабиъулаввали соли 1438 ҳиҷрӣ, мутобиқ ба 30 ноябри соли 2017 мелодӣ рӯзи таваллуди ҳазрати Муҳаммад (с) мебошад. Бо фарорасии соли таваллуди муаллими башарият ҳамагии ҳамватононро табрик ва таҳният мегӯем ва аз Аллоҳ хоҳиш мекунем, ки мардуми шарифи мо, махсусан насли ҷавонро дар лобалои ҷашни мелоди расулуллоҳ таваллуди ҷадид ато фармояд ва зиндагӣ дар наҳҷи расулро бароямон насиб кунад.
Абдулваҳҳоби АБДУЛМАННОН

Хонданд 581

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.