.

Alternative flash content

Requirements

Get Adobe Flash player

Таърих

Пешвои миллати Покистон

Сен 22, 2018
Диданд: 12
Пешвои миллати Покистон

Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ-Ёде аз Бобои қавм ё Қоиди Аъзами Покистон 

Миллатсозӣ ё мудирият корест, хело душвор ва масъулиятталаб. Таърих гувоҳ аст, ки шахсиятҳо ва роҳбароне дар гӯшаву канори дунё мавҷуданд, ки барои сохтани миллатҳо талошҳо ва муборизаҳо  карданд. Номи ин афрод дар ҷаридаи олам сабт аст ва то ҳол фаромӯш нашудааст. Ва лизо донистани таърих ва саргузашти ин ақвому ашхоси хурду бузург барои ибратомӯзӣ ва рушди иҷтимоии ҳар инсон мадад мерасонад. Ба мо мардуми мутамаддини Тоҷикистон-миллати саршор аз меросу фарҳанги ғанӣ, омӯзиш ва маърифати саргузашту осори ин афроди таърихсоз хело ба маврид буда, корнамоиҳои онон аз манфиат холӣ нест.

Инҷо хостем ёде ба саргузашти пешвои миллат ё ба истилоҳ қоиди аъзами Покистон чун шахсияти таърихсози минтақа дошта бошем.

Гуфтан ба маврид аст, ки 25 декабри соли 1876 дар маҳаллаи Вазир Мансиони шаҳри Карочӣ кӯдаки ба дунё омад. Ин марди наҷибу шариф фарде корсозе буд ва лиҳозо талошу муборизаҳои вай сабаб шуд, то миллат ва кишвареро бунёд ва обод кунад. Ин абармарди таърих бо ин мақсадҳои неку ормондор ба мактаб рафт ва таҳсилоти ибтидоияшро оғоз кард. Тадриҷан баъди хатми мактаби миёна ба донишгоҳи шаҳри Бомбай ва Линколн Инни Британия қабул шуда, риштаи ҳуқуқ ва ваколатдориро хатм кард. Ҳамзамон баъд аз такмили курсҳои олии тахассусӣ чун ҳуқуқшинос дар суди олии Бомбай ба фаолият оғоз кард.

Тибқи сарчашмаҳои муътабар ва таърихӣ исми аслии ин абармарди наҷиб Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ буда, дар кишвари Покистон чун "бобои қавм" ё "Қоиди Аъзам" шуҳрат дорад. Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ аз соли 1913 то 1944 дар созмони “Олл Индия Муслим Лиг” ба ҳайси роҳбари ин ташкилоти халқиву мардумӣ кор кард. Бо тавсия ва машваратҳои дурусту мантиқӣ ва дастгирии ин фард дӯстиву ваҳдат ва ҳамгироии ҳуқуқӣ байни мусулмонон ва ҳиндуён ҳифз ва дастгирӣ меёфт. Дар ҳамон замон, соли 1916 Созишномаи Лакнаву байни  Конгресс ва Олл Индия Муслим Лиг имзо шуд, ки аз тарафи Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ идора ва ҳимоя мешуд. Вале бо баъзе сабабҳо ва  ихтилофи назарҳо вай аз конгресс канорагирӣ карда, истеъфо дод.

Дар натиҷа, соли 1920 Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ аз Конгресси Миллии Ҳинд барканор шуда, барои таҳким ва ваколати ҳуқуқи мусулмонон 14 нукоти калидеро ироа кард. Ин нукот ва назарот сабаб ва заминаи ташкили давлати алоҳида барои қавмиятҳои Ҳиндустон гашт.

Дар Покистони навин Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ мулаққаб бо “Қоиди Аъзам” чун муассис ва пешвои Покистон шинохта шуда, ҳамасола дар санаи 11-уми сентябри 1948 ёдбудаш баргузор мегардад. Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ дар 19-20 солагиаш ба Лондон рафт ва дар риштаи тиҷорат ва ҳуқуқ илм ҳосил кард ва чун ваколатдори ҳуқуқ фаъолият кардааст.

Муҳамад Алӣ Ҷиноҳ вақти зиёди худро дар мутолиаи китоб, дидан аз осорхонаҳо ва шунидани баҳсу мунозираҳои аъзои порлумони Британия гузаронд ва баъди такомул ва таҷрибаомӯзи ба Ҳиндустон баргашт. Ин даврон барояш душвор ва заҳматталаб буд то корҳои назариашро дар муддати тулонӣ амалӣ гардонад. Ҳамзамон вай дар 30 солагиаш ба Конгресси миллӣ шомил шуд ва ҳамроҳи дигар роҳбарон назару афкорашро барои  рушд ва истиқлолият ироа ва тавсия медод.

Вай чун шаҳрвандти Ҳинд, вазъияти кишварро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дода, барои озодии сарзаминаш ба талошу муборизаҳо оғоз кард. Вале Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ мухолифи озодихоҳии муҳандис Карамчан Гандӣ чун шахсияти мазҳабӣ ба ин назар буд, ки мусулмонон ва ҳиндуҳо муштарак тавони берун кардани душманро доранд. Лиҳозо ӯ, соли 1931 барои муқовимати душманон созмони озодихоҳонеро ташкил дода, роҳбарияшро ба дӯш гирифт.

Хулоса, ин марди наҷиб зодаи шаҳри Карочӣ буда, падараш савдогар ва хохараш Фотима Алӣ Ҷиноҳ яке аз фаъолони даврони истиқлол мебошад. Аз соли 1905 ба сиёсат ворид шуд ва тадриҷан ба зинаҳои болотар расидан гирифт, ки дар натиҷа роҳбари як кишвари бузург гашт.

Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ солҳои зиёд созмони мардумии "Олл Индия Муслим лиг"-ро сарварӣ кард. Дертар санаи 14-уми августи соли 1947 бо машваратҳо ва тавсияҳо дар ташкил додани давлати алоҳида дар қораи ҳинд ба номи Покистон саҳм гузошт, ки то имрӯз дар ҷаҳон шинохта мешавад.

Метавон гуфт, ки Муҳаммад Алӣ Ҷиноҳ муассис ва бобои қавми Покистон буда, чунин хусусиётро  низ дорост, ки метавон онҳоро  намунаи ибрат қарор дод:

- Муассис ва "бобои қавм"-қоиди аъзам ё падари миллат; 

- Дорои афкору назароти модернӣ ё аврупоӣ ва маълумоти олӣ;

- Сиёсатмадори барҷаста ва озодихоҳи мусулмонтабор;

- Талош мекард, то кишварро бо мисли Аврупо тасаввур ва идора кунад, аммо бо равишҳои гуногун ва қавмию мардумӣ;

- Донандаи хуби илми ҳуқуқшиносӣ, аз ҷумла ӯ сарқонуни Британияро муҳтарам мешуморид.

Тибқи маълумоти торнамои Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкории дипломатӣ байни кишвари Покистон ва Тоҷикистон аз 6 июни соли 1992 барқарор шуданд. Покистон яке аз аввалин давлатҳое аст, ки истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро ба расмият шинохтааст. 

Айни ҳол, Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Исломии Покистон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаноби Тариқ Иқбол Сумро ва Сафири Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Покистон ҷаноби Ҷононов Шералӣ Сайдамирович мебошад.

Дар ин давра байни ду кишвари дӯст зиёда аз 30 санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ ба имзо расиданд. Моҳи марти соли 1994 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аз Ҷумҳурии Исломии Покистон боздиди расмӣ ба амал овард. Ин боздид дар таърихи муносибатҳои дуҷониба сафҳаи нав оғоз намуд. Соли 1997 Консулгарии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Исломободи Ҷумҳурии Исломии Покистон кушода шуд. Дар давоми 21соли муносибатҳои дипломатии байни ду кишвар тақрибан 40 ширкатҳои хусусии покистонӣ ва соҳибкорони инфиродии покистонӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамоянд. Дар соли 2011 гардиши мол байни ду кишвар 14 млн. 850,1 ҳазор долл. ИМА ва дар соли 2012 бошад, ба 78 млн 814,8 ҳазор доллар расид, ки аз он содирот 26 млн. 498,5 ҳазор доллар ва воридот 52 млн. 316,3 ҳазор долларро ташкил медиҳад. 

Муносибату ҳамкориҳои ҳар ду кишвар дар дигар соҳаҳо - иқтисод, маориф, илму техника, тандурустӣ, савдо низ мавриди баррасӣ қарор дошта, тарафайн барои ҳифзи сулҳу суббот ва оромӣ дар Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ, алалхусус дар кишвари Афғонистон, ки яке аз ширкаткунандаи лоиҳаи CASA - 1000 мебошад, саҳм мегузоранд.

Дар бахши маориф муносибатҳои ду кишвар рушд меёбанд ва айни замон шуморе аз донишҷӯёни покистонӣ дар донишкадаву донишгоҳҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳсил мекунанд.

Мирсаид Рахмонов, ходими илмии

Институти омӯзиши масъалаҳои

давлатҳои Осиё ва Аврупо

Хонданд 12
Муаммоҳои қатли охирин Императори рус

Садсолаи Ҷанги гражданӣ то ҳадде тафаккури таърихии ҷомеаро такон дод ва масъалаи қатли саросарии хонаводаи шоҳи охири Рус Николаи II- ро ҷиддан дар миён гузошт.

Баҳсҳо атрофи сарнавишти хонаводаи шоҳ онро чун як “қатли маросимӣ” ба ҷилва меорад. Даъвоҳову мулоҳизаҳо дар бораи қатли маросимӣ будани рӯйдод на танҳо ба дақиқ кардани асоси воқеъии он чизе, ки сад сол пеш дар Е катеринбург иттифоқ уфтод, дахл дорад, балки эътирофу шинохти дар паси пардаи инқилоб мавҷуд будани ким-кадом тарҳи динӣ ва ё ба ном диниро, ки дорои системаи маросимии худ аст, дар назар дорад.

То ба имрӯз ду фарзияи ин қатл мавҷуд аст: муфаттиши гвардиячиёни сафед Н.А.Соколов дар бораи дафн ё гуручӯб дар ноҳияи Ганина Яма ва гуруҳи ташаббускорони шӯравӣ А.Н.Авдонин-Г.Т.Рябов дар бораи дафн дар оббурда ё ҷарии Поросёнков. Тибқи иттилоҳое, ки баъдан ба даст омаданд, дар ҳақиқат талошҳои гуручӯби хонаводаи шоҳ дар ноҳияи Ганина буданд, вале ин маросим, яъне дафни хонаводаи Николай маҳз дар оббурдаи Поросёнк баргузор шуд.  

Фарзияи маросимӣ будани қатли хонаводаи шоҳро илми академӣ “ғайриилмӣ” номид. Вале ҷомеа ин иддиоро чун ҳақиқати пӯшида дар бораи тирборон шудани оилаи шоҳ қабул кард. 

Аз ҷониби калисои православии Рус рад шудани “боқимондаҳои ҷасадҳои екатеринбургӣ” чун узвҳои бадани хонаводаи шоҳ шубҳаҳоро дар бораи боэътимод будани фарзияи расмии тафтиши қатли шоҳ, ки солҳои ҳукмронии Елсин ба омма расонда шуда буд, таҳким мебахшад.  

Маърӯзаи калисои православӣ: Қатл маросимӣ буд

27 ноябри соли 2017 дар остонаи анҷуман Архиерейск бо ширкати усқуфи аъзам Кирилл конфронс дар мавзӯи “Оид ба қатли хонаводаи шоҳ: ташхисҳо ва маводҳои нав. Баҳсҳо” доир гардид. Дар ин ҳамоиш асосан маърӯзаи олимони варзида қироат шуданд, натиҷаи кори комиссияи калисо оид ба ташхиси “боқимондаҳои екатеринбургӣ” эълон гардид. Дар ин конфронс усқуф Тихон (Шевкунов) изҳороти ҳангомабарангезе кард: “Мо ба фарзияи куштори маросимӣ муносибати басо ҷиддӣ дорем. Гузашта аз ин аксари аъзои комиссияи калисо шубҳае надоранд, ки маҳз чунин будааст”. 

Муфаттиш М.В.Молодсов, ки тафтишотро сарпарастӣ мекард, эълон намуд, ки қасд дорад як ташхиси психологӣ-таърихии судӣ бо иштироки Академияи илмҳо, донишгоҳҳои машҳур, хадамоти бойгонӣ ва калисоро барои пайдо кардани посух ба суоли оё қатли хонаводаи шоҳ хислати маросимӣ дошт ё на, роҳандозӣ кунад. Муҳим он буд, ки ҳам сармуфаттиш ва ҳам котиби комиссияи калисои православӣ ҷомеаро ба он талқин карданд, ки ба ин масъалаи хеле муҳим аз дидгоҳи илмӣ наздик шаванд. Аммо пешниҳоди лағви мамнуъияти коркарди илмии мавзӯ мавриди интиқодҳои шадид қарор гирифт. Аз он дар ташвишу изтироб буданд, ки таҳлилу баррасии ин мавзӯ метавонист боиси фитнаву иғво гардад ва ангезаҳои зиддияҳудиятро афзоиш диҳад. Усқуф Тихон ногузир шуд бори дигар ба минбар боло шавад ва фаҳмонад, ки ин ҷо ҳарфеву қасде барои афзоиши ангезаҳои миллӣ вуҷуд надорад, баръакс иғво он аст, ки талош мекунанд калисоро ба афрӯхтани ангезаҳои яҳудибадбинӣ муттаҳам созанд. Ва таърих ин гуна ҳодисаҳоро зиёд дар хотир дорад, аз ҷумла қатли шоҳи Франсия Людовики 16 дар ҷараёни инқилоби бузурги ин кишвар.  

Муаммои қатли хонаводаи шоҳи рус

Қатли Николаи дуввум ва хонаводаи вай аз ҷониби навкарони ҳокимияти шӯроҳо як баҳси тӯлонӣ, бепоён ва анҷомношудаест. Аммо ахиран ба назар мерасад омилҳоеро мавриди таҳлил қарор медиҳанд, ки хусусиятҳои ин қатлро мушаххас созанд. 

1.Муфаттиш И.А.Сергеев дар хонаи Ипатов (хонаи шахсие дар кӯчаи  Карл Либкнехти Екатерингбург, ки то имрӯз нарасидааст ва гуфта мешавад, ки шаби 16 ба 17-уми июли соли 1918 императори охирини Русия Николайи дуввум ҳамроҳ бо аҳли хонавода ва хидматгораш ба қатл расонда шуда буд. Ф.М.) порае аз шеъри Генрих Гейнеро бо забони олмонӣ пайдо кард, ки матни комил ва диқиқи он то ин замон чоп шудааст ва ин мисраҳо дар мутуни чопшуда дида нашуда буданд: «Валтасар (ишора ба ҳокими охирини Бобул Валтасар, ки зикраш ба Инҷил омада. Ф.М.) имшаб аз ҷониби раияти худ кушта шуд». Образи марги шоҳ Валтасар ҳам дар анъанаҳои динӣ  ва ҳам мафҳумҳои рамзии инқилобӣ барои роҳандозии ғояҳои қасоси ҳокими золиму беадолат, ки соатҳои ҳаёташ башумор мондаанд, истифода мешуд. 

2.Муфаттиш Соколов дар хонаи Ипатов чор нишони кобалистӣ (кобализм-улуми асроромез аз қабили илми арвоҳ. Ф.М.) бо навиштаи “Ин ҷо бо фармони қувваҳои ниҳонӣ Шоҳ ба қатл расонда шуд...” пайдо кард.  

3.Муфаттиш Соколов криптограммаи сабти рақамии «24678 ру. года», «1918 года», «148467878 р», «87888» пайдо намуд.

4.Чун ҷойи тирборони хонаводаи шоҳ интихоб шудани хонаи Ипатев муҳим аст, чун калисои Ипатев (ибодатгоҳи мардона дар қисмати ғарбии Кострома, дар соҳили рӯдхонаи ҳамноми он, ки соли 1432 аз бунёди он хабар дода шудааст. Ф.М.) гаҳвораи сулолаи Романовҳо маҳсуб мешуд. 

5.Овозаҳо дар бораи шаҳодати баъзе кормандони масъули идораҳои зирабти Шӯравӣ дар бораи пора карда шудани узвҳои бадани сарвари империя ва аъзои хонадони вай, ахбори иловагӣ дар мавриди гӯё аз Екатеринбург ба Маскав интиқол додани аҷсод. Асос барои ин даъвоҳо дандонҳои ёфтшуда дар ноҳияи Ганина Яма, ки ҳатто баъди сӯзонидан ҳам боқӣ мондаанд.     

6.Маълумоти дигаре ҳам дар мавриди фарзияи зинда оташ задании касони баъди тирборон зиндамонда низ мавҷуд аст.  

7.Дар хонаи Ипатев мавҷуд будани свастикаи “нишони ҳиндӣ”, ки малика Александра Фёдровна бо худ дошт. 

8.Чопи руқъаи иғвоангез дар ИМА ва Франсия дар рӯзҳои инқилоби аввали рус, ки дар он шоҳ Николайи II ба унвони як паррандаи қурбоншудаи оинӣ муаррифӣ шудааст. 

9.Қатли шоҳ дар остонаи маросими эҳтироми хотираи княз Андрей Боголюбов, яке аз пешсафони густариши масеҳият дар қаламрави Рус роҳандозӣ мешавад. Боголюбов низ дар натиҷаи сӯиқасд ба ҳалокат расонида шуда буд.  

10.Дар миёни китобҳои мутааллиқ ба хонаводаи шоҳ китоби Сергей Нилус (адиби мазҳабии рус, ки солҳои 1862-1929 зистааст. Ф.М.) «Великое вмалом и Антихрист» дида шудааст, ки дар он асари машҳури вай «Протоколов сионских мудрецов» низ роҳ ёфта. Бино ба ақидаи ҷонибдорони қатли маросимӣ ин нишон медиҳад, ки Николаи дуввум худро бошуурона зидди сӯиқасди “қувваҳои сиёҳ” қарор додааст.  

11.Дар қабристон мавҷуд набудани боқимондаи мӯйи одамӣ. 

12.Ҷасади саги шоҳзодабону Анастасия аз насли кинг-чарлз спаниел Ҷеммӣ, ки ҳамроҳ бо ҷасади кушташудагон аз Ганина Яма берун оварда шудааст.  

13.Баҳс байни ширкаткунандагони тирборони ханаводаи шоҳ дар он бора, ки қотили аслии ин маҷаро кӣ буд ва ин баҳси бепоён гувоҳи он аст, ки рӯйдод басо рамзӣ сурат гирифтааст. 

14.Анъанаи пешини қатли шоҳон, ки на танҳо чун ҳокимон ба ҳалокат расонда мешуданд, балки чун сояи Худо ва масеҳи мавъуд ҳам шинохта мешуданд.    

15.Аз оббурдаи Поросёнков берун оварда шудани косахонаҳои сар аз ҷониби гуруҳи Рябов-Авдонин дар охири солҳои 1970 ва баъдан бозпас он ҷо гӯр кардани онҳо шаҳодат аз сӯистифодаи устухонҳо барои пинҳон кардани моҳияти маросимӣ будани қатли хонаводаи шоҳ ва фароҳам овардани иттилооти бардурӯғ аст.  

16.Далелҳо дар мавриди он ки муаллифи «Записки Я.М.Юровского» академик ва яке аз шахсиятҳои машҳур дар илми таърихи СССР Н. Покровский мебошад.  

17.Аз саҳнаи тафтиши рӯйдодҳои қатли шоҳ берун карда шудани тафтишоте, ки Борис Немсов сарварӣ мекард. Ин боз як далели пинҳон доштани қатли маросимӣ будани хонаводаи шоҳи рус аст.

18.Муаммои марги муфаттиш А.А.Соколов дар синни 42-солагӣ, чанд моҳ пештар аз ширкатаи тарҳрезишудаи вай дар мурофиаи додгоҳӣ аз ҷониби Хазинаи Генри Форд зидди гунаҳгорсозии вай ба яҳудибадбинӣ. 

19.Фарзияҳо дар бораи он ки дар китоби Н.А.Соколов, ки баъди марги муаллиф чоп шуд, шаҳодатҳои дигаре дар ин маврид дида мешавад. 

20.Шаҳодати Р.Вилтон дар бораи дар арафаи қатли шоҳ аз Маскав ба хонаи Ипатев омадани шахси номаълум ба сифати хидматрасони ким-кадом оин. 

21.Хулосаи М.К.Детерихс ва Вилтон, ки шарики гуруҳи тафтишот оид ба қатли маросимӣ будани хонаводаи шоҳ буданд. 

22.Гум шудани далелҳои шайъии муфаттиш Соколов дар хориҷи Русия гумону шубҳаҳоро бештар мекунад. 

23.Натиҷаҳои ташхисоти алтернативии биогенетикии амрикоиҳо ва ҷопониҳо, ки “боқимондаҳои екатеринбургиро” мансуб ба хонаводаи шоҳ надонистанд. 

24.Кашфи косахонаи сари Николаи дуввум дар соли 2017 бо изи самурайи ҷопонӣ ҳангоми сафараш ба Ҷопон. Ин дар ҳолест, ки комиссияи соли 1990 дар косахонаи сари шоҳ ин гуна изро мушоҳида накарда будааст. 

25.Дар боқимондаи дандонҳои шоҳ нишон ё пайи табобат нест, дар ҳоле, ки маълум аст шоҳ дандонҳои худро муолиҷа карда буд. Шубҳаҳо дар мавриди иваз карда шудани сари шоҳ афзуданд. 

Ва боз далоили дигар, ки сар то по шубҳаоваранд ва ба асл мувофиқати комил надоранд.  

Ҳар далели овардашуда ва далелҳое, ки оянда низ оварда мешаванд, ба сари худ маросимӣ будани қатли шоҳ ва хонаводаи онро тасдиқ намекуннад. Ҳамаи онҳо дар зоти худ камбуде доранд. Ҳоло ташхиси ҷиддиву фарогир гузаронида нашудааст. Барои он ки маросимӣ будани қатл исбот шавад, далелҳо ҳамоно кофӣ нестанд. Аммо ин яқин аст, ки қатли шоҳ ва оилаи вай сиёсӣ буд. 

Дар мавриди қатли хонаводаи шоҳи охири рус баҳсҳо идома доранд ва гумон аст ҳатто даҳсолаи оянда ба ин баҳсҳо нуқта гузошта шаванд. Аз миён сад сол гузашт, исботи фарзияҳо мушкиланд, чун шоҳидони он рӯйдод зинда нестанд, ҳатто овозаҳову гумагуҳо ҳам шубҳаовар шудаанд. То ҳол ҷасадҳои аслӣ пайдо нашудаанд ва чун ҷасад дақиқ нест, исботи фарзияҳо низ номумкин аст... 

Вардан БАГДАСАРЯН

"Совершенно секретно", No.8/409 августи соли 2018

 Таҳияи Ф.Муҳаммад 

Хонданд 14

Душманонаш ӯро Беваи сиёҳ меномиданд. Беваи сиёҳи бадхашму бадкина, заҳрдор ва бетараҳҳум. Касоне, ки бетараф буданд ва кам аз гирудорҳои дарборӣ бохабар буданд, Зани оҳанӣ меномиданд. Аммо дар асл ӯ кӣ буд?

Индира Гандӣ ҳокими худкома набуд. Вале агар падари ӯ Ҷавоҳирлаъл Нерӯ бахши муҳими ҳаёташро сарфи мубориза барои рифоҳи миллаташ бахшид, пас барои духтари ӯ танҳо обрӯву шуҳрати сиёсӣ муҳимтар буд. Индира хуб медонист, ки  ба падараш қиёснашаванда аст ва мегуфт: “Падари ман марди давлатӣ буд, ман бошам зани сиёсӣ. Падари ман муқаддас буд, вале ман на!” Баъзан чунин ба назар мерасид, ки ҳарфи ӯро ҷиддӣ намегиранд, вале Индира сари ин даъвояш қотеъ буд, ки ӯ занест сиёсатмадор.  

Индира Гандӣ, духтари ягона сарвазири Ҳинд Ҷавоҳирлалъ Нерӯ буд. Вай 19 ноябри соли 1917 ба дунё омад. Падараш аз муборизони қотеъи истиқлолияти Ҳиндустон буд, кишваре, ки бо сарвати бебаҳояш мардуми бенавову фақир дошт. Модараш Камола низ шарики шавҳараш дар гирудорҳои сиёсӣ буд. Чун бештар вақт ходимони сиёсӣ дар хонаи онҳо ҷамъ меомаданд ва баҳсҳои онҳоро Камола мешунид. Шавҳараш боре гуфта буд: “Ҳамсари ман дар аксар ҳолатҳо ба ман таъсир дошт, ҳарчанд ман инро хеле баъдтар дарк кардам”. Вале дар мавриде Камола гуфта буд, ки хеле оҷиз буд ва натавонист паҳлӯи шавҳараш бошад ва барояш мадад расонад. Ва ин тарбияи анъанавии Ҳинд буд, ки бонуи хонавода бояд саргарми тарбияи кӯдакон бошад. Анъанае, ки баъдан Индира шикаст.

Ҳама коре, ки Камола тавонист анҷом диҳад, пуштибонии шавҳараш дар аввали фаъолияташ буд. “Ман занони ҳиндуро даъват мекунам, ки аввал ба Худо бовар кунанд ва баъд барои озодиву истиқлолияти худ мубориза баранд ва фарзандонашонро савод омӯзанду соҳибмаълумот кунанд, то онҳо ин гуна бадбахиеро, ки мо дидем, набинанд”,- навшта буд вай дар номае. Индира Гандӣ ҳанӯз дар замоне, ки кӯдак буд ба қароре омад, ки дар тарҷумаи ҳоли вай аз вобастагии ӯ ба мардон ҳарфе нахоҳад буд, ба мисли модараш мешавад. 

Соли 1925 Камола писари норасо таваллуд кард, ки дар дуюмин рӯзи валодаташ фавтид. Саломатии модар низ хароб шуд. Духтурон дар бадани вай бемории сил кашф карданд ва пешниҳод намуданд, ки барои муолиҷа бояд ба Аврупо бурда шавад. Ва ҳамроҳ бо вай Индира низ рафт ва ҳамин минвол бачагии вай миёни Аллоҳободи Ҳинд, ки зодбумаш буд ва шаҳри Женеви Аврупо гузашт.  

Арӯсаки Индира, ки ба коми оташ рафт...

Индира аз овони тифлӣ бо хислатҳои худ аз дигар ҳамсолонаш фарқ мекард. Вақте вай ҳамагӣ чор сол дошт, дар мамлакат мубориза зидди англисҳои истилогар оғоз шуда буд. Оилаи Нерӯ ба қароре омад, ки аз молҳои воридотӣ истифода набаранд, аз ҷумла матоъҳои гаронбаҳо, зарфҳо ва ҳатто бозичаҳои воридаро аз хона ба оташ ҳаво доданд. Индира як арӯсаки фаронсавӣ дошт, ки хеле дӯсташ медошт. Баъди андешаҳои зиёд тасмим гирифт қатори дигар ашё, ки волидонаш ба оташ кашиданд, ин арӯсакро низ ба коми оташ ҳаво диҳад.  

«Маро ларза фаро гирифт, вале арӯсакро бурдам ва ба оташ партов кардам. Ва худи ҳамон лаҳза зор-зор гиристам, дигар натавонистам худдорӣ кунам ва табъам ҳам боло рафт ва муддати чанд рӯз бистарӣ шудам. Он замон тавонистам зочаамро оташ занам, вале ҳоло гӯгирд дардода наметавонам”,- ба ёд овардааст Индира он лаҳзаҳоро. Духтаре, ки дар ин синну сол қотеъ ва боҷуръат буд, худ ба худ қарор дод ҳамин гуна қотеъ мемонад. Ва тамоми умр ҳамин гуна буд, “зани оҳанин” лақабе буд ба вай часпид.

Дар синни дувоздаҳсолагӣ вай ҷунбиши кӯдакони Аллоҳобод барои истиқлолияти кишварро сарварӣ кард. Аъзои ҷавони ин бригада бузургсолонро дар бораи боздоштҳое огоҳ мекарданд, ки мақомот ба он омодагӣ медиданд. Аъзои Конгресси миллӣ, ки аз муассисони ин ҷунбиш буданд, мегуфтанд британиёиҳо аз атфол шубҳа намекунанд. Индира бошад тамоми умр даъво мекард, ки ин бригадаро ба ифтихори артиши озодихоҳи “Рамаяна” худи вай таъсис карда буд, на каси дигар.

Даргузашти модар, падруд бачагӣ

Соли 1936 модараш аз олам гузашт ва баъди модар дасти рости падар, хидматгузор ва ёвари беминнати вай Индира шуд. Вай омода буд ба мубориза барои истиқлолияти Ҳинд ҳамроҳ бо падараш идома диҳад, вале мебоист таҳсил мекард. Нерӯ хеле мехост, ки духтараш чун шахси босавод ва барои ҷомеаи лозим ба камол расад. Вақте сарвазири ояндаро боздошт карданд, вай аз зиндон ба духтараш нома навишт, ки таърихи ҷаҳонро омӯзад. 

Соли 1934 Индира дар Донишгоҳи халқӣ, ки онро Робиндранат Такур ташкил карда буд, таҳсил кард. Аммо баъди фавти модараш вай ба коллеҷи Соммервили Оксфорд равона шуд.  

Тӯли ин солҳо Фароз Гандӣ-сиёсатмадор ва рӯзноманависи ҳинд дар канори ӯ буд. Вай Индираро дар ҳар мусибату нобарорӣ тасаллӣ медод. Нависандаи оянда ва шарикдарси Индира бону Айрис Мердок навишта буд: “Вай хеле зебо буд, аммо хеле нозуку заъиф, ба назар мерасид бод ҳам метавонад ӯро бибарад. Ботаҳаммул буд, ғурур дошт ва мо медидему ҳис мекардем, ки вай базӯр олами атрофро медид ва ҳамеша дар ёди ватан буд ва мехост фавран ва зуд баргардад”. 

Индира бо Фароз дар Ҳиндустон шинос шуда буд. Дар як намоиш Камола Нерӯро аз пой афтонданд ва Фароз ба вай мадад карда, ки бархезад ва чун фаҳмид, ки ин бону бонуи кист, зуд ӯро ба хона овард. Хеле зуд вай ба яке аз дӯстони хонаводагии Нерӯ табдил ёфт. Аммо ду сол баъд ба Индира пешниҳоди издивоҷ кард, вале вай рад намуд. Талоши дуюмаш ҳам ноком буд. Танҳо бори сеюм дар Порис пешниҳод кард ва муваффақ гардид. Ва худи ҳамон рӯз Индира дар ёддоштҳояш навишт: “Ба ман Фароз писанд нест. Вале ман вайро дӯст медорам”. Ва то охири умр Индира ҳатто тасаввур ҳам намекард, ки ба каси дигар шавҳар мекунад.  

“Ба ман Фароз писанд нест. Вале ман вайро дӯст медорам...”

Хабари издивоҷ ҳиндуҳоро ба хашм овард. Нерӯ ба табақаи браҳманҳо мансуб буд, вале Фароз оташпараст. Аммо Индира пофишорӣ кард, тӯй барпо шуд ва ӯ насаби шавҳараш-Гандиро ба худ гирифт.  

Аммо ҳам Фароз ва ҳам Индира баъди тӯй пайваста дар сафар буданд ва ҳамдигарро камтар медиданд. Индираро ҳеч вақт оила ва ояндаи он ба худ намекашид. Ду писар таваллуд кард: Раҷив (1944) ва Сандҷай (1946). Вале Индира хеле кам бо тифлонаш машғул шуд-танҳо то замони эълони истиқлолияти Ҳиндустон. 

Соли 1947, баъди эълони истиқлолияти Ҳиндустон Ҷавоҳирлаъл Нерӯ сарвазир шуд ва Индира аз вай як қадам қафо намемонд. Ин ду тан пурра худро ба сиёсат бахшиданд. Кор ва сиёсат таҳдиди басо ҷиддӣ барои оилаи Индира шуд. Индира на парвои фарзандон дошт ва на парвои шавҳар. Вақте онҳо ба Деҳлӣ омаданд, Фароз дар хона монд. Вай танҳо баъди ду сол ба пойтахт омад ва ҳамон вақт ҳам якҷо бо ҳамсар ва хусураш зистанро рад кард. Соли 1960 аз олам гузашт.  

На марги шавҳар ва на марги падар (дар соли 1964) ӯро аз сиёсат нагардонд. Сарвазири нав Лаъл Баҳодур Шастрӣ Индираро вазири иттилоот таъин намуд.  

Соли 1966 Лаъл Баҳодур ҳам бар асари сактаи қалб аз олам рафт ва аъзои Конгресси миллӣ Индираро сарвазир интихоб карданд. Он замон вай 39 сол дошт. Аввалин зани ҳинду буд, ки ба як вазифаи олӣ таъин мешуд. Дар аввалҳо ҳатто ҳамкоронаш ӯро ҷиддӣ намегирифтанд. Гумон мекарданд бо ин зан осон аст кор кардан. Вале чунин набуд. Сӯистифода аз Индира Гандӣ амалан номумкин буд. Тибқи қонунҳои Ҳинд кобинаи вазиронро худи сарвазир интихоб мекунад ва Индира аз ин имтиёз истифода бурд.  

Индира борҳо одамони сустирода ва заъифро вазир дар вазоратхонаҳо таъин кард. Вай душманонашро ба танҳоӣ аз қудрат дур мекард: на бо роҳи зӯроварӣ, вале эҳсосшаванда. Вай рақибонро аз сари роҳаш дур мекард ва назорати авзоъро ба даст мегирифт. Эҳтимол меравад вай дар ҳақиқат нумуъи кишвар ва некуаҳволии мардумашро мехост.  Вале ин корҳоро вай ба вақти дигар мавқуф мегузошт. Замонеро интизор буд, ки чизе дигар ба салтанати вай ва қудраташ осеб намерасонад. Вай мехост ҳокимиятро комил ба даст гирад ва баъди он дар бораи ояндаи рушди Ҳинд андешад.  

Аммо то он замоне, ки хавфи бар асари интихобҳои демократӣ аз қудрат рафтан таҳдид мекунад, маъно надорад, ки барои некуаҳволии миллат андешад. Ин буд, ки кишвар ба фасод печид. Фақри миллионҳо таҳдиди дигар ба ояндаи салтанати ӯ буд. Индираро мухолифонаш интиқод мекарданд, вале вай аз қобилияти фавқулоддаи суханварии худ истифода мекард. Соли 1971 барномаи “Фақрро нобуд мекунем”-ро дар миён гузошт, ки барояш имкон дод ҳам дар интихобот пирӯз ояд ва ҳам пуштибонии Иттиҳоди Шӯравиро ба даст орад.   

Ҷанг, пирӯзӣ ва боз ноумедиҳо

Бо эҳсоси нерӯ Индира Гандӣ моҳи декабри соли 1971 ба артиши кишвараш фармон дод, ки ба Бенгалияи шарқӣ, ки он замон дар ихтиёри Покистон буд, ворид шавад. Ин боис шуд, ки ҷумҳурии мустақили Бангладеш арзи вуҷуд кунад. Ин ҳолат қариб буд сабаби ҷанг миёни ду қудрати олам СССР ва ИМА шавад. Он замон Маскав аз Деҳлӣ ва Вашингтон аз Исломобод ҳимоят мекарданд. Аммо билохира Амрико тасмим гирифт ба зиддият дода нашавад ва ду кишвари ҳамсояро талқин намуд бо ҳам канор оянд.  

Баъди ин Ҳинд ва Иттиҳоди Шӯравӣ барои солҳо дӯст шуданд ва Индира Гандӣ қаҳрамони ҳамаи халқу миллатҳои Ҳинд. Ва баъди пирӯзӣ дар ҷанг Ҳинд тадриҷан худро ба озмоиши силоҳи атомӣ омода мекард, ки  бо ёрии СССР сохта мешуд.  

Вале мушкили дохили кишвар Индира Гандиро ором намегузоштанд. Мухолифон ӯ ва Конгресси миллиро ба тақаллуб дар интихобот гунаҳгор медонистанд. Моҳи июни соли 1975 додгоҳи Аллоҳобод (зодгоҳи Гандӣ) талаб кард, ки вай курсии худ дар парламонро тарк кунад ва муддати шаш сол аз ҳар гуна фаъолиятҳои сиёсӣ канор равад. 

Он вақт Индира Гандӣ ба истилоҳ «гашти асп» кард ва ба ҷойи ҳалли мушкил дар мамлакат вазъи фавқулодда эълон намуд. Бо такя ба конститутсия духтари муборизи истиқлолияти Ҳиндустон салоҳиятҳои зиёдеро бар дӯш гирифт ва ҳамлаи шадидеро болои мухолифони сиёсиаш оғоз кард. 

Боварнакарданист. Индира Гандиро оламиён бонуи муқаддас медонистанду поку фариштахӯ. Вай замоне ҳатто гуфта буд: «Пештар сарварӣ қудрату зӯроварӣ буд, вале ҳоло ба маънои канор омадан бо одамон аст». Дар умраш вай ҳаргиз бонуи хона набуду нашуд. Ӯро ҳамеша сиёсат ба худ мекашид ва ба ҷуз кори сиёсату ҳукумат андешаи дигар дар сар намепарварид. Ҳоло дида мешуд, ки ин бону ба ҷойи мубориза бо фақру нодорӣ кишварро ба бебандуборӣ кашид. Ҳазорон нафар одамон паси панҷара шуданд, Ба чопи нашрияҳои мухолифон монеъаҳо эҷод мекарданд, назорати шадид ва сензура ҷорӣ шуд. Парлумон бо сарафкандагӣ қонунҳои нав мебаровард, ба конститутсия иловаву тағйиротҳои ҷадид ворид мекарданд ва низомро дар кишвар шадидтару зиндагиро барои озодандешон тангтар мекарданд. Индира Гандӣ талош мекард ғами амнияти худро хӯрад, чун медонист, ки дер ё зуд ин вазъи фавқулодда бояд лағв шавад. Муддати 19 моҳ дар мамлакат ин ҳолати ногувор идома кард ва танҳо Индира Гандӣ худ медонист, ки ба чӣ мехоҳад даст ёбад.  

Вай писари хурдии худро мушовири худ хонд, чун Радҷив дур аз сиёсат буд. Ва ба он майле ҳам надошт. Вай ҳама умр дар бораи худ меандешид ва дар ширкати ҳавопаймоии Ҳинд халабон шуд. Соли 1968 итолявидухтар Соне Маиноро, ки бо ҳам дар Кембриҷ шинос шуда буданд, ба занӣ гирифт. Ҳатто то остонаи тӯй вай ба ҳамсари ояндаи худ нагуфт, ки набераи Ҷавоҳирлаъл Нерӯст ва писари Индира Гандист. Соня баъдан иқрор шудааст, ки аз Осиё меҳаросид ва намехост зани сиёсатмадори ҳиндӣ шавад. Вале Радҷив вайро ором кард ва гуфт, ки ба сиёсат дода намешавад, чун ин кори вай нест. 

Вале Санҷай машғули сиёсат буд ва инро меписандид. Вай дар атрофи худ «ҷавонони тиллоиро» ҷамъ меовард ва бо онҳо ба корҳои авбошӣ дода мешуд, айшу нӯш мекард, вазиронро метарсонд ва боре ҳатто дар назди ҳама ба рӯи модар ҳам шаппотӣ зад. Вале Индира ин ҳамаро бар вай бахшид ва маҳз ӯро интихоб кард, то бо ҳам орзуҳояшро амалӣ созанд.  

Сандҷай басо ғаюрона ба кор часпид, бо баҳонаи бозсозии шаҳр бехонаҳо ва фақирону гадоён аз Деҳлӣ берун карда шуданд. Ба коргароне, ки даст аз вайронкунии хонаҳои камбағалон мекашиданд ва ё эътироз мекарданд, маош намедод.   

Рафтану омадан

18 январи соли 1977 Индира Гандӣ амалан вазъи фавқулоддаро лағв кард, мухолифонашро аз зиндонҳо раҳо намуд ва эълон кард, ки моҳи март интихобот баргузор мешавад. 

Ин иқдомҳояш ногаҳонӣ ва ғайриинтизор буданд. Кас намедонист чаро Индира Гандӣ якбора чунин тасмим гирифт: магар руҳи падараш ба хобаш омад ва ё хаста шуд аз ҳокимият. Хулоса, вай интихоботро бохт ва бидуни ҳеч муқовимате аз саҳнаи сиёсӣ канор рафт. Он замон касе ҳатто тахмин ҳам намекард, ки вай ба ин сиёсат ва сари қудрати Ҳинд бозмегардад. 

Се сол вай аз дур тамошо мекард, ки мухолифонаш чӣ гуна ҳокимият мекунанд ва медид, ки дар ҳама талошҳояшон нокоманд ва боз ба сиёсат баргашт ва ба мардум муроҷиат намуд: «Ҳукуматеро интихоб кунед, ки кор мекунад!» Ва Ҳинд бори дигар рӯ ба Гандӣ овард. Бадиҳои вай, ҳатто рондани бехонаҳо аз Деҳлӣ фаромӯш шуда буданд. Индира Гандӣ боз сарвазири Ҳинд интихоб шуд.  

Аммо ним сол баъд писараш Сандҷай-вориси Индира дар сиёсат дар як сонеҳаи ҳавопаймо кушта шуд. То ҳол ин ақида ҳоким аст, ки ин сонеҳаи барқасдона буд, ки мехостанд бо ҳамин ба идомаи насли ҳоким аз хонаводаи Гандӣ поён диҳанд, чун дар симои вай касеро намедиданд, ки барои мардум хушбахтӣ орад ва аз модараш дар шеваи ҳукмронӣ фарқе надошт. 

Қатли Индира, Радҷив сари қудрат

Моҳи майи соли 1984 сикхҳо Маъбади зарин дар Амритсарро ишғол карданд ва онро ба аввалин лонаи террористӣ табдил доданд. Моҳи июн Индира ба он макон нерӯ эъзом кард. Амалиёти зиддитеррористӣ муваффақона ба поён расид, вале маъбад хароб шуд ва инро ба Индира набахшиданд. Ба Индира машварат доданд, ки ҳамаи сикхҳоро аз сафи муҳофизонаш берун кунад, вале вай ин корро накард ва гуфт: «Сикхҳо дар кишвар 18 миллионанд, ҳамаи онҳоро наметавон аз кор озод кард». Индира чун пешина ба зиндагии худ идома дод, вай ба амнияти худ намеандешид, вақте берун мерафт, ҷавшан намепӯшид ва ин ҷасорат оқибат кори худро кард. 30 октябри соли 1984  Индира Гандӣ дар Бхубанесвар бо мардум суҳбат мекард ва мегуфт» «Ба умри дароз ниёз надорам. Ман аз чизе наметарсам. Бигзор ман ҷон диҳам, вале ба халқам хизмат мекунам. Ва агар ман иимрӯз бимирам, ҳар қатра хунам миллатро ба муттаҳид ва қудрат мебахшад». 

Рӯзи дигар вай аз хона баромад, то бо ҳунарманд Питер Устинов мулоқот кунад. Дами дар се муҳофиз истода буданд, ду нафари онҳо бо русуми маъмулӣ аз вай истиқбол карданд ва ӯ ба онхо посух дод ва шахси сеюм аз туфанг сӯяш оташ кушод. Ӯ Беант Сингх, нозири хурди идораи пулиси Деҳлӣ буд. Вақте Индира ба замин уфтод, як муҳофизи дигар аз автомат ӯро тирборон кард. Муҳофизон аз дохил ба садои тир берун давиданд, аммо алалкай дер шуда буд. Индира дар роҳи интиқол ба бемористон ҷон дод, ҳарчанд табибон талош карданд дубора барояш ҳаёт бахшанд. Аз бадани сарвазир 7 тир берун оварданд ва ин ҳафт тире буд, ки баъдан ба хунбаҳои ҷони сарвазир беш аз се ҳазор сикхҳоро дар Деҳлӣ куштанд. Се шабонарӯз пойтахти Ҳинд аслан оромиш надошт. 

Беназмиҳоро Радҷив нигоҳ дошт, ягона каси боқимонда аз насли Индира Гандӣ. Шахсе, ки то кунун ҳаргиз барои ҳокимият талош намекард ва орзуи онро ҳам надошт. Ҳамсараш Соня хоҳиш кард аз мансаби шахси аввали кишвар даст кашад. Вале ин бор Радҷив басо қотеъ буд: “Ман насаби Гандӣ дорам ва ин маро уҳдадор мекунад”. Ва ӯ аз муваффақтарин сарвазирони баъди истиқлоли Ҳинд буд...  

Соли 1991 Радҷив барои ширкат дар маъракаҳои қаблазинтихоботӣ ба ҷануби кишвар сафар кард. Дар яке аз гирдиҳамоиҳо зане бо дастагуле, ки маводи тарканда дар он ниҳон буд, наздаш ҳозир шуд. Ин зан узви гуруҳи ҷудоихоҳони Тамил будааст. Ва Радҷив низ чун модараш аз дасти қотилон ба ҳалокат расид...

Навиштаи Анастасия Романова

Таҳияи Ф. Муҳаммад

Хонданд 128

Дӯстӣ бо Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев

Авг 18, 2018
Диданд: 145

Сардор-ҳомии ду саркор

Раиси хоҷагии ҷамоавии ба номи Ворошилови ноҳияи Хуҷанд (ҳоло ба номи Ӯрунхоҷаеви ноҳияи Б.Ғафуров) Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро бо моддаи 58 (бо ҷурми душмани халқ) ба ҷавобгарӣ кашида, парвандаи ҷиноятӣ оғоз намуданд ва ба ҳабси пешакӣ гирифтанд. 

Ҳама медонистанд, ки раис марди фидоӣ, ба халқу ватан содиқ аст, аз вай душман намебарояд, вале гуруҳи дигар-муаллифони аризаи шикоятӣ аз чунин ранг гирифтани кор хушнудӣ мекарданд. Кор ба ҷое расид, ки аз Москва муфаттишон омаданд, гӯё дар ҷумҳурӣ тафтишгар набошад.

Вақти пурсуҷӯи пешакӣ, то оғози суд С.Ӯрунхоҷаевро ба Тошканд бурданд. Ба назари муфаттишон тавре менамуд, ки С.Ӯрунхоҷаев бо душманони халқ алоқа дорад. Дар Тошканд ба вай суратеро нишон  доданд, ки он ҷо роҳбарони олимақоми Ӯзбекистон Файзулло Хоҷаев, Акмал Икромов, Юлдош Охунбобоев ва олими тоҷик Шариф Раҷабову раиси номӣ Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев акс ёфта буданд.

- Инро мешиносӣ?- ангушт ба сурат гузошт муфаттиш.

- Бале, Файзулло Хоҷаев аст.

- Инаш кӣ?- пурсид вай. - Ӯро медонӣ?

- Ҳа, медонам, Акмал Икромов мебошад.

- Пас инкор намекунӣ, ки бо душманони халқ робита дорӣ?

- Ман душманони халқро намедонам. Бо онҳо сару кор надорам. Соли 1936 мо як гуруҳ кишоварзони тоҷик дар анҷумани колхозчиёни Ӯзбекистон ҳамчун меҳмон ширкат доштем, вақти танаффус Юлдош Охунбобоев таклиф намуд, ки ҳамроҳашон сурат гирем. Ману рафиқам Шариф Раҷабов розӣ шуда, дар сафи роҳбарони олимақоми Ӯзбекистон истодем.

- Бо онҳо риштаи дӯстӣ доштӣ?

- Мани колхозчӣ куҷою котиби кумитаи марказӣ, Раиси Президиуми Совети Олӣ ва Сарвазири Ҷумҳурии Ӯзбекистон куҷо? Як бор дар умрам бо онҳо дар толор вохӯрда сурат гирифтам.

Вале муфаттиш ба гуфтаи ӯ бовар накарда пайваста саволҳои шубҳанок  медод. Мепурсид, ки онҳо ба ӯ чӣ супориш медоданд, ба ҷосусӣ ҷалб менамуданд?...

Ду моҳ пас тафтиш анҷом ёфт ва парванда ба суд ирсол гашт. С. Ӯрунхоҷаевро барои ташвиқоти зидди советӣ, вайронкорӣ, террор, роҳбарии бемасъулиятона ба колхоз айбдор намуданд.

Суди шаҳри Ленинобод дар маҷлиси пӯшида 19 рӯз масъаларо муҳокима намуд. Шоҳидони сохта дурӯғгӯӣ менамуданд, қабиле ба мурофиа наомад, вале суд баёноти онҳоро ба инобат гирифт. Се-чор нафар гаштаю баргашта сухан мегуфтанду буҳтон мезаданд, гуфтаи муфаттишро кӯр-кӯрона такрор менамуданд.

Суд Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро 5 сол аз озодӣ маҳрум намуд. Марди бегуноҳро ба яке аз муассисаҳои ислоҳотии вилояти Сирдарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистон фиристоданд. 

Раис аз маҳбас пайваста шикоят менавишт. Аризаҳояшро ба Суди Олии СССР, Прокуратураи СССР ирсол менамуд.

Ниҳоят кораш омад кард. Барои тафтиши аризаи Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев аз Москва намояндагони Прокуратураи СССР омаданд. Тафтиш оғоз ёфт, вале тафтишгарон муддате пас ба душворӣ рӯ оварданд. Маълум шуд, ки дар байнашон нафаре забони тоҷикиро намедонад, шоҳидон бошанд забони русиро намефаҳманд.

Барои тафтишот тарҷумон даркор шуд. Шахси эътимодноке, ки ҳар ду забонро донад, бо равандҳои тафтишотӣ ошно бошад. Хеле ҷустанд чунин нафарро ва қуръа ба Баҳром Хоҷаев афтод. Мавсуф аз дигар номзадҳо афзалият дошт: забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекиро медонист, аз равандҳои тафтишотӣ хабар дошт.

Баҳром Хоҷаев соли 1914 дар деҳаи Фирӯзоби ноҳияи Конибодом таваллуд шудааст. Баъди хатми омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Конибодом дар сафи Артиши Сурхи Қувваҳои мусаллаҳи СССР хизмат кард. Баъди адои хизмат ӯро соли 1937 ба сафи НКВД шомил карданд. Фаъолияташро ба ҳайси фармондеҳи даста дар шуъбаи корҳои дохилии шаҳри Конибодом оғоз намуд.

Ҳангоми тафтиши парвандаи ҷиноятии Саидхоҷа Ӯрунхоҷаев ӯ фаҳмид, ки раисро ба доми туҳмат печонидаанд. Тарҷумони пештара нишондодҳои шоҳидонро нодуруст ба забони русӣ гардондааст. Гуруҳи манфиатдорон бошанд баёнотҳои бардурӯғ додаанд.

Ниҳоят ҳақ ба ҳақдор расид. Он шаб Саидхоҷа Ӯрунхоҷаеви аз кори вазнин хаста шуда, масти хоб буд. Сардори маҳбас ӯро бедор карда гуфт, ки либосҳояшро ғундошта ба ҳуҷраи ӯ биёяд. 

Ҳайрон шуд, аз ӯ чӣ мехоста бошанд? Сардор ӯро хушнудона пешвоз гирифта гуфт:

- Нав ба муассисаи мо мактуб омад, Суди Олии СССР шуморо озод кардааст. Мо дигар шуморо ин ҷо дошта наметавонем.

С.Ӯрунхоҷаев даме ба дарёи андеша ғӯтид. Сардор хавотирии вайро фаҳмида гуфт:

- Ман дигар илоҷ надорам, дар воқеъ шумо асп савор шуда метавонед? 

- Ҳа, ман аспсавори хубам.

- Як аспро ба маҳбаси Ленинобод бурдан лозим буд. Ман онро ба шумо медиҳам, савор шуда равед ва аспро он ҷо ба муассисаи ислоҳотӣ супоред.

Сардор бо вай хайрухуш карда ба навбатдор фармуд, ки Ӯрунхоҷаевро аз дарвоза берун кунад…        

Солҳо сипарӣ шуданд ва ин ҳодиса онҳоро дӯст кард. Раиси номӣ ва сардори ШКД ҳар куҷо вохӯранд он воқеаи соли 1937 рӯй додаро ба ёд оварда механдиданд… 

Саидхоҷа Ӯрунхоҷаевро ҳамаи тоҷику тоҷикистонӣ медонад. Вай ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, вакили Шӯрои Олии СССР, раиси яке аз хоҷагиҳои калонтарини Тоҷикистон, сармеъмор ва бунёдгари Қасри таърихии Арбоби шаҳри Хуҷанд буд. Ҳамон қасре, ки соли 1992 Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барпо гашт. Иҷлосияи тақдирсозе, ки ҳастию ҳамбастагии Тоҷикистон ҳаллу фасл ёфта буд.

Ҳамкорӣ бо Абдуғафур Самадов

Ҷанги дуюми ҷаҳон ба охир расид, аскарону афсарони шӯравӣ бо ғалаба ба зодгоҳашон бармегаштанд ва шаҳру деҳаҳои харобгаштаро ободу бунёд мекарданд, вале нафарони ҷиноятпеша ёфт мешуданд, онҳо авбошию дуздӣ карда мардумро азият медоданд. Ба муқобили чунин тоифа кормандони мақомотҳои ҳифзи ҳуқуқ мубориза мебурданд.

Баҳром Хоҷаев чанде пеш сардори шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Пролетар (ҳоло Ҷаббор Расулов) таъин шуда буд. Ӯ вазъияти ноҳияро омӯхт ва як гуруҳ ҷавонони аз фронт баргаштаро ба сафи мақомоти корҳои дохилӣ шомил намуд.  

Нарасидани оби нӯшокӣ ва полезӣ яке аз масъалаҳои душвори ноҳия ба ҳисоб мерафт. Алалхусус аввали баҳор ва тобистон ба пахтазор об намерасид ва як қисми ҳосили бо душворӣ рӯёнидаи деҳқонон талаф меёфт. Ҳар кас мехост, ки ба пахтазори ҳоҷагии худ сари вақт об диҳаду ҳосили хуб рӯёнад, вале ин душвор буд, дигарон ҳам мехостанд, ки пахтазорашонро шодоб кунанд. Ин кор баъзан бо муноқиша, бо занозанӣ анҷом меёфт.

Яке аз рӯзҳои аввали баҳор дар деҳаи Ғӯлакандоз низ чунин муноқиша рӯй дод. Деҳқонони ду бригадаи як хоҷагӣ барои об баҳс карданд. Тарафи дуюм вақти муқарраршуда, соати даҳи пагоҳӣ обро ба киштзори худ равон карданд, тарафи якум доду вой бардошт, ки чанд қитъаи пахтазор ҳанӯз шодоб нашудааст.

Инаш кори мо нест, мувофиқи рӯихат бояд соати даҳ мо обро гирем.

- Мо як хоҷагӣ дорем, чаро ғаюрӣ мекунед, ду соат сабр кунед осмон ба замин намефарояд.

- Ним соат ҳам намедиҳем, паст намеомад тарафи дуюм.

Ихтилоф ба занозанӣ гузашт ва чанд нафар захм гирифт. Милисаҳо ба маҳал рафта, онҳоро ҷудо карданд ва ба мошини боркаш ҷой намуда, ба шуъбаи корҳои дохилии ноҳия оварданд. Роҳбарони кумитаи ҳизб, комиҷроия, суд, прокуратура, раёсати кишоварзӣ низ он ҷо ҳозир шуданд. Пурсуҷӯ сар шуд. Ҳар кас худро сафеду тарафи муқобилро айбдор меҳисобид. Милисаҳо бо роҳбарии Баҳром Хоҷаев онҳоро пурсуҷӯ намуда, баёноташонро мегирифтанд.

Нисфи рӯз пурсуҷӯ анҷом ёфт. Тарафҳоро ба кунҷи ҳавлӣ бурда, оштӣ доданд ва забонхат гирифтанд, ки дигар ҷангу ҷанҷол намекунанд.

Баҳром Хоҷаев ба раиси хоҷагӣ аҳамият медод, ҳар гуфтаи ӯро бодиққат гӯш мекард, як вақт бо таассуф аз дил гузаронд, ки марди ноуҳдабарост вай, агар обрӯ ва нуфуз медошт ҷанҷолро ҳамон ҷо ҳал мекард, намегузошт, ки он ба занозанӣ гузарад. Диққати сардорро марди дигаре ба худ  ҷалб кард, ки  қоматбаланду паҳлавонпайкар буд, сари калон ва синаи фаррох дошт. Бо андеша гап мезад, гуфтору рафтораш аз ботамкинию дурандешиаш шаҳодат медод.

- Ман дигар ба хоҷагӣ роҳбарӣ намекунам,- як вақт аз бом тароша афтода барин гуфт раиси хоҷагӣ. - Инҳо гапро намефаҳманд, ба ҷои ақл муштро истифода мебаранд, ба ҷои лафзи хуб алфози қабеҳро кор мефармоянд, гӯё дар ҷанг фақат занозанию ҳаққоратдиҳиро ёд гирифта бошанд. Истеъфои раис масъалаи қариб ҳалшударо ба таъхир андохт, чӣ бояд кард? Роҳбарон саволомез ба якдигар менигаристанд. Баҳром Хоҷаев пеш омада гуфт:

- Модоме, ки истеъфо додед, мо муваққатан раиси навро таъин мекунем, то маҷлиси интихоботӣ ин вазифаро ба уҳдаи Абдуғафур Самадов мегузорем.

Аҷаб таззоде, сардори шуъбаи корҳои дохилӣ аз байни ин қадар одам мардеро шинохт, ки аз дигарон фарқ мекард, вай вақти муҳокимаи масъала гуфт:

- Ҳар қатраи обро эҳтиёт кардан лозим, оброни бригада шабона хоб кардааст, дар натиҷа як қитъаро об шуста рафтааст, қитъаи дуюм бе об мондааст. Агар вай бемасъулиятӣ намекард, бригадаи дуюм мувофиқи рӯйихат об мегирифт ва ҷанҷол ҳам намешуд.

Ҳамин тавр Абдуғафур Самадов аввал иҷрокунандаи вазифаи раис, дертар раиси хоҷагӣ таъин шуд. Ин роҳбари кордон, пахтакори номӣ, арбоби намоён, ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ, вакили Шӯрои Олии СССР Абдуғафур Самадовро нафақат дар мамлакат, балки  Иттиҳоди Шӯравии собиқ шинохтанд. Хоҷагие, ки вай роҳбарӣ мекард беш аз 30 ҳазор тонна пахта мерӯёнд, он ҷо чорводорӣ, боғпарварӣ хеле ривоҷ ёфт, роҳҳо мумфарш шуданд, иморатҳои замонавии хуштарҳи таъиноти иҷтимоӣ, тиббӣ, маорифу фарҳанг қомат афрохтанд. Деҳаи Ғӯлакандоз яке аз деҳаҳои хуштарҳи замонавӣ шуд. 

 

Ғайрат Ҳаким

Хонданд 145
  •  << 
  •  < 
  •  1 
  •  > 
  •  >> 

Хабари рӯз

Календар

« Сентябрь 2018 »
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Минбари сардабир

  • симКАРта

    Дар ҳафтае, ки гузашт, дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин калима аз…

Назарҳо

Яндекс.Метрика

 

Яндекс.Метрика

 

© «Фараж», 2011-2018. Истифодаи маводи сайти мазкур танҳо бо иҷозати хаттии идора мумкин аст.

Нишонии идора: шаҳри Душанбе, хиёбони Саъдии Шерозӣ, 16, ошёнаи 8.
Сайт бо кӯмаки моддии Free Press Unlimited сохта шудааст.